♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersآڈیوАндалус фатҳиadmin·4 views·5 months ago1. “Андалус фатҳи” номли дарсларнинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Муқаддима;– Нима учун тарих?– Андалус тарихини танлаш сабаби;– Андалус ҳақида; 2. “Андалус фатҳи” номли дарсларнинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Бани Умайя тарихига чизгилар;– Андалус фатҳидан олдин;– Мусо ибн Нусайр сийрати;– Жизя ҳақида; 3. “Андалус фатҳи” номли силсиланинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:- Мағриб фатҳи асносида йўл қўйилган хатолар;- Андалус фатҳи қийинчиликлари; 4. “Андалус фатҳи” номли силсиланинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:- “Барбате водийси” жанги;- Жанг натижалари;- Кемалар ёндирилганлиги ҳақиқатми? 5. “Андалус фатҳи” номли силсиланинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:- Ишбилия, Эсиха ва бошқа шаҳарлар фатҳи;- Мусо ибн Нусайрнинг юришлари;- Абдулазиз ибн Мусонинг юришлари; 6. “Андалус фатҳи” номли силсиланинг ушбу бўлими қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:- Олийҳиммат инсон;- Мусо ибн Нусайр ва Ториқ ибн Зиёднинг Дамашққа чақирилиши;- Андалусда фатҳларнинг тўхташи ва хулосаси; By: Шамсуддин Дарғомий, Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдуллоҳ Шоший Source: IslamHouse.com · Шамсуддин Дарғомий, Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдуллоҳ Шоший#Audio#IslamHouse#Абу Абдуллоҳ Шоший#Шамсуддин Дарғомийمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:00بسم الله الرحمن الرحيم0:32أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ0:57wa batha minhumaa rijalaan kathiraan wa nisaaa wa attaqoollaha alladhii tasaa'aloon bihii wa al-arhaam inna allaha kaana aliikum raqeeba ya ayyuha alladhiina amanu attaqoollaha wa qooloo qawlaan sadeeda yuslih lakum a'malakum wa yaghfir lakum dhunubakum1:24وَمَنْ يُتِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا1:51Min, shiriksiz, yagana Allahdan uziga ilah yok, va Muhammad unin bendasi va elchisidir, dib gu ahlik birimin. Ey mominlar, Allahdan haqiqi suratta qorqignar, va faqat musulman bolgan hallarinizda duniyadan otignar. Ey insanlar, sizlarini bir jandan, adamdan yaratgan, va undan cuftini, hawwana ucutga kiltirgan,2:22hamda u ikkaudan kob, erkaq va ayallarana tarqatgan Rabbingizdan qorqingiz. Yana, aralaringizdagi saval jawablarda ortaqa namı salinadigan Allahdan qorqingiz, va qarndash uroqlaringiz bilan acralib ketishtan saklaningiz. Albatda Allah ustingizda kuzatu uqib oligan zaddir. Ey mominlar, Allahdan qorqinglar, toğru sozni sozdeynar. Shunda Allah islaringizni islah qiladi,2:54shubugundan bashlab, islam tarixinin eyn muhumbazqishlaridan beri sanalyan Andalus tarixi yekramiz insha Allah. Andalus tarixi, islam tarixinin eyn muhumbazqishlaridan beri sanaladi. Bu orinda,3:25nima uchun tarix haqida soz yurtusumis kerak digan sawal togulishi tabii. Bazı insannlar musulmanilarnin tarix haqida kob baxs qilishlarin malamat qiladlar. Otgan ishqa salawat, otgan otib getdi, biz bugungi kun, va kilacak uchun yashashimis kerak digdilar. Va halen ki, Allah subhanahu wa ta'alanin kelami, Quran-ı Keriminin üçden bir qismi, awaligi ummatlar qissalardan ibarat. Bunna ornak aligan halda bizxam,3:56tərbiyawi yollarinin 3-dən birini qissalar asasta alib barishimiz maqsadga muvafiq boladi dib bilamin. Zira bu uslub tensiz, rabbani uslubdir. Nima uchun Quraninin 3-dən biri qissalardan ibarat? Allah Ta'alanin xalqlariga talim berish, ularinin tərbiya qilish, va toğri yolga baxshash uslubu nima? Allah Azza wa Jalla uz kitabida salihlar va talihlar, peygamberlar va ulariga yaxshilikman irgaishganlar,4:28Allah Subhanahu wa Ta'alanin korsetmestan chikganlar qissalarini bayan qildi. Wa shu tarizda Quran-ı Kerim bizga, kishi awaligilarinin qissalarini organish kirakligini korsetti. Ular tafakkur qilsinlar uchun bu qissalarini soylin. A'raf, 176. ayet. Dar haqiqat, ularinin qissalari da akil igilari uchun ibrat bardir. Yusuf surasi, 111. ayet.5:01Demek, Qur'anda geliyan qissalarini, ya ki Islam tarixi, ya ki basqan millatlar tarixini ummi suratta ayti berilganda, ulardan xulasa, dars, ibrat ve meslahat alishimiz lazim boladi. Allah ta'la bu barliq, kainatta ozinin ozgarimaz sunnat qanunlarin cariqildi. Shu qanunlarga kura su muzleydi, ot kudiradi, tun qarangu, kunduzi esi yarug,5:30Suu wa qiyash, xayat mambayi. Va, va, va haqaza. Bular Allah Ta'alanin yeri yuzda xalqlar usta cari qiligan uzgermaz qanunlaridir. Xunindik, adamlardin bir xalatdan başqasiga, yani, kuxusuz xalatdan quvatli, quvatliden zaif xalatka otishxam, uzgermaz qanunlardan xisaplanadi. Allah Ta'ala, insanlar muayyan bir yolda yursa,5:59ma'lum bir nəticəblən yekun tapşini bilgilab, qozgermaz qanun qıldı. Və buni bəndələrigə bildirib xam qoydu. Tarixni uqib, tarix sahifələrin varaqlar iqanmiz, Allah ta'lanin xalqlarnin qilmişlərigi yaraşa bilgilab qoygan qanunlarini qanday cari bolgani və ummetlar xalatini qozgirgani qoax bolaniz. Tarixnin takrarlanishi kishini xayratta qaldirali.6:27Yuz yillerce muqaddam roi bergan waqiyalarini oqsengiz, ularini bugungi kunda namlari, caylari ve tafsilatlari uzgersa da, waqiyanin uzagi aynan takrar bulayotganini kuras. Tarix satirlari da goya kirecek yazliganday. Allahnin sunnatige hargiz bedal tapa almazsan. Allahnin sunnatige hargiz uzgertirish tapa almazsan.6:56Fatir surasi 43-ci ayet. Andalus tarixi bunga yarqin misaldir. Andalus tarixini zikirqlar ikenmiz, insanlar qalbini coştirish, hissiyatlarini oyqatish, ya ki fakat otmishni islip kuz yaşdokishini maksad qilmadik. Maksadimiz, insanlarni tefakkurgi chakirish, qissadan hiss-i alish, va kechmish xatalariya qayta yol qoyib imas, ularinin yutuklardan faydalanishdir.7:27Andalus fatxasar lafqası aslida bitiligan bu satırlarda, tariximiz, xamda uzligimizin organish, ilmi, cinayat ve saxta tarixler iskancasidan, kelecek avladimizin qutqarishga xissa qoshini uzimizga vazifadib bildik. Islam tarixin organishga qarishgan kishi, Andalus tarixiga toqtalmi ilaji yok. 1. Andalus tarixi Xijriy 92-ci, Saki 197-ci illar orasi.7:58Yani, miladi 711-ci, 1492-ci illar arasi, qarib 8 yilda bolub otikan hadisalarini oz ishi aladi. Amma, acablanarlisi, aksaryat musulmanlar shundaykatta davir tarixini, salikam, islam tarixinin 3-dan 2-si bolub gavdalanigan davirini yaxshi bilmaydilar. Ikinchidan.8:25Andalus tarixi, tarix basqixilardin katta qismin oz ichig aliganidan, unda Allah Ta'alanin kainatdagi barpaqiligan kanunlari yakqal namayan boligan. Bu davirda bir qancha davlatlar barpaq olib, songri yakunlangan. Bir qancha davlatlar kuchayib, hatta atraftagi urikalarini ishqal qiligan. Yana bir qanchasi ishqal bolib, maglub davlatlar safidan cay aligandir. Andalus tarixi, bizga do yurak qahramanu,8:56qurqaq namardini, hudacay taqwadaru, facir nabakarini, dini vataniga sadaqatli, hamda xain insanlarnin tanishta yaxshi ornaklar biradi. Andalus tarixida musulman kishi bilishi zarur bolgan muhum hadisalar bolubitgan. Cumladan, barbat evadisi cangi. Bu cang, islam tarixdagi eyn muhum canglar sirastan bolib, onda Andalus fatiq qilingan. Va bu maraka,9:26Yarmuk və Qadisiyyə cəynəri kəbi kətdə əhəmiyyət kəsb qiladi. Lekin, shungi qaramiy, kupçilik musulmanlar, hatta bərbati wadisi haqqı dəygin maqlumatgi həm egi yeməslər. Tariq ibn Ziyad davriday kiymələr yandırlişi qissasi. Tariq shinaslar ayitgan, agar Abdurrahman daxil bulmaganda, Andalusda islamdan asar xam qolmaganda bolarda digan kishi oza kim bulgan? Orta asarlarda,9:56Евropa patshahlarinin mutlaq buyugu bolgan Abdurrahman Nasir hayatu tafsilatlari. Zallaqa jangini alib bargan Rabbani sarkarda Yusuf ibn Tashfin. Afrikanin 15-tan artiq daulatlariga Islamini alib kirgan bahadir Abu Bakr Umar Lamtuni. Al-Arak ma'rakasini alib bargan Salibiler ustidan beynazir ghalabi qazangan Abu Yusuf Ya'qub Mansur.10:28Murabitlar davlatı, muahidlar davlatı, oz zamanasıda eyn katta masjid bolib, xazirigi kunimizgece çerke uxalda davam etib kereyatgan, Qurtuba masjida qanday bunyat boligana. Ishbiliye masjidi, Qurtuba universiteti, Umaviler kutubhanasi, Andalustagi xazirigi kunimizgece har tamandan sayyah turistlarini oziga calib qilib kereyatgan Zahra qasri. Zahra shahri.10:58Zahira shahri, hamra qasri və butun Yevropa havas bilan bakan bu tarakqiyat. Nahat ki bu qadar buyuk tarakqiyat və yuksak madaniyat bilan taniligan bir davlat, ya ki sekiz asirlik bir tarix, biz tarix dib oqiyatkan kitaplarimiz arastan cay almasa. Musulmanlar har taballama ustun bola turub, mudhish maqlubiyatka uchiragan al-iqab ma'arakasini ishtikamizmi?11:26Ushanda goya musulmanlariya Hunayn kuna qayta kelgandaydi. Cangda 80.000-dan ziyad musulman halak bolgandi. Tariq shinaslar aytadi ki, Ali Iqab ma'rakastan sonra Andalus va mağribda urushkal ayaqatli mard koze korunmadi. Andalus kanday qalib qoldan bay berildi. Unin bay beriliş sabablari namayadi? Andalus qoldan ketkandan son, Kustantiniyada, yani xazirikunimizdagi Turkiyada,11:56islam nuru qandayi parladi. Gharibda Andalus bayi berlishman songan nur, sharqda Vizantiya fathiblan yuksalishi qandayi yuzi berdi. Bir kunning ozda altmish min musulmanin janiga zamon boligan Valensiya faciasta nima boligandi? Ubbaza faciasini eshtikan misiz? Unda ham bir kunda altmish min musulman öldirligan edi. Yana bir kunda qirq min musulman qatil qilingan, yetti min bakira qizlar asir alingen,12:29barbaş turu faciyas xaqda nimalarini bilasis. Songra musulman ajdadlarimiz bu kabi ulkan musibetladan qandayi cikdilar. Agar biz bularini organib, togri xulasa cikarib, xayadka tatbik qilsek, xazirda yerkelarimizdagi muamma wa faciyalardan, xarlik u xorliklardan asan raq xalas bolishga qadir bolardik. Andaluz tarixi accik haqiqatini oz ichiga algan acinarliyi qissadir. Haqiqatan,13:00Andalus tarixi ibratlariga, ilim-ma'rifat va ma'lumatlariga boydir. 805 yilga chozilgan tarixini oqib chixinin oza uzun zaman talab qiladi. Shu sabab, qissadayga ba'aza hadisalarini muqtasar kiltirishga, va siz azizlariga uzun qissani londa mağzani taqdim qilishga harakat qilindi. Andalus tarixi, barca musulmanlar takrar va takrar oqishiga, organishiga arzgulik,13:31vaqiyyi qissadir. Ux bu kitabda imkan qadar, tarixi rivayetlar orasta kiliyan qalama qarşiliklarinin asasliyilarini kiltirishka xarikat qildik. Kemal yalgiz Allah ki xas iken, bizdan sadir bolgan xatalarin toğrlib, bizgi yetgaziyanlarga uz minnadarciligimizini isxar qilamiz. Agar haqiqatni bayangilish bizga nasib bolgan bolsa, bu Allahnin tavfiqidan. Bunin uchun ungi hamdilar aytamiz. Bu amalimizni,14:02Yalgiz Allahnin keremli yuzu uchun xalis bolishini sorab, bu qissadagi xar bir xarif ve kalimalariga Allah ta'aladan ajir, sawab umit qilib qolamiz. Bugungi kunda Andalus deganda iki daulat, Ispania ve Portugalia, ya ki Iberia yarim arali nazarda tutuladi. Yer meydani 600.000 km2. Andalus yarim aralibla Magrib orasini Cebel Tarik bogaz ajir atib turadi.14:34bu boğazinin sharqdan gharibka taman kinligi 13-37 km arasda bolib, Seut Ablenz-Cebel-Tarik arasi, yani boğazinin eyn tar qismi 12-10-7 km-in tashkil qiladi. Iberiya yarimarali, Europanin janubi-gharbida jaylashgan bolib, sharqqa taman tarayib, gharibka taman kin geyib borigan, va shimal tariftan Fransiyaga Piriney taqtazmasi arkal tutashgan mintaqadir.15:05Fransiya yaga Tutashkan tarafin xisabka almaganda, bashka xamima tamandan su bulan uraligandar. Bu mintaqa Sharkh wa Janubu Sharkh tamanadan urta yerda ingizi. Shmal wa Shmal-Gharbi tamandan Atlantike Akyanining biskay korfazi. Gharb tamandan Atlantike Akyaniblan chigirbinadi. Bu mintaqana Andalusdib namlanishga sabab, bu mintaqada Skandinaviyaning Shmali, Shvetsiya,15:36Daniya, Narvegiya və başqa yandaş məmləkatlərdən Yawvayi qabilələri bastırib gelib, ma'run vaxt uşa ca'ilarda yaşab qoliganlar. Bu qabilələrinin Almanyadan kilgana xam zikir qilnad. Bu qabilələr Al-Fandal, ya ki Al-Vandal qabilələr deb nomlayangan. Vandallar iberi yar maralini basib alib, u yerga miladi 3-ci, 5-ci asırlar mabaynida igali qildilar.16:07Shu qabilalarga nisbatan bu mintaqalar Vandalisiya deb nomlangan. Vaxt otib arablar Vandalisiya na Andalusiya ve Andalus deb talafuz qilib kitganlar. Vandal qabilalari ota vaxshi iligi blan tanaligan. Ingiliz va rus tili da vandalizm kalimasi vaxshi, yawvayi, madaniyatsiz, cehalat, ibtidai digan manalarini bildiradi. Vandal qabilalari16:38Andalus yarim aralda ma'lum zamanlar yashadlar, songra miladi 5. asir boshlardar, tarixta got qabiladari, ya ki, gharblik vez got, ya ki, vezikot namo bilan tanilgan nimiz qabiladariga mansub nasrani taifalar igallayi boshlad. Ular musulmanlar Andalusaya qrib kili gunucha, osha mintaqalarda yashab kildilar. Musulmanlar kelimaslardan aldan Andalus vay Europada, madani, ma'ishi,17:08və ma'anavi ahval qanday edi. Musulmanlar kilgani dan soyn u qayistamangi uziyardi. Islam kilishdan aldin, butun Yevropa kin tarqilgan cihalat qabahat batqayi batkan bolib, xakim mahkumga achiq zulumqilar, barcha mulq və yaxshi narsalar xakimlar qolida. Xalq isa ota agir xalatni bashtan gechirar edi. Amma xalq ota qashqaq, naqar, kunini bazr otgazar və maskangazar ayin idamda17:39bashliqlar, zaliganlar, qasir, qal'a va qurganlar qurushga mukkastan kitgan edi. Xatta faqirlar yer caylariya qushib, arzimas matakabi satilar va satib alinlardi. Khurmat, izzat ayakasti, axlaq normalari enk tuban darajidi. Xatta addi xayad tarizdan da uzaq, paklik haqida gap sozuya orunxam yok edi. Misal tarikasida, shahsi giyin an alsik,18:09ularinin sachilari tozip, yuzlariga tushib yotsa da, unu togirab alishni bilmastilar. Ular yilda bir ya ki iki mertdagina yugunar, kim ki isalar, kirligidan idirab, yirtilib gitmaguncha yechmastilar. Acablan arlisi, ular badanlardayi kirlarini cisiminin salamatligi va barakatib etqat qilarilar. Bu halat izahini Evropalik muarriq Gustav Lebonnin sozlarida ham koramiz.18:40Unin bu xaqtagi sozlarini bazı musulman tarixchilar oz kitablarda shundaya keldiradlar. Osha vaqtlar botun Yevropa cehalat fa batxullik batqaya xarq bolgan halatdaydi. Buna ozi Yevropalik bolgan muarriq Gustaf Liebon gu ahlik bir moxti. Musulmanlar Skandinaviyaya kirib borganlarida u mintaqada yazish uyaqta tursin,19:08suzlashish urniga isharablan suzlashuchun xarqlar barligiya ham guvah boldirar. Bu ulkelarida hinduizm va atash parasilik sarkitlari bar bolib, unga kore insandar uliklarini yakishar, ulgan kishaya koshib, trik bolsa da, unin xatanini, ya ki cariyasini, ya ki yakhishkorgan adamini ham yakishar, va bunga adamlari guvah bolib durarildar. Ber sozla etkanda, bu yurtta orman qanunu xukum surardi.19:39Cahalat keng tusalgan, zulum awjiga chqan, faqirlik adamlarna xaldan taydirgan, hatta madaniyat vataraqiyatnin brar kurnishxam yogayda. Evropa xalqlar uzun zamanlar ibtidaiyya vayilikta ilim v ma'rifatdan biye xabar yashadlar. Miladi 11-12 asrlarga kilibgini ilim v ma'rifat uchqunlar kurni başlad. Musulmanlar Andaluska kilishlardan bir yil ya ki bir yildan sal alnan raq,20:10patishakh Vititsiyanin ulimidan soyn hukumatika Roderic isiminin sarkarda basliq boldi. Miladi VI. asirbashlarida Andalusda hukumran boligan gotlar, Europada ki German qabilalari arasda en quvatlisi oraraq namayan bolardi. Hijri 92. sani, yani, miladi 711. yillarda Shimali Afrikani, cumladan Misir, Livia, Tunis, Cezayir,20:40və Maghribni toliq fatiq qilib boligan musulmanlar Andalus yerlarnan fatiq qilishka beli baqladlar. Ma'lumingiz ki, Maghribtan kin, biye vasita Atlantike aqiyani bashtanad. Musulmanlar qarishisi da iki yol. Shimalga, yani Cebel Tarik bogazdan otib Andalus mintaqasaya kirish, ya ki, canubga tushub Sahra-i Kabirga davam etish yolu baraydi. Oz aldilarga hududni kingaytirishni emas,21:11belki Allahnin dinini yayish, va halklariga Islamin talim berishga haris bulgan musulmanlar mantiqi tohri khulasay ikiligan edilar. Ulkan xududli Sahra-i Kabirnin xalki juda az edi. Shuu sababli, musulmanlar Maghribni tohlig fatiqliganlardan sony Andaluska. Andalus fatiqdan unga yandaş Fransiya, songira Italia, Almanya, va boshqa Europa daulatlariga yuynalishlari21:41və islamni ya işləri məntiqi yedi. Sahaba Mu'az ibn Jabal r.a. bilən uşa zamandagi eyn kucli davlat, Rum davlat patshahu ortasida yarmuk cangidan aldan diqqatka sazawar suhbat bolgoddi. Rum patshahsi Mu'az ibn Jabaldan, bizning urikalarimiziga yurish qilishnin bayisini mi? Xabash urikasi sizlariya qulay imas mi? diya sawal qildi. Shundan Mu'az ibn Jabal r.a.22:12Rabbimiz Karim kitabida, ey mominlar, yanlar ingizdagi kafirlariya qarshi jayin qilinlar, wa ular sizlardayi kuch quvvatni kursinlar digan. Tawba surasi, 1.23. ayat. Siz yisa, yanimizdagi daulatsiz. Rum daulatini fatih qiligandan song, Xabashistan wa basqa daulatlarini fatih qilamizdidi. Xalifa Umar ibn Khattab raziyallahu anhu davrida, miladi,22:42635-ci il, musulmanlar ericisi Riba'i ibn Amir r.a. bilan fariz komandani Rustam ortasta bolubotgan suhbat kuyda gece boligandi. O shanda Rustam, dunyaga chikish xukugini sizlaya kim berdi digan manada sawal qilgani da, Riba'i r.a. Allah ta'ala bizni xalqlardan ozu xoqliganini, ozlari kabi adam xudalariga ibadat qilish xarligidan kutqarib,23:11Yagana Allah ibadatiga chakirish uchun, dunya tayinigidan ahirat keyinigiga, tajavuzkar dinlerden adalatli din sarich qarish uchun yubardi. Allah bizni halklarinin unin diniga davat qilishimiz uchun yubardi. Kim bunga icabat qilsa, biz unu tek koyib artimizya qitamiz. Kim basht artsa, Allahnin vaadasiga erishgunca, unga cayinqla veramiz, dib cavab verdi.23:39Rustam, Allahnin vaadasi nima dib surad? Sahabi-i Jalil, dinni qabul qiliştan baş tortgani qarşi cayinda uylgani cannat, triq qalgani zafar diye cavab birdi. Musulmanlar Magribni fatx qildilar. Unin yuandaygi davlat isa Andalus idi. Demek, ularinin nabibatdayi qadami Andalusdir. Bu, Andalus fatx dib nomlangan darslarimizin muqaddimasi bolib, kelecek darslarimizda,24:10bu minta qalada islam kelyana danki qande uzgarislar bulgana, andalus yarim orala qande fatah bulgana, wa boshqa xodzalar xaqada subat quramzi insha'Allah. Wallahu ta'ala alam. Subhanika Allahumma wa bihamdik, ashadu an la ilaha illa anta astaghfiruka wa atubi ilayk, wa akhiru da'wana anilhamdu lillahi rabbil alamin, wa salamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh.مکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔