Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 ومن أحسن قولا ممن دعا إلى الله وعمل صالحا وقال إنني من المسلمين بسم الله الرحمن الرحيم إن الحمد لله تعالى نحمده ونستعينه ونستغفره 0:44 Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la dan madad surab biz Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la na asma sifatlara na shakhla shididat awmidamiz 1:13 Biz utken darslarimizda etikenedik ki, kisi Allah Ta'ala qalbidagi ma'rifat chalik ibadat qiladi. Qan chalik Allahini tanisa, shun chalik ibadat qiladi. Allahini tanimagan kisi Allahka ibadat qilalmaydi. Qan chalik kup tanisa, shun chalik Allahtan kup qorkadi. Qan chalik kup tanisa, Allahini shun chalik kup yaxshi qoradi. Gun arsa kisini baxdi, yani Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni veradigan bir in katta nimati ki, adam Rabbisini tanishligi. 1:43 Allah subhanahu wa ta'ala in tanishlikni, in birinci ishigi, in tuğri ishigi, bu Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam mizgi urgatkan yol, Allahni isim sifatlari orqalik, Allahni tanishlik. Bizi utkan dersimizde Allahni latif sifati haqidi gapirgan edik. Latif ismi, wa bundan Allah ta'ala ge lütf igasi digan, yani Allah ta'ala latif zat, latif sifati bar Allah ta'ala. 2:12 Bunu etken edik ki, latifni ikde manası bar. Asasan ikde manası bar. Birincisi, nazik narsalarini bilucidi gani. Yani, Allah subhanahu wa ta'ala iyn nazik bugan narsalarga ham ilimi itibaradi gani. Shuru chiram, latif khabir bilan kupincha birgi giradi. Ala ya'lamu man khalaq, wa huwa latifu l-khabir. Allah ta'ala latifu l-khabir dib. Khabir sifati bilan bilikiladi didik. Ikinci, latifni manası, 2:42 bəndələr bilməgən xolətdəyəm, Allah Ta'ala yaxşiliq qilurət digən. Mənə bu latifni ikinci manası. Yəni, Allah'ın yaxşiliqi irti u keç odamlarga kilib turadi, deki insallar bunu sizməydi. Latif, sifatlik, zot, şundayki, bilmestanam, u yaxşiliq qilinə digən odam, bunu sizməsiyem, yaxşiliq qilurət. Mənə bu latif digən. Bugungi biz urgenə digən Allah Subhanahu wa Ta'ala'nın sifatlarından biri, 3:10 xaqim sifati Allah Ta'ala, xaqim ismi. Wa bundan Allah Ta'ala hikmat higasi digan sifati çıxadi. Xaqim bu, Arab dili de harqil manalarini ufada qiladi. Birincisi, bu uzi asli xaqim hikmattan alingen. Yani hikmat sahibi digani, xaqim digani, hikmat sahibi digani. Hikmat digani nima digani uzi? Hikmatni birinci manasi, birin arsani uziye mas joge quish digani. 3:41 Demek, hakim digani, hakim digani bu, hikmat sahibi digani, hikmat sahibi, hikmat diganindan alingen, yani hikmat digani, birinci manası, narsani uziga layiq cayga quyish digani. Har bir narsani layiq cayga quysa, usha hikmat muladi. Ikinci manası, hikmattan hukum manası chqadi, yani hukum qilish manası chqadi. Uzi asli da bu mananı, arab logatlari da, hakim, 4:10 xaqim wa xakem Allah Ta'ala'nin bu isimleri, shu uchali isimini ham birxil manadidi becikin. Yani hukum qilishlik unu haqqi bugan zot digani. Hikmattan yani hukum manasi ham cikadi. Yani uzu asli hukumni lugami manasi man qilish digani. Bir narsadan qaytarish digani. Uxu uchunan masilan otti cila'uni oğziga soladigan timirini xakemati betadi, xakemati ullijam. Otti cila'uni uxu timirini xakemati idi. 4:40 çünki bu ot qaytarib duradi. Ot oldinge yuraman digan peyti qaytarib durganligi uchun, u shani hakama dib isimlengin. Demek hukum ham, hukum qilingan kishini nimadandir qaytaradi. Masalim, falan istiqigin disa, demek nimadandir qaytarib, nimagandir buyurgan boladi. Falan istiqigin disa, u shani nimadandir qaytarigan boladi. Mana bu uzi hukumni manasi. 5:09 Qachan bir Qur'an daki ise, 5:40 Albatta ilim bilan qoqilib qiladi, aliman haqima, Allah Ta'ala hikmatlik, wa bil ucizat digani, yoki alimun khabir, azizun haqim, digdurib bir sifatlarga qoqilib qiladi. Allah Ta'ala haqim ismi Qur'anda tuxsam bir urindakigani, haqim. Hadiste bir nice urindakigani, Allah Ta'ala haqim ikanligi bir kanca urindakigani. Yani bu Qur'andayam, demayki sunnattayam. 6:10 Cüde kub kigen. Nige bu cüde kub kigen? Çünki bunersa Allahni hakim ikenliki, agar odamni qalbiden mustahkem ornaşsa, bundan cüde kette faydalar var. Allah ta Allahni hakim dib, agar odam ten ose, inşallah bunun faydalarını biz dersimiz davam edaytamiz. Uz-uzda malum buladi ki, bunersa Allahni hakim diyişlikde cüde kette faydalar var. Wa Allahni hakim dib ten olmeslikde, 6:37 Hakimdi tan olmasligi da, yoki bilmasligi da, u shanda ilmi naqs bulishligi da, kup muammalar kib cikadi. Buna hazır ki bizdaki kudumuzdagi, adamlar di muammasi mene shundat kupin ce, Allahni tanimaganligi uchun. Niga Allahni hukumini qabul qimaydi? Chunki Allahni hukumini, Hakimni hukumidib qabul qimaydi adamlar. Guyo ki adamlar di tili bilan etmesiyem, qiladigan ishlaridan uzi cikadi ki, Allah ta'ala hukum qigam peyti da adamlarga cabar qigam. 7:06 Allah Ta'ala bu narsadan pakbun adzan. Ta'alallahu an dhalika uluvan kabira. Lekin nimi chun adamlar Allah nuhu kumini qabil qimaydi. Yo xazirga tughri qimaydi didi. Yo ki baz narsalarda bu maydi didi. Agar geblash qaralinsa u shu adam, niyati xaliz adamlarga bir yakhshil qilaman digan davasa bar bugan adam bulan. Demek bu adamda bir cehalat bar ki, bu shariyat, Allah Ta'ala churgan shariyat, hakim zat tarafadan ki ganligidi. Milladun hakimin khabir. 7:35 Allah Ta'ala etedi ki, bu kitab Allah Ta'ala tarafiden, yani Hakimun Khabirizat tarafiden kildi bu Qur'an. Shaykh Sa'di Rahimahullah etkin ekinler ki, Allah Ta'ala'nın hikmati ikhil buladi digil. Birincisi, Allah Ta'ala'nın yaratishtaki hikmati. Bu narsani biz Allah Ta'ala'nın kauni sunnatlari yapirdik darslarimizdi. Allah Ta'ala'nın yaratishtaki hikmatini eger... 8:05 bu bilan tanishib chikilinsa, Qur'an da ham bir qancha urunlar da bunge sharaqilingen, agar shundayi wakilikki qaralinsa, Allah Ta'ala'nin hikmatini xala iqti yaradkandaki urunda koramiz. Hattaki Allah Ta'ala xalqini yaradib, Osmanlarni yaradib turib, qodamlarini huddiki billasuga chakirganda qilib turib, kililer, mani min yaradkandarsam, kuriler, bir orta kamchiligi topolaslarimi etiler, dili. 8:34 Qara Osman ya qara, hal taramin futor Osman da brar bir kemchirik kuresam. Mano ucayi, mano bunday bu saydi dib hicki meytol meydi. Shun chalik darajada katta bir hikmat bilan Allah ta'la yaraddi ki bunu, insan akli bawar qimeydi bunu kup narsalarga. Insan akli hitibargan narsalarda, insan akli lal qalaya aptafadir. 9:02 Hatta ki qan chalik hazir, məsələn, mənə bu fal və texnikalar ruazlanib, kainat sirlardan kup narsilar acil yapdi hazir, alna acilmagan narsilar. Məsələn, dingiz takiget shulundi, osman gech qilundi, yirlarini kaulab tağlarda tagil kir yapdi adamlar. Kur yapdi da, nimmani kur sayam, kafir bu sayam, ushe kafir adamlaram bu narsiga shahadat verib ayit yapdi ki, bu nuhayat darajda hakim zat tarafdan qilinyan ish budu tanal yapdi. 9:32 Mani bu nukuddu sheikh saadi etgallar dik, Allah Ta'ala'ni hikmatini biz Allah'ni amrida, Allah'ni ishlarida koramiz. Koynotta yaratgan xalkada koramiz. Har bir narsadaki maslik, hatta ki urmandaki hayatka qarasi ezem, urmandaki hayattaki maslikden cudak hatta hikmatun orqasta etganligini koraz. Hayvanlar birbirini giyishligi, awqib giyishligi, giyigendiyem, haligi bir qarasta odamda rahmi keladir. 10:02 Masalan suga chup su uch etken hayvanlarina timsak kilib turib, ularini aulagan baytida, adam qaragan baytida u shani yemeseydi, digan agar adamga koyu bersa, shuni yemadeyiz sadir. Agar sinye kum qiz shirda desa, yox diginma unge yemadeyiz. Lekin suni takida u timsakta ahvalini mabul etganigini bilmesisiz. Agar u timsakta ahvalini bilseyiz, yox shuni yemese, bulmese gani, ilaji yogdeyiziz. 10:29 Yigan diyam, qaysa hayvanni yishkira ikanligini, agar unu orqasdan kushub qaralinsa, ayni usha hayvanni yiganligi daki hikmatni odum kuralim. Insanlarini hayatiyam khud shundan ibalat bolari. Yashashligi, turushligi, hamma ishimiz, hatta ki, odumlardaki zulum qilinyan halatda unga boladigan jawablar, hatta iman ahliden boladigan halatlar diyam, ulariga Allah ta'alan qiladigan islariga qaralinsa, 10:58 nuhayat dərəcədə kattə hikmət bu nə insånlərdi bozhqarətgərligin inson shahidi bulaydi. Ikinci hikmət bu axta uzu asli Allah Ta'ala nə yaratçiligdagi hikməti haqqaday qabbirnisi qabtugamaydi. Masayn kainat alamini kurin, bunarsa shuk kuzeynayk bulan qaralinsa agar, bunda qabtugamaydi. Biz faqat bu nə bir isharaqi budbitamiz. Ikinci hikməti bu shariyattaki hikmət. Allah Subhanahu wa Ta'ala nə hukmi ikhil. 11:28 Kauni hukumu bar, wa shar'i hukumu bar. Kauni hukumu digeni, hazır etgenimiz, kainatda Allah Ta'ala'ni buyur edigen hukumleri. Bunda hiç kim, hiç nersa Allah'ni hukumdan çikip gitmeydi. Har bir bul edigen isler, Allah Subhanehu wa Ta'ala'ni buyurugu bilen, Allah Ta'ala'ni hikmeti bilen bacariladi. Bir haritda su, yamğır, tamçisi Allah'ni izin dirmegen cayge düşmeydi. Şamal isligi disiz mi? 11:56 xuddiki bazan adam qarasez daraxlargida bargilari xamallarda qimillagan paytida bihudaga qimillatkan dek ornada adamgi. Likin birar bir zarra, birarta daraxna bargi tushmaydi illa Allah Ta'ala ilmi bilan, Allahna buyurugu bilan tushayda ushe. Wa ma taskutu min waragatin illa ya'lamuha, wala habbatin fi zhulumatil ardi, wala ratbin, wala yabisin illa fi kitabin mubin. 12:26 biraq bir daraqni bergi chushmaydi illa Allah subhanahu wa ta'ala ushani biladi. Daraqni bergi chushligi bu, kainatda kislaratdi miqdarini aligi muazanatige dallat qiladi. Biz bilamiz ki, yexab turgan muhitimizde kislarat 21% tashkil qiladi. Mani shundan kemayib kitseyem, hayat tartibi buzuladi, kupayib kitseyem, hayat tartibi buzuladi. Daraq barcaylar diyem, kislarat 21%, 12:55 darax yog bugan chul cayladayam, kestarat 21% Allah subhanahu wa ta'ala, shunu maslik bilan, keragli cayga, adamlar reshetkin cayga alip gelaydi. Adamlar kestarat alip, karbonat angediri chikiraydi. Daraxlar da bunu aksi qilip koydi ki, karbonat angediri alip, kestarat chikiraydi. Bani shu maslik hotdiki bir, masalan, shisha edishke, ustudan su saliptir sezdi, va takidan bir tesik achip koyilinsa, shu bitta belge koyilisa, o shia edishke, shu cayda, 13:24 aligi balansliyimiz, muazzanat, shunu ushlep turishke. Mani shu maslik 21% ushlep turishkerek. Mani bu ushlep turishlikde istimalchilari, hayvanlar, biz, adamlar, nimaqiladi, trik canzuzatlari nafas aladi, va unu chikaradigan kislara chikaradigallar usimlikler. Bir-birige Allah ta'ala maslap koydi. Va shunu 21%-ge maslap koydi Allah ta'ala. Allah qadridi, insani nafas omey digan qi poysiyan bolardi. 13:54 Mesele, nefas omeyemi yeshese, Allah qadri dushne qibirachlikke. Nige, bizde nefas olib chikaradegen qilqoydi? Allah uzi biladegen bir hikmet uchun. Birar lahzahem biz, Allahni nimetiden bihacat bololmasligimizde, bitte misalim nefas olisligimiz. Olamiz, chikaruramiz, uxulasegem toqtamaydi bu, charchasegem toqtamaydi, hech qachan toqtamaydi. Dayim nefas olib chikarib duras. Ushe nefas oligam beddimizde, kancadir hava bizgi kirib, kancadir nasibizde chik bita. 14:25 Darakhni bargi qachan kisara chqaradi, uzdan hul namligi bubtursa kisara chqaradi. Agar qurusa, usha kisara chqarisdigi togaydi. Shuhar bitda bargida qanchar jayi quru barsa, shunchali kisara kamey baruradi, taa ki qurb qaginche. Qurb qagindan kisara chqarisdigi toqtaydi, u barg chupitadi. Manashu har bitda bargida wazifasibar, 14:54 və shu xazir koynattaki 21 faizgi, unu susasi bar, ulushi, u bər kit shibinan bashqasi chqib turish girek, unu ondigi. Xuddib ayetganimizi, shisha edishtaki su, ushe chqadigan, istimal qilinadigan, hava bilan, ishleb chqariladigan havanı, muazanati bilxil turishlik girek. Bunu hakimin xabir boshqar, mese, hic kim bunu qilalmidi. Ushe uchunam Allah subhanahu wa ta'ala, manashun arsani aynan odamlarga islatib, 15:23 birar bir daraxni bergi chushmaydi illa Allah Ta'ala unu bilat digi. Va yerini zulumatlaridaki dan zarracalarini qanchalik daraxda tupraqni takidan nimalarini olib u kukarayabdi u. Qanchalik daraxda tupraqdan uzege keraklik narsilardi u she elementlarini olib u simligidi chukarayabdi. Bunda Allah Ta'ala uze alimun hakim bugan zat bu narsani boshqarmasa, hiç kim bunu so kitabini olilmaydi. 15:54 Bu addi bir misal. Ikincisi, Allah Ta'ala'ni hikmatini biz shariyatide koramiz. Allah'nin marhameti bilen bizge shariyat yubardi. Peygamber yubardi, bu peygamber orqali bizge adamlar yashashligi uchun shariyat. Bu shariyatini biz fiqh kitaplarda okub organamiz. Kitab-i taharatdan bachlayamiz, sularini turlarini organamiz, bana bu sularini turlari. 16:18 Manda yi su buza taza su buladi, manda bu su najas su buladi, taharat qilishlik, namaz uqishlik, roza tutushlik, zakat berish, hach qilish, ibadatlar. Undan ki muamalatlar qotamiz, kitab talaq, talaq qilishlik, nikah qilishlik, qul azad qilishlik, qasamit shlik bablari, jinayatlar. Undan ki yin kitabu siyarga utkanda daulatlar urtasda ki halatlarin urga tahda Allah ta'ala buzgi. Madani, ishtimai, masalalar, ham, ham masi, manisho shariyatta bayam qilinyan. 16:47 qaysi bir urinda agar shu shariyattan zarraca busiyam chiqilinsa, zarar ushe tariftan kil ura. ini adamlarin cahalatini bilurin ki, adamlar yaksiligdi xoqlaygan adamlar yamanlikke uzlariga uzlari sababci buriyabdi. min adamlarga yaksiligdi xoqlayiman digan adamlar in yaman narsani adamlarga olibkili biriyabdi yaksiligdi xoqlaygan halatida agar yapi tohru busi. yaksiligdi xoqlayipman digan yapi tohru busi agar 17:18 Nimege? Shariyatke amalqime geldegi uchun. Hatta ki mubah bugan narsalar, oqatiyyishlik mubah narsa. Odamda uzin manfaati uchun. Allah Ta'ala yedi bi chqaniye bi yurmasayam, adam giyish uchun yasaydi uzi. Odamlar. Hatta shundayam, Allah Ta'ala shariyatide bilgilab qoydi ki, oqatiyyishlik odoplarini, su uchishlik odoplarini, mene shundiga agar xilaf qisa, zarardi kurur adi oda. Shun arsada haddadan oysa, zarar su tariftan kila. 17:50 Aksar insallarini kasalligi uzi yibit chitin bolaydi. Xuddiki aksar ginaxlari kalam bilan, til bilan bugani gerdi. Yibit chitin bolaydi. Xud bu addi misal bu. Unan tashqari masalan nikahtalaq masalarini shariyat bayan qildi. Miras masalarini shariyat bayan qildi. Agar da kimdaki manishi miras masalasi da shariyatke amal qimadimi, albatta zulum qigin bolaydi. Ushe muazanati buzulu uraydi. Manabun arsada da harbitta hukumni olub agar korsek, 18:21 Allah Ta'ala hakimun khabir zat tarafidan bu nazil qiligin shariyatini da judakatta bir hikmatini biz goremiz. Allah na hakim ikanligigi qayil qomi ilacib umidi agar adamdan sohbusi. Mana shu shariyatini, mana shu kitabini Allah Ta'ala nazil qiligini aytib durib, milladun hakimun khabir, bu kitab hakimun khabir tarafidan, yani hamman harsadan khabardar bulgin, 18:48 hamma narsani biladigan, hakimdi manasini ma buldi, hamma narsani biladigan, hamma narsani cay cayga koyadigan, kiraklik narsani kiraklik peytida kirakli cayga koyadigan zat tarafi da nazil buldi. Usho uchun biz unu bazibir shariyattagi narsalariga aklimiz yitmasigi mumkun, likin aklimiz yitmasiyam, biz bilgan narsa shuki, bunu arkasta katta bir hikimat bar, biz unu chunsek ham, chunmesek ham. 19:18 Belkim sahabalarda, məsələn, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ayitkan payitlarda, agar da bittilarini idishiga itkilib tulib idishdan yalasa, idishdakin hilsani tilib ilan yalab icisa, uşa idishni yittim ertay yub, sakkizincisda tuprak bilan yu ilar digan Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam. Ruwayatlar halkil gigan, yani, ula hunna bit turab, uxra hunna bit turab, thaminatu hunna bit turab, halkali yittim ertay yub, bir merti tuprak bilan yush girik. 19:47 Sahabalar shunga amal qilib kiturgan, bundaki hikmat nege basqa bir burlar ya tulgilar yisa bu meydi, ya ki nege musik bu sarim demez, aynan it yalagan peytta shunaya buladi. Hatta chuchqa gem kimagan bunarsa. Masalan Allah Ta'ala chuchqani ricis, iflas dersa isimlagan Quranda, ayitgan. Wa lahmu khinzir fa innahu ricis. Chuchqani akramakumullah, bunu Allah Ta'ala demedigan ton qizdi. 20:16 rijis digan, iflas narsad digan. Likin u shandiyam u tonqiz tikgan narsani yittim atda yub, tupraq balan yu ushtigda etmagan. Likin itta bu isa shun narsani etgan. Sahabalar bu narsadi ki, hic ikilenmestan Rasullahini buyruglarini xildilar. Hazirgi gunda indi, mana bu mikroskoplar chiggan nankiyin, tikshirib qaralingan da, it yaligan peytta, itti aqzadan sulakilar chigarakan, bu nahayat derecidi qadamgi zarar bugan narsadi. Bunu tupraqdan basqan narsadi kitkizmasekin. 20:46 Hatta spirt ham buni kitkiz almaz egin. Hatta spirt bilan yugandaya, mesele az medicinadaki enk tazalochi narsalargi kiradi, spirt. Sho ham kitkiz almaydi, tipiroq bunar sani kitkizgin. Buna hikmatini Allah subhanahu wa ta'ala uzi bilaydi. Mani bu, bitta misal bu. Ya ki, mesele Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam addilar ki, uqil bala agar oqat yimegan bosa, uqil balani bawlini ustuge su qivariladi agar bawl qipoysa. Qiz bala bawl qisa, u yuulish kirik. 21:17 Sahabalar ona nig edib soram aga, chunki ular anq ishangan ki bu hakimun xaberini shariyati bu digin. Indi khazirki adamlar da ahvaliga qaraseyiz, nim ediseyizem, nimi chundib savol bera? Onga jawab berishgin, ona hikmatini acikirik. Mumin kishi, Allahni shariyatini, hikmatini bilgenden kin ona iman kiltiradi mi? Yo ki birinci, bizdi Rabbimiz hakim zat, o zatini aitgani hikmatten xalibum edib iman kiltirib, kin onu biruguna aladi mi? 21:48 Mu'min kishi albatta Allah Ta'ala'na haqimin qabirdib iman kintirib, kin Allah'ni shariyatini qabul qiladi. Allah'ni shariyatini qabul qiganda bazı narsalarini hikmatiga insanin aqli itib oradi, va shariyatini hikmatini bayon qigand ham kup narsalardi, va bazı bir boşka narsalarini hikmatini shariyat bayon qimagand. Nimi chunligini haligatca bizde aqlimiz itimaydi. Masalan namaz nimi chun bomdat iki rakat, pisin tur rakat. Hichkin bilmaydi bunu. 22:16 Niga aynan Ramazan ayda ruzat utunladi, baska ayda mes, mesan farz ruzasi? Niga aynan qurbanlik zülhüccani, mesalan, un inch günüde qurbanlik qilnadi? Nime sebabdan bunu? Nime uçun Allah Ta'ala aynan şu gününü tenlab aldi? Nime uçun aynan Cuma gününü Allah Ta'ala tenladi? Bunu, hickim surashgayim haqi yuk, vabunu, bilishlikke intilgan oda bunu ahirik itibarilmiydi. Allah Ta'ala uzun qigan ishida suralim miydi? Man shunge biz iman kiltirishimiz gerekli. La yus'alu amma yaf'al, 22:47 Allah Ta'ala uzu qigan ishida jawabgar bu midi? Surah midi chkim? Haqqa ham yuq adamlar da surashlikke. Lekin adamlar sural nadi, nimi chun qilligdib bu ishti? Hatta ki insani uziga agar hikmatsizlikde ayiblasayiz, insani uzu ociz bubdurupam, ghazab lanadi. Masalan, bikardan bikarga falanchi, bikardan bikarga yurpti. Disa, usha adamda atchig kiladi mi? Ghazab lanadi. Meni bikardan bikarga yurpti diba etyibsan. Meni bikardan bikarga yurganim yok. 23:18 namadir ishtibacari yurib pamiyandib, uziche uzu adam, harqandaya adamim uzini bir namadir wazifani qilaytgan qilib kursatadi. Allah subhanahu wa ta'ala kainatlarini yaradkandi, birrarta bir zarraca narsani batil bilan yaradmadi. Ma khalaqna samawati wal arda wama baynahuma batila. Zalike zannu alladhina kafaru. Biz Osmanlar vayirni vay ular urtastaki narsalarini bihudagi yaradkanimiz yuk. 23:46 Bu bihudagi yaraddi bu dib uylashlik kafirlardi gumanibu. Kafirlar uylaydi bunu. Amma mumin kishilar uyladigin busa, modami ki imanini davagiladigin busa, bu narsalarini orqasda albette bir hikmet bar, shu adalat, Allah ta'ala xabarida sadiq, wa hukumida adalatlik dib biz iman kintirigamiz. Qana qangi hukum bomasin Allahni hukumi, in adalat yol shu. Dhalike khayrun wa ahsanu ta'wila. 24:17 Mene shunarsa, yani Allahni hukumi in yaxshiyul wa in ta'wil, oqbati jahatidan in yaxshinarsa shu. Odamlarga koyu bir sez, Allah ta'lanin shariyatiga, ociqdan ociq tiskari cixlikga utadi qazir. Davasi, yaxshilik bosan odamlarga. Ugrini qolini kesikerekdisa, uzin uylebkor, ugrini qolini kesedigan bosa, butun mamleket hamacay macroxlarda davlatiga ilan kitadi digil. Sibirorta, ugrini qolini kesti mahali, 24:46 mazruqlar daulatik aylanik etib, nima hamma ugrima adamlar. Oza bitta ugrina kulini kesilsa, hechkim ugrilik qime edikeyin. Hatta kafir bubdurib, adamlar ugrilik qime ebtikib, girmanyalarda yu baska daulatlarda ishtasiz. Bilmima ular da qan chalik ugr, ugrimasi digini. Lekin, acigdan acig, masalin, musulman daulatlarda da qichalik, masidki ayok qimiz qoyisayiz, ugrilik getib qom edar qali. Yani, bu ugriliklarda aldan ol etgenlarsa, bitta bir, Allahni shariyati. 25:16 zinakarlar ki buletgen ceza Allahni shariyati. Mene shu narsagi agar shariyatki amal qilinse, birrar bir narsada muhamma bu midi? Bir tamandan shariyatki amal qime genden, ikkinci tamandan muhammalar ki cikgiti uradi. Hazirki bizdik in kattib muhammalardan beri, mense wakiliyide, ulengan adamlar di muhammasini kures. Yani ulengan digende ikkinci khatinge ulengan, uchinch khatinge ulengan. Muhamma hammasda muhamma bar. 25:44 Duruz quruq yezab yurgan adamni kemnen kem kures. Sababini madiseyiz, sababi qatinim yoman deyidi, unsi bideyin adami kem bilmeydeyib qoyib ban deyidi. Iktamani geble seyizan birbirini yoman deyidi. Aslida ushe narsige amal qimasi damasiyin, muhud, Allahni shariyatige mas bu maganligiden, atrafda shaytanlar bar, kibdurib iktamaniyam dars bir edigan, yufarriquna baynal mar'i wazawjihi. 26:12 irqayq bilan xatindi urtasini aciratish uchun qab qil etkin chakimchilir bor. Rasulullah itkirlar di, uzub tashlash, nimaligini bilasilar mi digarlar? Uzub tashlash. Atiradu, yani, uzush nimaydi diganda sahabalar bu chakimchilik digan. Odamlar urtasida mish mish tarqatish digan. Ota bilan farzanti urtasini acirataydi. Irqayq bilan xatindi urtasini, broderlar, yoru broderlar da urtasini acirataydi digan chakimchilik. 26:40 Mene shunarse, shariyatdan bittan narsiga amal qilinmagan nakin ikinchi tomaninan bu tomanya qarab turub, portlar cikbit urad. Shariyat uzini kamil saadatini, kamil shariyatgi amal qigin baytda kursadad. Bunarsa sahabalar da hayatinda shunarse baridi. Burarta yitim kona digan narsa bumagan unda. Yitim qalishligi bilan bir kishini cik tashab ushani buluvagan qodamlar. Cik tashab buluvagan yitimdi, min yitimdi qarayman. Cunki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etkerlar, 27:11 Men wa yitimni kafalat qiloo chi, qishi jannatta manushu ne bolamizi geldi. Yani kahatayni, manushu ikite barmaq birbirgi ajiralmay digan kanchali yaqin bosa, jannatta yitimni kafillikki olga adam, manushu min bunam shu ne boladi. Bunga iman kiltirgan adam albatta yitimni kafalatki alishlikki qizqadi, salih amalgi qizqadi. Wa manushunu arkasdan camiyat uz-uzdan, masalan camiyatta qali seyzem, Allah ta'alanin hikmati bilan, irkeglerden ayollar chanikub. 27:44 uz-uzdan taqaza qiladi ki, bonarsa, bittadan kubqatin alishlik, kirak, belkim ushanarsa, shar'i wajiban bubqaladigan halatki cik boladi. Man ushundi halat bugan nankiyin, ulaj yuk. Ushani amal qilim magan nankiyin, burtob-butamannan, buzuqchilik tarqalib kiti uradi. Buzuqchilik. Hazir shar'iyatta kubqatillik dipdurib, shar'iyatta ta'na qigan odamlar, shar'iyat sahibiga ta'na qigan boladi. Huddi ki, bu hakim bugan Allah ki, 28:14 Natoğru qigan zansiyin. Yoki, irkeq bilan xatim birbiri bilan ting bomaydi. Hic qachan ayol kishi irkeqke boğaziliq bolishligi mumkunmaz, maçitdi imamı bolishligi mumkunmaz. Digan peytte, yox, unagamaz, nimi ucum munday bolarikyan. Irkeq bilan xatimni hukuku ting bolishkirek. Digan adam bu, Allah da'alaga nimadib yapir etkin boladib. Mene şu adamge Allahni lanati bosindib, shariyette birnice urinladda lanat etilinyen. 28:42 Zina qigan adamga itilinmagan lanat, shariyatka zid gapirigan adamga itilingan lanat. Allah'nin shariyatini yoman korishtik qalbadan. Ular Allah nazil qiganlar sani yoman korishti, shu sebabdan Allah taula ularin amallarini habata qil yuqbi vardi. Bu zina qisa agar, akramakumullah, ugarli qisa, adamlarda malini isa, 29:14 Amali qib qitadi diilinmagan, Allahni shariyatini yoman qorishlikda, unu amali qib qitadi diilgan. Niga? Cunki Allahni shariyatiga ta'anakilishlik, bu Allahni uziga, Allahni hikmatiga ta'anakilish buladi. Guya ki Allah bilmagan bunu. Guya ki Allah ta'ala adashgan mani shujayda. Unaqa bulish kiragamaz. Manaqa bunday bulish kirag. U sinan surab qiladim Allah ta'ala shariyatdi. Hatta adamlarga qoyub birsiz. 29:42 Risalat diyem, adamlar taksimle maksib olaydi. Risalat diyem, kimge bir edib adamlar dan suresi? Falanchige bir, ya falanchige bir dit durib ushaniyem, adamlar dan surelinisi nimedi idi? Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam di, Allah uzi tenlab ukshige vahiyy cunatdi. Ular ecdiki, la ula nuzzila hadal Qur'an, ala rajulim minal quriyateyni azim. Bu Qur'an, manashi ikde qishlaqdan, yani bittasi Mekke, bittasi Taif. Mekke bilan Taif taki, ikde ketta ketta uluq adam bar. 30:12 Bittasi Walid ibn Mughira, Taif Taksi, Urwat ibn Mas'ud i Saqqafi, Urwat ibn Mas'ud, u shalardan bittasiga chussa bu meydi mi? Allah Ta'ala ularga raddiya berib etdi ki, ahum yaqsimuna rahmata rabbik, ular rabbini, rahmatini ular taqsim qiladi mi? Nahnu qasamna baynahum ma'ishatahum fil hayati d-dunya. Biz dunya hayati da adamlarini, trikchiligini biz taqsimla koydik, diyabdi Allah Ta'ala. Demek, 30:44 Allah uzini risalatini qayrga qoyisligdi, yaxshi biladi. Allahu a'lamu haythu yac'alu risalatah. Doki risalatih. Allah ta'ala uzini risalatlarini, uzini peygambarligini, risalatini qayrga qoyisligdi, yaxshi biladi. Allah hakim bugan zat. Uzi hikmatini, birinci manasi, bir narsani layiq joyga qoyisligdik. Bu narsani, agar shariyattaki hukumlarini bitte-bitte qalib qalib digan bosayk, har bir masalade Allah ta'alani kattir. 31:13 hikmatini korhamiz. Shariyatke amal qilinmadi mi? Ushe odamlarga, shariyatini yoman korgan, yoki shariyatke taana qilgan odamlarga, Allahni lanati bolisligi, Quranda birganca joylarida etilingin. Hadista etilingin, bunarsa. Niga bunga qattik bunchalik dashinam kilganligini, sababi u Allahka taana qilitganligi uchu. Kitabni bazisige iman kiltirib, bazisige iman kiltirmigin odamlar, 31:42 Aytadi ki, bunu manan shunusiga iman kiltiramiz, manan bunusiga iman kiltirmimiz digan odamlar, wa paygambar bilan Allahni urtasini ajilata digan odamlar, ana usha odamlar, ular haqiqi kafirlar digan Allah Ta'ala. Wa yuriduna an yufarriqu bayna Allahi wa rusulihi, wa yakuluna nu'minu bibadhin wa nakfuru bibad, wa yuriduna an yattakhidhu bayna dhalika sabila, ulaika humul kafiruna haqqa. 32:13 Ular urtada yul tutmaqsi boladi, hamasiga iman kitlari varish keregimizdi. Hamma shariyatta hamasini bacarishlik keregimiz. Hazir tohru kemi edi shariyat? Bani bungan amal qilay digan busik, buto mani aqshi bumi qoladi. Hazir irkiyat bilan ayalda ting qilay digan busik, ayallarda hukuku yirga urlub qoladi. Agar da, ikita qatinya ulan edigan busi irkiyat kishi, birinchi qatinya xiyonat boladi. Ah, sen bilgan uja xiyonatdi, 32:41 bu shariyatli churgan Rabbil Alamin xiyanat digini bilmigan ikanmi? Xiyanatka Allah ta'li yul acib birgan ikanmi? Bu nima digan geb bu? Birinci xatini ge xiyanat buladi bu digan adam, nima diyatkanligini uylab kursin awal? Xatini ge xiyanat qildi diganligi, demek Rabbil Alamin xiyanatka shariyat qilib yul acibir qoygan digan. Mani budar sani muammaqiden gelib chikayabdi, bu hakimun xabirga iman kiltirmasi den gelib chikayabdi. 33:11 Allah Ta'ala hakimun khabir bugan, zat. Demek, Sa'di Rahimahullah etkinleri kabi, Allah Ta'ala'nın hikmetini biz ikden ersede kuramiz. Allah'nın qilgen islere de kuramiz, qaynattaki qilgen islere de. Va ikkinsi Allah'nın shariyate de kuramiz. Mena bu shariyat bizi qulimizdeki Quran. Rasulullah sallallahu alaihi wasallam sunnatlari. Allah Ta'ala'dan suriyemiz ki, hamamizgi tawfiq birsin, Allah Ta'ala uzini shariyatiga tuluk amal qilisdiki. 33:41 Birige iman kiltiri, birige kafir boli digan kimselerden bu meylik. Allah ta'ala uzi agar tawfiq birse, uzi ilim birse, uzi hidayat birse, bu nersi Allah ki qiyinemiz albette. Lekim bizden u shen nersi ki raqbat, u shen nersi ki istek, haqish, qabul qilişlik, tapilişlik kirek. Shariyatini, hikmetini qizik mey digan adam ilim urgen mey. Bir xil yur uradi, basdan ahir geci. Negi qizik meydi adam hikmet urgan islik ki? 34:12 Yani hikmat bu, mu'minni yuqatken narsasi. Al-hikmatu dallatu l-mu'min. Mu'minni yuqatken narsasi. Qayrda kursa, ushani qalishlikke mu'min haqli, hatta shaytandan kursayam. Biz agar tuğrilikni shaytandan busayam qabul qilamiz. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam etdiler, Abu Hurayra agar shaytan kibdirib, min singe bir narsani urgataman, agar sin hikmatke qizqay digan busayam, min singe bir narsani urgataman, üç gün shaytan uçlu aldi uqshu, sadaqadan uğrlay digan paytta, 34:43 üçüncü günü qattıq Mäkkəm işlədilər ki, indi seni Rasulullah nə aldiga alibara mən, diganda shaytan etdi ki, min singe bir narsan urgatima, quyu var seyn digan. Abu Hurayra ilimge qizqalligiden urgat digan. Shunda etdi ki, agar da har günü kechqurun buganda ayatil kursunu uqigan, singe irtalib kece, shaytan yaqirlash elmey digan. Shunda bu ilimde urgatikana ki, onu quyu var digan. Shunda Rasulullah qe barib etikana, Rasulullah etdilar ki, sin kechagi asirini nima qildin, uclagi asirini dedilar. Hala etmezsen turib. 35:13 Ey Rasulla, u shunaqa, shunaqa buldi, ki minge ilim urga teman, bir hikmatli qabda etamandi budi, qizqib, demayi dedisem, shu qabda etkenden kin quyu vardim. Degenda Rasulla etdilar ki, sadaka ke vahua kazub, uzi yalgan cheyu, lekin tohru qabribdi, dedilar. Yani vahua kazub, bu sanadini kazabligi, sanad kazab, lekin matin sahihdi gani. Sengi yalgan qabribgin, lekin manasi tohru qabdi qabribgin bu. Sengi uzi bilisami, ki uch gundan beri kiminan qabribdi cebsen, dedilar. 35:43 Yoq diganda u shaytana diganda. Shaytan bilan diganda. Hatta u shaytandan gelgan haq gapdi Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam tasliqlagan. Demek hikmat mumin kishini yukatgan nar sahasin. Biz albatta hikmat istab incil okumayimiz. Hikmat istab Taurat okumayimiz. Bizi kulimizde sunnatlar hazir tulib, tashib, turbti. Tulib, tashib, tugolib gitiyabdi. Hichkim ishlasi omayib. Qizigcaya hazir ilim shuncalig dereceda kutarilib gittiki. Kutarilib, tarqalib gitganligiden ilim 36:14 bi qadr buqalli. Biraqta adam dinini urganishlikke qizqalligini kormez. Mani sahabalarda, Cabir radiyallahu anhu, bitta hadisini, beladigan kisi, Misirdeykendib ishtikanligiden, tuya sato alib durub, Misirge barib durub, ushe sahabini tabke. Bir hadis uchun. Ishigde taqillatgen peytte, haligi sahabi chikturub, sahabini korub, qichaglasib, korushib, kilin, ickarige kireyli digende, Rasulullahdan bir hadis ishtikanlikensiz. 36:45 uşa hadisda eti bireyin digan. Shunca yoldan keldiz, at toqtayn, damal eylik, ishkariga kireyli digan, awal hadisda etin, kin kiramiz digan. Chunki min shu hadisda, balkin min e nacat tapishligim, shu hadisda bolishligi mumkin. Min bunu bilmastan aldan, olib qalishdan qorkaman, ya ki siz olib qalishiz mumkin, min e atisdan aldan digan. Hadisni etkin, kin ishkariga kirgan. Shu hadis uchun, shunca jogya keldizmi digan, shu hadis uchun keldim digan. Atay tuya sato alib turub, bitta hadis olishligi uchun, 37:15 Madinadan Misirga barib durib hadisi ishtib qayt qidgin. Bir hadisdi. Uksunib fahmini qarayn. Agar meni ahiratimda naqad tapishligin, balikim shu hadiste bolishligin mumkundib uyligin. Likin, hazir bizdi kamchiligimizgi qaraysayk, qancha-qancha narsalar bizdan utgit yabdi, ilim tulib tashib qidgin hamacayda, likin qizigcaya hic kimda ilim yok. Na bir Quran uxsh bilamiz, na bir manasiga qizigamiz unu, na bir Rasulullahin sunnatiga qizigamiz. 37:45 Yani illa marrahima rabbik, urgengan urgen adi. Likin niga biz tushunarsadigi qisigmaymiz, Allah Ta'ala'nin shariyatin urgenishlikki qisigmaymiz. Mumin kishi, Allah ta'ala'nin hakimun khabirdib iman kiltirgan adam, budaqa bumasik kirek. Albatta unu artadagi hikmet sirghaslarlarini bilişlikki hareket qilişlik kirek, bilgen sari insanini yanayam imanı ziyada boli bar vurali. Allah Ta'ala'nin hakimun khabirdib iman kiltirishlikni faydalariden biri, 38:16 mənə shu Allah nə simsifatini yaxshilab bilse, hikmət nə haqqiqi manasiga kishi itiboradi. Yani Allah Ta'ala nə ishlerden, mənə shu qazir biza etkin narsilerden, agar yaxshilab bilib olse, hikmət manasi uzanimi ikeligini biladi. Bazibir kishilar, aksar adamlar, hikmət digani yumshaglik digi tushunadi. Yani yumshaglik, mamilakilişlik, mürasayi madara digi tushuniladi. Mürasayi madaraniyam, çikibar uyam, hikmət bilan bulish kirik. Mürasayi madara, bu hikmət bilan bulish kirik. 38:47 Yumshaglik urda da yumshaglik qilishlik, wa shiddat urda da shiddat ishlatishlik, bu hikmat bolan. Yani Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni wa sahabalarini Allah ta'ala maqtagan paytta, ruhamau baynahum ashiddahu alal kuffari ruhamau baynahum dim maqtagan. Yani ular kafirlerga shiddatlik, wa uzara ortalarda rahimlikdir. Mana bu hikmat bu. Hikmat digani biz uzu hikmati birinci manasini madidik, 39:16 bir narsani uziga mas jogi qoyishtik, dedik. Mas bugan vaqtida, mas bugan narsani, mas bugan jogi qoyishtik. Yani kiraklik narsani, kiraklik jogi, kiraklik vaqtida qoyishtik, bu hikmat bolad. U shani ilim bilan qoyishtik, hikmat bolad. Bu narsa Allah subhanahu wa ta'ala ishida. Ham kauni ishi busin, ham Allahun sharihi ishi busin, yus boyis Allah ta'ala ishidlardaki hikmatini biz koramiz. Savga beriladigan jogi qiliç berishtik, 39:49 ya ki qilic qoyla digan joyga sawga birislik bu hikmattan bu maydi? Shaira yata yadi ki in anta akram tal karima mallak ta hu, wa in anta akram tal la'ima tamarra da. Agar sin karimna hurmatka loyog adamna hurmat qisen, unu potchok qigan bolasan. Yani, usha adamga loyog joyga qoygan bolasan hurmatiyni. Lekin paskesh adamna hurmat qisen, u paskesh adam haddi dan o shadi. Hatta yan qagdiyam, ustuga bitta toshmina hurmagan ischi, chidaki mağzini birmeydi. 40:21 hikmat ushanin kallasiga bir rursh girek. Kin, icidaki mağzi chikadi. Har qancha pey pasilib o qalanyam, u icidaki mağzini bizgi chikari birmaydi, bir toshmina, bir macaglam agenci. Mana bu narsar hikmat digiladi. Demek ki, hikmat diganda har bir narsarini joy joygi quyish, masalan, uykurgan paytta, gishlardi tergan paytta da hikmat bolus uchun, gishlardi joy joygi terish girek. Bir qatar qib turub, adolat qilayib bandib turub, hamasini terib giti ursi, u uykulaydi u. 40:52 Demek, ushe kiraklik joy, kiray buysa, putun xisti sindirishke doğru geladi. Hikmatda qozo qoladi ki, shu putun xisti sindirishkerek. Bazibaytda birxil joy ki, xishmaz, bittik kesekce bir nasan qoishkerek boladi. Manusunarsan, hikmat boladi. Demek, brinchi bizdi oladigan foydamiz, hikmatni manasini tohur shunamiz. Yani, hikmat diganda, shiddat joyda, shiddatli bolish. Va, yumshaklik joyda, yumshak bolish. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, en yumshak kishidilar. 41:21 Rasulullahni qolini ushla butirigan adam Rasulullah. U adam qolini tur tutumaginca Rasulullah amasdilar sunnadi. Islari ushna qaydi Rasulullahni. Rasulullahmina yanbaya yurgan, agar yuz mayuz bir kisi Rasulullahmina geblasibdirsay, uzi malallanib tizgari qarimaginca Rasulullah unga qarib geblasibdir urlardilar. Yendi sahabalar Rasulullahdan haybatlan, yani Rasulullahni ushna qaligini bilib yuziga qarib gebrib utir urmagan ular. Lekin Rasulullahda man ushna qangi bir khuluq sahibiydi kusi. 41:51 Lekin u shen dey bugan kishi, caiki gen peytte, qamidiyalik bir ayol uğurliqi gen peytte, hamma odam shunya rahamlilik qilib, u shenye ortaga tushub, shu ayoldu quli kesilmese bulardi. Bu ayol bilmik qoygen bu ushini, ya ki bir cüda sharaflik odam da indi qulini kisik, qani bular iken bunu? Nima qisik buladi diganda, hech bir odam, hoy silar Allahni shariyatiga tizkari kiri yapsilar mi, demadi. 42:15 Hattaki Usamet ibni Zeyddi aldi ki gelib durib, Rasulullah ki in yakin adam, in suyiklik adam shu di bilib, Usamegi ki iltimas qilisdi ki, Rasulullah ki ayitkin, shunu kulini kismelik shu ayal didib. In sharaflik qovm dana ken, ham yana ayal kishiy ken. Usamegi hem uylab kurmestan, Rasulullah ki barib, ey Rasulullah, shu ayal di kulini kismelik digi. Rasulullah shun dey qazablendiler ki, kuzlar, yuzlar qizar gittir Rasulullah. Ey Usamegi, 42:43 sen Allah no hududidan bugan hududlarda mingi kib turub urta kashdi bolib sanmi ikkinci buna kangi halatda seni kormayin dinli silardan aldingi adamlar huddu mani suni bu halak bu kitgin agar ularda bir sharaflik adam ughurlik kisa qolini kisismi Allah no hududin bacarmasti agar da addi adamlar ughurlik qiladigin bosa unu qolini kisishgin mani suni arsa ularni halakat kechiratdi mani bu shiddati koriyin Rasulullah no shiddatini aldi da hichkim trolmasidi 43:13 Hatta uruş meydanlarida Rasulullahni urap himaye qitturgan sahabalar, shiddat bugan peytta Rasulullah bilan himaye lan qogen. Yani uruş qattig bugan peytlarda Rasulullah bilan himaye lan ardik digil sahabalar. Bu narsa Rasulullah s.a.v. yumshak qisidilar, likin cahikiganda shiddatli gidilar. Mana bu hikmet buladi. Hikmet digani daim kicirimli bulishlik. Kicir, fakat gini Islam bu samahat gebi yuradi. Islam otayini uldirgani onayini bir. 43:42 Bu yuzunga ursa, chap yuzunga tutuptur. O ki, on yuzunga ursa. Koylagimda sorsalar, tonum yechib biraman. Chap yuzunga ursalar, on yum tutupturaman. Digan narsa, bu yaxsi narsa. Likin, shu bizga aslul asil bu qalishligi. Dinimizde aslisa, hayatimizde manhaji, shu bu qalishligi. Buna qemaz bu? Ikinci faydasi, Allahni shariyatiga irgaçlik cikadi. Allah ta'alanin hikmatliligini bilgendenkiyin, 44:14 Allahni shariyatiga adam angili bolibdurib irgishadi. Nime uchun shariyatiga adamlar yurmaydi? Chunkki unun hikmatini bilmaganligi uchun. Uzu kupchilik adamlarida barbuga muamma, yakhchiliydi, xokhliydi, adamlar urtasda adalat busindiydi. Likin shu adalat Allahni shariyatida ikanligini bilmaydi. Nime uchun haziriki masalan sunnatlarga amal qilishlikiga adamlar qarshi chikadi, tiskari chikadi? Oddi mahram na mahramchilik masalasti, 44:42 uyu da yasab yurgan payitlardada, haq uziyindik kiko indib, jo biginig qormaygin, otir, sal romali indi mindera qorab, otir aldi da, qarindashiyn bolad sini, amma indi oğlu boladibu sini. U shengi uylansin bolad ammasin oğluya. Shunda otasi majburla botqizib qaydi, yamayan. Bu, mihir akibat payda bu simbolarda ortasda. Itta men olib kitkanimdankin bir-birilayindi tanimaya yormaygin. Bu nimaqla yapdi bu? Allah nima digan bu nimaqla yapdi. Liki niyati nima, niyati yaxshi, maqsadi yaxshi. 45:12 shababi, shariyatdi hikmatini bilmaganligi uchun. Agar shariyatdagi hikmatini bilse, shunarsa fayda, sileyirahim yaxshi, liki sileyirahimli uzini cayibar, ushe cay-cayige qovishlik hikmat boladi. Sileyirahim qilemendib durub, haram bugan narsa bilan qilemim midi? Odamlar da mani shu muamma hikmatli chunmaganligi uchun, bitte narsani qilemendib durub, bitte narsani basirmiydi. Bur mustahabki amal qilemendib durub, ota onasini yuzigi ayaq koyadib boladir. 45:41 Uzu qaretken bu sez mustahabke, ushe mustahabkem amal qilib, biyagda wajibkem amal qilislik, camlashlikde ilaci bar, bugan cayda hikmat ishletmesten sunnatke amal qilamandib turib, bir cayda buzib cikadi. Buna sababinim uchun, hikmatni bilmaganligini. Demek ikinci faydasi, man uchunu biradi. Uchuncidan, hikmatni bilgandan ki, biz bilamiz, anıqchunu bitamiz ki, Allah ta'ala hiçkin ge zulum qimasligini. Wala yazlimu rabbuka ahada, Allah ta'ala hiçkin ge zulum qimidi. 46:12 agar qilingan ish zarram isqali calig yaxsiliq qigan bosayizam osmanlar da, yirlar da, bir toshda, xarzainlar toshlar da qib kitgan bosayam u shani qiyamat kino abgib tarazi ge tashlinadi kim zarram isqali calig yaxsiliq qisa jawab biradi kim zarram isqali calig yomali qisa u jawab biradi biz bilamiz ki, anig bilamiz ki 46:41 Allah subhanahu wa ta'ala hakimun khabir bugan zat. Bu zat hicqa chan zulum qimaydi. Odamlarini muammasi, hani shu Allahni zulum qilisdikde, waliyazu billahi, yoman-guman qiladi. Allah ki bugan gumanlari yoman-guman. Mani shu uchun ham ular chariyatli qabul qimaydi. Biz yukarida etkani dikki aldin destlarimizde, cahiliyatini rukunlardan, turk testi rukunul cahiliye, shulardan biri zanul cahiliye qiladi. Cahiliyat baytidaki guman. Bu, 47:11 mənə şu turt də nərsədən bittəsi bir cəmiyyətdə busa, uşa cəmiyyət kukarmaydi, u cəmiyyət umuma ıslak bumaydi. Əgər unu həməsi busa, də mə qilas ki, şulardan biri Allah qi yuman-guman qilişdik. Ayni şu, Rasulullah peygambar bu ki gampayatlarda, Mekke müşriklarda bar bugan kesalligidi bu. Bu hazırgi kunda bizda adamlarimizdaki bugan nərsə şu. Allah ta'alanı zalimdi bu iliydi. Subhanahu wa ta'ala. 47:37 Yani Allah ta'ala bizge peygamber yubarib, bizge kitab tushurgan peytta zulum qigan ekin. Men Allahdan kore rahimli raqman dip turgan boladi usha adam. Uzi tili bilan etmeseyem, lekin halat tili bilan shunu kursatadi. Goya ki u Allahni zalimlikte ayiblab, uzini xalq parvar, mihriban, hammege yaksiliyidi xaklay digan bir insan bandib kursatadi. Aslida bu adam Allah lanatlaygan inkezab adam bolad. 48:06 Kimde kim, agar Allah Ta'alanı mene şun deyi guman bilen guman qise, bu, alayyazu billah, unu akibati, nahayyat derece de yoman dersleri qab kila. Biz bunu yukari derslerimizde, aldin derslerimizde etken dedik ki, bu, zannul cahiliye, cahiliyet peytini gumanı bu. Allah ki, bugan gumanları mene şu derece gecab kildi. Demek, Allah ne hakimun xabirdi bilgenlen ki, bizde bir ilim peyda buladi ki, Allah Ta'ala zulum qime sekin. Allah Ta'ala hatta zulum qilişlikni uzige haram qildi. 48:37 Wa adamlar urtasta zulum qilişlikne haram qıldı, falatad zalamu. Allah Ta'ala etdi ki, men uzimge zulumne haram qıldım. Inni harramtuz zulme ala nafsi, wa ja'altuhu baynakum muharraman falatad zalamu. Men uzimge zulumne haram qıldım, silar urtalarinde buna haram qıldım. Birbirlerine zulum qilme ilerdi Allah Ta'ala. Bu hadis qudusi idi. Demek Rabbimiz hiç qaçan zulum qilmedi. Inşallah bu sohbetimizde davamı var. Vahtimiz ahirgi itibaldi. 49:06 Allah subhanahu wa ta'ala amal qiliqlikke huzu tawfiq birsin. Allah ta'ala darslarimizge baraka birsin. Subhanakallahum wa bihamdik, nashhadu an la ilahe ilan, nastaghfiruk wa natubu ilayk.