♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersآڈیوНамозни тарк қилиш гуноҳи ҳақидаadmin·4 views·5 months ago1. Ушбу марўзада шайх намоз ва намоз ўқиш одоблари ҳамда уни тарк қилиш ҳақидаги масалаларга тўхталиб ўтадилар. 2. Қуйида шайх Абдурофе Имом Заҳабий раҳимаҳуллоҳнинг (Ал-Кабоир) (гуноҳи кабиралар) деб номланган китобларини шарҳлаб, тўртинчи гуноҳи кабира намозни тарк қилиш эканлигини билдириб сўзларини намознинг фазилатини билдириш билан бошлайдилар. 3. Қуйида шайх Абдурофе Имом Заҳабий раҳимаҳуллоҳнинг (Ал-Кабоир) (гуноҳи кабиралар) деб номланган китобларини шарҳлаб, намозни тарк қилиш гуноҳи кабира эканлигини билдириб унга доир масалалар баёнида давом этадилар. 4. Қуйида шайх Абдурофе Имом Заҳабий раҳимаҳуллоҳнинг (Ал-Кабоир) (гуноҳи кабиралар) деб номланган китобларини шарҳлаб, намозни тарк қилиш гуноҳи кабира эканлигини баён қилишда давом этади. 5. Қуйида шайх Абдурофе Имом Заҳабий раҳимаҳуллоҳнинг (Ал-Кабоир) (гуноҳи кабиралар) деб номланган китобларини шарҳлаб, тўртинчи гуноҳи кабира намозни тарк қилиш эканлигини билдириб биринчи ўринда намознинг фазилати ҳақида сўз юритадилар. By: Шамсуддин Дарғомий, Абдурофеъ Абдулкофеъ Source: IslamHouse.com · Шамсуддин Дарғомий, Абдурофеъ Абдулкофеъ#Audio#IslamHouse#Абдурофеъ Абдулкофеъ#Шамсуддин Дарғомийمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:01Alhamdulillahi rahmatullahi wa barakatuhu0:27Adetdegi dey sohbetimizde evvelide biz Allah ta'lanin gozel isimleri ve ali isifetleri bilen ushbu macilisimizde mubarakli ve davami ve turli kattayi u kichik hatalardan halib olgan macilislerden qilisligini0:42Tarqalişliqimizde isə Allah Ta'alanin ilim halaqalarini qıdırib yuruçu fəriştələri, bizlər yeqarətə ey Allahnin bəndələri, indi sizlər orninlərdən tura urinər, və halanki sizlərinin günahinlər indi keçirilindi deyən məclislərdən qilişliqini sorab, söhbətimizi başlayimiz. İmam Zahabi Rahimahullahnin El-Kabair, günahin kabirələrdi vətalyen kitabıla, namazni tarqalişlik günahıda,1:11davam etiyetken edik, və bugun namaz, bab-ı degi mauzulərimizni, ahirəni, cüm'əni tərqilişlik, günahın kəbirəsi və cüm'ə adabləri bilən yekuniləşlikni, və gülgüsü həftədi inşallah zekat və zekatını tərqiliyetgenlərinin uqubəti haqidi inşallah tohtayimiz. Cüm'ə günü, quyoş, çıqqan günlərinin en yeqsidir.1:37Haygambarimiz sallallahu alayhi wa sallam buhaqda, khayru yawmin talaat fihi shamsu yawmul jum'a, fihi khuliqa adam, wafihi udghila aljanna, wafihi ukhrija minha, wala taqumu sa'atu illa fihi yawmul jum'a, dedilar imam tirmizi, ruwayatilyan wa muslim wa abu dawud wa ahmadlar, ruwayatilyan hadista.2:03Qiyash qotariliyan künlərinin in yaksı cüm'e künüdür. Bu kündə Adem aleyhis salam yeretilindi. Və şu kündə Adem aleyhis salam cennetki kirtildi. Və yenə şu kündə cennetten çıqarildi. Qiyamət həm cüm'e künüdə qayim bolədi, dedilər. Cüm'e küninin faziletləri haqqıda yenə Rasulullah sallallahu aleyhi və sellem, künlərinin seyyidi cüm'e künüdür.2:31Didi hayganbarlarni sayyidi Rasulullah a.s. Sayyidul ayyam inda Allahi yawmul jum'a a'zamu min yawmin nahri wal fitr wa fihi khamsu khisalin fihi khuliqa adam wa fihi uhbita minal jannati ilal ard wa fihi tufi wa fihi sa'atun la yas'alul abdu fihiha Allaha shayan illa a'tahu ma lam yas'al isman aw qati'ata rahmin wa fihi taqumus sa'a3:01Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, Allah ta'alanin huzurudayi kunlarnin in sayyidi, sayyidul ayan, jum'a kunudur. Hatta bu kun, qurban heytiden hem, ve, fitir, ramazan,3:28Hayti künüdən həm uluq raqdır. Cüm'e küninin beşde xislati bar dedilər. U kündə Adem a.s. yaratildi. Və u kündə cennetten yerge çürülündi. Və u shə künü vafat etdi. Və u shə kündə bir saat bar ki, bir vaqt bar ki, bəndəsi, rabbisi dən nəməni sorasa, u shə kündə soralgan dualari icabat boladi, mədamiki günah.3:56ya inki qarinda shuruqlar bilan uzulishlikni soramay digan bolsa, Allah ta'ala unin dualarini qabul qiladi. Wa ushe kunda qiyamat qayim boladi. Allah ki yakim bolgan farishtalar, asmanu yer, shamalu taqlar, ta shu taqlani hamasam, manashu kundan korkub turadi, didilar. Cuma kunu, paygamberimiz aleyhis salaminin ummati,4:23Ummatu Muhammadiya, başqa ummatlardan afzal qilingen kündür bu kün. Anas radiyallahu anhu, ruwayat qilgen hadiste, ata Cibrilun aleyhis salam, bi mir'atin beyda, Cibril aleyhis salam, paygamberimiz aleyhis salam ge bir aq aynek alib geldiler. Wa bu aq aynekte bitte bilgi baridi. Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam, ma hadihi, ey Cibril, bu nima dedi? Bu,4:51Cuma künüdir. Bu kündə siz və siznin ümmətiniz özgə ümmətlərdən afzal qilindinlər. Özgə ümmətlər, yahud və nasaralar bu kündə sizlərgi irgeş uçidir. Və bu künd sizlər üçün yehşi qilindi. U kündə bir saat bar ki, öşe vaqitke, xaysi bir mü'min bende duasıda muafiq bolub qaladiyen bolsa, Allah ta'ala unin duasını icabet qiladi.5:19Amma biznin huzurimizde bu kün yawmul mazid künüdib namlanadi dedi. Baygamber sallallahu aleyhi wa sallam, Ya Cibril, ma yawmul mazid, ey Cibril, yawmul mazid digeniz nima digenti, Rabbiniz Allah ta'ala cennetten, firdausten bir vadini khaslap koydi. Bu vadinin hama tupraqleri miskden,5:46Agar cum'a kunu boladiyan bolsa, Allah ta'ala haqlagani qe ushe wadiyga, özinin farishtalarini çiradi. Wa ular atrafiga, nurdan bolgan minbarlar atrafiga toldiriladi. Wa u yerga, minbarlarga, paygamberlar orundiqlar qilib shi yerga ot qizilnadi. Minbarlarinin bazilari, yakut, wa zabarjad, wa shunga oxshagan qimmatbaha,6:15tashlar bilan bezatilingendir. Boşe minberlerinin bazilerde, shahidler ve siddiqler oturshadi. Ularinin ardilerden ese, katta katta, miskden bolgen tipalikler boladi. Allah ta'ala ularga itadi ki, Ana Rabbukum, men sizlerinin Rabbin lerman, men sizlerge bergen, ve ademde mene sadik boldim. Indi, haklageninilerini sorinlar, men sizlerge beremen deydi.6:44Ular isa, Rabbimiz, biz senden raziliyini soraymiz, deb eykisadi. Allah ta'ala isa, min sizlerden razi boldim, ve sizler arzu heves kiliyen hemenersenler bugün boladi, ve bizi huzurimizde unge yene ziyade kiliyip berishlik bardir, deydi. Ularınin hemeleri, cumakuni bolishligini arzuqub kutsadi,7:14ziyadesi bilen, həmə əməllərinin mükafatlarını ziyadesi bilen birədir. Hadisni, imam-ı tabarani avsatda, sahih sənəd bilen, ruwayat qilgen. Başqa hadislarda, Allah subhanehu wa ta'ala bilen, cennetdeyi, insanlərinin uçraşlik künü həm, cüm'e künü də bolədi, ular Allahni körüşligi bilen, Allahnin nurı, və Allahnin camalini kürgeni denkeyin, cennetke kirigen,7:44Tolun ay sifatidagi, gozal, in gozal insanlar, Allahnin nuru bilan, yena nurlanib, gozalliklariga, gozallik koshil shadidigin. Cuma günü, musulmanlarınin, haftalik bayram günü xisaplanidi. Ba u, ötken cuma bilan, bu cuma ortasidagi, insanlarınin, qilgin günahları uçun, kafarat hem xisaplanidi. Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem, as salawatul khams, wal jumatu ilal jum'a,8:13كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ اِذَا اِجْتُونِ بَتِ الْكَبَائِرِ8:42qliyatkan xisaplanadi, wa qiyamat kunada yasa, alamlan turu qe azabka layiq buladi. Abi Ja'ad al-Zamri radiyallahu anhu dan, anna Rasulullahi sallallahu alayhi wa sallam qal, man taraka thalasa juma'in, tahawunan min ghayri uzrin, taba'allahu ala qalbihi. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam itki, kim? Uchta jumana.9:08ketmeket, dengeselik qilgan halatda dengeseligi sebeblik terq qiladigan bolsa, Allah Ta'ala unin qalbini muhurla qoyadi, dedi. Kim, üçte cüm'ani dengeselik qilib, cüm'age üçte cüm'a ketmeket kelmeydigan bolsa, Allah Ta'ala unin qalbini muhurla qoyadi, dedi. Eger cüm'ani dengeselik bilen okumayatkan, adamlarinin qalblarini9:35Allah Ta'ala muhurlak qoya digan bolsa, namaz okumay afgan adamlarinin qayri muhurlanarkin. Qalib agar jum'a bilan, jum'a okumasli bilan muhurlana digan bolsa, namaz okumay afganlarinin indi, qalbi jum'a okumay afganlarinin ki muhurlansa, namaz okumay afganlarinin halaya nime bolarikin. Ibn Umar radiyallahu anhumadan, anna Rasulullahi sallallahu alihi wa sallam qal, layantahiyanna akwamun an wada'ahimul jum'aat,10:05اَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ ثُمَّ لَيَكُونَنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ10:33Cuma'ni tarqilay etken, lir haqda etken eken ki, man tarakal cum'ata salasa cum'in mutawaliyat, faqad nabazal islama wara'a zahrihi. Kim üstte cum'ani kitmaki teşleydiyen bolsa, islamni artıdan teşlebi yubartı islamdan unda istinarsa qamattı digen eken. Allah subhanahu wa ta'ala, özinin merhamati wa rahmati bilen, üstte cum'a geçe bendelariga,11:01imkaniyat birdi ki, acaf mas ki, tauba qilib qalardi. Uxta cumada ham tauba qilmageni dengin, albette bu bandalarinin kaliblarini muhurleslikka layiq boledigin, cezage haqli bolgeni dengin, kaliblarini muhurledi. Cuma namazi, Allah da ozi mustakil namazdir. Pishin namazidan alingen,11:27Ya'in ki, peyxin namazidan bedal bogyan namaz xosablanmaydi. Cuma namazı, Rabi'ul-awwal qayida, hicretnin birinci yilida, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamga fariz qilindi. Wa Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam, in birinci okuyan Cuma namazı, Banu Salim ibn-i Awf masjidida, 16-ci Rabi'ul-awwalda, birinci merta, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam,11:56cüm'a namazını okuyenekenler. Amma cüm'a namazı cahiliyat evridi yawmul qurubi, yani ziynetlene diyen kundib namlengeneken, u neyse islam gelishliyi bilen cüm'a, insanlar cemlene diyen kundib turib, qirayli nam bilen u elmeshtirilindi. Elbette, harbir amellerinin özinin adabı bolgenliyi uçun hem, bugun indi,12:24Cuma'nin fazilatlarini yukarida bazilarini zikir kildik, endi Cuma'a adablariga astasekinlik bilan toqta bizsik. Cuma'a adablarinin in birintisi, shun chalikatta, qinahlar magfirat qilinsiye sebab bolgan bu kun uchun tayyargarlik korishlik, Cuma'a adablarinin in birintisi xisaplanarikan. Cuma'ya tayyargarlik korishlik, Cuma'a kechesidan, yani peyishanba kunidan, boshlanadi.12:54Buginda, mümin kishi özinin libaslarini, bazlari isa özinin hayatlarini toğurlashlik bilan, irtangi uluq bayram uchun tayyargarlik koradi. Allah subhanahu wa ta'ra bu haqda, wa fi zalika faliyatanafasin mutanafisun, manashunaqa, sawabli ishlarda musabaqa oynashadi genlar, bir-birlari bilan musabaqa oynashadi deydi. Otkan salafi salihlarinin bittasi saytkan ikenki,13:22idhastata'ta ay alla yasbiqaka ahadun ilallahi faf'al. Əgər Allah ta'alaqa musabaqa oynayatkan bolsaniz, sizdan buran tasi özüb kötmaysin diseniz, siz birinçilardan bolay diseniz, uşaniqla bilin. Kim Allah uçun musabaqa oynayatkan bolsa, birinçilardan bolabiladigan bolsa, birinçilardan bolsin diginikanlar.13:47Cuma'a adablarinin yanabittasi, fayganbarimiz sallallahu alayhi wa sallamga, köpraq salatu salamlar ey tishriktir. Aws ibn Abi Aws radiyallahu anhudan, anna nabiyya sallallahu alayhi wa sallam qal, inna min afdari ayyamikum yomul jum'a, fihi khulika adam, wafihi qubid, wafihi nafqatu, wafihi isa'aqu, fa aksiru minas salati alaya fihi, fa inna salatikum marudatun alaya.14:16Fa qalu ya Rasulullah, wa kayfa tu'radu alayka salatuna wa qad arimta. Qala inna Allah Azza wa Jalla harrama ala al-ardi an ta'kula azzada al-anbiya. Rawahu Ahmad wa sahahahu al-bayhaqi. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etki, sizlannin ayamlaringiz icidegi in afzali juma'a kunudur. Bu kunda Adam alayhi salam yaratilindi, wa usha kunda wafat etti, wa usha kunda qiyamat qayim bolif nafqa boladi.14:46wa ushe kunda insanlar ozilarinin khushlaridan ketadi, ushe kunda minge koprak salawatlar eytinlar, chunki salawatinlar minge koldaran qilip turladi, dedi. Shunda sahabalar, ya Rasulullah, kanday qilip sizga salawatlarimiz koldaran qilip turladi, wa halanki siz wafat etib, chirib ketken bomisizmi, diganti Rasulullah sallallahu alaihi wasallam etdila ki,15:14Allah Ta'ala yirga, peygamberlarnin cesetlarnin yeyishlikni haram qildi didi. Baxqa bir hadiste, Fa aksiru alaya minas salati fi kulli yomi jum'a, fa inna salatu ummati tu'radu alaya fi kulli yomi jum'a, fa man kana aksarukum alaya salatan, kana aksarukum minni manzilatan. Hadisna, Abu Umama ruwayat qilgan, imam bay haqiyasa sanat isnad bilan çikarganlar.15:43Mingə cüm'ə künə də dədilər Rasulullah aleyhissalam, qöpraq salatu salamlar yollaynlar. Çünki ümmətimin salavatları cüm'ə künə də mingə köldərin bolub türedi. Kim mingə qöpraq salavat eytə digən bolsa, mingə menziləti yaqin bolgan insanlardan xisaplanadi, didi. İbn-i Mas'ud radiyallahu anhu ruwayat qıl ya hadiste, inna lillahi melaiketen sayyahin yuballigunani an ummeti salam.16:13Yeryüzəsi də, Allah dağlanın sayahat qılıb yuruqçı fəriştələri bar dedi. Öşe fəriştələri içi də bir tayfəsi, ümmətimin salamını min yetkezib türedi dedi. Əgər mənə şu orunda, hər bir insan Peygamberim s.s.ye salavat eyti digən bolsa, hər bir insandan öşe fəriştələr Peygamberim s.s.ye salatu salamlarını yollab türedi. Şunun için həm ulamalarımız etken ki, cüm'e günüde qılınad digən en efzal emellerinin bittesi,16:42Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga salawat eyqislik desa, bazilari Quran oqishlikden ham afzaldir, chunki bu kunda Quran oqishlikden kura koprak, paygamberim sallallahu alaihi wa sallamga salawat eyqislik koprak buyrulingandir diishgan. Cuma kunu qilnadigan amallarinin yenabittasi, bandat namazidan keyin, cumay usun ghusul qilishlik, misvak isyatishlik, va khushboy hidlarini sepishlikdir.17:13ḥayqambarimus sallallahu alayhi wa sallam, man iqtasala yawma al-jum'ati, wa astaka, wa massa min tibin in kana indahu, wa labisa min ahsani thiyabihi, thumma kharaja hatta yathiya al-masjida, falam yakhutta rikaba al-nasi, hatta raka'a ma sha'allahu ayyarka.17:33ثُمَّ أَنْصَتَ إِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ فَلَمْ يَتَكَلَّمْ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْ صَلَاتِهِ كَانَ كَفَّارَةً لِمَا بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْجُمْعَةِ الَّتِي قَبْلَهَا17:59xushboy hidlaridan sepadiyan bolsa, agar xushboy hidlaridan sepadiyan atirlari bolsa dedi. Bashqa hadisda bolsa, agar özüda bomasa, ayalenin xushboy hidlaridan sepsa dedi. Keyin esa, libaslarinin en kirayli libaslarini keysa, sonra makitga karab yursa, adamlarinin yelkelarini asib otmasa, keyin haxlegen isa, imam khutbege chukun isa,18:28nafil namazlarını oqtisa, imam khutbaya çıqqan vaqtida, sükut saklab turub, namazı tüge günca, gafirmay digan bolsa, unin, ötken cüm'a bilen, bu cüm'a ortasidagi günahlari uçin, bu amali kaffarat bolad, dedi. Cüm'a namazı, savabı toğluq, ötken cüm'a bilen, bu cüm'a ortasidagi günahlari uçin, kaffarat bolusluq uçin, mene şu shardlar lazimdir.18:57qusul qilişlik, çırayli libaslarını kiyişlik, xushboy hidlerini sepişlik, adamlarının ortasını bölmey, yelke aşməslik, imam xutbege çıqib, xutbe qiliyatkan vakitte gafirməslik, mənə şu, ötkan cüm'a bilen, bu cüm'a ortasideyi, günahlar uçun kaffarat boledir. Abu Hurayra radiyallahu anhu etkeni genki, Allah ta'ala özinin fazlu keremibilen,19:27yenə üç gününü xoşturib, on günlük günahlar üçün kaffarat qiladi, on günlük günahlarınin kaffaratı boladi, çünki hər bir savab, kəmədə on üçe acrin mükafatı ziyada qilib beriladi digenekənlər.19:45Muhammed ibn Yahya ibn Hibban dan ruwayat qalingan hadista, anna Rasulullah s.a.q. qal, ma ala ahadikum in wajadtum ay yattaqida thawbayni li yawmil jum'a siwa yawmi mihnatihi. Agar buran tangiz dedilar Rasulullah s.a.q., agar buran tangiz jum'a kuni khas bolgan bir libasni basqa mihnatigi kiyadigan, ishigi kiyadigan kundan kura,20:14Cumae kunu uchun khas bir libas qadir bosa qip qoysa yaxshidi dedi. Hadisne Abu Dawud ruayet qilgan, Shayh Albani sahih digan ekanlar. Ulamala ekan ki, bu libastan murad, aq libas bogani mustahabdir, chunki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, ilbasu min thiyabikumul biyad, fa innaha khayru thiyabikum, wa kaffinu fiha mawtakum diganlar. Imam Ahmad,20:43Ruwayat qilgen o hakim bu hadisini sahih digin. Libaslariniz icide aq libasini kiinlar, chunki u libaslariniz icidegi in yaxsidir, va ushanda aq libas bilan mayitlarinizini dafin qilinlar digin akinlar. Cuma kini qilin digin amallarinin yanabittesi, tırnaklarini qisqartirishlik, koltik va kindik tagidegi tuklarini21:15kifkezishlik, ve insan özünün gözelliyye sebep boladigan saçlarını qiskartirish, ve hakeza mayloğlarını qiskartirish, cüm'e günü üçün zibu, ziynet, alishlik, cüm'e gününün adablerden qisaplenedi. Abu Hureyra radiyallahu anhu ayetedi ki, annan nabiye sallallahu aleyhi ve sellem, kane yaqlimu azferehu, ve yaqussu sharibahu yevmen cüm'eti,21:43qabla ay yaxruja ilal jum'a, axrajahul badzar, wat tabarani fil awsad. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, jum'aga çıqışlıktan awvel, tırnaklarını qisqartırartı, mayloğlarını həm qisqartırartı, mayloğlarını deyabdi, qarın sakallarını demeyabdi. Jum'aga çıqiladiyan adaplarinin, jenə jum'a künü qınladiyan adaplarinin bittesi, jum'a kününün tangide, bandat namazide,22:14Birinci rekatida sajda surasini oqishlik, ikinci rekatida isa insan surasini oqishlik hem payganbarim s.s.nin sunnatlaridan xisaplanardi. Ibn Abbas radiyallahu anhumaytadi ki, payganbar s.s. cumakunu bandat namaziga alif la mim tanzil surasini oqirti, yani bu sajda surasi. Ki ingisiga isa bazen,22:43insan, bazen isa munafiqun surasini okurti deyidilar. Demek bu suralini okhishlik, cumakuninin bandatida okhishlik sunnattir. Ulamalarimiz, nima uchun, paygamberimiz aleyhis salam, cumakuninin bandatiga bu suralini okhigan digan savalga, suranin mazmunlari, Adem aleyhis salamnin yaralishi, cannatan chikilishligi, qiyamat qayim bolishligi, manashu iki surada,23:12zikir qilingen, cüm'e künü həm əşe kündür, və əşe əməl bol ediyen kündür, insanlarye bunu eslətçilik üçün, Peygamberim s.a.v. əşe əməlli qiligendi yenekenlər. Cüm'e künənin adaplarinin yenəbittesi, cüm'ege irtaraq, hatır cem rövşte, kirişliktir. Allah s.a.v. cüm'e namazige kirişlikke, özü targib kulib turib, a'uzubillahi min ash-shaytani rajim,23:40Ya ayyuhal ladhina amanu iza nudiyali salati min yawmil jum'ati fasa'u ila zikri Allah, wazarul bay, zalikum khayrul lakum inkuntum ta'lamun, deydi. Ey iman keltirgen kushilar, agar jum'a kunu da, jum'a namazu uchun nida qilna digen bolsa, Allah ning zikriga shashirinlar, wazarul bay, saudani koyinlar, mana bu sizlar uchun yakshidir, agar bilsenlar, deydi.24:11Şunun için həm ulamalarımız cüm'a namazıga ikinci azan eytilingenden keyim saudakılıçlık mutlak haram deyişken mene bu ayet bilen. Amma cüm'a namazıga irtaraq keliçliknin sawabını ise Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem24:36faka'annama qarraba bananatan, waman raaha fissa'ati thaniyati, faka'annama qarraba baqaratan, waman raaha fissa'ati thalithati, faka'annama qarraba kabshan,24:49كَبْشًا أَقْرَنَ وَمَنْ رَاهَ فِي السَّاءَةِ الرَّابِعَةِ فَكَعَنَّمَا قَرَّبَ دَجَاجَةً وَمَنْ رَاهَ فِي السَّاءَةِ الْخَامِسَةِ فَكَعَنَّمَا قَرَّبَ بَيْضَةً فَإِذَا خَرَجَ الْإِمَامُ حَظَرَ الْمَلَائِكَةُ يَسْتَمِعُونَ الزِّكْرَى رواه البخاري و أحمد والترمذي وأبو داود وابن ماججا إمام بخاري وباشقى مُح25:19Cünüflikten qilgen ghusulge oxshash ghusul qilse, sönre birinciler qataride namazge bara digen bolse, goyayinki bir tüyene kurbanlik qigendey savabni atdi. Kim ikinci saatte keyingilerden bolib, ikincilerden bolib kele digen bolse, u goyayinki bir hukuzne kurbanlik qigendey savabni atdi. Kim uchinchilerden bolib kele digen bolse,25:49qoyayinki bir shakhli qochqarmi qurbanlik qilganday sawabni alibdi, kim törtüncü saatte kele digen bolsa, u bir tavukmi qurbanlik qilganday sawabni alidi, ve kim beşinci saatte kele digen bolsa, qoyayinki bir tukumni qurbanlik qilganday sawabni alidi, agar imam hutbege chika digen bolsa,26:15birinci, ikincilarini yazib durgan farishtalar ham yazishlikni tohtatadi da, ular ham khutbani tinglashlik uchun kiladi dedilar. Marabu hadiste payganbarim s.s. kurbanlik qilalmayabkan insanlarini har haftada inkatta kurbanliklar qilishlik imkanini berdi. Macitga irtaraq kigenlar, awvelgi kigenlar, tuya kinraq kigenlar, hokus,26:42qeyinraq qeyinlar shakhli qochqar, qeyinraq qeyinlar, tavuk wa undan qeyinraq, imam khutbani, boshlash atrafi de qeyinlar, boshlagunche qeyinlar, goyayn ki bitte, tukumne kurbanini qilgen de, sawabne alishlik imkanini, payganbarim s.s. verdi. Bana bu sawabke, hamimiz ham irishligimiz munkundir. Amma, ghusul qilish babide, yukaridegi hadiste,27:12cuniblikte yidey, ghusul qilish dediler. Xun için həm ulamalarımız etken ki, bəzleri huddi cuniblikte qiligen ghusulga oxşash desa, başqaları yok. Haqiqi cuniblikten, öşekini hatta özlerinin ahligə yakillik qilip turib, cuniblik qilishlikdir, dep turib, mana bu hadisini dali qilip kentirgen eken.27:42وَمَشَى وَلَمْ يَرْكَبْ وَدَنَى مِنَ الْإِمَامِ وَاسْتَنَعَ وَسْتَمَعَ وَلَمْ يَلْغِي كَانَ لَهُ بِكُلِّ خُتْوَةٍ أَمَلُ سَنَةِ عَجْرِ سِيَامِهِ وَقِيَامِهِ28:11Cüm'ege irtaraq barsa, ve irtaraq barışıke hareket kılsa, ve imamge yakınraq otursa, xutbani tinlay digen bolsa, xutba eytinliyatgan vakitte gafirmay digen bolsa, unin yurigan har bir kademi uçun, bir yerlik rozadarinin rozası, bir yerlik namaz okuyan qayiminin qiyamidey, sawab yaziladi digen ikenler.28:36Ulamalarimiz etkin ki, öşe kündə öz əhligə yəxinlik qılıb, keyin ghusul qılıçlik, insannin köçədə kili etkin də özgələrgə nəzəri çüşməsliyikə, xutbəni eşdiyatkin vaqtda, hatırcam rövşdə, xutbəni eşdişlikə səbəb boladi digin ekinlər. Cüm'ə adaplarinin yenə bittesi, adamlarınin yelkesidan aşib ötməsliyik. Mənə bu həm, köb tekrallanadigan bizdegi xatalarinin bittesi xisaplanadi.29:05Oturgan vakitda aldiraq qabaray, yan ki köçe sauq, içkerige kirpete edib durub, adamlarinin yelkesini aşib ötçilik, cum'a könyinin sawabini bekar qilib yubarishke sebeb bolad. Kim imamge yakınraq kemahci bolsa irtaraq yesin, sauqta qalb getmaislik, qamini kurgan adamlarim sal irtaraq hareket qiladigan bosa,29:30həm ıssıqda oturadi, həm imamge yakın raq boladi, və yenə cüm'ənin sawabını tolu qiçə alib kitadi. Peygamberimiz sallallahu aleyhi və sallam, cüm'ə künüde oturgan yedi deydi, Abdullah ibni Busir, meni yanımdan bir kişi, adamlarınin yelkesini aşib ötiyat kenti, Rasulullah aleyhis salam isa khutba qilib turganti. Şunda Rasulullah aleyhis salam,30:00caizgi oturin, adamlargi azar berdizdi. Ulamalar fakat ginabitti orindagini ruhsat bergin, uhan bolsa, aldida acikcayni koradigin bolsa, ushengi ginab ötsilik ruhsat, bomesem adamlarinin yelkesini asib ötsiligi mumkummestir digin. Cuma, adaplarinin ginabittesi, imamgi yakinra otursilik imkan qadar, ve khutbani tinlashlik.30:29Khutbani tinglashlik diganda, khutba waqtida gapirmaslik. Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallam, Abu Hurayra radiyallahu anhu dan ruwayat qilgan hadista, Man qala yawmal jum'ati wal imamu yaqtub ansid faqad laga. Rawahul Bukhari wa musli wa ahmet wa termidi wa nesai. Kim jum'a kunada imam khutba qilip turgan waqtda, ikta gapriyatgan adamni korib gapirma digan bolsa,30:59özinin sawabini ketkezi bobti, ded. Gafriyatkan adamgi, gafirma digan adamnin ozi ham, lagu qilipti, sawabini ketkezi qoybti, ded. Suncin ham, khasatan, qutba qiliniyatkan vakitda, buram bir kisi gafirmasligi kerek, gafirip qoyishligi esay, osha kuninin sawabini bihuda qilibi yubaradi. Cuma kuninin adaplardan yana bittesi, cuma kuni maksitke kirgan kisi,31:29iki rekaat tahiyyatul masjidni okuptur, ana undankiyin oturishligi. Ibn Umar radiyallahu anhuma, cum'a kuni masjidga kelselar deydi nafi'a, nafi'a, buyuk tabi'inlardan. Xaklagyan ishe, imam khutbagya chukgun ishe, namaz okurti, ve namazini uzun okurti, agar imam khutbagya chukadiyan bolse, namazini toqtatarti.31:59Kin eytarlar ki, Peygamber a.s. mene shundey amal qilarti dedi. Süleykinin qatafani bir küne, Peygamberim s. a.s. khutba qilip turgen vaxtida, masjidga kirib geldi. Peygamberim s. a.s. khutbasini toqtati, namaz okudizmi dedi. Yok diganti, turib, iki rekaat yengil rak qilib okub alin dedi. Imam Muslim ve Ahmet ruayetleri.32:31xutba qilib turgan vaqtada ham qigan adam, jengili raq raqisda iki rakat tahiyyatul masjidni uqvalad. Masjidki kirigandan ki, masjidnin haqqi tahiyyatul masjid, imam xutba qiliyatgan vaqtada isa, insanin haqqi xutbani tinlashlik, ikita amal bir-birligi kuldarin bu qigan vaqtada nima ishqilish kerek diganda, ulamalar etkin ki, ikitasini imkan bosa cemlashlik kerek.32:57Bittesini ter qilib, bittesini qiligenden kore, iki orni cemligen yexshiraqtir digen. Xuncin ham, yengiliraq ra uxta, tahiyyatul maqitni oqib, keyin mene paygamberimiz aleyhis salaminin özlerinin gepleri ve emelleri, ve sahabe ve tabiilinin emeli mene xub ogan, ane xub bilan, xutba keyin tingilene urad. Cuma adaplarini, hammasini ham, vaqtimiz kambolganligi uchun,33:24Zikirxila almadik, lekin bazilariga uchlariga azgina azgina toqta botamiz, ushalardan bittesi, cumakunu bir kishinin orniga, u kishini turguzuvarib, orniga oturishlik makruhdir. Unun orniga dedilar paygambarim salihisalam, unun orniga sal macilisini kinraq alinlar, sal qisilishi botininlar, deyib turib, safga kirishlik ruxsat, lekin ornidan turguzuvarib.33:50özü oturvarışıq bu məkruh əməllər xisaplənədi. Ha bu cüm'ə namazıda bosın, ha ihsan xuday toylarda bosın. Xasətan şunu təkitləb ötüşüqimiz gerek ki, köb caylarda, mənəşünəxə qılınıb turub, damlak elə digan bosa, dərro törünü boşatib biricilik, həm xilafı sünnet xisaplənədi. Peygamberim s.s. deydi, Anas ibn Malik r.a. Buran cayga kirbqala digan bosa, boş oringe oturartı,34:20sahabelerinin brantesi orniden turib, cayini u kishige bosheti berimesti, chunki cayini bosheti bergen kishini u kishi yaktirmesligini biliginligi chun, u kishinin yaktirmegen amalini ular kilişmeslidiydi. Chunchun hem, hem orinda ornini bosheti berisligi durismaz, fakat kina baz ulamalar, farzant özinin atasi uchun ya ustazu uchun, bosheti berisligi mümkün deyikken u hem bosa lazimmez.34:49Cuma adaplarinin yanabittesi, oturgan vaqtta iki ayaqni qibla tamanga qilib, kotargan halatda, iki arqa dunbani yerge koyib, iki ayaqni kotargan vaq kollari bilan ushleb oturishlikten, payganbarim s.a.v. qaytargan. Buna ulamalarimiz aykan ki, insanga dengesalik, va uykini alib gelishlik, hayatidagi oturishlik digan. Unun istiga,35:19Peygamberim s.a.v. dəvrədə, həməmizgəyən məlum, insanlərinin libası, izar bogən, yəni, uzun libas, u qilib, huddu bayaqi surətdəgi oturiladigan bosa, imam, khutba qiliyabkanda, adamlarga qarab durgan vaqta, ularinin auratları korunadigan rojda bogbogyan. Çünkin həm, Peygamberim s.a.v. mənabunda oturishlikdan qaytarigan. Cuma adablarınin yenə bittesi,35:46Kimnin uyqisi kepqaladigan bolsa oturgan cayda, özinin ornini almashlarib, baska cayga oturvalishligi mustahabdir. Çünki cay almashligi uyqini ketkajlikke sebeb boladir. Ikinciden, Peygamberim s.a.v. seferda bir vadide ular çerçab gelib demalishgan vaqtda, bandat namaziga uxlap baladir.36:08qeyn eytedi ki, derro bu vadiyden, bu vadiyden, başqaca yu koçaylik, çünki bu vadiyde, şeytanlar, xazir botdi, dedi. Cüm'a, künüde xınladigan, adab emallarinin genebittesi, cüm'a künüde, kaf surasini, okushliktir. Peygamberimiz aleyhis salam, kim cüm'a künüde, kaf surasini okuydiyan bolsa, unge, itki cüm'a ortasida, Allah ta'ala, unun munevver nurli qılip koyadi, dedi. Başqa hadiste ise, cüm'a künü,36:37Kaaf surasını oxhishlik, unu dajjal fitnesiden saklanishlikke sebep boladi, dedi. Cumak günü qınladigan amallar yan enhayi tekub, uşarardan bittesi, yakınlarını ziyaret qalishlik, wa haqaza bu adaflani hamasige hem tohtay olmadik.37:08wa man yudhlil falaha dhiyalah wa ash'hadu an la ilaha illallah wahdahu la sharika lah wa ash'hadu anna muhammadan abduhu wa rasuluh a'udhu billahi minash shaitanir rajim37:21يَا أَيُّهَا النَّاسُ اُتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاطِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اُتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُسْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ و37:45Allah subhanahu wa ta'ala yer yuzasiye qoyib qoyilgan qanunlarnin yanabittasi fasilarnin uzgarishligidir. Yurtumuzga,38:16bahar fesli kirib keliyatgenligi bilen, insanlarnin gobchiligi bu yil qiladigin amallari uchun tayyargerliklarni korib yubaristi. Dikhanlar ozilari yemay, ichmay, yiggan mablaqlari uchun ozilarinin urukliklarini aladigin bolsa,38:34bəzlərəyəsə jirni toğrləşlik, bəzlərəyəsə şüngə uxşəgen başqa dihqanchilik və abadanləşdiriclik işləri üçün hərəkatlərin başləbi barışdı. Zirayin ki, uyinin paydevarı mähkəm bolishligi yeqarab uy mähkəm bolgenige uxshash, bahar fəslinin yexshi kilişligi.38:57yamğırliy və bərəkatliy unumliy bolişligi, yilnin yaxşı bolişligi üçün bir dərəkçi xisaplənədi. Amma bahar fəslinin yamğırliy, unumliy, bərəkatliy bolişligi isə, həməmiz üçün kirek bolgin bir, muhim bir, ötken yilgi muammanin bir qorqu bolib qaldı.39:21Amma bahar fəslinin ünümliyi və bərəkatliyi, yamğırliyi, yaxşı kərişligi isə, sızı bizgə bağlıqdır. Qaçan biz, özlərimiznin əməllərimizni yaxşilikke özgertirsək, fellərimizni yaxşilikke bursək, şalıh əməllərimizni davam ettirsək, günahlərdən tiilədigin bolsək, Allah ta'ala bizlərgə asmanını həm özgertirib.39:48asmandan yaqdırib, yirdan undirib biradi. Allah ta'ala Qur'an-ı Kerimde, a'ızı billahi min ash-shaytani racim, inna allaha la yughayru ma bi qawmin, hattah yughayru ma bi anfusihim. Allah ta'ala, biran bir qawmini özgertirib koymaydi, hattah ular özilerini özgertirime günü çediydi. Allah subhanehu wa ta'ala, asmandin yamğır liqilib, cöneçlik sebebi,40:17Wa ushe yamğırlarge yetişlik sebebini həm bizlerge beyan qıldı. A'udhu billahi min ash-shaytani r-rajim. Fastaghfiruhu innahu kani ghaffara. Yursilisse ma'a alaykum midrara. Wa yumdidkum bi anvalim wa banina. Allah subhanahu wa ta'ala bu ayati kerimada, Bitte emal bir netce faydalarge sebeb bolişlikiye işare qılıb turib. Fastaghfiruhu.40:45Allahdan gunahlarini maghfirat qirishlikini sorenlar, koprak istighfar eytinlar. Innahu kana ghaffara, elbette Allah gunahlarini kop kechir uchidir, deydi. Demek, astaghfirullahni kop eytishlik, gunahlarimiz kechishlikke sebeb boladi. Keynise, yursilisseme aleykum midrara, asmanini sizlerge yamğırli qilib cönetadi, deydi.41:12Asman yamğırlıq bolub gelişlik üçün biz günahlardan tilişlikimiz ve Allahdan köpraq tauba ve istighfarlar talab kilişlikimiz kereyken, istighfarnin ikinci faydası Asman yamğırlıq bolub gelişlikiye sebeb boladi. Üçüncü faydasını Allah ta'ala, وَيُمْدِدْكُمْ بِأَمْوَالٍ Sizlerinin malu devlet bilen kollab kuatlaydi, malu devletinizini köpeytiradi, deydi.41:39Kim malini kop eytirmak cib olsa, istighfarini koprak eytisin. Turtinci sifatini bayan qilib turib, shulindik, oğul farizantlar bilan kollib kuatlaydi, deydi. Kim oğul farizant görmak cib olsa, koprak Allahga istighfar eytisin. Hakikatdan ham, Allah ta'ala ge istighfar eytislik, gunahlardan tilişlik, Allah ta'ala asmanni berekatli, yamğırli qilib gönəçliye sebeb boladi.42:07Istighfar ayçilik insanlarınin tilegi-tilelişige, ümitleri, arzulari emelge aşilige sebeb boladi. Sohbetimizin ahirini, Ahmed ibn-i Hanbal bilen navay ortasidagi sohbet bilen tügetemiz. Ahmed ibn-i Hanbal, shaharlarınin bittesige sefer qilib kildi. Ushe vakte Ahmed ibn-i Hanbal dey digen bolsa, shahar ahlinin hamasi o kisini kutuvalarti. Lekin özü kim ekenligini bildirmegen halette shaharga,42:37kiçesi kirib kildi. Kilib, məscidnin eşigini taqillatdi. Məscid eşigini qaraul açib, tan atkanda kilin kiçhurun adam kiritmaymiz, dib eşigini bekitib kirib getdi. Ahmad ibn-i Hambal, tashqarida soğukta oturdi. Qatdiq soğuk, unun üstige çarçab gelgan, aç Ahmad ibn-i Hambal, tan atip qaygan vaqtada, indi kiritar dib turib, eşigini taqillatdi. Qaraul çıxdi da,43:06Ahmadi ibn-i Hanbali qarab turib, i, yana siz misiz? Ozi qepke tushunmaydiyan adam iken siz o, didi da, kukurayidan bir turtdi. Ahmadi ibn-i Hanbali yikildi, u yetmagandik, iki ayaqadan sudirab, yolnin nargi chekesiga albetib qoydi. Agar Ahmadi ibn-i Hanbali shu orinda, min Ahmadi ibn-i Hanbali man deydiyan bosa, u kishi,43:34Allah qe tawba qiganday, tawba qiladigand bolishligi mumkini edi, Ahmed ibn Hanbal, Bukhari, Muslim, shingi oxshigin minleb katta muhaddislinin ustazi edi. Lekin Ahmed ibn Hanbal, mene şu emali uchini hem Ahmed ibn Hanbal boginti ki, özinin ilmi emalini alimligini dava qilmadi. Kin yolnin nergic ekesi de yatib, sudiralib alib gelingen caidan qimirlamay yatti. Adetde, navvayilar irti turib, xamirlarini qarishib,44:05irta bomdatdan chikganlar uchun nanna hazırlab berishadi. Macitin karistan navay hana bariti. Navay yigit, xamirni qarib, har amalida astagfirullah, astagfirullah, astagfirullah nikub eytarti. Ahmad ibn Hanbal, buni tinglab, yatib, bir az vaqt utkandan keyin, yatgan caida, oy yigit, sen bundan baska kalimani bilasan mi, dedi. Yigit desa, ha, bilaman, dedi. Unday basa, nima uchun,44:34bu kalimadan bashqani aytmayafsan diganti, minin günahlarim kib, Allah ta'ala günahlarimni kechirishligini haqlayman, unun üstige, Allah ta'ala, tang sahar vaqtlarda, yer yuzasige yakinlasib, kim nima tilagini tilasa, tilagini icabat qilaman deb turadi, min günahlarim kechirishligini Allahtan sorayabman dedi de, astaghfirullah, astaghfirullah deb amalida davmite urdi. Azraq vaqtan keyin,45:03Nawa iqafi da davam etib, qanqa narsalarini Allahdan soradik, hamasini yam birdi, qanqa qanqa tilaklarimizini Allahdan soraudik, arzularimizini hamasini birdi, dedi da, indi yena bir narsa Allahdan soramak çimen, şunu Allah birer mikin, birmez mikin digin bir oy demen dedi. Dimashqda, Ahmed ibni Hanbel digin, katta bir Allahma alim kişi barikin,45:29Uze kishinin aldiga barib, ilim asim digin armanin bar, likin Allahdan sorasam, shunu birer mikin, deb shunu oyla bir turp men, dedi. Ahmad ibn Hanbal yatgan cahida, oy yigit, Allahdan soray ver, Allah senin tilaginne icabat kildi, Ahmad ibn Hanbalini ayaqidan sudirab, aldinga alip gerib koydi, dedi. Istighfar etishlik, insanlarnin, dunya va ahirettagi butun,45:56arzu, ümitlərini, emelgi aşirishlikke sebep boladi. Şirin için həm baharimizni, günahlardan tiilib, Allah ki köpraq, tolba ve istighfarlar bilen, kütübal eylik, acepmez ki Allah özünün rahmeti bilen, asmandan yağdırib, yirden öndürüb, kurvaqçilik, narknavanin kötarishligi, afetler, belalardan Allah ta'la özü esirese. Ey Allahnin bendeleri, mene bu orinde hem Allahnin yuyide,46:26Mənə bu saatte cüm'a künüde köpraq Allahke ıstıqfar etin ver. Acabmez ki Allah ta Allah günahlarımız maqfirat qılsa, Osmanımızdan barakatli yamğırlarını yaltırsa. Alhamdulillahi Rabbil Alamin. Ar-Vahman Rahimi Manik Yawmid Din. Vessalatu Vessalam ala Nabina Muhammadin wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Insanlarınin başı yetşadiyan musibetler, ular üçün kelediyan kurvaqçilik yilleri,46:56Tirli afetlar, meyvelerdegi qahatlar, narhnavanin ashb getishligi, yer afetlari zilzile yer yutish, veshungi oxshanigin afetlarinin, hamahamalar ham, insanlar kollari bilan kaspigin gunahlar sebebli ikiladi.47:13Auzubillahim le shaytani racim. Vama asabakum min musibatin illa bima kasabat eydikum. Sizlergi qaysi bir musibat kemesin. Allah ta'ala qaysi musibat bomesin deyabdi. Ularinin hamasi sizler öz qollarin lar bilan kasab qolgan yunaklar sababliydir deydi. Şirin için həm mene şu minberde turib. Avalan bar özümüz ne? Kiynese belce belceler ne?47:38Türli, ketçeyu, kishik, günahlerden tobaqlişlikke, və günahlerden tilişlikke, çakramız, acepmez ki, Allah ta'ala, şu meçte okilingen, şu cüm'e namazımız ne?47:50Tawba qilişligimizge sebeb boladigan, Tawba namazlerden qilse, Kelecekde ise, Ozi yekşikoradigan, Wa razi boladigan, Emellerini qilişligimizge muhafak qilse, Diyarimizge ise, Ozinin berekatini, Iman berekatini, Salih emeller berekatini, Ki in ise, Rizqler berekat iskilerini açibibarse,48:11Allahumma salli ala Muhammad, wa ala ali Muhammad, kama salli ta'ala Ibrahim, wa ala ali Ibrahim, inna kamidun majid. Allahumma bariki ala Muhammad.48:38wa ala ali muhammad, kama barikta ala ibrahima, ala ali ibrahima, inna kamidam majid, allahumma a'izzal islam wal muslimin, wa adhilla ash-shirka wal mushrikin, wahmi hafzata ad-din, allahumma ya rabbal mustadafin, najjil mustadafina fil alam, allahumma ya rabbal mustadafin,48:55Allahumma qiddeynani ilmadinin. Allahumma qiddeynani ilmadinin. Allahumma qiddeynani ilmadinin.49:23وَنَسَرْتَ عَلَى مَظْظُومِهِ يَذَا الْجَلَالُ وَالْإِكْرَامُ اللَّهُمَّ عَيْزَ الْإِسْلَامُ وَالْمُسْلِمِينَ وَأَذِلَّ الشِّرْكَ وَالْمُشْرِكِينَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلِكَ مِنَ الْخَيْرِينَ وَنَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّهْرِينَ إِبَادَ اللَّهِ فَاذْكُرُوا اللَّهُ ذِكْرًا كَثِيرًا وَسَبِّحُوهُ بُمکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔