Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:02 بسم الله الرحمن الرحيم 0:38 Alhamdulillahi Ta'ala 1:05 Wa sallim illa humma tasliman kathira amma ba'd. Assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu. Biz Allah subhanahu wa ta'ala'dan madad sorab. Allah ta'ala'na tanişlik haqda bir sohbat qimaxçımız. Allah'na tanişlik. Allah ta'ala'na tanişlik har bir narsana asli soblanadi. Şundan başlanadi, hama narsa şundan başlanadi. Ozi amallarini qabul boliştikini şartı iman. 1:34 Agar iman bomasa, amal qabul bomayda. Harqan cha amal katta bugan taqdardiyam, harqan cha qimatlik buk korunsayam, katta buk korunsayam, lakin iman bomasa, u qabul bomayda. Allah Ta'ala Qur'anda yadaydi ki, وَقَدِبْنَا إِلَىٰ مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا Biz ularini qigan amallariga, yani kafirlarini qigan amallarini, amallarini, hamasini quddi chayn tozan de qibdashladik. 2:02 Umuman qimati yox, hich bir amal qabul bu meydi. Illa u iman bilan qabul boladi. Iman isa Allahni marifatisiz bu meydi. Allahni tanimistan turib, hich kim iman kiltiral meydi. Kishi Allahni qancalik tanisa, shuncalik imana bakot boladi. Bu narsa qalbni Allahni tanishligi bu in asillarini asili soblanadi. Agar iman amallarini asili bose, imanini asili Allahni tanishligi boladi. Marifatullah. 2:32 Allah subhanahu wa ta'ala uzini, kitabida uzini tanitdi. Asasi Qurandan maksad ham uzu shu idi. Allah ta'alani tanitishlik, chunki Allahini tanigan kishilar Allah ki ibadat qiladi. Wa ma qalaqtu al-jinna wal-insa illa liya'budun. Allah ta'ala yata'idi ki, min insan wa jinlarini minge ibadat qilishligi uchun gini yarattim. Shunu tabsiri de, ibn Abbas etgallar ki, illa liya'budun digani, illa liya'rifun. Meni tanishligi uchun yarattim digani. 3:03 Çünki, Allah'ını tahnamegan adam Allah'ı kaya batat qalanmaydi. Qanchalik derecede kişi Allah'ını tahnasa, xunchalik derecede onu Allah'tan qurqisligi kupayib bar urhadi. Allah Ta'ala Qura'nda itkenki, innama yakshallaha min ibadihil ulema Allah'tan alim kisilar qurqadi. Yani, alim kisidi gani, Allah'ını qancha tahnasa xuncha qurqadi. Xunuchila Mu'min Muhammad itkenler, bunu biz kup takraru fa takraru itkenmiz, laysal ilmu bi kathratir rivaya. 3:32 innamal ilmu xashiya ilm bu kub ruwayat qilişlik bilan mas bu haddasana fulan qala fulan bunar sani kub paytilişlik bilan imas ilm belki ilm xashiya allahdan qurqişlik digani allahdan kim qurqadi? alim kisilar qurqadi mani bu ayatdan alinge man olu demek kisi qancalik dereceda ilmi kubaysa xuncalik allahdan qurqişligi kubay bar urad birda bir sawal boliçligi mumkin ki baz bir kisilar alim bu korun hadi adamlar koziga 4:01 Qur'an uqu qiyan, qur'an da hamasin yadligan bolishi muqin. Ya ki sunan lardi, sunat lardi qanchi uqu qiyan bolishi digi muqin. Nigi Allah tan qorxmaydi? Deyilingen savalga shuki, unda ma'lumat bar, lekin ilim yok. Ilim u, Allah tan qorqishlikni kiltirib chikarigan darsa ilim boli. Bu uchun Allah na tanish girik. Biz, insha Allah, Allah tan madad sorib. Allah qadir qiyan chalik, shu haqda azraq sohbat qibaramiz. 4:29 qasas surasini tuket kinimizden kin aldingi darslarimizde muhammad surasini tafsiri bilen birge qilayat uydik inshallah haptalik bir darsimizde muhammad surasinden qisayk bir darsimizde allahini tanişlik ve baska bir mavzular haqqida sohbat qilamiz bugungi sohbatimiz inshallah allah subhanahu wa ta'ala'nin samad ismi haqqida ihtimal bu isim haqqida kupcilik ishtikan hamamiz bilamiz yana bir takrar yani takrar bol islik mumin kisi gani bu hada bir uradi talib ilimge 4:59 xancha takrar buza xunchalik fayda buladi. Allah Ta'ala'ni samad ismi bilan Allah ki ibadat qilişlik, Allah'ni tanişlik. Allah Ta'ala'ni guzel isim sifatları, isimleri bar. Wa lillahi'l-asma'u'l-husna fada'uhu biha. Allah Ta'ala'i tadi ki, Allah'ni guzel isimleri bar, mani şu isimleri bilan Allah ki dua qiyler. Allah ki dua qiylerdi gani, Allah ki dua qilişlik iki xil buladi. Allah dan bir nirsa surab dua qilişlik. 5:27 Bu du'a-ul-mas'aladi iladi. Wa Allah Ta'ala'ni maqtab, Allah ka ibadat qilib du'a qilishlik. Allah Ta'ala'ni isimlarini aytib. Allahu la ilaha illa huwal hayyul qayyum. La ta'khuduhu sinatun wala naum. Bu Allah'ni maqtash bu. Allah Ta'ala'ga sana aytishlik bu. Mani bu bilan Allah ka ibadat qilin adi. Meslin ya hayyul, ya qayyum, ya karim. Allah Ta'ala'ni isimlarini aytib. Allah ka ibadat qilin adi. Allah Ta'ala'ni mani cinde guzel isimlari bor. 5:56 shu isimleri bilen Allah Ta'ala ge dua qadişlik girik. Bundan başqasi Allah Ta'ala isimlerden başqa nersege utgitse inson haddiden oşgen boladi. Adashken taifalari aksari manashu Allahni taniş barasda adasdi. Allah Ta'ala isim sifatlari haqqida adasdi. Ahli sunna wal jama'ani bu isim sifatlardagi kuzqarasi qaniye bolis girik, akidasi qaniye bolis girik. InshaAllah bunu sohbatimiz davamida sikin sikin. Çuntur baramiz buçuda hem muhim buganlarsa. 6:26 Ahli sunnahda demmen digan dawa qigan kishi, harbir kishi bunu bilişkirey bugan qaydalar bar. Allah Ta'ala'na Samad ismi bu Qur'anda bitte coy digiyan. Qayr digiyan? Qur'anda? Bitte, amma bila digiyan surat. Qul huvallahu ahad, allahu samad. Bu mubarak surat kiçik hacimda boliçligi qaramastan Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam shahadatlar bilan Qur'anla üçten biri digildi. Niga üçten biri digiyan? 6:54 Qur'an. Qur'an bu mese az lakim kitab imas. Allah Ta'ala Qur'anda Qur'an haqda, shunday ayat nazil qigan ki, Walaw anna Qur'anan suyyirat bihil jibal, aw quttiat bihil ard, aw kullima bihil mawta. Agar da, ta'larda jaydan cildir warislik uchun bir kitab kirek disa, man shu Qur'an nazil bolarda. Ya ki uliklarda triltirish uchun bir kitab kirek bosa, shu Qur'an nazil bolarda. 7:21 Walaw anna Qur'anan suyyirat bihi l-jibal aw qutti'at bihi l-ardu. Yirlar parcha parcha qilib bulaylab tashlashlik uchun. Yirlarini bulaylab tashlashlik uchun. Agar bir kitab kirak deyilinsa, shu Qur'an nazil bulaylab. Yani bunu jawabini Allah Ta'ala nazil qimagyan, ma'lum buganlig uchun. Walaw anna Qur'anan suyyirat bihi l-jibal aw qutti'at bihi l-ardu aw kullima bihi l-mawta. Agar uliklar tiril tirish girey busa, lakana hadhal Qur'an. 7:50 Mani shu Qur'an buladi. Bellillahi l-amru jami'a. Lekin Allah Ta'ala uzuqaqlagan ishini Allah uzuqladi. Demek, mani shun dey, büyük kitab Qur'anini ikhlas surasi 3-den beri getiyin bolin. Nige desek, Allah Ta'ala bizge in tanitkan suralardan bu. Shu tanitishlerden beri, Allah Ta'ala biz ilgeri Rabb ismi haqda gepirdik. Malik, wa malik, wa malik isimleri haqda gepirdik islerizde busa. Inshallah, agar hacat, 8:21 buzay bunarsay ki, yana bir takrarlab utamiz, bugunga numamizda, sohbatimizda, samad ismi. Samad demek, Qur'anda bir urundakiygen. Allahus samad. Wa hadista ham bir urundakiygen. Ashabus sunan, ruwayat qiygen, shulardan, Abu Dawud, ruwayatada, Rasulullah sallallahu alaihi wasallam, bir kishini dua qilayt kallaygini isdi. Allahumma, inni as'aluka, bi'anni ash'adu, bi'annaka antallahu la ilaha illa antal ahadus samad. 8:48 Alladhi lam yalid wa lam yulad wa lam yakullahu kufu wan ahad. Dib dua qiganligin, an tagfiru li zinubi. Dib dua qiganligini istib, bu adam shunay dua bilan dua qildi ki, Allahni ismi azam duası bilan, yani Allahni in büyük ismi bilan dua qildi, agar shu bilan dua qisa Allah icabat qiladi, agar surasa bira digan dua bu. Yani bu narsadan qafil bu masligi miskirey biz. Mani bu cidaham ulkem bir isimler bilan. 9:16 bi anna ka antallahu la ilaha illa antal ahadus samad. Ya ki al wahidus samad alladhi lam yarid wa lam yulad wa lam yakulla hukufu wan ahad. Manashu bilan duaqigan. Shuu hadisda kiigan. Fakat samad manashu hadisda kiigan. Wa ayatta bir urunda kiigan. Samadda shuu joyda kiigan. Indi samad manası arap tirlida, arap tirlida birin dica manasda kilaydi. Samad diyan. Birincisi sayyid manasda kilaydi. Araplar, 9:46 Sayyid kishini, sayyid digani qovmda uluqu digani. Qovmda uluqu, yani ishlar usuz bitmey digan adamni, hada raculun samat libqayadi. Bur samat adam digani. Yani bu digani, ish usuz bitmey digan adam. Yani hamma fkirde, shu adamga suyanadi, shu adam nima disa, shuni gapi gap digan manada islatilnadi. Bu lugatda bu. Yana bir lugatda, samatda manası, yani, ishik kawa giymas digan manada islatilnadi. 10:15 Musmat buqan narsadi gani, ichi qawag masdi gani. Ichi qawag buqan narsadi ihtiyoj boladi. Nimay ki, ichi qawag boldi ma, unda u zaif boladi. Walillahi masalul ala, masalin, ichi qawag narsadi bilan, ichi tuluk narsadi farki bor. Insani, Allah Ta'ala birinci yaradgan payitda, unu qancha dir vaqt, uzu qoqla gan calik, yirga yaradgan huvalatda tashlab qoydi. Bukharini ruwayatda kila da, Allah Ta'ala, Odam alayislami yaradgan payitda, unu uzunligi, 10:46 almesh zira bugan. Almesh zira. Sittuna zira an. Wa ini unikki zira bugan. Yani bu, 40 metrden ziyad boladi balantligi. Hazirki agar yanim maksimen, 13 itajlik, 14 itajlik imaratlarga tohri geladi. Adam a.s. boylari suni bugan. Ini yanim sunca, unikki zira bugan, boylari almesh zira bugan. Layden yaratilgin, sopaldan yaratilgin halatda, adam a.s. yotkin halatlarda, shaytan kilib durub, 11:15 xayran bolarda, bu xanaqa makhluq aqyan bo du, shaytan aqzadan kirib, orqastan qikarvida, orqastan kirib, aqzadan qikarvida, wa ichi qawag ikarligini korib farishtadar qaytar aqyan ki, bu zaif makhluq aqyan, chunki bu ichi qawag aqyan derekan, yani bu zaif makhluq chunki bu ichi qawag, ichi qawag bugan darsar, ichi qawag bugan darsar ihtiyash boli, haqiqatda nam shunday bozi, insan ichi qawag, insan ichi qawag, 11:43 həməmiz biləmiz insanda, ıçıq ava kire digən, çıqa digən, yöllər bar insanda. Daayimi dərəcəde insanda ihtiyac bubdurat xo üçün. Avqat yiysiz, yəni azraqdan ki, iştimi yemə gəndi, yəni muxtaqsiz, əgər zor kese, bir kishige yiglab yalana digən dərəcəde ihtiyaclik bubdurarat oda. Bir qarın toqla va gəndan ki, shumilan bir umur boldi, bir toydurvaldim, ahir gece kittim digen gapi yok. Yəni muxtaqsiz bubdururat, nafas alishlik gerek. 12:13 Nafas alishlik, oqatishlik, soochlik, bu narsage insan daim muqtacib dururad. Bundan tashqariyam insan li ihtiyaclarin jude kup, Allah insan li manishni qib yaraddi, uzi xaxla da shunday bolish digini. Makhluqatlarin hamasini muqtac qib yaraddi Allah ta'ala uzi ge. Allah ta'ala fardus samad bugan yalgiz zat, hiç narsage muqtac bolmey digin zat, insan li manishni dey, khasatan insan iyi muqtac qib yaraddi. Insan hawaga muqtac. 12:41 mesele Allah qadridi, hawa amay digan qib yaratishlik ki, toqrum? Chunchalik hawaga muqtac qib qoydi ki, bir nafas alib chikarishlik, nafas alib chikarishliydi, faras qib qorin, adam nafas amay turmaydi. Uxula seyizam, tur seyizam, yur seyizam, yugur seyizam, qanday halatda boy nafas alchis kirik. Azrak agar nafasda qisib turse, adam haman irsak irhazi bulay. Adi su itishligam qot tushunday, akati itishligam qot tushunday. Insan... 13:08 Yo ki, mesele, istiqlikkeye muqtaj bolaydi, soqilikkeye muqtaj bolaydi, shamalgeye muqtaj bolaydi. Hemen erse kirek. Yariglik bu mesele bu meydi, qarangolik bu meseleyin bu meydi. Meni qasas suresi tar, yariglikni nimeti aqidi kepirgen dediki, silerizde bose. Agar Allah ta'ala budun dunyani yariglik qipoygen deyidi, qarangolikdi yokqun, kim silerge bu nimetini qarangolikde ap gilabidi? Allahdan baska. Demek Allah ta'ala qarangolikdeyem bizge ihtiyacimiz icun yeratti, yariglikdeyem yeratti. 13:38 həmənərsə qisqəsi. Şamal həm, istiqligəm, soğugligəm, yiyidigən, içedigən, həmənərsə. Farzantge muhtacimiz, uylanishlikge muhtacimiz, ayallar turmuş quruşlikge muhtac. Anı üçün de yaratilingen insan. İnsan mihirge muhtac, ilimge muhtac. Yana uylab qaray turgen turmuşimiz muhtac. Hazı məniş turushimizde ihtiyacimiz var. Hali biz bilmegen ihtiyacimiz, basiren... 14:05 higa oqatimizda hazin bolishligiga qancha ihtiyacimiz bor. Agar bir kishina agar oti ya hazin bolishlig cihazlardan bir joya ishlamaya qasa, uja adam uzu minan, uzu botira, otirgan joyda. Salam adamlar bunu sezimeytta bii malal otiruradi, un uchida qancha narsab ubi atibdi. Un uchida qancha narsablar boli atibdi. Insan, un arsanin farqigi bor meydi. Demek, Allah ta'ala man ushinda insanini muqtaj qilib yaradi. Yana ihtiyaci umuman toga meydiyan qib yaraddi. 14:35 qiyamat ta ki cennetke kirginche, cennetke kirginnanki insonge Allah Ta'ala hamma narsani muhayyakili koydi. Yi digan, icha digan narsalar hamma narsani Allah Ta'ala insonge muhayyakili koydi, cennetke kirginnanki. Bari bir ihtiyacı bar, cennetke kirginnanki inem ihtiyacı bar. Demek Allah Ta'ala'ni somat ismini, somatni bu, lugavi manası da birinci manası, seyyid manası da. Yani, bu digana usiz isbitmey digan zat digana. 15:04 Sayyid digani, ussiz ish bitmey digani digani ikkinci manasi, ghawag imas digani manada boladi. Amma shar'i manada, shar'i manada, samad digani manasi, butun xalaiqlar Allahga muqtaj boladi digani zat digani. Yani, huwa shay ulladi yasmadu ilayhi kullu shay. Yasmad digani, unga basini kutarib, unga ihtiyacini shikoyat qiladi. Hatta ki itibar birisayiz, kabutar tukumku ishbetde basini tipey kutarib, 15:41 ovaç çıxırərəkən. Tauq xam tuxum tuxush peytide, tuxum qoyish peytide, basin osmayn qotirərəkən. Hatta tüya xam. Əgər tüyani balasini tartab qoyilise, balasini tartab qoyilise, tüya nala qiladi. Qut adam yiglegende, yigleb, kuzlerden yasha qizib, ki ahirgi isi basin osmayn qotirərəkən. Yeni Allah ki ihtiyacini nala qilib durub, ihtiyacini shqayat qiladi. Suleyman a.s. yamğır suresi üçün çıxdilar, 16:11 Yağmur suresi ucun mumillar bilan kitishlik beytlardi yulda bir cumalini osmanya qarabdurub dua qibdurganligini istilar. Cunki Suleyman a.s. hayvanlardin tillarini urgatilin gandi gu shige. Shunde yağmur surabdurganidi cumali. Bu kishi shunde qayttiki boldi qaytu uriylar bizden bashkalar sura buganayka yağmur dadi qaytgilili. Yani u shihe cumali hem osmanya qarabdurub Allah ki hajatini shikayat qiliyabdi. Hem menerse, buttun mahlukat 16:41 kim bolisda, dingizdaki baliglarida olasizmi, boshgani olasizmi, bizdini turgan turusimiz, Allah taala ge hacatimiz bor. Allah us-samad digani, butun khalayiq unge muhtac boladigan zat digani. Yani, maqsud zat digani. Maqsud digani, u qasqilingen. Nima hacatiz buse, Allahdan sorayin. Nima hacat buse, hatta ki kushlar, hazir etganimizdey kushlar, meslin, kabutar, yoki tuya, yoki taogdu misal kirlik. 17:09 Hayvanlarida hammasi Allah ta'alaga ihtiyaciman bubturganda, bu cahil insan va faqad shu insan milan cin, insan Allahdan, bashqadan, hacatdan soraydi. Yana kimdan soraydi din? Uziga uxshagan bir muqtajdan soraydi. Undanam yamarraga qabirdan barib soraygan peytta, u qabirdaki yotgan adamdan soraysa, u unigu, u ilganina, ya ki bir haykelda aldiga barib, buttan soraydiyan adam, u shahakida Allah ta'ala Quran da hitaydi ki, 17:38 Wa man adallu min man yada'u min duni Allahi, man la yastajibu lahu ila yawmin qiyamat. Wa hum an du'a'ihim ghafilun. Qiyamat kiri qecha unga du'asiga jawab birmey digan, butlarga ibadat qiganlardan kura kim adashgan? In adashgan adam manishu adam. Wa halanki ular, butlar, bularda qigan du'asidan ghafil. Ushe tashlar, shu choblar. 18:05 ya ki bulaglarga barib sigignetgan adamlar, daraqlarga barib sigigngan adamlar, hajatini aytib minge farzant ber, min ishimge baraka bergindi, polchilerden, qiyagdaki, yalganci kazzablerden barib hajatlarini sur edigan adamlar, hic zamandan bir vaqtlar aqli caygi kilib uylib korimaydi mi ki, bu uzi minge uxshagan bir hajatmant buse. Yanizdi, bir seferda adashbqab, masam bir adam yoldan adashbqasa, 18:32 yana da ki, uziga uxshab adash pitetkin adamin yul qiyagda dib suramay dik u? Uyam uziga uxshagan adashkin adam bose. Ya ki, muqtaj adam basqa bir muqtajdan barib turib, acidan ulaman da votirigan adamga barib turib, mingan nam ber, su ber disa, budima digana gib gulaydi. Hamma maxluqatlar, betun xalaiq xajatini Allah ka shqayt qilaydi. Mumillar, xursancilik paytidi yam, shiddat paytidi ham Allah dan iltija qisa, munafiqlar da farqi, 19:04 shiddat peytida Allahke iltijaqiladi. Hatta munafqlaram. Munafqlaram Allahdan iltijaqiladi. Likin ulardi farki, qiyincilik peytida iltijaqiladi. Irkincilik peytida Allahdan sorimaydi uladi. Mane shuu ularni, mumillardan farki shundi. Ikinci manasi, yani samaddi brinci manasi shuu. Ikincisi, Allah ta'alanı, yani samaddi lugavi manasti, gavak imas digan manani bildirdik. 19:36 Yani, Allah Ta'ala la jawfa lahu, yani, qawak imas digan manada islatilladi. Yani, bunu kayfiyyati Allah ki malum, qanday ikenligi. Qanday ikenligi. Biz, Allah Ta'ala'ni sifatlara haqqa da gapirganimizde, manalariga iman kiltiramiz. Manalariga. Masalan, Allah Ta'ala islatimi? Islati. Qanday islati? Biz, utomanı bilmayimiz. Kayfiyyati Allah ki malum. Layseke mitlihi şey, Allah Ta'ala, hiç nersi Allah, Allah Ta'ala hiç nersi ki uqshamayim. 20:07 Hicbir narsa Allah dey imez. Allah ta'ala ishtu uchi, Allah ta'ala kuru uchi, shu qud dushun dey, Allah ta'ala insanlarga uxshab, ichi qawak imez. Unu kayfiyyati Allah ki malim. Allah hu samad digani, mani shu manani ham biran. Uchuncisi, samad digani gi, hama sifatlarda kamil manasini biran. Yani samad digani, arab dili de, kamil manasini tam islatinlar. Allah ta'ala, khaliq ligide kamil. 20:37 Allah Ta'ala quwwatu da kamil, Allah Ta'ala cabarutu da, cebri da, azab lesligi da kamil. Azab leymendise, Allah Ta'ala yitarliche azab qoyadi. Agar nimet viremendise, yitarli derecede nimet verib qoyadi Allah Ta'ala. Allah Ta'ala hikmet sahibi, hikmetlik ikanligi da kamil hikmet sahibi. Va ilimi da Allah Ta'ala kamil. Hic nersage Allah Ta'ala muhtac bomaydi. 21:06 Rahimahullah quddu shu manani bada'i ul-fawa'id kitabida itkani kallar. Allah Ta'ala hamme sifatlarida kamil, ilmida kamil, ishchiligida kamil bugan zat. Qisqasi u she Allah Ta'ala bunda kamil, bunda kamil demestan, Allahu samaddi qusiz buldi. Allahu samaddi se u she manalar, odamni xayaladan u cikirik buldi. Yani samaddi gani, buddun sifatlarini hamasi mukammal dereceki itkani gani. 21:35 U shenden bilin ki, bu Allahu Samad nimi uchun Qulhu Allahu Ahad suresi sulusul Qur'an, Qur'anin uchdan beri ikanligini manasinin uchundan chunamis ki, Samad ni manasi nuhayatda kattda manani biradi. Yani, Allah Subhanahu wa Ta'ala'nin butun isim sifatlarini uzicigi cemligin biladi u shendi. Allah Ta'ala azab dirisligi de kamil. Allah Ta'ala qahri de kamil. Agar bir kishiki qahriqsa, u yeterlice qahriqiladi. 22:04 Agar rahmat bilan orasa Allah Ta'ala rahim qisa bir kishiga Allah Ta'ala kamil rahim qiladi. Allah'nin rahmati kamil. Rahmati naqis bugan narsaga qiyasilasayiz agar bu qiyasil auladi iladi. Masalan onasi, sizda onamiz dozakke tashab, ologa tashab kudiradim mi bizdi? Kudirmaydi albette. Lekin onani rahmati naqis mi, kamil mi? Naqis bubdurub, uzini farzantini kudirmese, 22:34 Allah Ta'ala'nın rahmati kamil burturib qindi uylay istilay indi. Allah Ta'ala bendasini shun chalik rahimlik giy bendasiga hamme sharayitdi qili biraydi biz bilgan wa bilmagan narsalarini. Biz bilmagan qancha Allah Ta'ala'nin rahmati bar. Mani shu qaynattu uzi da qancha ishlar boli ebti. Halibur katta bi chinki qi chqib gitmesta adam uzi ni agar aralari haqida azraq toqtab uylay barisa, kim agar uzi ni tanisa Ibn Qayyim rahimahullah itkallar ki, 23:05 kim agar uzini tanisa, rabbisini tanidi. Kim uzini qancalik, uzini aciz ikanligini bilse, uzini muqtazligini bilse, va bu ihtiyacini qayirdan qanetgan ikanligini bilse, uz uzidan Allah ta'ala ge sacdaq varad odum. Insan ma'rifati suniye narsaki, qalbke ma'rifat kirgen zahati insan basqa chen suniye lam qoladi. Bu narsa biz bilen sahabalarda urtamizdi ajilatadigan narsa shu uzi. Mani Sa'ad ibn Abi Waqqaz, Sa'ad ibn Abi Waqqaz Mekke de, 23:36 onasiga yaxsili qilisliyi bile mashhur kishi bugin. Sadibin Abi Waqqas. Onasiga juda qob yaxsili gilar qigan. Kin Rasulullahga iman keltirdilar. Iman keltirganligini korib onasi razi bomadi. Sen bizde otobolarimizi dinimizde ayin edin. Qaytasam biyoli inandigan da bu kishi qaytmadilar. Agar qaytmay digan busay, mi aqad himasdan ochimdan uleman dedi. Ochimdan uleman, 24:02 kiyin adamlar icide sharmayn den cikib yuradi ki bu onasini uldirigan diganlar sana bir umir istesen sen digan. Oqot himey koygan onasi. Hatto ki oqot vaqti buganida taqtani oqziga tqip, chuppinan oqzini oqip, oqot tqip, macburla bir iki kultim oqot yutqisa digan derece de oqot himey koygan. Shun chalik derece de oqot himey koygan eke. Shun de saat onasi getkin eke, e ona, men Allahke iman kiltirdim, agar sizde yuste nafsiz bolib. 24:30 xar kunu bitta-bitta chqqqetsaya min bu dinnan qaytnayman xoqlayn yin, xoqlayn atchizan ulin diganaygin. Shunda Allah Ta'ala shuu haqda Quran nazil qildi. Wa in jahadaka ala an tushrika bima laysa laka bihi ilmun falatutiya huma. Agar sene ilmin yuq bugan narsada sene birin narsaga mazbur lasalar, ularga itaat qima. Wa sahib huma fid dunya ma'rufa. Lekin kafir busayam otanay, bu dunyada ularga yaqsil qigan. Lekin sene kafir bulishlikka undasa, 25:00 Allah ka azib olislik ka undasa, unda ularga itaat qemagin digi. Mana bu kishi, mana shu halatda qaran ki, aldin ki, anasiga yaxsiliq qib yurgan halatda da, Allah ka bugan iman u kishini tamami basqachi insange uzgartir qoygin. Yani insan bir kalime insange kirib, marifat insani tamami basqachi adamga ilantir qoyishligi, juda qob tarixta bugin. Bizi, muammamiz nima da ihsas, sizgi organlarimiz dimizmi, 25:31 Bir narsiga itibarimiz yox, qafil bub qoyamiz. Atrafimizda qancha-qancha ibratligi wakiyalar bub utkiti uradi, undan pandi nasihat alishtigan narsa yox. Hayat xuddiki refleks shakligi, yani bu xuddu bir adati halga ilan qoyan. Ittalab bulayabdi, kicxurum bulayabdi, ittalab bulayabdi, kicxurum bulayabdi, hayattan qayaqa kitiabdi bu masina hazır, bu hayattin arabasi aldinge qarab turib, bu sayara kitiabdi aldinge qarab. 25:59 Bir kunu kip turub jarga chushadi, bo jarga chush digana bizda ulimimiz digana. Har birimiz diga shu kit yapdi shaqarib, toqta masdan kit yapdi. Bir kunu barib turub jarga chushadi. Lekin usha jarga chushgan pa etdi, jannatdi bahiga chushadi mi, ya ki dozakdi chakiga chushadi mi? Bundan pandi nasihat alishligi chun adamga azraq ihsas girek. Mani qanabini waqiyasina iti birgandik, qanabini. Shubat ibn al-Hajjajdi qolida uksu tawbagi keygan. 26:28 Basirada judayam Araghacha digan Al-Kesho dan bugan. Araghacha digan juda qub Araghacha bir kunu. Araghacha mandib shirilariminan bir jagi kechiliyida vada lasib. Yolga chqit durgan payetda Shoaibat ibn al-Hajjaj. Shoaibat yani bu kuxu muhaddislerden, katta Islam umamlardan soplanadi. Qutta Abu Hanifa, imam Shafi, imam Malik dimiz. Qutta imam Maliklar qatar da, imam Maliklardan am koru katta kuxilardan bugan. 26:54 shu kishi shogirtlari minan, katta bir cemaat minan kiiganda, u kishini acaplandiriganda, bu sheykh kime ken budu? Kim budu diganda? Bu muhaddis budu diganda. Muhaddis dima qiladi diganda, hadis eytaydi. Hu hadis eytish qana qebu, muhaddis binarsin sotadi mi? Kim bu muhaddis dimish qiladi diganda? Ulari etkin hadis eytaydi. Kin barib turub, ishagini cilavudan ushlob turub toqtatib, qani minge bir hadis eyti berginci diganda. Shunda azraq uylanib turub turub, shu oba, sanadi bilan qalib hadda sanak. 27:23 fulan qala hadasana fulandib qala Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam inna minma adrakan nas min kalamin nubuwati il ula iza lam tas tahi fasna ma shiit. Odamlar, aldingin faygambarlar nubuwatiden, odamlar hitibbargan ilmi, yani khulasasi shuki agar uyal masayin bilgan shiini qilovur digan. Uyal masayin bilgan shiini qilovur, manin shi joyda qishniq halbiga shu kirb geldi. Bitte kalime shu kirgenden kirb geldi, shunde islamgi birdan tawba qaldi. 27:52 Uyuqa qaytib kib durub, uyuqdaki araq bucikalarida araqlar turgandi. Hema bucikalarini yiqtib, anasi qaytigan akan ki, e ona, meni ortaqlarim kisa, meni kitgan dibayti, meni indi yogman. Cikib adamladan soragan akan ki, in alim kimdib soragan da, in alim malik digilgan akan. Iman malik Madinada bugan, uksi basira davazir ki Iraqda. Xu cayda Iraqdan doğru Madinaga qarabcana organ. Barib iman malikda alda da otirib, iman malik ulginice iman malikdan darsogan. 28:22 imam malik ulgen lardan kin, kin qayti borganda uzu shu'ba ulgen bugana kin. Shunu chunam qanabi bu buxariyni shayqi boladi. imam buxariyni stazi. hu shub zayt etgen qanabi. shunu chunam qanabi imam malikdan bitte hadisi ishtigal u manishe hadis u kishina hayatini uzgartir borganda. hatta abu hatim, abu hatim ir razi bu kishi muhaddis bolib, yani muhaddislar diyim carh tadilde juda qattig mutashadidladan. uncho muncho adamda yaxsi demaydi bu kishilar. 28:51 Ushe kishi qanabi haqida etken deyken, min bir artta muhaddisti Allah uchun hadis etken deygini shun cali kurmagan mal deygen. Yani qanabi hadisini Allah uchun etad deygen. Yani ushen dey elkes bugan odamni bir vaqt keki gen peytte hayati qanli derecegi uzgarib etken deygini kurin. Şeyh Abus Haq etbiradilar bir günü bir masjidde muhazara bulu yapdi, ayollar tughrusda muhazara bir yapdi. 29:19 bir yani masjidda bir ilimli kisi muhaziri birib. Ushe peytiga masjidda tashqarizdan bir raqiske tshuadigan ayol utib qalishligi tor qib qoygan, Allahin qadari bilin. U ayol basda uzu adamlarida uylarda yorib pul tapish ucu khizmat qilib, unu ishigide yorib, uyunu supirib pularayken, bunu ishigide barib pularayken, iri yuk. Ushe xaladda qinalib yurgan peyti, bir unu ayolga dardini etkin peyti, bunaka qinalib, yigirma cunay, ilig cunay qib yurasan mi? 29:48 artisliq qiyin, uynchiliq qisen katta pulchad edib, unu ushe ihtiyacidan faydalanib durub, rakasalik kaqib kitib, katta rakasabib kitgeni ka hali gayod. Bayib kitgen, ham rakasabigan, ham bayigan, bur guna rakis, kansert birishligi uchun, rakiski kitedigin payitda, narigi tamanda zal baraygan, ushengin utisdan aldi, yolda toqtab durub, macidlarda aldilarda, misirda su qiyadiyan, sunu yaxlatib qayadigan bir limalar bar. 30:14 U shi su uch e mandib turib, shun daq maqid to man yawotib, su uch peyti da qilagiga muhazara birayatgan shayiqti qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga qilagiga 30:45 Mane shun arsa bizgi itchmi. Sahabalar bilan bizdi urtamizdaki farq chundi. Demek, samatni manasi, demek, birinci manasi, butun hacatlar unga chushadigan zat digani. Ikincisi, u insallarga uxshab, ichiqavag imas digani. Uchunchi manasi, kamil manada. Yani, hamme sifatlari da Allah Ta'ala kamil digani. Mane shun manasi, cunay katta manani biradi. Allah Ta'ala azab birishligi da kamil. 31:17 raḥmata da kāmil zāt, nihāyasi ge, yāni, bi nihāyat darajada kāmil zāt digan. Turt inci manāsi, samad diganini. Ulamālar shunid tabsir qigana qan, Qur'an da uzda uzda tabsir qilayakto samadda, alladhi lam yalid wa lam yulad. U zāt tughmagan, batughulmagan. Lam yalid, u uzda nasil qaldirmagan, wa bāshqa nasildan qigan imas. Allā ta'ala uzda awal bugan zāt. 31:46 ḏḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍ 32:15 Amma uchunchi manada Allah Ta'ala qamil digan manana, Wa lam yakullahu kufuan ahaddan alik. Yani, hichbir kishi Allah ka ting bumaydi. Bazi ruwayatda, Wa lam yakullahu kufuan, kufan. Kuf digana, Arabdanda ting digana. Yani, la yuqafi'uhu ahaddiyla. Yani, hichbir kishi Allah Ta'ala ka ting bumaydi. Hichbir kishi, hichbir sifatta Allah Ta'ala ka ting bumaydi. Bechinchi manasini ulamalar, bunu kub manalarini etkin, shundan, bechinchisi, 32:45 Allah Ta'ala'na samad manasi usiz hich ish bitmey digan zat digani. Bu uzu lugavi manas diyem. Quddush samaddi shu manasini etudik. Yani arablar samaddi as-sayyidu alladhi la yuqta'u duna hu amr. Usiz hich bir ish bitmey digan zat digani. Allah Ta'ala aralashmese hich narsa bumeydi. Allah Ta'ala amir qimese hich bir narsa bumeydi. Hatta ki qul mani shu jahiden tipegi kutarilmey qoladi. Allah Ta'ala onu yaratmese ish digani. 33:15 Buna misalini, buna ismatini kursatish uchun, Allah Ta'ala icimizde bazibir halatlarida istisnayi tarzda kursatik koyadi. Sop basaq yurgan adam, bir masinasi bilan bir hadisaga uchiraydi da, tamam qul ayagishlami qole. Shunday bolishi mumkun mi, yo mu? Har birimizgi. Onarsa har bir adamgi bolishim ki, nima uchun uşa adam, masa miya ishleb turbti? Miya ishleb turbti? Shu qulliku tershkirek diganlar sani biliyabdi. Leki qul qimillamaydi. 33:44 qimillata mandisa ushaqqul qimillamaydi. Limayki, Allah Ta'ala yaratmasa, shu ish buumasayka. Allah yaratmasa, hic narsa buumaydi. Mani bu narsani bizgi Allah bildirisi uchun, shuna qangi istinayi tarzda baz bir halatlarini Allah Ta'ala bizgi kursati qoygaydi. Istarzda busa, bir hikayesini etibirgan edik. Muhammad Hassan etibirgan, Misirda bir kattab, hay kishini, 600 milyon dollar kulimni, kulimni bir islatishlikki almay jamandiydi. Bir numada, masinada avarye bolib, 34:16 shlimey qoygan, boynadan patsi shlimey qoygan. Toshaydi yad qoygan, kunduzi minan shaperim qizmat qilaydi didi, uqli baraykan, uqli kitkan, xatini uylgan u shaydi, pashqa ichqimi yok. Kunduzi minan qizmat qilaydi, kichaysi buganda, shaperim yakhshi uqli batkan bolaydi. Uyqatay dizam, ichimi achaydi halikiye, badanlarim qichaydi u shaydi, tindalashka qulum barmaydi. Agar qulum barsa, shu pulumda hamasi qalmashay mandi. Altiz milyon dollarga, shu bir marta tindala poyishlik qalmashay mandi. 34:47 Bu nimatni hichbir hayatta adam uylib kurgami yoxmu buni? Agar Allah buni nimochun kursiti yapti, nimochi bu xabar bizgi itkili yapti, takrar takrar etilinib Allahin qadari bilin, buri yapti bu. Yani buni arsa bizgi shunu istetadi ki, bilin ki Allah agar yer etmese qulis qimillamaydi joydi. Oyaqam qimillamaydi, kuzimiz yapilmaydi, atilmaydi. Shundi qop kitad adam. Mani ulgan adamdan kuramiz buni. Ulgan adamda ruhuna Allah ta'ala obquy gelinan ki, qarin. 35:15 Shunday bir narsaga ilani qaladi ki, tizraq abarib kum ishkirik bu qala, boshqa narsaga arsimey. Har qancha biz uchun aziz adam boseyem, abarib qabirgi kum gelisden boshqa narsamaz. U shahalatiga burkun hamamizim tush qalamiz. Bu narsani biz bililik ki, Allah taqala bizgi ordan bir turtdi. Hatta kuzimizda acilib yapili shligiyem, kulimizda bitte harakatiyem, sochimizdaki bitte talat tukni ushligi wa tukili shligi Allahni amrimiden burayabdi. Allahus samad digani manishib anani birayabdi. 35:46 Yani, Allah hu samad digani, birrar bir ish, unu iznisiz, unu başqa ruhu siz bumaydi digani. Hich bir ish, katta kichik ish busin, kichik ish busin. Agar shu managa iman kiltirgan adam, Allahdan basqadan, agar yana umut qisa, uzdan kursun adam. Agar shu managa iman kiltirgan adam, Allahdan basqadan korksa, Allahdan basqani manamatadan korksa, Allahdan basqani raziqilamandib durub, Allahni gazablantirse, 36:14 bu adamnen kore cahil adam bomasi kirik. In cahil adam Allahni ghazablantirib, Allahni makhluqlarini razigigan adam bolad. Wa in akhmag adamam shu, undanem kore akhmawrağı, Allahni ghazablantirib, uzini hayatida rahat qilish shummas, baska bir adamda duniyasini abad qigin kishi bolad. Na bu hayatta bir yakhshiya shaydi, munafiq bolib, na bir ahirette bunu bir nasibasi bolad. Demek Allahus samad diganligi, 36:45 Cüde katta manolardan fada qilad. Agar ayinab qarasek, Allah ta'ala bütün sıfatlarda kamil bugan zot, vayana, beşinci manası şu ki, u usiz is bitmedigan zot digani. Hiçbir is usiz bitmedi, kulla yawmin huwa fi sha'n. Har bir kunda Allah ta'ala bir, u sha'ni tabsiri da, shu ayat tabsiri da, Ar-Rahman surasini bana uqganimizda, man shu nasi xayalimizgi kiliş kirey. Allahu samad xayalimizgi kiliş kirey birdan. Yani, 37:14 kulla yomin huwa fi sha'in digani, Allahni halatidan beri uldiradi, diriltiradi, kimlardadir aziz qiliyabdi, kimlardadir xor qiliyabdi, kimlardadir kasal qiliyabdi, kimgadir shifa biriyabdi, vahak yaza har kunu bir ish tadir gulay. Mana shu Allahni qilay digan ishlarida biz shunda aylanib, aylanib, aylanib kiti uramiz. Xutdiki, bur tabir cayiz busi, daryoda oqay digan subuk shayimiz biz. Allah xoqlaygan domani geqarib, oqizadi biz ushe daryoda, 37:44 birbirimizge urulub, urulub, urulub oqq qiti uramiz. Toqt elmayasiz, orqige qeyt elmayasiz. Allahni qanunu, man ishundi, faqad kina birdan bizden talab qilin narsay, biz qalbimiz bilan, agar Allahni tanisay, bundan kura baqli narsay bu meydi biz uchi. Hayat qoklayin, qoklamayin, utkitar. Bir kini kit turub, hamamizde hayatim ustu qeydi. Lekin oqqbat kimge buladi? Oqqbat taqwadar adamlariki buladi. Kim taqwadar buladi? Allahni tanigan adam taqwadar buladi. Rasulullah itdilar, 38:14 ana a'lamukum billahi wa atqakum lillahi min silardi inq Allahni tani uchiraqlari iman wa inq Allahtan taqwaqli uchlari iman Allahtan taqwaqli digan adam kim? Allahni kub tani gan adam bulad. Allah subhanahu wa ta'ala, yana takrar etemiz, uzini kitabide, uzini tanitdi. Mani shu tanitishligide, Allah uzini isim sifatlari bilan tanitdi. Mani bunu araplar judayim yaxsi chungen. Somat kalimasini araplar judayim yaxsi chungen. Hazimiz Quran-ı Kerim tercimeleride, 38:43 Allahu samaddi tarcibasi qarisis, Allah bihacatdir, dib yasib qitar. Allah bihacatdir digani, samadni tulq manasi imes. U bir cuzi manasi bir. Toğri bihacatligini manasi. U bihacat digandi, bihacatlig bilan maktab bu midi? Belki, basqalarini hacati unge tusha digandi iskirek. Bu bir. Ikinciden, sifatlari da kamil digan manani etilimi ebti birdi. Yani, Allahu samad digani, Allah ta'ala butun sifatlari da 39:12 qamil digani, hamma sifatida qamil, ilmida qamil, Allah ta'ala qudratida qamil bugan zat, hamma hamma sifatlarida Allah ta'ala qamil digani. Va, yana, ahirgi manasi, nima buldi, Allahu samad diganligi, usiz ish bitmey digan zat digani. Hicbir ish Allahni vakalatisiz bitmeydi. Wa kani Allahu ala kulli shayin wakili. Allah ta'ala hamma narsani wakili. Yani, nima digani bu, wakili digani? 39:42 Sabaplar bilan, sabaplar bilan, natice urtasda, Allahni vakalati var, Allah ruhsat birmese ushe isbumidi. Masalan Allah kuydiradi, Allah kuydirib yondirishlikke sebab buladi. Kuydirib yondirishlikke sebab buladi. Likin Allah buyurse ushe kuydiradi, Allah buyurmese kuydirmidi. Bunu Allah ta'ala Ibrahim a.s.ge uxshab, bazı bir misallerde Allah ta'ala bunu kursat koydi. Allahga tansilengen peytte Allah kuydirmidi. Nige kuydirmidi? 40:12 Çünki Allah Ta'ala alawgan ima dedi, ey alaw, Ibrahimge salamat bugun dedi. Kuni berdan wa salaman ala Ibrahim. Ibrahim a.s. alawdan kuyumasdan şun dey, alawdan yorub çıqki kirligini korub, atasi azar etkin iken, seni rabbin cüdeyem yahshi zataken, ey Ibrahim digin. Ni'mar rabbu rabbuka ya Ibrahim digin iken. Yani ey Ibrahim, seni rabbin en yahshi rabb iken digin. Ibarib kafir bugun. 40:41 Yani, qudratini Allah ta'ala qursat qoybti. Qazi, bizgi Allah ta'ala qudratini qursatmayabdi mi? Har bir narsani rizqi Allah ki imas mi? Allah subhanahu wa ta'ala kimni rizqini uzdan bashqa ki tapshir qoydi etinci? Nimani rizqini deyili? Kimdi yemmas? Na qushtu etasimi, na bir baliglarini etasimi, hayoddi nimani etinci rizqi kimgi? Rizqi Allahni zimmasigi. Shungi iman kiltirganmiz mi biz? 41:07 Allah Ta'ala Qura'anda itaydi ki, Wa ma min dabbatin fil ardi illa ala Allahi rizquha. Birar bir yirde urmalab yuray digen canı var yuk ki, un uchide insana mkiradi, un uchide cumalilara mkiradi, pashalara mbitlar, burgalar, hama narsa kiradi. Birar bir canı var narsa yuk ki, illa unu rizqı Allahin zimmasi ki, ala Allah unu zimmasi rizqı Allah ki. Ta ki Allah Ta'alani bir rahmati buldi. 41:34 qi bizni rizqimizdi uzdan bashqa qeqib qoymadi. Agar bizni rizqimizdi uzdan bashqa qeqib qoyganda insallar ushaqiga ibadat qib qeciligi munkudidi, chunki bu rizqimizdi beri abdidi. Bir farishtani agar bir taqda ustuga cixorib qoyib, ya bir balan cayga cixarib qoyib, kim nima sura barsa ushaqiga farishta beri ursa, farizant keregmi? Bar anam farishta beri abdi, bar farizant kereg, mengi ogol kereg, mengi qis kereg, mengi pul kereg, mengi kasalidim shiva ber, uber, buber, nima disayiz beri ursa u farishta? Odamlar nima usha farishta 42:05 Aniq ushe farisdagi ibadat bitadi. Allahni rahmatidan birrar bir isni Allah ta'la uzdan baska kitab sirmadi. Bu mese Allah qadridi bitti mahlukini chir quyib, bitti farisdasini chir quyib, bu islardi bacartirishlikgi. Allah ta'la bacartirdi ham, yamğırlardi yogdurdi melaikelergi, qorlardi chir turdi, shamallardi istirtirdi, butun kette kainatlardi islarni melaikelergi bacartirdi, likin hicbir rizqini melaikeli quligi quyib quymadi. 42:35 Bu rizq, Allah etki, min uzimni zimmimde dedidi. Odamlar di umri Allahni zimmeste buldi. Allah ta'ala bilgilab birdi, falanchi, falam vaqti yasaydi. Falanchi, falam vaqti yasaydi, falanchi vaqti ulad edib yazdirdi farishtegi. Ibn Masudda hadisideki gen. Yani ushenda etkenki, silerde bittelerini cemlenisligi, onasini qarnida qirq kun nutfa halatde buladi. Kin qirq kun u alaka halatde, lahtaqan halatde buladi. 43:06 Undan kiyn bir çimdim, bir çiçləm guş xalatıda buladi. Bir rüzigirmay kum bogandan kiyn, farishta yubariladi, va şu farishtayga Allah Ta'ala buyuradi, bu adam qancha umru kuradi. Qancha narsani hiydi, rizqi qancha. Qancha rizqi bar, qancha umru bar, va amali qancha, va cennatimi dozakimi shundi yaziradi Allah Ta'ala. Buna ishini Allah Ta'ala hiç kimge, na bir farishtayga, na peygambar, na bir vali saliq kishilerge bu narsani qoymadi. 43:35 Bu yem, Allah Ta'ala'ni kattabur rahmatidin buldi. Mene bu narsilar, bizge Allah'ni somat ikanligini bildiraydi. Allahu somat, demek, mene şu bix te manada kilaydi. Bix te manada kilaydi. Tekrarlayimiz mi? Birinci sinima manayken, birinci mana. Yo, u sayid kim? Yani, bütün mahlukatlar unge muhtajdi gani. Birinci manası, bütün mahlukatlar unge muhtajdi gani. Ikinci manası, insallarga uqshab, içi qavak imasdi gani. 44:08 Unu keyfiyyati Allah ke. Qande ikenligin Allah beladi. Bunu tekrar etemiz bunu. Yaxsileb dixumayizdi bunu. Uchunchisi, dima buldi? Ha, uchunchi manasi. Sifatlarda kamil digani. Yani hamme sifatlarda kamil. Mani bu samatini ink ette manalardan. Turtinchisi, samat bu ucha uchunchidaki hamme sifatlarda kamil diganligini, wa lam yakullahu kufu van ahaddan chundik. Yani hichbir narsa Allah deymez. 44:42 Mənə bu, samatni manası. Və yenə samatni bir manası, ləm yelit və ləm yulat. Turt inci manası bu. Tugməgen və Allah Ta'ala tuğılməgen. Tuguş və tuğuluş bu insallarda, mahluklarda buletken, Allah yaratken bir nesabu. Allah Ta'ala nə farzantke, nə ayolge, nə yiyish, iqish, bula qangi nesalarga, hicbir nesaga muhtac bulməgen zat. Bəlki, başqa mahlukatlar Allahka muhtac bulan. Turt da buldu. Beş incisini mi buldu? 45:14 Beşincisi, usiz ish bitmeydi digan. Beş de mana boldi. Yani usiz ish bitmeydi. Yana takararlaymiz. Samatni birinci manasini mo boldi. Butun mahlukatlar unga muqtaj bugan zat. Maqsud zat, yani u qas qilaydi. Burar ishiz busa Allah ki qarab kit oras. Qud da hazır etkandimizde, farandalar ham, hayvanlar ham, hamasa Allah ki muqtaj bolaydi. Ikinci manasi, Allah insallarga uqshab ichi qawag imas. 45:43 Uchunchi manasi, Allah hamma sifatlarida kamil. Turtinci manasi, Allah tughulmagan va uzdan nasil qaldirmaydi gyan zat. Va bishinci va axirgi manasi binuma buldi? Usuz ish bitmaydi. Yani, uz shunday sayyid zat ki, Allah ta'ala, undan u, agar Allah ta'ala man usha ishka busundi, mese bu maydi. Harzimagan ishlar ham. Hatta bir daraqni bergiyem, Allahun iznisiz shumaydi. 46:14 وَمَا تَسْقُطُوا مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا يَعْلَمُهَا 46:49 Bu isim, yana bunga mukaddima qisek, Ibn Qayyim rahimahullahni geblari, adamlarini in tani uchiraqi, Allahini tani uchiraqi, Allahdan qurq uchiraqi boli. Demek, Allah ta'alan qancalik, haz masal, samad digani biz bazlarimiz uchun, bunarsa balikim yangilik boldi. Samad digani, Allah bihacatdi buqqit uramis tarcimadi. Lekin, unu bixda manasi baraykan, buqqatdi bazlar toqqista manasi bar digan, lekin usha toqqista manasi, shu bixdanisi kirkitar. 47:19 Allahu samad diganda biz bu manalar birdan fikrimizda elanish girek. Kim u samad digani dimadi gano? Beyshde manano hazir takrar takrar etdik. Kud dushun deyib, bu yana bir Allahni isimlerden biri Qawiyyul Matin ismi. Allah Ta'ala qawiyyul Matin. Yani bu isim Zariyat suraste Dhulquwatil Matin dibdurub Dhulquwa al Matin. Qushilib giyen. Yoki baska ayatlarda 47:48 qawiy aziz bilan qoqsh bigan yoki wala yansuran allahu man yansuruh inna allaha qawiyun aziz Allah ta'ala uziga yordan birgan kishilarga Allah ta'ala albatta yordan biradi Allah qawiyun aziz bugan takrar takrar joylarda kiladi Allah ta'ala qawiy aziz yani qawiyini lugavi manasi kuchlik digani qawiy digani nima 48:17 kuchilik, in kuchilik digani. Allah Ta'ala qawiy diganligi, uz Allahni ismida bu qawiy diganligi, mutlak quwat sahibi digani. Allah Ta'ala quwatini qalqida kursat qoydi quwat sahibi digani. Allah Ta'ala qalqida quwat sahibi bu, nazir ki, samad manasib ilan birgi bağlaqligi jayib barbini. Allah Ta'ala qalqida uzun quwatini kursat qoydi. Masalan, dingizda shundi suda katta quwat barki, agar su katta su kisa, unu aldi ki, hichkim chikalmaydi. 48:48 Shamalda shundaya quvat barki, Allahni makhluqu bu Shamal. Hattaki rivayetlardakiladi, Lut a.s. qovmini, Shamal bilani, ya Ad qovmini, Hud a.s. qovmini, Ad qabilasini Shamal bilani azapladi Allah Ta'ala. U shanda, Shamalga etkinikan ki, Shamal farisitasi ki, Shamalini achivar bilar gidi. Qancha achayin digan da, uzuk chaligi ach digan ekin. Uzuk chaligi joydan Shamal achivargan peyti, ularini, 49:18 xuddiki çirigen daraqti kundas teqtishtashegin. Shamal uxanca caydanki iken, bu bildiradiki Allah Ta'ala mutlak quvat sahibi iken. Allahda bir makhluqi bu shamal. Hazir Allah Ta'ala agar bir shamalga izin bersa, bu yerini hic narsa qaldirbi, xipir biçirbi ita. Bu shamal Allahni makhluqi. Walillahi junudu samawati wal ardi. Butun osmallar va yerini askarlari Allahniki shu jumladan shamal. Allah quvat sahibi. 49:48 Addii Allahni mahlukatlari bugan chigirtkelargi insani kuchuyitmaydi, agar Allah taala bir yu barsa. Yaki bitlargi kuchuyitmaydi, in aciz narsa. Na unu chaka digan narsasi bar, bugan burgalargi, masalan bitlargi, na bur shahi bar, shahilay digan, na tipa digan bir quwati bar unu. Mayda bugan narsa, bir izvarsayiz, olib kita digan narsa, likin bir bassa insan Allah uzi nacat berdiyi iske macbur bolas. Yaki qurbaqalar masalan, qurbaqa digi bir... 50:18 bi azar hayvan yogdiyiz. Na chakadi u, na tishlaydi, bir yokumsiz hayvan bugan bilan, lekin bir shoklamaydiyam, tishlamaydiyam, tippaydiyam, hichbir anus yog. Lekin agar shubas qitsa, hamacoydi, firavunni qovmiga Allah ta'ala, bunu balaqib junatda, oqatli qidayim qurbaqa, kurpani qidayim qurbaqa, qayrgi qarisa qurbaqa. Tulib qitgan, uyduchi qurbaqa qitulib qitgan. Bittasin abchiktaqisa uydan, ondiga on tapayda bolad. Odamlar maqlub boldi. 50:49 Ushan deyam aqli ishlamadi ki, Allah Ta'ala na aldi da maqlub bugan digi. Wallahu qalibun ala amrihi. Allah Ta'ala uzini ishida qalib. Allah Ta'ala bir ishti qilamandisa, Allah na aldi da hiçkim tozqillik qilalmaydi. Ushan chiram Allah Ta'ala qawi ismini aziz bilan birga qushkiltiriyat. Allah Ta'ala quwatlik, vashu quwat bilan bacargan ishige tizkari narsa chikalmaydi. Harqancha quwat bugan bilan unga tizkari chiksi mumkundur bir narsa digan. 51:19 ihtimal yuqatish uchun Aziz ismini emabkiliyabdi ki, Allahni quvatini aldi da, baska narsa tur biralmaydi digani. Yo ki, dhul quvati il-matin ham khutushu manani biradi. Matin digani, arab dili da, matin bir narsa kamaliga yitgan. Masiran, bir narsani matin mustahkem, pishik manada islatilinar. Matin digani, mustahkem digani. Yani, Allahni quvati, kamaliga yitgan quvat digani. Masiran, quvat insan digan bar, uzi gerishi? 51:48 Lekin insani kuwati qanaka kuwati. Insani kuwati waqtin chaliki kuwati. Allah Ta'ala silarini analarindi qanadan chikarigan payadda qanaka walat dediyilir. Wallahu akhrajakum min botuni ummehatikum la ta'alamuna shay'a. Allah silarini analarindi qanadan chikardi, hic narsage malik bomastilarindi, miyabti Allah Ta'ala? Hic narsani bilmastilarindi yabdi. Wa ja'ala lakumu sam'a wal abisara wal af'ida. Allah Ta'ala silarini kurish azalarini qilibirdi. 52:19 ishtish azalarini qili birdi, va fahimlay digan, aqil qilay digan qalblarini Allah Ta'ala islargi qili birdi. Agar Allah qili birmese, bu növseler yuk bizgi. Bunu kursa tushucun, icimizde Allah Ta'ala qulağı yuk adamlardi, ishtimay digan adamlardi yarat qoydi. Kurmay digan, kuza aciz adamlardi yarat qoydi, va aqli ishlamay digan, qalbi ishlamay digan, fahimlamay digan adamlardi yarat qoydi. Ta ki biz kureylik, ushalardan ibrat oleylik, Allah haqlasa sizdiye masunay qo ishligi mumkun. 52:47 qalibun ala amrihi qalibun ala amrihi 53:15 Ya bir partiyalardadib biladi, ya kibir daulatlarda, kuchilik-kuchilik daulatlarda quvat bardib biladi. U kuchilik adamlarga quvatta kim bir yapdi uzi? Nima da, masalik, kuchilik daulatda quvatta nima da unu? Yar usha cikarigan kempeturlar da mi? Ularda osmonga uchiray digan usha raketalar da mi? Allah ta'ala bitti khususiyatina qoysa raketaya uchmaydi, his nirsi bumaydi. Usha adamlarga kim akil bir yapdi? Usha adamlarga kim rizq bir yapdi? 53:45 adamlarini suncalik derecdi quwatli mandib adamlarga ustun bolay digan taifalarga kim quwat bir yapdi oylab qoray? kullan numiddu ha ulai wa ha ula man isra surasti Allah Ta'ala itkanki ana ulargayam biz madad biramiz mumillargayam wa mana bulargayam biz madad biramiz kafirlargayam digan ulargayam biz madad bir yapbiz bulargayam biz madad bir yapbiz diyabdi hic kimda quwat yok la hawla wala quwata illa billah la hawla wala quwata illa billah birrar bir kuch quwat yok 54:16 La hawl digani, birar halatdan ikkinci halatka uzgarish yok. Hawlun digani, arap dili da uzgarish digani. Kharlikdan azizlikka, faqirlikdan kembagallikka, kichiklikdan kattalikka, maglubiyatdan nusratka uzgarish yok, illa Allah bilan bar. Mana shu manani, har namazdan kiyin, bizgi aychilikdi Rasulullah s.a.v. urgatdilar. Har namazdan kiyin, Rasulullah s.a.v. salam birgallardan kiyin, Allahumma la mani alima atayt, wala mu'ati alima manat. 54:46 Wala yanfa'uzal jaddi minkal jaddi. Ey Allah'ım, sen bergan narsani manqili uchi adam yok. Sen manqigan narsani ber edigan adam yok. Qani bir kishi etsin qi Allah bermagan narsani mink ber olamandir. Har qandi davagar adamam Allah'tan soraydi. Adamlar da aldiga chikit durub uzini kuchilikman, min boy mandib korsat shi mumkun. Lekin uchi boy, boy ligini kimdan soraydi? Allah'tan soraydi. Har bir mahlukat, mavcudatlar Allah'tan olaygan muqtaq. 55:16 Allah ta'ala uzini samat ligini kursatishlig uchunam, man yukardaki samat masti, har bir sharaflik adamini yirga urib kursat koydi. Yani bu Allahni kauni sunnati boldi. Ma tara ta'irun varta fa' illa ka ma tara waqa. Birar bir kush qancha balantka uchmasin, illa usha uchkandaya chushat paski. Har qancha sharaflik boy bosin, har qancha daulatlarini basqarib turgan, gulduras urib turgan. 55:45 davlat rahbarlari bosin, bir kuni kigen payetde u paske tushadi. Ilaji yog bu Allah tu qanuni bu. Tan asiyam tushadi, tan omasiyam tushadi. Bir nini yerge isqip tushiradi Allah ta'ala. Bunu uzimizde gaudamızda korisligimiz mungkin. Gaudalar mani bir payetlerganca, kuchlik bugan, yigitlik vaxti, sekin-sekin-sekin utib, bir kuni qarasa kuz yaxshi kormi yapdi, bir kuni qarasa kulaq yaxshi ishtimi yapdi, adam bilgen narsalari istan chikikiti yapdi. 56:14 Bu narisa nimani bildiradi? Allahu samad ikalligini bildiradi. Hammamiz manay shu ihtiyacda bir xilmiz. Ihtiyacimiz tugamaydi bizdi. Allah ta'ala uzu biradi. Onayn qarnidagi chakalakka Allah ta'ala rizq birib, unik kundan gungay sikin sikin ketta qiladi. Har bir narsiga, onasini imib ketta buledigin chakalaklardan boshlab, ta ki ushe qabirga kirginis che, Allah ta'ala uzu rayasiga olgani. Hichkim birar bir zarraca misqalichayim, sizgin narisa bir olmaydiyam. 56:44 uja narsani sizdan alolmaydiyam. Bu narsagi quwatli zat Allah Ta'alan uzi, wa huwa alqawiyyul aziz. Allah Ta'ala aynan rizq barasti shu kaliman ishletti, zulquwatil matin dibdur. Inna Allaha huwar razzaqu zulquwatil matin. Allah Ta'ala razzaq, wa yana qana qangi razzaq, kuchlik kamil quwat sahibi bulgen razzaq. Yani uyle meyler Allah Ta'ala razzaq buletgen busa, yitme qalishi mumkun. 57:13 Ya ki bu me qalişi mümkün, Allah beremen digan peytte qarşilar bu qalişi ki mümkün bunga digan narsan xayalga kimasin? Allah ta'ala zul quvatil matin, küçlik quvat sahibi bulgan razzaq. Uzu rizqilib bersa, hiç kim olalmaydi onu. Allahni bergan narsasini hiç kim olalmaydi. Mumin kisi daim Allah ta'alani quvat eden Anusunay Bahramat buladi. Allah ta'alani quvat eden biz sureyimiz. Agar Allah bizge quvat bermese, 57:42 Biz taqad qilalmaymiz. Shuluchram namazga hayya ala as-salah, hayya ala al-falah digan paytdani madaymiz. La hawla wala quwata illa billah. Kuch quwat Allah bilan. Agar Allah bizne namazu qidiyan, qoymasa namazu qilmaymiz. Uqiman disayam uqilmaydgan adamlar barma? Ruku qilaman disayam ruku qilalmaydgan adamlar barma? Sajda qilaman didi qilalmayda? Yawma yukshafu ansaqin wa yuda'awna ila sujudi falayistatiyoon. 58:11 qiyamat kunu shunay bur kun kiladi ki, adamlar sajda qilislikke buyurlingan peytta, mumillar va munafiqlar bitti safda turgan peytta, sajda qilardi, Allah ta'ala ularini aldi day koringan peytta, hamma mumillar sajda qiladi, munafiqlar usha da sajda qilalmaydi. Allah ta'ala ularini, billarini, khuttu mallardi billi day qatrib qoyadi, bukulmaydi yan qalib. Allah ta'ala bunarsalarga qadir. Allah ta'ala bizga faydali ilimlardi bersin. Allah ta'ala uzini tanitib. 58:38 Allah ka yuliqqan payitimizda haqiqi mumun bu yuliqqishlik ka Allah ta'la wuzi tawfiq birsin. Wa akhiru da'wana anilhamdu lillahi rabbil alamin. Subhanaka Allahumma bihamdik nashhadu wa la ilaha illa nastaqfiruka wa natubu ilayk.