Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:05 Xulqlarnin in tamami isi, rasum, rasum. Amallarnin zinatli isi, güzel akhlaq, güzel akhlaq. Kuyash muzni iritkan dayi, günahlarni iritkayi xulq. Saadatka, muruatka, muhabbatka, ilitkayi xulq. 0:36 Khulqlarning in tamamisi Rusum Amallarning in afzali Güzal akhlaq, güzal akhlaq 1:09 wa nashhadu anna muhammadan abluhu wa rasuluhu, sallallahu alaihi wa ala alihi wa sahabatihi wa man ihtada bihadihi ila yawmi d-din, wa salli min laahumma tasliman kathira, amma ba'al. Biz khuluqlar haqriga priyatuzik. Allah subhanahu wa ta'ala bulan buladigan khuluq, wa nabi sallallahu alaihi wa sallam wa uqshidi shariyata bulan buligan khuluq, wa ukhri qisi xalq bulan buladigan husnul khuluq, yaqsi mu'amala. 1:37 Biz ayeti buddik ki, asosan xalq bilan buladigan muamilani in rukunlari, xuluqni in rukunlari turddi. Sabir, birincisi, vabini ustige bir qancha xuluqlar qurladi didik. Ikincisi, iffat. Bu iffat, yani haya. Bu hayadan kilib çıxadi. Sidiq, duğru yapirishlik, yalqandan saklanishlik, vaha koza, tamaq maslik, yüzünü suğunu tukmaslik, tamaq maslik, yani bu. Vaha koza, bir qancha xuluqlar, mani şu, iffatdan kilib çıxadi. 2:07 və üçüncüsü, bugun aytadiganimiz, şaca'at. Bu, şaca'at həm bir xuluq bu. Şaca'at uzu, insanda buladigan şaca'at. Biz, şaca'at nimeykenlikini, inşallah bir hareket qılamiz, bugungi dersimizden düşünüşlükke. Asasan, şaca'at bu, qalbda buladikan, qalbni amallardan buladi. Insan, agar qalbi mustahkem bose, yani bu, şaca'ati tarifide, qiyinçilik peytlerde, qalbni sabit turusligi diladi. 2:36 qiyinchilik peytlarda qalbini sabit turusligi. Shicagatli adam digani, kuchkup digan kishimas bu. Shicagatlig adam digani, musibatlar kilgen peytta, harxil adamni qalqta digan, qurqta digan bir xabarlar, qurqta digan narsalar bolgen peytta, ya ki bu mese, hichkim curatqil olmey digan peytta da, qalbini sabit mustahkem turusligi, manayushu shicagat boladi. Asasan, shicagat bu elimden kilib chigaytgan narsa. Biz etmaksı bugan shicagat, 3:05 ilimden, yani insan qalbida xanchalik dərəcəde ilmi mustahkem busa, unu shacaatda xanchalik dərəcəde mustahkem buladi. Amma bazan savald quladi ki, bazibir cahil kishilarda shacaat buladi ki odib. Hix nirsadan xabari yox, dini ilimden xabari yox, Allahda talim edigan bir adamlar buladi, shacaatlibib korunadi ular. Bu shacaatda mas'u u cur'at deyiladi. Bu cur'at, insani uylamastan bir domangi xarab, qurqmastan bir yirga qirqicili giyib. 3:34 Bula qangi cur'atligi adamlar, jahiki gen peytta, judeyam cur'atli bugan adamlar, bir vaqti ki ilgen peytta, nuhayat darajada qurqaq buqba ganligini qoras. Shundan bilinadi ki, u insanda bulgen khuluq mas u. Yani bu, shaca'at imas. Yani u cur'at uylemastan uzini biliyallar ki, urib kirkicliydi gani. Bu, ummattaki in shaca'atli kishi, xuddiki Ali ibn Abi Talib radiyallahu anhu etkallardi, bir kunu basrada khutba qildilar. 4:04 Qutuba qalib etdilar ki, kim in shicadli adamdib soradilar. Shunda utirgallar etdiki, siz ey amiril mu'minin didi. Çünki Ali r.a. an huni shicadi, uruşlardaki, uzunu tutuştaki xalatları malum idi. Yani in shicadli adam siz icimizdadi etgallarda, yok. In shicadli adam Abu Bakrdi geni gelir. Bir günü Rasulullah s.a.v. Mekkana, Ka'bana aldidi, namazı quturgan payitlardidi. Uqbat ibn Abi Mu'aid a.l. 4:34 kilib turib Rasulullahni arqa tarafidan kilib, boyinlariga qiyimini bir eylantirib boğvaldi da, shushuna qangi qattig boqdi ki, Rasulullahki cuda qiyincilik dogdurdi. U shanda Ka'bani aldi da bir qanca imaniye qiyin sahabalar baridi, Ammar ibn Yasir vabashqa-bashqa sahabalar baridi, hic kim jurat qilalmadi, barib turib u shay'i Uqbat ibn Abi Muaytdan Rasulullahni ajratu alishlikki. Lekin, Abu Bakir korib qaldi lardan kin, Abu Bakir yugurib kilib, Uqbat ibn Abi Muayti urib, 5:04 Rasullahtan itarbi bardi. Wa iddiki, ataqtuluna rajulan an yakula rabbi Allah. Rabbim Allah diganligi uchun, kishini uldiraslarmi digan. Abubakirini usheb etdaki jur'atiga qoyil qolgiyamiz, hamamiz digan. Yani, agar biz Abubakir raziyallahu anhu ni jur'atiga qaridi digan bosek, tariqta hiçkim qilmagan jur'atini, hiçkim qilmagan shijaat Abubakir da korilingi. Mani hijretdaki buli digan oalatiga qarisek, Rasullaht bilan, 5:33 hizirat qib qib qitxiligdaki rasulullah ki hamraq bolusligini isitkanda yigilaganliklari oysa namaza itkallari kabib Bukhari nirvayatidi. Men khursan bub umrumda, khursan bub yigilagan adamda ushanda qordum digi. Likin, Abu Bakir raziyallahu anhu bu yigilaganliklari, bu khursanchiligdan khursan buganliklari, nima qe khursan boli yaptilar? Qovmadan qacib qitgit yapti. Agar qovmi ushlasa uldiradi. Manusun digi halatda, hic yordan beri etkin kishisi yok. 6:00 Rasulullah bilan birge chitkan, Rasulullah bilan ghorga borgan peytlarda, u shandaki shacaatini qaran ki, ghorga Rasulullah ta'aldi tuxt e indib, u zilari bosh chukub kirib gitgan. Abu Bakir r.a. u ushe choyga kirgan peytlarda, u kushi ilan chakisligi muqarrar idi. Qiyan, ilan, u ghorda, asosan u qorda, bu adam bor midigan joylarda, shuna qangi hacharatlar, adamgi azor biritgan narsanlar buladi. Ham yana hicbir adam kirilinmagan, yurilinmagan joyga, 6:30 shnirsani uylemestan u shacoyga brinchi bu krib, qulu bilan paypas labdurub hamima coydi khotircam ikanligini bilib ciktilerdi kin Rasulullahki krimigin. Mene bu shacaatlari Abu Bakrni. Yo ki bu mese Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam duniyadan utkin kullardaki shacaatini hic kim qilalmigan bu ushti. Rasulullah duniyadan utkin petlarida Abu Bakr Madinani tashqi tarafida oylasi bugan u shay oylasini kiki kitkin bugan. 6:57 Rasulullah duniyadan ud gellarida Madinat tamamen qarangolash bitgin. Sahabalar uzlarina uzlar tanimay qogendi, mubul etginigigi. Hic kim uylemagandi ki, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam duniyadan ud edib, hic kim uylemagandi. Odamlar edidi ki, Rasulullah ulmadi hali digan. Uxelerden bari umar. Quliqi qilicini olib durub, Madinat uxelerde yurib, odamlar daqdaqa qilib, qurqitib yurgan ki, agar kimde kim Rasulullahni ul dedise, min unu kellesin olamandigan. Rasulullah ulgenlari yog digan. 7:26 Rasulullah ulmay dilar digan. Usman raziyallahu anhu na umuman awaz iskhmay qoygan, gapirmay qoyganlar. Cimbub qoyganlar Usman. Ali raziyallahu anhu yasirinib qorunmay gitgan. Enk sicaatli kisilar. Qubchilik adam Rasulullah ulmay qoyganlardib dursa, sulardan bari umar. Abubakir raziyallahu anhu tuğri qirib qildilar Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam. Dimaga latdaki urap qoylan yanidi. Kibdurib Rasulullahini yuzlarini achib, Rasulullahini bir ubtilerde. 7:56 trik peyt tiyam khushbu'i diz, ey Rasulullah, ulyam halat tiyam khushbu'i siz digan. Vakin, chqib ey umar didi, uziyndi bas kin, Rasulullah duniyadan utdilar didi. Kim ki agar Allah ki abadat qalit kin busa, Allah trik ulmaydi. Agar kim Muhammad ki abadat qalit kin busa, Muhammad uldi digan. Wa ma Muhammadun illa Rasulun qad khalat min qablihir Rusul, afa imma ta awquti lan qalabitum ala aqabikum. Mana shu ayatda uqudilar. 8:25 Muhammad sallallahu alayhi wa sallam faqad bir peygambar xolas. Agar u kishi uladigan bosa, ya ki uldirladigan bosaslar, murtad bulub, orqayga qarib kitayaslar midigallar. Mani shu peytta, hamma Madinadaki hamma adamlar mani shu ayattu uqbaldilar. Umar razayallahu anhu ayitadilar ki, gu ya ki shu ayattu xazir ishtikandayman digan. Shunca uqigallar, liki bu haqdi hiç u ilib kormagan agallar. Yani shu peyttaki Abu Bakrini casaratı, Abu Bakrini curatı, u kishini ilmi, 8:54 hamma sahabalardan kore ustun ikanligini bir marta ispatib korsadi veridi. U kishi jasadi da anca zaif bugan baska sahabalardan kore. Yani, jasaratta, juratta, jasaratta, bu shacaat diganligimiz urush meydanlarida kup adam uldirish diganligimiz bu. In adamlarinda jasaratlisi, in shacaatli kishi Rasulullah idiler. Lekin Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam urush meydanlarida kanca adam uldirigililer? 9:27 Bitte adam öldirgan Rasulullah s.a.v. Uhud qazatida. Yani, Ubay ibn Khalaf al-Jumahi digan kishi, alayhi min Allahi ma yastahiq, uşa adam qasami qiygan ki, ya min Muhammadi öldiramad, ya Muhammadi min öldiratdi. Tuğrik numalarda bütün üstüge sağutlarını qiygan, başıge dubulgalarını qiygan, hit joyda açıq joya yuqaygan, şu buynida bir joyda açıq joya bulgan. Kib durub, Rasulullahni yekimekke uruşka çakirgan egin. 9:57 Qullariga nayzan alib chqib birrib manishirgi san chqoygan agin. Lekin ushe ruwayatlar da kilaydi ki, ushe jahidan qan chqoygan agin. 10:26 xudduki huqiz xirilaganday xirilagan awad siqarib qoygan. Yanadayki adamlar oyloganakan ki, bu bir tillinib git didi oylogan, qan cixima ganligani qorib. Mani shu adam olgan, shunu, faqat Rasulullah s.a.w. shunu oldogan. Lekin Rasulullahni shajaatdi dey, shajaatdi umma yirkur rasi qormogan. Bu digani demek, shajaatlik adam digani, kup adam oldirish bilan digani, mas bu. Abu Bakir r.a. hu, belkim urish meydanlardaki, masalik kursatgan jasaratlari, 10:56 qalid ibn walid qalid ibn walid qalid ibn walid qalid ibn walid 11:27 u shanday halatdayam u kushi nishta adam uldirgan. Yoki Bara ibn Malik, Anas ibn Malikdi, akasi Bara ibn Malik, yekke me yekke de yushta adamni uldirgan. Mubarazaga chqib yekke me yekke, indi bu urush meydandayki halatlarda kursatgan jasaratini kururin. Lekin shun chalik jasaratli bolib, yoki Majzat ibn Saur-i Sadusi digan sahabi, bu kushi Farsinin Fatih Qilishliyida qatneshgen sahabalardan, Hurmuzanin qolida shahid buga u kushi. 11:59 Mubarazada min ta adam uldirgan ekin. Yakim eki chikanda. Nuhayat derecada pohlovan adamlar bugan. Likin, mene shularini shacaati, Abubakir di shacaati deyibum ekin. Bu, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam uylgan gullari gorundi. Umar deyik shilar, vabashka, Usman da alin, Ali na alin, hama sahabalar, dawdirab qogan Rasulullah wafat itkin peytlarda, illa Abubakir sabit turgan. Rasulullah duniyadan uddilardib turub, Rasulullahni qilayetkin ishlarini 12:29 qigan coydan dom ittirib kitkin, Abubakir buladi. Uzu Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ham umam Abubakirga itiylar, nomu odamlargi namazu qibirsin diganliklar, niyam odamlar qiyin, chungan, nomu chun, Rasulullah Abubakirga top surganligini. Bir ayol gelib durub Rasulullahdan suragan, ey Rasulullah, minge, basi narsilar diri indib suraganda, Rasulullah birgani keller, qiyin, yana qiygin, qiygin, qiygin diganda, qiysem, sizdin topmasam, nomu buladi diganda, yani ulimge choraqib etgin. Agar qiygen payetimde siz uligan, bu sey sicidi diganda, 12:59 Mene topmesey, Abubakirga churadigallar. Yani bu, bunga uxshagan Rasulullahda boladigan khabarlar cudakob, Abubakir Rasulullahna urnigay qaladigan kishi ikanigiga. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ulimladadan oldin, Usamat ibni Zaytini, Boschiligidaki askarlarini Rumga, Cunachlikka tayyar qalibdurgan peytlarida dunyadan otigallar. Yani Usama Boschili, Usama 18 yosh, bazayan onlarda 17 yosh digal. 13:24 17 yaslig bolay yigitni boslikigan ushanda Abubakir va Umar bo ardi shu askar dicidi. Hali askarlar chikmastan turu Madinanda shkarsista muaskar qilib turigan baytlari da Rasulullah duniyadan oddilar. Vakil, Rasulullahni kumishdan oldan Abubakirini xalifa qildilar. Rasulullahni kumgallardan Abubakirini birinci qilitgan ishi, Usama boslikdaki askarlarini Rum gecuna chiklikdan bosligin. Rasulullahni ishini kiligan coydan domittirgin. 13:54 Shunda Umar kib turub, ya Abubakir, min oylayman ki, Usamani amir qimayn digan. Usamani amir qimayn diga diganda, u yaxshbala u digan. Shunda Abubakir sabchib urnadan turub, Umar da soqaldan ushlab, sin nima deyab san digan egan. Rasulullah qoygan adamda min kanday qalib usha teman digan. Ya usha askarlarda cun etmay digan. Chunki Rasulullah barada u boshqaydi. Khazir Rasulullah duniyadan utkallardan kin, butun Araplar hamasi Madinani qasq qoladi digan. 14:26 Biz katti qushinna agar Rumga cunati digan bosak, biyogdan Madina ozil qoladi diganda, vallahi, agar kip turub, kucuklar kip turub, min ayaqomda cislab dursayam, askarlar cunati mandigan. Bazir vayitlarda, Madina ayollarini agar kucuklar kib talab gitsayam, min manisi Rasulullah cikargan askarlar da cikara mandib turub. Birinci islari, Usama basciligdagi askarini Rumga cikarciligdan basligan. Kiyin sahabalar cungan Abu Bakrini curatini. 14:56 Ya ki murtad bub adamlar qande dinet cemaat cemaat bolib kirgan bosalar, xud du shunday dinlen chik kitish boshlengan. Bani shu dinlen chik kitish boshlengan da Abubakar boshlengan dan ushe murtadlarga karsay jayn ilan qaldi. Zakatdi bermagan adamlarga jayn ilan qaldilar. Shunda Umar ibn Khattab kilib tulub, e Abubakar ular namaz uqidi, ular qande qalibdi namaz uqigan adamlarga karsay urshasiz. 15:20 Diganda, Abubakir etdilar ki, Wallahi, agar Rasulullahni davrida birib yurgan, bitte arqanini, bazir vahitlarda, bir ickini balasi digiladi. Iqal dipdurib, uxani tercimaste, harqil yaplar var. Agar Rasulullahni davrida birib yurgan, bir arqanini, agar minge birimese, min uxa adamga qarşi urus qilaman digan. Uxa, Abubakirini fikir, bir uzini fikri, xogan hamani fikri, boxqa ce bugan. Likin, kin cundilar ki, Abubakir qandaya adam ikarligini, kin bilisdi. 15:52 Bu nasilardan hamasi, Abu Bakr'nin qalbidaki ilmi, Abu Bakr'nin shaja'ati idi. Abu Bakr r.a. yana, takrar ayitamiz ki, u kushu cussada Umar dayi baqwat kishi bomagan, dula bashqa sahabalar dayi baqwat bomagan, Zubayr ibn Awam, agar da u kushu otka minse, oyaqlari yir chizib yurarda deyilyan. Xun calikatda baqwat adam bogan. Otka mingen da oyaq yirga deyib durgan. Askarlar icida dursa, huddu usib gitgan, daraqdeyib obdurgan. 16:23 Pahlavan katta adamlar bugan. Ham jasaratlik, juratlik pahlavan adamlar bugan. Likin ushe lar ham, jay ki gyan paytta, Abu Bakr alda da hish tersi kudal me qoygan. Abu Bakr razayallahu an huni jasaratlar, ukshuna qilaytgan, ish lan agar bir tarikhini varaglaytgan bosayk, nahayat darajada ukshuda bir shajaatni kuram is. Bu khuluq, bu shajaat nima dan payda bolda. Bu shajaat, bu khuluq, ilimnan payda bolada. Yani, Allah ka bugan gumanni churayli ligidan payda bolada. 16:53 Agar kimde kim Allahke bugan ilmi chukur busa, Allahni hakikaten Allah Ta'alaani tanisa, mana shu adamda shacad buladi. Abubakir Rasulullahni yanida yurgan adam bugan. Rasulullah kanday fikirlasalar, Abubakir khud shunday fikirlay digan adam bugan. Hudaybi Yasul Hudaygi Abubakirini gablarina etkan edigi islarizdi. Umar ibn Khattab kib Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam umraq lahimizdi, shumda kurdim min umraq ilisligimizdi diganlardi. 17:22 Hic kimshak shubakimhagan boldi umraklamizdi. Katta tayyargarlik bilan, ihramlar bilan, kilisde Hudaybiyeyikigan payitda mucriklar manqal isdiyolar. Shunda ortalarda un yelga tinclik sulxu boldi. Mala shu sulxdan kiyn, shu yil umrakmasdan qayt kitclik boldi shu sulxdi icide. Sahabalar qayt kitclik payitlarda Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam boldi umrakmasdan kitlamizdi ganda budjida qatliq batti hamagi. 17:52 Hatta ki, Umar ibn Khattab Rasulullahini aldiga barib durib, ey Rasulullah, siz shumda kurdum digan ediz, indi khan dey umriqimi qed kitamiz. Ular mushriklar busay, biz mumun busay, nimi uchun biz xarligdi buynimizga alib durib qed kit shimiz kirigindi. Diganlarida Rasulullahi eddilar ki, Wallahi min Allahini Rasulimen, Allah Ta'ala hic qachan u Allah minge yordan biradi, Allah Ta'ala nubuyruqiga min asibumeymen, dedilar. 18:22 Umar Rasullahini aldadan cikib durub Abu Bakirga uchiragan baytta, Abu Bakir ham Rasullahini geplarini, khud ducu harif ma'arif geplarini etibirgin. Wallahi u kishi Allahini Rasuli, u kishi Allahke asi bu meydi, Allah Ta'ala albatda kishi gihordan biradi digin. Nima uchun bunchalik dereceda qalbilar birbirgi oxshash buldi? Tashabahat khulubuhum digenday Allah Ta'ala, yaksilikde ham qalbilar birbirgi oxshaydi, adamlardiki yomanlikde ham qalbilar birbirgi oxshaydi. 18:50 bu qalbni uxsasligi, bu ilimden, Allahni tanisligden buldi. Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni biz agar sifatlari, wa Allah Ta'ala'ni isimlari, sifatlari, Allahni kainatda qalitgan ishlari orqali, Allahni qanchalik tanisiz, shunchalik Allahke ishanc payda buladi. Allahke bugan ishanc, Allahke bugan tayanc, suyanislig insanda manashu shacaat xislatini, shacaat sifatini biradi. 19:18 Bu, tawakkul, yani Allah Ta'ala ge tawakkal qiliqlik khuluqi insanda payda bulaydi. Bu, shija'at wa tawakkul qalbni amallaridan. Insan tili damiin shija'atli mandib, milyon mattalib etsiyem shija'atli buqqamaydi. Yoki qagazgeni itchi mattalib yazin min shija'atli mandib, u shija'atlik buqqamaydi. Tawakkal qiliqli qutdushun dey. Insan qalbida ic-iciden Allah ke bugan tayanc, Allah ke bugan suyanc bulaydi. Allah ke insan qancalik suyansa, 19:48 çünçəlik dərəcədə u insanda təvəkkəl, qüçlik bulədi. Bu, suyanişlik, Allah Ta'ala ge, suyanişlik, Allahni tanişlik barabarice bulədi. Əgər kim Allahni qançəlik tanise, gümaniz Allahki qançə buse, qilədigen amaliz, qaldi amali hem, tashqardaki amal hem, xut düşündeyi bulib ki, çıquradi. Allahki bugan güman, bu, yani, Allahki bugan güman, 20:16 xusnul zannibillah diliyilad, arab diliyilad, Allahki gumanini qirayli qilishlik. Bu guman, agar da yoman bul etkin busa, yomanlikini rukunu shu. Agar da guman, Allahki bugan guman, yoman guman bul etkin busa, yomanlikini rukunu shu. Biz utkin derslarimizda etkin dedik, isleseyler, cehalatni, cehalat asrini rukunlari turtta. Rukunlari turtta, arkanul cahiliye. Shulardan biri, zannul cahiliye. 20:47 Cahiliyyat gumanı. Bu, Allahka bugan gumanını noturu guman qilişlik. Agar biz bilsek bunarsani, nuhayyat derecede kette bir ilimli ishiki biz üçün açıladi bunda. Allahka bugan gumallari isqandi. Unut iskarisi, Allahka bugan guman, yaman guman busa agar, wal-iyazu billah, yamallikni agar turtta ayağı busa, bittesi shu. Zannul cahiliyyat, vahamiyyatul cahiliyyat, hukmul cahiliyyat, 21:17 və turtincisi tabarrucul cahiliye bu turta lasim qorondakigin agar da bir camiyette mene shu turt dedan bit dasi busa ushe camiyette buzukligi gitadi agar da shu turt denarsadan allohke bugan gumanli yoman qalishlik və tabarrucul cahiliye ayollarini cahiliyette yurgan daqa kocada ocalib socalib yurusligi ayollarini ocalib yurusligi kocada bu cahiliyet asirini rukullardan bitta rukum bu 21:47 Niga bu rukun digilgan, agar uylab qaray digan bosayk, biz rukundub nima naytamiz? Manishu imarat bolaytgan bosa, imaratdu rukunu manishu ushlob turgan nasi rukun bolayt. Hazib manishu rukun agar yiqla digan bosa nima bolayt. Unu ustuga qoruligan qan canarsalar, manishu rukundu ustuda doraydi. Rukundub shuna itaydi? Demek, ushe cehalatdi rukunu digani, unu ustuga nuhayat darijda kup amallar banaydi. Masalan zina, fujur, gunah ishlar. 22:18 hamasi ushe tabarruju il cahiliyani stugi quruladi. Buna orqastan qotil kib chigadi. Buna orqastan nasil nasabdi buzul ushligi kib chigadi. Nasil nasabdi buzul ushligiden qarindaschilik uruqlarini buzul ushligi kib chigadi. Sili rahimdi buzul ushligi sanayin qanchi qanchi yoman ishlar hamasini sababcisi ushe cahiliyatchi ayollardi qochada ochilib sochilib yur ushligi. Bu rukun buladi. Va yanabiri hamiyyatu il cahiliyya. 22:47 Bu asabiyyat, cahiliy asabiyyat, millachili qilishlik, uruqchili qilishlik, min falan shahardan man, sin falan shahardan san, min falan yurtdan man, sin falan yurtdan san, dib, shahar me shahar bubturib bir-birige dushbanchili qilishligi, yoki dusli qilishligi. Mana bu, ushe hamiyyatul cahiliyya buladi. Bunu üstüge ham, agar oyla parasik, nuhayat darizde kup-kup gunaxlar sun üstüki ruladi. Wa hukumul cahiliyya. Cahiliyatta uzigar ishe bir hukumu baridi. 23:18 Cahiliyatda uzgiyarisa bir qanun qaydalari baridi. Allah nazil qigan qanunlar masidi ular. Ular uzlarici adamlar uylab chikarigan narsalardi. Bir obrodu uldir qoysayam qaldey ceza alishligi, zinak qoysayam eme hukum bolishligi, haqini undir balishligi qaydalari vabashqalar, cahiliyat hukumu baridi uzlarici. Vayana bugunki biz urgin edigan narsa, bu zannul cahiliye, cahiliyattaki guman, bunu aksi, 23:46 bu, hüsn-u dhannibillah, Allah ki gumanini çırayli qilişlik. Allah ki gumanini qani çırayli qilemiz? Allah ki gumanini çırayli qilişlik digani, Allah ta'alani kim ikenligini tanişlikden gelib çıkaydi. Masalan, walillahil masalul a'la, bir kişini eger siz kucada kursayiz, uja adamga nisibetten eger siz bir yoman gebi gapirsayiz, u sizga nimadib cavab qilad dibu ilis? Birinasa dibu meydi digisiz? Cavab shu, chunki u adam tani miyim emmin? 24:16 Agar unu kimligini tanisayiz, siz bilasiz ushenge nima mamula qilish gireyligini. Agar nima gapirsayiz, undan sizge nima jawab gelisligini yaksi bilasiz. Mana bu sizni qilaydigan tasarrufiz, bu qilaydigan ishiz, ushe odamni tanisligizden kilib cikdi. Allah subhanahu wa ta'ala'ni tanislig, Allah ta'ala'ni ishlarini, Allah'ni qanunlari, bunu atini Allah'ni sunan, diladi sunanuhul kevniye, Allah'ni kevni ishlari. 24:45 qaidalara, bana shu qanun qaidalarini yahshi bilsek ki, Allahni kimligin tanimiz. Usho chiram, Allah subhanahu wa ta'ala kitabida uzini hanittih. Bana hazır uxiganimiz Ibrahim alayhi salamda suzda, alladhi huwa yumituni thumma yuhihin illa rabbal alamin alladhi khalaqani fahuwa yahdin walladhi huwa yut'imuni wayasqin wa iza marittu fahuwa yashfin. Yani Allah shunday zatki umini yaradkan, umini hidayatdeydi. 25:16 o minge ta'am biradi, o minge su biradi. Hazi bizdi gumanimiz qanday, nimadib oylay sizlar, bizge ta'amni kim birayabdi? Bizge sharablarini, icimlik sularini kim birayabdi? Qul araaytum in asbaha ma'ukum ghauran, fama ya'atikum bima'in ma'in? Agar da sizlarga, kuryabsizlarmi, agar su yirgi ta'yiga tortib gitsa, umuman chikhmay digan bobqasa, icay digan suni kim apki birayad sizlarga? 25:45 Allahtan basqa kim bar su biradigan? Allahtan basqa kisilar sizga bir tamchi ham su biralmaydi. Bir luqma ham ta'am biralmaydi. Agar kasal busak kim shifa biradi? Wa iza maridtu fahuwa yashfin, alladhi huwa yumituni summa yuhyin, u zatmini uldiradi, wa usha zatmini triltiradi, walladhi atma'u an yaghfira li khati'ati yawmaddin. 26:12 qiyamət günüde minə qatolərimdik iciricligini minə umut qiləməndigəm. Mənə Allahni tanişlik. Allahni hər bir xolətdə Allahke suyaniclik kesel busayizəm, icizge Allahkisin, hattaki ayaq qiyimni ipi üzülüb qitseyəm, shikayatiz Allahke busin. Bu nə qengi nersə bulicligi, bir gün ik gündə bu politike meseleməz bu. Bu ilim urganiclig biləm buladi. Ilim urganicligende Allah subhanehu wa ta'alani 26:39 tanişlik bilen buladi. Allah'ni fiillarini, Allah Ta'ala'ni qiladigan işlarini tanişlik. Mene hazir biz surelerde qenche takrar ve takrar peygambarlarini hikayelari kil yapti. Lut aleyhis salamdi qovmini Allah Ta'ala şun dey capba qildi, tezkar qildi. Batcavazli qiganligi uchun. Batcavazli qiladigan odemler, akramakumullah, yani bu isli qiladigan odemler gumanice Allah Ta'ala bizdi azablamaydi edib uylaydi mi? 27:07 qiyamat günüde ularini qullari, oyoqlari, ularini butun azolari ularini qigan islarigi guvahlig biradi. 27:37 wa qalu li juludihim lima shahittum alayna ular tirilariga uzlarini tirilara tilge kirib mani shu adam shu gunaq isli qilu didibdir guahutarekin shunde tirilariga qaribdirib nimi ucum bizni ziyanimizgi guahuttilarin disi u tirilara itirikenki bizni Allah gapirtir yapdi ham manarsani gapirtirigan Allah bizni ham gapirtir yapdi diriken shunde Allah taala itiyadi ki 28:02 وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِّمَّ تَفْعَلُونَ ذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْضَاكُمْ فَأَسْبَحْتُمْ مِّنَ الْخ 28:31 Likin silar uylar diylar ki, Allah Ta'ala kup islari indi bilmaydi uylar diylar. Mene shu guman, Allah ka bugan, mene shu na tohru chunche, silarini halakalli. Odemlarda kupcilik cahil, odemlarda Allah istisna qigan, odemlar bundan mustasna, kupcilik odemlar Allahni tani meganli gidan, Allah ka nisbetten gumanlari boshkache. Günah islardi qilip durub, sawab umut qilishadi. 28:58 Fisqi, fesat ishlarini, hayati basdan ahirigece biz uqliyik bugan adamlar ittaminanda durub, kicqiri yatkinche adamlarga zulum qil etkin adamlar, Allah uzi yalla qasin dibdurub uqliyidi. Bu guman, Allahka bugan guman, xata guman bu. Allah ta'ala Qur'anini nimi uchun nazil qildi? Nimi uchun Qur'an da bizge adamlarina hayatini qissa qili birdi? Lut aleyhis salamda qovmi nimadan halak boldi? Madiyan qovmi nimadan halak boldi? Tarazdan urgenlik uchun? 29:27 Shuaib alayhissalam ulardin hitchimatda oqahlantrdi, ey qovmim tarazdan urmaylar, tarazdan urmaylardib. Ushe ishlar, Lut alayhissalam qovmini ishlari hazir, Allah asirasin, bizdi bu camiyatimizde, butun utken peygamberlardi, hamma qovmini munkar ishlari topiladi. Ayollarini açıqsa açıq yurushuna itasizmi, batcavazlik disizmi, uğurlik disizmi, tarazdan urush disizmi, kibirlenish disizmi, zulum kulish, kuslu adam kusuzlarga zulum kulishlik. 29:56 burunun haqqini giyishlik, vaha kaza vaha kaza ishlar, usha ishlar da qil etkani odemlardi, gumani ce Allahdi, demedi bu ilaydi ular? Allah Ta'ala odemlarni qigani ishige shun deyleyi quyib quyib, quyib quyadidi bu ilaydi mi? Mene bu guman, mene bu nadugru guman odemlarni halak qildi. Insha Allah, bu sohbetimizde hali devami var. Bu narsay, nahayat derecide muhum biz bilishligimiz kirey bugan narsaylar. Allahni tanishlik, Allah Ta'ala'ni tanishlikni arkasitan insan qalbide, 30:25 shicaat, insan qalbdagi curat, qalbdagi tawakkul ishlari payda boladi. Allah ta'ala hamamizgi faydalik ilimlarni versin. Urgani ilimlarimizgi Allah ta'ala amal qilishlikke uzu tawfiq versin. Subhanak Allahumma bihamdik, na shahadu wa la ilahe ilan, na s-saghfirik wa na tugu ilayk.