Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Elhamdülillahi Rabbil Alemin. Ve salatu ve selamu ala eşrafil enbiyai ve murselin. Nebiyyina Muhammed ve ala alihi ve sahbihi ve men tebi'ahum bi ihsani ilayi umilti. Evet arkadaşlar en son geçen haftaki dersimizde hastanın ve yolcunun namazı babını bitirip yeni bir baba geçiş yaptık. Yeni bir baba başlangıç yaptık. O da bab-ı salatil 0:29 Cuma namazı. Dedik ki bugünün Cuma veyahut da Cuma olarak isimlendirilmesi insanların bugün bir araya toplanmasından dolayı bu ismi verildiğini veyahut da Allah Azze ve Celle'nin bugün de birçok hayrı bir araya getirip topladığı için, toplayıcı olduğu için bu ismin verildiğini söyledik. Ve yine Allah Azze ve Celle 0:57 Adem Aleyhisselam'ın yaratılışını bugün de topladığı için bugüne bu ismin verildiğini söyledik. Bir hadis-i şerifte Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem buyuruyor ki Yeryüzüne diyor güneşin doğduğu en hayırlı gün cuma günüdür. Yeryüzüne güneşin doğduğu en hayırlı gün cuma günüdür. Bugün de diyor Adem yaratılmıştır. 1:26 وَفِيهِ اُدْخِلَ الْجَنَّةِ Bugün de Adem cennete sokulmuştur. وَفِيهِ اُخْرِجَ مِنْهَا Ve bugün de Adem cennetten çıkarılmıştır. وَفِيهِ تَقُومُ السَّاعَةِ Ve bugün de ne yapacaktır? Kıyamet kopacaktır. Demek ki Cuma günü birçok önemli hadisenin meydana geldiği gün olması hasabı ile özelliği olan bir gün. Dedik ki bugün Müslümanlara bayram olarak ilan edilmiş bir gün. 1:56 Bunu Müslümandan bayram olarak ilan edilmiş. Yahudiler ve Hristiyanlar bugünün faziletinden mahrum kalmışlar. Yahudiler ve Hristiyanlar bugünün faziletinden mahrum kalmışlar. Çünkü Yahudiler kendileri için Cumartesi gününü, Hristiyanlar da kendileri için Pazar gününü seçmişler. Ama bugünün fazileti son ümmete, Muhammed sallallahu aleyhi ve sellemin ümmetine nasip olmuş bir gün. Dedik ki yine bugün ile alakalı, 2:27 Dört mezhep imamı da bugün kılınan namazın farz-ı ayın olduğunu, her mükellefin üzerine farz-ı ayın olduğunu söylüyor. Bu konuda ittifak edilmiş. Bir gün cuma namazı, dedik ki öğle namazının yerine geçen bir namaz değil. Yani o vaktin, cuma günü, öğle vaktinin namazı hangi namaz? Cuma namazı. Eğer cumaya yetişemeyen olur ise, kaçıranlar yarına hangi namazı kılıyorlar? Öğle namazını. Öğle namazını kıldıkları için, 2:57 Diyoruz ki cuma namazı öğle namazından fazilet bakımından daha üstün bir namaz. Çünkü kaçırıldığında yerine hangi namaz kılınıyor? Öğle namazı kılındığı için fazilet olarak diyoruz ki öğle namazından daha faziletli bir namaz. Ve dedik bugüne has bazı hususlar var. Bunlardan bazıları Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem cuma gününün sabah namazının farzında. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma gününün 3:27 sabah namazının farzında iki tane sure okuyor. Bir tanesi secde suresi ilk rekatta. İkincisi de insan suresi. Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem ilk rekatta sabah namazının farzında cuma günü secde suresini okumuş. İkinci rekatta da insan suresini okumuş. Diyoruz ki bu da Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin bugüne has yapmış olduğu sabah namazının kıraatı. 3:56 Ve yine dedik ki Cuma günü içinde Kehf suresinin okunması faziletli olan bir gün. Ve yine bugün içinde güzel temiz yeni elbiselerin giyilmesi, namaza giderken güzel kokular sürülmesi, gusül abdesti alınması yine bugüne has olan hususlardan, durumlardan. Ve yine dönüp baktığımız zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme salatu salam edilmesinin faziletine delalet eden bir gün. 4:24 Ve yine baktığımız zaman dedik ki cumaya erken gitmenin fazileti olan bir gün. Ve yine bugün de icabet vakti olan, dualara icabet edilen bir vakit var. Dedik ki bu konuyla ilgili ilim ehli ne yapmış? İhtilaf etmiş. Bu ihtilaf arasında muteber olan, itibar edilebilecek iki tane görüş var. Birincisi ilim ehli diyor ki imam hutbeye çıktıktan namazı bitirene kadarki zaman dilimi. Bu zaman diliminde yapılan dualar nedir? 4:54 icabet olunan vakitte yapılmış olan dualardır olarak. Bazı ilim ehli cuma gününkü bu dualara icabet edilen vakiti diyor ki imam hutbeye çıktıktan namaz cuma namazının farzı bitene kadar olan ki vakit olarak açıklıyor. Bir diğer grupta diyor ki güneşin batmasına yakın olan bir vakit. Yani ikindi namazından sonra güneşin batmasına az bir vakit kala diyorlar ki icabet vaktinin olduğu vakit bu vakittir. Kim bu vakitte dua eder ise 5:23 Dualarına ne olur? İcabet olunur. Dedik ki bugünün böyle bir hususiyeti var. Kısaca bunu özetledikten sonra bu konuyla alakalı ilk hadis-i şerifimizi almaya başlıyoruz. 5:53 اَوْ لَيَخْتِمَنَّ اللّٰهُ عَلٰى قُلُوبِهِمْ ثُمَّ لَيَكُونُنَّ مِنَ الْغَافِل۪ينَ Ebu Hureyre ve Abdullah İbni Ömer radiyallahu anhumun Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemden bize aktarmış olduğu hadisi şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyuruyor diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem minberin kütüğü üzerinde şöyle buyurduğunu 6:22 işittiler. Rivayet edenler kim? Ebu Hureyre radıyallahu anh ve Abdullah İbni Banar. Diyor ki bazı topluluklara ne oluyor? Cuma'yı terk ediyorlar. Allah Resulü Hasan diyor ki bazı topluluklara ne oluyor da Cuma namazını terk ediyorlar. Buna bir an önce son versinler ya da Allah Azze ve Celle onların kalplerini mühürler. Buna yapmış oldukları bu hataya bir an önce son versinler. 6:52 Yoksa bunun akıbeti olarak Allah Azze ve Celle onların kalplerini mühürler. Sonra da gafillerden olurlar. Ravahu muslim. Rivayet hangi hadis kitabında geçiyor? Müslüm'ün rivayet ettiği bir hadisi şerif. Diyoruz ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem minberin üzerinde yani cuma günü hutbe verirken 7:21 Bu sözleri sarf ediyor. Bildiğiniz üzere Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ilk başta bir hurma kütüğüne yaslanarak, dayanarak ne yapıyordu? Hutbeyi irad ediyordu. Yani hutbesini hurma kütüğü vardı, hutbe verdiği yerde ona yaslanarak, ona dayanarak hutbesini bu şekilde ayakta veriyordu. Belli bir zaman sonra Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme bu şekilde hurma kütüğüne dayanarak hutbeyi vermek meşakkat olduğu için 7:50 En sardan bir kadın Peygamber Efendimiz diyor ki benim bir kölem var. Bu kelem de diyor marangoz. Marangozluktan iyi anlıyor. Sana diyor basamaklı minber yapsa onu kullanman daha iyi olmaz mı? Bunun için bize izin verir misin? Sana böyle bir minber edinelim. Sana böyle bir minber yapalım. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de bu teklifi kabul ediyor. Üç basamaklı bir minber yapılıp 8:19 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin hutbe verdiği yere konuluyor. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu minber yapıldıktan sonra ilk hutbesini bu minberin üstüne çıkarak okuyor. Bu esnada eskiden kendisine dayandığı, yaslandığı hurma kütüğü Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ondan ayrılmasından dolayı artık ona dayanıp 8:47 ona yaslanıp hutbe vermemesinden dolayı ne yapıyor? İnliyor. Yani hurma kütüğünden bir ses çıkıyor. İnleme sesi. Sanki ağlama gibi. Sahabelerin hepsi bunu ne yapıyorlar? İşitiyorlar. Ve Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem minberden inip hurma kütüğünün yanına geliyor. Eğilerek ona bir şeyler söylüyor. Daha sonradan bu hurma kütüğü inlemesini ne yapıyor? Kesiyor. Yani normalde baktığımız zaman 9:14 Burma kütüğü dediğimiz bizim canlı olarak atfettiğimiz bir şey. Ağaç cinsinden. Ama bu şekilde inleme sesi normalde duyulan, normal sıradan bir şey değil. Bununla örnekleri çok. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem biliyorsunuz Mekke'de Kabe'ye yakın bir yerden geçerken oradan her geçtiği zaman bir taş var. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme ne yapıyor? Selam veriyor. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme bir taş var. 9:42 Oradan her geçtiğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme selam veriyor. Bu bir yine ruhu olmayan bir şeyin nutk etmesi, konuşmasına delalet eden başka bir husus. Aynı burada hurma kütüğünü inlemesi, ağlaması gibi. Ve yine başka bir hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme Uhud dağından bahsederken Uhud bizi sever, biz de Uhud'u severiz diyor. Demek ki Uhud dağına hangi haslet, hangi özellik verilmiş? Sevme özelliği. 10:12 Ve yine başka bir kıssada Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem yemek yediği esnada yemek Allah Azze ve Celle'yi ne yapıyor? Tesbih ediyor. Normalde bunların hepsi vuku bulma açısından imkansız gibi görülen şeyler. Ama Allah Azze ve Celle'nin mucizesini Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin önünde ne yapıyor? Bu şekilde ortaya çıkarmış oluyor. Dedik ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem 10:40 Minberi bu şekildeydi. Önceden hurma kütüğünün üzerinde hurma kütüğüne yaslanarak hutbesini verirdi. Daha sonraki dönemde ihtiyaca binaen bu hurma kütüğü yerine 3 basamaklı ne yapıldı Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme? Bir minber yapıldı. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem artık hutbelerini bu minberin üzerine çıkarak vermeye başladı. Ve bu Hazreti Ebu Bakir, Hazreti Ömer, Hazreti Osman ve Hazreti Ali 11:10 hilafetleri döneminde de ne yapıldı? Aynı minber kullanılmaya devam edildi. Yani Ebu Bekir radıyallahu anhu zamanında aynı minber kullanıldı. Hazreti Ömer zamanında aynı minber kullanıldı. Hazreti Osman zamanında ve Hazreti Ali zamanında aynı minber kullanıldı. Daha sonradan Muaviye radıyallahu anhu'nun hilafeti döneminde bu üç basamaklı minbere bir üç basamak daha ne yapıldı? İlave edildi. 11:38 Ne oldu? Altı basamaklı bir minber oldu. Daha sonraki dönemde Mescid bir yangına sebebiyet oldu. Mescid'de bir yangın çıktı. Bu yangında Mescid'in büyük bir kısmı yandı. Aynı zamanda minber de ne yaptı? Yandı. Ondan sonraki gelen halifeler de yani Emeviler döneminde, Abbasiler döneminde günümüze kadar gelen halifeler de ne yaptılar? Her gelen kendisine eğer minber ihtiyaç oldu ise o minberi 12:08 Tamir etti, düzeltti. Bugünkü günümüzdeki son şeklini aldı Osmanlı döneminden kalma. Son şekliyle şu anda Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin minberinin olduğu yerde Osmanlı dönemindeki yapılan son yapı hali hazırda duruyor. Devam ediyor. Şu anda imamlar Cuma günü hutbe verirken Mescid-i Nebevi'de o minberi ne yapıyorlar? Kullanıyorlar. O minber de Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin minberinin olduğu mekanda olan 12:37 Minber. Dedik ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem minberin üzerinden şöyle sesleniyor. Diyor ki Diyor ki o topluluğa ne oluyor da cumayı terk ediyorlar. Bir an önce yapmış oldukları bu hatadan ne yapsınlar? Dönsünler. Cumayı terk etmeyi bıraksınlar. 13:05 Peki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu sözün akabinde diyor ki Yoksa eğer bunlar bundan dönmezler ise Allah Azze ve Celle onların kalplerini mühürler. Eğer bu hata üzerine devam ederler ise bunun karşılığı cezası nedir? Allah Azze ve Celle'nin onların kalplerini mühürlemesidir. Peki Allah Azze ve Celle'nin kalplerini mühürlemesi 13:34 ne manaya geliyor? Diyoruz ki Allah Azze ve Celle'nin mühürlediği kalbe İslam'ın nuru bu aynı zamanda Allah Azze ve Celle'nin hidayetini atmaz, ulaşmaz. Aynı şekilde bu insanlar kalbi mühürlü olan insanlar Allah Azze ve Celle'nin lütfunda fazlından da yoksun kalan kimselerdir. Bu da bir insan için ne acı bir sondur. Değil mi? Yani Allah Azze ve Celle eğer bir insanın kalbini mühürlüyor ise 14:03 Eğer bu insanın kalbine İslam nuru ulaşmıyor, Allah'ın hidayeti ulaşmıyorsa, Allah'ın lütfundan mahrum olan bir insan ise, bu akıbet olarak ne kötü bir akıbettir. Hadisin devamında Allah Resulü diyor ki, ثُمَّ لَيَكُونُنَّ مِنَ الْغَافِلِينَ Sonra Allah Azze ve Celle onların kalplerini mühürlediği için, bu insanlar ne olur? Gafiller zümresinden olur. Yani gafiller ne demek? 14:33 Kendisi için hayır işlerinde muvaffak olamayan ve aynı zamanda başına gelecek zararı def edemeyecek gaflette olan kimse. Kendisi için hayır işlerine yönelemeyen, bundan mahrum olan, başına gelecek bir eziyeti de def edemeyecek kadar gaflet içinde bulunan kimselerdir. Bunların hepsi hangi hatayı işlemler için söylenmiş sözler? Allah Resulü'nün söylediği cümlenin terk edilmesi. Cuma namazını. 15:02 terk eden kimseler için Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu sözleri sarf ettiğini görüyoruz. Bu hadis-i şeriften çıkarttığımız faydalara gelince diyoruz ki Cuma namazının terk edilmesinden dolayı bu hadis-i şerifte ne vardır? Bir azarlama vardır. Allah Azze ve Celle'nin o insanların kalplerini mühürleyeceğini, o insanları gafiller zümresinden yapacağı tehdidi 15:32 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendi ağzından ne almaktadır bize? Aktarmaktadır. İkinci olarak diyoruz ki Cuma'nın terk edilmesi büyük günahlar kapsamına girer. Cuma namazının terk edilmesi büyük günahlar kapsamına girer. Neden? Çünkü farz oluyor. Cuma namazı Allah-u Teala'nın emri. Diyoruz ki eğer bir şeyde yapılan bir günahta, yapılan bir hatada tehdit var ise 16:01 Bu diyoruz ki, büyük günahın tarifidir, tanımıdır. Diyoruz ki, Yani büyük olan veyahut da her yapılan günahta, işlenen günahta bunun akabinde tehdit var ise, diyoruz ki, Bu günah, büyük günahlar kapsamı içine girer. Eğer yapılan bir hata var ise, bu hatanın akabinde tehdit vari söz var ise, 16:31 Bu onun ne olduğunu gösterir? Büyük günah olduğunu gösterir. Diyoruz ki Cuma'nın farz-ı ayın olduğuna, farz-ı ayın olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Peki bunu nereden çıkartıyoruz? Cuma namazının farz-ı ayın olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Bunu nereden çıkartıyoruz? Hadisin neresinden çıkartıyoruz bunu? Çünkü diyoruz ki, eğer farz-ı kifaye olsaydı, 17:01 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ile bir grubun bu namazı eda etmesi diğerlerinin üzerinden bu farziyeti düşürürdü. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte bir grup bunu eda ediyor ise gelmeyen grup bundan ne yapılmazdı sorumlu? Tutulmazdı. Ama oysa ki hadis-i şerifin metnine baktığımız zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile bu namazı eda eden insanlar 17:30 olmasına rağmen Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbedeyken, cuma namazının hutbesindeyken namaza gelmeyenler hakkında ne yapıyor? Bu tehditvari sözleri kullanıyor. O cumaya gelmeyenler yapmış oldukları bu hatayı terk etsinler. Yoksa Allah azze ve celle onların kalplerini mühürler de gafiller topluluğundan olurlar diyerek Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma namazının 17:59 farz-ı ayin olduğunu bize haber veriyor. Çünkü onunla bir grubun kılması diğer insanların üzerinden ne yapıyor? Bu farziyeti düşünmediği için diyoruz ki bu farz-ı ayin olduğuna delalet eder. Bir hadis-i şerif olarak ne yapılabilir? Değerlendirebilir. Ve yine Cuma suresinde Allah Azze ve Celle diyor ki Ya eyyühellezine amenü iza nudiyelis salati min yevmil cumaati fes'av ila zikrillâh 18:29 Ey iman edenler, Cuma günü namaza çağrıldığınız vakit Allah Azze ve Celle'nin zikrine, Allah Azze ve Celle'yi anmaya koşun. Burada ne var? Bir emir var. Burada Allah Azze ve Celle'yi zikretmekten kasıt, burada bir zikirden kasıt. İlim ehli diyor ki, Cuma hutbesinin dinlenmesi ve aynı zamanda Cuma namazının farzı bu kapsam içinde ne yapılır? Değerlendirilir. Demek ki Allah'ı zikretmeye koşun. 18:57 Yani hutbeyi dinlemeye, akabinde de cuma namazını, farzını kılmaya koşun diyerek Allah Azze ve Celle bu cuma suresindeki bu ayet-i kerimede bize bunu emrettiğini görüyoruz. Ama günümüze dönüp baktığımız zaman insanların bu namazda gaflet içinde olduğunu görüyoruz. Yani etrafımıza bakarsanız, cuma günü camilere bakarsanız, yani artık imam hutbeye başlıyor. 19:28 O esnada gelenler oluyor. İmam ilk hutbeyi bitiriyor. O esnada gelenler oluyor. İmam hutbeyi bitiriyor. O vakitte gelenler oluyor. İmam namaza başlıyor. İlk rekatta yetişenler oluyor. İmam namaza başlıyor. İkinci rekatta yetişenler oluyor. Hatta buradaki gevşeklik, buradaki tembellik bazen insanların cuma namazını kaçırıp onun yerine öğle namazını kılmasına dahi sebebiyet 19:57 verebiliyor. O yüzden bu tehdidi ne yapmak lazım? İyi anlamak lazım. Yani eğer Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma namazı için terkinde böyle tehditvari konuşuyor ise bir Müslümana yakışık alan ayeti kerimede Allah Azze ve Celle'nin de emrettiği gibi Allah Azze ve Celle'yi zikretmeye ne yapması gerekir? Bir an önce koşması gerekir. Diyoruz ki ve cuma günü namaza 20:25 Veyahut Cuma günü camiye erken gitmenin gidenler için neyi var? Mükafatı, fazileti var. Melekler Cuma günü oturuyorlar, mescidin kapısında dikiliyorlar. Gelenlere ne yapıyorlar? Ecirler, sevaplar yazıyorlar. İlk vakitte gelene deve kurban etmiş sevabı yazılıyor. Cuma namazına erken ilk vaktinde gelen deve kurban etmiş faziletini kazanıyor. İkinci vakitte gelen irek kurban etmiş. 20:54 Faziletini kazanıyor. Üçüncü vakitte gelen koç kurban etmiş. Faziletini kazanıyor. Dördüncü vakitte gelen tavuk infak etmiş. Faziletini kazanıyor. Beşinci vakitte gelen yumurta infak etmiş. Faziletini kazanıyor. Bu vakitten sonra gelenler 21:19 Artık hayır kapılarına atmış oluyor. Kapanmış oluyor. O kimselere bir sevap, bir ecir yazılmıyor. İmam hutbeye çıktığı zaman da melekler bu yazdıkları ecirlere kim gelmiş? Muhammed gelmiş. İlk vakitte gelmiş. Bir deve kurban etmiş. Sevabı yazılıyor Muhammed'in. İlk vakitte ne zaman? İlk vakitte erken vakitlerde gelenler. Cuma'ya. Ezan mı? Erken erken. Cuma'dan önce. 21:44 Cuma'da önce. Mesela saat 9'da gelenler, 10'da gelenler. Bu vakitte Cuma'ya kadar Allah Azze ve Celle'yi zikredenler, nafile bu vakitte namaz kılanlar, ilk vakitte gelenler. Bu öyle bir ecir. Ondan sonra gelenler, ondan sonra gelenler. En son gelenler, en son gelenler yumurta infak etmiş. Sevabı yazılıyor. İmam hutbeye çıktığı zaman artık defterler ne oluyor? Kapanıyor. O saatten sonra gelen bir şey, bir ecir, bir sevap yok. 22:13 Yok bir ecir bir sevap yazılmıyor. Dedik ki daha sonradan melekler bu defterleri kapattıktan sonra artık imam hutbeye çıktığında onlar da ne yapıyorlar? Hutbeyi dinlemeye koyuluyorlar. Dedik ki başka bir faide bu hadisiyle alakalı hutbenin minberden okunmasının cevazına delalet eden bir hadisiydi. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma hutbesini nerede vermiş? 22:44 Demek ki Cuma günü hutbe minberin üzerinden verilmesi meşrudur. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma günü hutbeyi minberin üzerinden verdiğine delalet eden bir hadis-i şerif olarak bunu burada aktarabiliriz. Peki bu hadisteki tehdit, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin tehdidi bir cumayı kaçıran kimse için mi? 23:15 geçerli? Yoksa birden fazla cumayı kaçıran kimse için mi geçerli? Diyoruz ki Cumaat kelimesi buradaki Cumaat kelimesi cuma namazı cinsi kastedilmektedir. Yani bir kimse bir cumayı dahi kaçırsa bu tehdit kapsamına girmektedir. Bu hadisin metnine göre. Yani bu hadisin metnine göre bir kimse cuma namazını 23:43 tembelliğinden dolayı şer'i bir özrü olmadığından dolayı kaçırıyor ise bir kez dahi kaçırsa çünkü buradaki el cumuat kelimesi cuma namazı cinsine delalet eder bir kez dahi kaçırması bu tehdidi içerir. Yani bir insan bir kez cumaya gitmiyorsa bu tehdide nedir? Muhataptır. Ama diyoruz ki bu hadisin dışında başka hadis-i şerifler var. Bunun sınırının bir olmadığına 24:13 Bu hadis-i şeriflerden bir tanesi de Ahmet İbni Ambel'in müsnedinde, İmam Nesai'nin, Tirmizi'nin ve İbni Mace'nin rivayet ettikleri, sünemlerinde rivayet ettikleri hadis-i şerif. O hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem buraya diyor ki, Kim gevşeklikten dolayı üç cuma terk eder bize. 24:38 Allah azze ve celle o kimsenin kalbini ne yapar? Mühürler. Burada sınır ne olarak gösteriliyor? Üç gün. Üç cuma. Peki bu üç cuma ayrı ayrı vakitlerde mi yoksa peşi sıra üç cuma kılmazsa mı? Bu rivayete baktığımız zaman peşi sıra olduğu ile alakalı bir rivayet olduğunu görmüyoruz. Ama başka rivayetlerde bu hadisin bazı diğer rivayetlerinde 25:07 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki, Yani peşi sıra. Üç cuma üst üste terk ederse diyerek bazı rivayetlerde de böyle geliyor. Diyoruz ki, yani bu hadisin tehditin kapsamına giren kimseler, üç cumayı peş peşe terk eden kimseler. Bu şu demek değil. Yani bir cumayı bilerek, bir cumayı bilerek terk etmek, ben dolayı bir sıkıntı yok anlamında değil. Çünkü ne dedik? Cuma namazının terki, 25:37 büyük günahlardan olduğu için yani bir cuma terk edildiğinde de bunun büyük bir neyi var? Günahı var. Ama diyoruz ki hadisin metnindeki kapsam yani bu tehdit kimler için geçerli? Üç cumayı üst üste terk edenler için geçerli olan bir hadis-i şerif olarak diğer hadis-i şeriflerle birleştirdiğimiz zaman, cem ettiğimiz zaman bu sonuca vardığımızı söylüyoruz. Bir sonraki hadis-i şerifimiz arkadaşlar 26:07 Altyazı M.K. 26:36 فَنَتَتَبَّعُوا أَلْفَيَّ سَلَمَةِ بْنِ أَقْوَعِ radıyallahu anhunun bize aktardığı bir hadis-i şerif. Diyor ki Cuma namazını Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte kılardık. Cuma namazını Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte kılardık. Sonra duvarların henüz gölgelenecek kadar gölgesi yok iken namazdan dağılırdık. Sonra duvarların 27:06 Gölgelenecek kadar çok gölgesi olmadan namazı ne yapardık biz? Bitirirdik. Namazdan ayrılırdık. Sonra dağılırdık diyor. Bu hadis muttefakun aleyh olup metin ise İmam Bukhari'ye ait. İmam Müslim'e ait olan bir metinde ise şu ifade yer almakta. Cuma namazı güneş tam batı tarafına meylettiği zaman Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte kılardı. Gölgeyi takip edip 27:35 dönerdik. Baktığımız zaman bu rivayetler bize Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin cuma namazını hangi vakitte eda ettiğini gösteren hadis-i şerifler. Birisi Muttefakun aleyh Bukhari Müslim hadisi bir diğer rivayette Bukhari Müslim'de geçen rivayet. Diyoruz ki daha önceki hadis-i şerifimizde cuma namazının 28:06 kılınmasının farzı ayın olduğunu söyledik. Değil mi? Cuma namazının kılınması farzı ayın. Yani herkese her mükellefe farz olduğunu söyledik. Peki bu namaz kılınma vakti aynı öğle namazının gibi zevalden sonra güneş en tepede olduktan batıya doğru meyletmeye başladıktan sonra öğle namazının vakti girdiğinde kılınması gereken bir namaz mı? Yoksa 28:35 Bu zevalden öncede ne yapılabilir? Kılınabilir bir namaz mı? Bu konuda ilim ehlinin neyi var? İhtilafı var. Yani cuma namazı, aynı öğle namazı gibi güneş tam tepede olup batıya doğru meyletmeye başladığında vakti giren, başlayan bir namaz mı? Yoksa öğle güneş en tepede olmadan önce de bu namaz eda edilebilir mi? 29:04 Vakti girmeden yani öğle namazının vakti girmeden önce de eda edilebilir mi? Dedi ki bu konu hakkında ne var? İlim ehlinin ihtilafı var. Bu konuda cumhurun görüşü yani Hanefilerin, Malikilerin, Şafilerin ve İmamı Ahmet'ten de bir rivayet var. Diyorlar ki namazı aynı öğle namazının vakti gibidir. Delil olarak Sahih Bukhari'deki rivayeti geçiriyorlar. Enes radiyallahu anh'ın rivayetini. O rivayette de diyor ki Enes radiyallahu anh 29:33 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem güneş meylettikten sonra ne yapardı? Cuma namazını kılardı. Bu da neyi gösteriyor bize? Öğle namazının vaktinde kılındığını gösteriyor. Ve ikinci olarak delil olarak genel namaz vakitlerini delil getiriyorlar. Genel olarak namaz vakitlerini aktaran hadis. 30:03 Diyorlar ki Cuma namazında ne yapar? Bu hadis kapsamına girer. Çünkü o hadiste Cuma namazı bundan ayrı tutulduğuna dair bir delil bulunmamakta diyerek diyorlar ki Cuma namazı eğer zevalden önce kılınırsa namaz ve hutbe yani Cuma günkü hutbe ve Cuma namazı zevalden önce kılınırsa veyahut da hutbe okunur ise diyorlar ki bu sahih olmaz. Bu sahih olmaz. 30:33 İkinci görüş İmam-ı Ahmet'in ve bazı ilim ehlinin görüşü. Diyorlar ki bu konu hakkında da farklı iki tane görüş var. Yani bu görüş kendi içinde ikiye ayrılıyor. Birincisi İmam-ı Ahmet'in görüşü. Diyor ki Cuma namazı aynı bayram namazı gibidir. Nasıl? Bayram namazının vakti ne zaman? Güneş doğduktan sonra bir mızrak boyu yükseldiği zaman 31:03 bayram namazının vakti girer. Ne zamana kadar? Zevale kadar. Yani güneş en tepede olana kadar. Öğle namazının vakti girene kadar bayram namazı ne yapılabilir? Kılınabilir. İmam Ahmet Rahimullah diyor ki bu görüşte. Diyor ki cuma namazı da bayram namazı gibidir. Ama farklı olan neyi var? Bir tarafı var. Bayram namazı için ne dedik? Başlangıç vaktiyeti. Cuma namazının başlangıç için dedik ki güneş 31:32 doğduktan bir mızrak boyu yükseldiği zaman bayram namazının vakti girer. Yani güneş doğduktan 15-20 dakika sonra bayram namazının ne oluyor? Vakti girmiş oluyor. Ne zamana kadar dedik? Öğle namazının vakti girene kadar. Yani zevale yakın bir vakitte kadar ne yapar? Devam eder dedik. Bu görüşte İmam Ahmet Rahimullah diyor ki başlangıcı bayram namazıyla aynıdır. Güneş doğduktan bir mızrak boyu yükseldikten sonra yani güneş doğdu. 32:01 15-20 dakika bir zaman dilimi geçti. O zaman ne yapılabilir? Cuma namazı kılınabilir. Ne zamana kadar? Diyorlar ki ikindi vakti girene kadar. Yani bayram namazı ile cuma namazının ayırt ettikleri nokta neresi? Bayram namazı öğle namazının vaktine kadar devam ederken. Diyorlar ki cumanın vakti daha uzundur. İkindi namazı kılınana kadar. Yani ikindinin vakti girene kadar. Cuma namazının vakti ne yapar? 32:32 Devam eder diyorlar. O zaman bu iki görüşe göre bu iki görüşe göre diyoruz ki birinci görüş cumhurun görüşü zevalden önce hutbenin verilmesi ve namazın kılınması sahip değildir. İkinci görüşe göre zevalden önce hutbenin verilmesi ve aynı zamanda namazın kılınması nedir? Caizdir. Birilerine göre caiz değil bir diğerine göre caiz olduğunu görüyoruz. 33:03 Şimdi elimizdeki Selame İbni Ekva'a radıyallahu anhu'nun bize aktardığı rivayete baktığımız zaman, Müslüm'deki rivayet ile birlikte olayı ne yapacağız? Doğru bir şekilde cem etmeye, anlamaya çalışacağız. Selame İbni Ekva'a radıyallahu anhu diyor ki, Sonra cumadan ayrılırdık. Sonra cumadan ayrılırdık. 33:33 diyor ki ve diyor duvarların gölgesi henüz gölgelenebilecek kadar uzunlukta değil şimdi biz diyoruz ki öğle namazı güneş tam tepede zevalde iken batıya doğru meylettiği zaman artık gölge ne yapmaya başlar? kısalmaya çıkmaya başlar güneş en tepede olduğu zaman vurduğu zaman 34:03 O cismin gölgesi var mıdır? Yoktur. Güneş artık batıya doğru meyletmeye başladığı zaman eşyanın gölgesi ne yapar? Büyümeye başlar. Diyor ki rivayette bizler diyor namazdan ayrılırdık. Hala diyor duvarların gölgelenebilecek kadar gölgesi olmazdı. Bu rivayet neyi güçlendiriyor? Hangi görüşe delil teşkil ediyor? Bu cuma namazının ikindi namazına kadar. 34:32 Bu hangi? Cuma namazının zevalden önce kılınabileceğine delalet eden bir hadis mi? Yoksa zevalden önce kılınmayacağına delalet eden bir hadis yeri mi? Kılınmayacağına delalet eden bir hadis yeri mi? Neden? Çünkü gölge daha yeni uzamaya başlamış. Ve sahabeler diyor ki biz bu vakitte ne yapardık? Cuma'dan çıkmış olurdu. Şimdi düşünün. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Raşiye suresiyle 35:01 A'la suresini okuyor değil mi? Namazda. Bunları her ayette durarak okuyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem. Namazda bu iki sureyi okuyor. Hatta bazı rivayetlere dönüp baktığımız zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma suresiyle Munafikun suresini okuyor. Cuma günü. Cuma namazında. Aynı zamanda bazı rivayetlere dönüp baktığımız zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma günü hutbede ne yapıyor? Kaf suresiyle hutbe veriyor. 35:29 Bunların hepsini toparladığımız zaman büyük bir zaman dilimine tekabül etmiyor mu? Ediyor. Sahabe diyor ki bizler diyor namazdan ayrıldığımızda daha diyor duvarların gölgeleri altında gölgelenecek kadar olmazdı. Bu ne demek? Yani biz namazı bitirdiğimizde zeval vakti daha yeni girmiş oluyordu. Bu da neye delalet ediyor? Bu rivayet. Demek ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem 35:59 zevalden önce hutbeye başlar namazı kıldırırdı. Namazdan ayrıldıklarında daha güneş ne yapardı? Yeni batıya doğru meyil etmiş olurdu. Görüşünü destekleyen bir rivayet olduğunu görüyoruz. Müslim'deki rivayete dönüp baktığımız zaman diyor ki Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte toplanır cuma kılardık. 36:28 güneş zevalinden sonra yani güneş en tepede olup meyletmeye başladıktan sonra Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile bir araya gelir. Ne yapardık? Cuma namazını kılardık. Sonra diyor cumadan çıktıktan sonra ayrıldıktan sonra gölgeyi gözeterek oradan ne yapardık? Yürüyerek ayrılırdık. Peki bu rivayet neye delalet ediyor? Cumanın zevalden önce kılındığına mı? Zevalden sonra? 36:57 Kıldığına mı? Zevalden sonra. Zevalden sonra kılındığına. Yani bu rivayet cumhurun görüşünü desteklerken bir önceki rivayet kimin görüşünü destekliyor? Diğer görüşü. Diğer görüşü. Ahmet İbni Ambel'in görüşünü destekliyor. O yüzden bu konuyla alakalı bir sonraki hadiste de bunu söyleyeceğiz. Bazı ilim ehli bunu bu şekilde cem ediyor. Diyor ki cuma namazını Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bazen zevalden önce kılmış. 37:27 Bazen zevalden sonra kıldığı için her ikisi de nedir? Caizdir diyerek bu durumu ne yapmışlardır? Bu şekilde cem etmişlerdir. Ama muasır alimlerden Salih Fevzan Rahimoğlu'na bu konuyla alakalı diyor ki en ihtiyatlı olan diyor ki Cuma'nın zevalden sonra kılınmasıdır. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ekseriyetle ne yapmıştır? Cuma'yı zevalden sonra kılmıştır. 37:55 Diyor ki o zaman en ihtiyatlı olan da budur. Çünkü niye? Cuma'nın zevalden sonra kılınmasıyla alakalı neyi vardır? Görüş birliği vardır. Yani Cuma'yı zevalden önce kılınabilir diyenler zevalden sonra kılınacağını söylüyorlar mı? Söylüyorlar. Zevalden sonra kılınır diyenler de zaten zevalden sonra kılınabileceği söyledikleri için hepsinin ortak görüşüne zevalden sonra kılınacağının kesin oluşu. 38:23 Ama zevalden öncesiyle ilgili ne var? İhtilaf var. O yüzden Şeyh Salih Fevzan Rahimullah diyor ki ahvat olan, doğru olan görüşte bunun alınmasıdır. Yani Cuma'nın zevalden sonra kılınmasının daha ihtiyatlı olduğunu bize aktarıyor. Ve yine Suudi Arabistan'daki heyet kibar ulema, büyük alimlerin bulunduğu bu heyet, bu grup aynı şekilde Cuma'nın zevalden sonra kılınmasının daha ihtiyatlı olduğunu 38:53 bize aktarıyorlar. Bir sonraki hadis-i şerifimiz arkadaşlar. Sehl ibn-i Sa'd radıyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. Sehl ibn-i Sa'd radıyallahu anhu anlatıyor. Diyor ki 39:23 Biz ancak cuma namazından sonra kaylule yapar ve yemek yerdik. Bu hadis-i şerif muttefakun aleyh olup metin İmam Müslim'e ait başka bir rivayette Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin zamanında onun ahdinde rivayeti yer almaktadır. Hadisin ravisi Sehl İbni... 39:53 Sa'd radiyallahu anh. Ensardan. Hazreç kabilesinden olan bir sahabe. İsmi Hazen. İsmi Hazen. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem onun ismini değiştiriyor ve Sehel olarak koyuyor. Bu sahabe Medine'de vefat eden bir sahabe. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem vefat ettiğinde 15 yaşında bir genç. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem vefat ettiğinde 15 yaşında olan genç bir sahabe. 40:24 Kendisi de Medine'de vefat etmiş sahabe ve bu Sehl İbni Sa'd radıyallahu anh'ın özelliği Hicri 71 yılında vefat eden bir sahabe. Bu da Medine'deki vefat eden son sahabe. Medine'deki vefat eden son sahabe kim? Sehl İbni Sa'd radıyallahu anh. Hicri 71 yılında vefat etmiş. 40:53 Medine'de yaşayan, orada vefat eden en son sahabe Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'den cuma namazıyla ilgili bu rivayeti bize aktarıyor. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Diyor ki bizler cuma namazını kıldıktan sonra kaylule yapar ve öğle yemeğini ne yapardık? Cuma'dan sonra yerdik. 41:22 Kaylule ne demek? Öğle istirahati. Yani ister uyuma olsun, ister uyuma olmasın. İnsan ölen vakti şöyle kısa bir istirahat yapıyor ise, dinlenmeye çekiliyor ise, uzanıyor ise, ister uyusun ister uyumasın. Bu ne olarak isimlendiriliyor? Arapçada kaylule. Yani öğle vakti, dinlenme vakti. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, bizler diyor kayluleyi, öğle vakti, dinlenmeyi ne yapardık? Ve öğle yemeğini 41:52 Cuma namazından sonra yapardı. Bu rivayette Cuma'nın aynı şekilde erkenden kılındığına delalet eden bir hadis. Yani zevalden önce kılındığına delalet eden bir hadisi şerif. Ve yine burada başka bir rivayette Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin zamanında başka bir rivayette geliyor. Bir de bize neyi gösteriyor? Demek ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de 42:21 Medine ehlinden olduğu için Cuma namazını da o kıldırdığı için demek ki bu hüküm hangi makama ulaşıyor? Merfu makamında. Çünkü Cuma namazını kıldıran Allah Resulü eğer Medine ehlinin adeti bu ise öğleden sonra zevalden sonra istirahatı çekilip yemeği yiyorlar ise öğle yemeğini bu neye delalet eder? Demek ki zevalden önce Cuma namazının kılındığına delalet eden bir 42:50 hadis-i şeriftir. Biraz önce de dediğimiz gibi bazı ilim ehli bu rivayetleri bir araya toplamış. Zevalden önce kılındığına dair hadisler var. Zevalden sonra kılındığına dair hadisler var. Ve bunları şu şekilde cebetmişler. Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem bazen zevalden önce kılmış, bazen zevalden sonra kılmış. Ama dedik ki ahvat olan, ihtiyatlı olan hangisi? Zevalden sonra kılınması. 43:19 Ama bir grupta zevalden önce kılıyor ise onların namazı batıldır diyemeyiz. Çünkü konuyla alakalı ne var? Deliller ortada açık olduğunu söylüyoruz. Bir sonraki hadis-i şerifimizi de alalım. O da Cabir radiyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. 43:51 Diyor ki Câbir Resulullah ayakta hutbe veriyordu. Şam'dan ticaret yükü taşıyan bir deve geldi. İnsanlar koşarak ona doğru gittiler. 44:20 Şam'dan bir deve geliyor. Mallarla yüklü, yiyeceklerle yüklü. İnsanlar da hutbe esnasında ne yapıyorlar? Deveye doğru yöneliyorlar. O tarafa doğru gidiyorlar. Diyor ki Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin yanında 12 kişiden başka kimse kalmadı. Bu hadisi İmam Müslim rivayet etmiş. Dönüp baktığımız zaman rivayete diyoruz ki Kâne 44:51 Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ayakta hutbe veriyordu. Diyoruz ki bu hutbenin edebinden, adabından olan bir husus hutbeyi ayakta vermek. Aynı zamanda diyoruz ki tesir bakımından da yani dinleyenlere, cumada hazır bulunan hutbeyi dinleyen kimseler için de tesir bakımından daha etkili. Yani bir insanın oturduğu yerden konuşması ile ayakta konuşmasının arasında tesir bakımından ne var? 45:20 Fark var. Diyoruz ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbe için öğrettiği edep, adaptan birisi de hutbenin ne yapılması? Ayakta okunması. Peki hutbeyi ayakta okumak hüküm olarak ne? Vacip mi? Yoksa müstahap mı? Hutbenin ayakta okunmasının hükmü ne? Vacip mi? Müstahap mı? Bazı ilim ehli müstahap olarak görmüş. Diyorlar ki oturarak hutbe verildiği zaman 45:51 Nedir o hutbe? Geçerlidir. Diyorlar ki Muaviye radıyallahu anh yorulduğu zaman ayakta durmak sıkıntı teşkil ettiğinde ne yapardı? Oturarak, kılarak, oturarak hutbeyi verirdi. Diyorlar ki o zaman oturarak hutbeyi vermek nedir? Müstehaptır. Oturarak verildiği zaman da geçerlidir. İkinci bir görüş diyor ki hutbenin ayakta verilmesi bazıları şarttır diyor, bazıları vaciptir. 46:20 Bunun ikisinin arasındaki fark ne? Biraz sonra öğreneceğiz. Yani hutbeyi şart görenler ile vacip görenlerin arasındaki fark ne? Diyoruz ki hutbeyi şart olarak görenler terk edildiği zaman hutbenin ne olduğunu söylüyorlar? Batıl olduğunu söylüyorlar. Şimdi namazın şartları var değil mi? Bunlardan bir tanesi ne? Teharet. Temizlik. Abdestsiz bir şekilde namaz kılmanın hükmü ne? O namazın hükmü ne? Batıl. 46:50 Şartın terki, ne yapıyor namazı? İptal ediyor, batıl kılıyor. Diyorlar ki hutbede de aynı. Hutbe diyorlar, ayakta okunması şarttır. Bu şartın terk edilmesi neye delalet eder? Yani hutbenin batıl oluşuna delalet eder. Hutbeyi bozar diyorlar. Vacip diyenler, diyorlar ki ayakta hutbenin verilmesi vaciptir. Oturarak verildiği zaman hutbe geçerlidir. Ama bundan dolayı imam nedir? 47:19 günahkardır. Şer'i bir özrü yok ise yani eğer düşünün adamın ağrısı var imamın ayakta duramayacak bir seviyede o zaman oturarak verilebilir mi? Diyoruz ki verebilir. Muaviye Radyoğlan ne yapmış? Bunu vermiş. Ama diyoruz ki hiçbir özrü olmadan oturarak veriyor ise vacip diyenler diyor ki hutbe geçerlidir ama bunu vacibi yerine getirmeyen hükmü nedir? Günahkardır. Hutbe geçerlidir. 47:48 Ama vacip yerine gelmediği için diyor ki hutbenin bu şekilde verilmesi o kimseye de kazandırır. Günah kazandırır diyorlar. Dedik ki Şam'dan deve yüklü ne yaptı? Bir deve geldi. Biliyorsunuz Kureyş suresinde de Allah Azze ve Celle bize Kureyşlilerin senede iki kez ticaret amaçlı ne yaptığını sefer ettiğini söylüyor. Kış zamanı nereye yöneliyorlar? 48:17 Yemen tarafına. Yaz zamanında ne tarafa gidiyorlar? Şam tarafına. Şam'dan da ne gelmiş? Bir tane erzak yüklü deve gelmiş. O dönemde Medine'deki insanların bu erzaka, bu şeye bu kafileye ne var? İhtiyacı var. Yani sıkıntının olduğu insanların zorluk çektiği bir zaman diliminde böyle bir zamanda ne oluyor? Deve geliyor. Bunun haberi insanlara ulaşınca insanlar ne yapıyorlar? Kutbeyi dinlerken 48:47 Kalkıp oradan ayrılıyorlar. Gidiyorlar. Allah Rasulü'ne hutbe veriyor. Ayakta. İnsanlar ne yapıyorlar? Kalkıp gidiyorlar. Diyor ki dedi ki insanlar ne yaptı? Yani o tarafa doğru yöneldiler. Ayrıldılar. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle Cuma suresindeki 11. ayet-i kerimeyi nazil ediyor ki 49:16 Ayeti nazil oluyor. Diyor ki onlar bir ticaret veya bir oyun, eğlence gördükleri zaman hemen dağılıp ona koştular. Ve seni ayakta bıraktılar. Yani Allah Rasulü'ne kutbe irad ederken sahabelerin, kafilenin gelişiyle ne yaptılar? Kafileye yöneldiler. Allah Rasulü'ne ne yaptılar? Kutbedeyken ayakta 49:46 Terk ettiler. Diyor ki de ki ey Resulüm Allah'ın yanında bulunan eğlence ve ticaretten daha hayırlıdır. Allah'ın yanında Allah'ın katında bulunan oyundan ve ticaret mallarından nedir? Ondan için daha hayırlıdır. Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır. Ayeti ne yapıyor? Nazil oluyor. Bu ayet-i kerimeye baktığımız zaman hutbeyi bırakıp ayrılanlara ne var? Allah Azze ve Celle tarafından bir 50:15 azarlama var. Yani onlar seni ayakta bırakarak terk edip gittiler. Oysa ki Allah'ın katındaki rızık Allah'ın vereceği olan rızık onlar için oyundan ve ticaretten nedir? Daha hayırlıdır. Ayeti Naziroğlu. Peki burada şunu değerlendirdiğimiz zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verirken sahabeler nasıl olur da 50:43 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem böyle terk edip giderler ve yalnızca 12 kişi kalabilir. Normalde sahabelerden böyle bir şey beklenir mi? Beklenmez. Değil mi? Beklenmez. Onlar dinde en takvalı olanlarımız. Peki bu durumu nasıl açıklayacağız? Sahabeler kafile gelmesiyle kalkıp yöneliyorlar, gidiyorlar. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe esnasında bırakıyorlar. Rabi diyor ki, Cabir radıyallahu anh, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin yanında 51:10 Yalnızca kaç kişi vardı? 12 kişi vardı. Geri kalan herkes kalkıp gitmişti. Diyor ki ilim ehli o dönemde yani ilk dönemlerde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem önce namazı kıldırır. Akabinde ne yapardı? Hutbeyi verirdi. Sahabelerde namazı kıldıkları için hutbenin dinlenmesinin vacip olduğunu bilmiyorlardı. 51:39 Yani kalkılıp gidildiği zaman da Cuma'nın yerine gelmiş, namaz eda edilmiş olduğunu zannediyorlardı. Böyle bir iştahatta bulundular. Kafilenin haberi gelince ona ihtiyaç da oldukları için ne yaptılar? Mescidi terk edip kafileye doğru yöneldiler. İlim ehli diyor ki sahabenin bunu yapması İslam'ın ilk yıllarındadır. Yani ilk yıllarında derken Cuma'nın farz kılındıktan sonraki ilk zaman dilimindedir. 52:06 Bunun farz olduğunu bilmedikleri için böyle iştahat ettiler. Böyle iştahat ettikleri için yanıldılar, hata ettiler. Allah Azze ve Celle de onları bu ayeti kerimeyle ne yaptı? Bu şekliyle uyardı, azarladı. Daha sonradan ne oldu? Kutbe cuma namazından önceye alındı. Ve bu şekliyle de ne yapacak? Kıyamete kadar sürecek, devam edecek. Günümüzde biz kutbeyi şu anda imamlar cuma günü ne zaman okuyorlar? 52:33 Namazdan önce. Ama ilk yıllarda ne zaman okunuyordu? Namazdan sonra. Bu ayeti kerime ile birlikte ne yaptılar? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbeyi cuma namazının farzından önceye aldığını söylüyoruz. Diyoruz ki hutbeyi ayakta okumanın meşru olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Çünkü ayeti kerime de hadis de buna delalet ediyor. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ayakta hutbe verirken deliliyor demek ki. 53:02 hutbenin ayakta okunmasının cevazına delalet eden bir hadis-i şerif. Böyle diyoruz ki hutbenin dinlenmesinin vacip olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Hutbenin dinlenmesinin vacip olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Aynı şekilde ayette ne yapıyor bunu? Destekliyor. İnsanlar burada da ne yapıyorlar? Bu durumdan ayrılıyorlar. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte yalnızca 12 kişi kalıyor. İlim ehli 53:30 Cuma namazının kabulü hakkında ihtilaf etmişler. Sayı kaç olması gerekiyor? Cumanın sayısı kaç olması gerekiyor? Şafiler ve Hanbeliler diyorlar ki Cuma namazının kılınabilmesi için 40 kişinin ne yapılması gerekiyor? Bulunması gerekiyor. Cabir radiyallahu anh'dan aktarılan bir eseri bize zikrediyorlar. Diyor ki Cabir radiyallahu anh Madat-ı sünne enne fî kulle erba'iyyine ve sa'iden 54:01 Cuma. Sünnet her 40 veya daha fazla kişiye Cuma namazının lazım olduğunu hükmede gelmiştir diyor. Ama rivayete baktığımız zaman Dari Kutni bu rivayeti bize aktarıyor. Zayıf bir senet ile sahip bir rivayet değil. Sa'd İbni Zorara ve Ka'b İbni Malik Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte ilk Cuma'yı kılan sahabelerden. Sa'd İbni Zorara ve Ka'b İbni Malik radiyallahu anhüm. 54:30 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte Medine'de ilk cuma namazını kılan kimselerden. Kâbe İbni Mâliye'nin oğlu soruyor babasına. Diyor ki siz cuma namazı kıldığınız zaman, Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ilk zamanlarda kaç kişiydiniz? O diyor ki biz cuma namazı kıldığımız zaman kırk kişiyiz. Yani Şafiler ve Hanbeliler diyorlar ki o zaman cumanın sınırı nedir? Kırk kişi. Malikiler, İmam Malik Rahimullah. 54:58 Bu biraz önceki okuduğumuz rivayeti delil alarak diyor ki Cuma'da sınır nedir? 12 kişidir. Çünkü diğer sahabeler kalkıp gittiğinde 12 kişi kaldığında Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ne yaptı? Hala hutbeye devam etti. Diyorlar ki o zaman sayı kaçtır? 12 kişidir. Ebu Hanife Rahimullah diyor ki Cuma namazında eğer imam haricinde 3 kişi olursa cemaatten 55:25 Diyor ki bu Cuma'nın kılınması için sayı olarak yeterlidir. İmam ve birlikte kaç kişi? Üç kişi. Ebu Yusuf, İmam Ebu Hanife'nin öğrencisi. Diyor ki İmam ve yanında iki kişinin olması Cuma'nın kılınması için yeterlidir. Çünkü hadis-i şerifte Allah-u Teala diyor ki Eğer üç kişiyseniz size biriniz ne yapsın diyor? İmamlık yapsın. Rivayetini delil getiriyorlar. 55:56 Hanefiler ve öğrencisi Ebu Yusuf. Diyorlar ki iki kişi ve iman yeterlidir. Çünkü diyorlar cuma namazının kılınması diğer namazların kılınmasından ayırt edici farklı bir özelliği yok. Diğer biraz önce geçmişte saymış olduğumuz rivayetler 40 kişilerdi. 12 kişi kalmıştı bunlar. Yani sayının sınırın bu olduğunu birebir açıkça gösteren rivayetler değil. Yani 12 kişi vardı. 11 olsaydı Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem 56:26 Cuma hutbesini bırakıp gidecek miydi? Buna delalet eden bir hadis-i şerif değil. O esnada 12 kişi olduğunu söylüyor. Öbür rivayetler o esnada 40 kişi olduklarını söylüyor. Ama biz diyoruz ki bir şeye cem, çoğul vasfı verebilmek için bunun en azı kaçtır? 3'dir. Demek ki 3 kişi bir araya geliyorsa bunların birisi imam olur. Diğer ikisi de cemaatten olur. Bunlar ne yapmışlardır? Çoğulu oluştururlar. Çoğulun en alt şeyi nedir? 56:54 Sayısı 3 ve yukarısı. Demek ki 3 kişi ve yukarısı Cuma namazının kılınması için yeterli olan sayıdır. Diyoruz ki Race olan görüşte inşallah bulup ilerideki hadislerde de bu konuya ne yapacağız? Değineceğiz. Bugünlük bu hadis-i şeriflerle yetinelim. Subhaneke Allahumme bihamdik. Eşhedü en la ilahe illa ent. Estağfiruke ve atölye.