♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersصوتАбу Бакр Сиддиқadmin·2 views·5 months agoУшбу маърузада Абу Бакр Сиддиқ разияллоҳу анҳунинг маноқиблари ва халифалик даврларидан лавҳалар баён қилинади. By: Абу Абдуллоҳ Шоший, Абдуллатиф Қори Source: IslamHouse.com · Абу Абдуллоҳ Шоший, Абдуллатиф Қори#Audio#IslamHouse#Абдуллатиф Қори#Абу Абдуллоҳ Шошийالنص الكاملbeta▸نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.0:00Bismillahirrahmanirrahim, alhamdulillahi rabbil alamin, wassalatu wassalamu ala israfil anbiya wal mursalin, nabiyina muhammadu ala alihi wa sahbihi ajma'in, amma ba'd. Bi gungi otrshimizda, insha'Allah, sahabalarini cida en afzallardan bogan, balki peygambarlardan ki ingi, ummatni orasda en afzal bogan kisi torsda, buraz qifqaca gebleşib otamiz, insha'Allah bu.0:30Abubaki raziyallaha an huni qisqaca tarixlari. Az umumi suratda sahabalarini tarixini urganishlik. Ondan kin bularga ergesib yollarini tushlik. Hasatan kingi peytlarida govcili adamlari haflatda qoygan, teki bashkalar unutub qoygan, halatka elanib qaldi. Sahabalarini tarixini urganib, bularini izlaridan urishlik.1:05kimlardir, demek, ghaflatda qaldi bu narsadan, kimlardir, onu tip qoydi. Nozu, asli da, bularini, siratini, tarixini belishlik, bulardigi fazilatini belishlik, bularini yaxish görgalligimiz alamati boladi hamdi, bu narsana arti da, Allah ta'ala ge, yaqallik, khasil qalishlik ham, etibar qanladi. Tayhambar salasini amat gellar, kisi özunu yaxish görgan, kisi sibilan barga boladdi gellar.1:34Haa, duniyada insan uzuniya xishgörgen adam bilan billa bilal, deyikan ahiratta, albetda, insan uzuniya xishgörgen kimsasi bilan bölge bölüsligi ayindir indi. Demek, çini üçün biz sahabalarini, xas satan ulan icide Turala xalifani tarixlarini örgen isligimiz, bularini islamda peşqadan bugalligi üçün, hamda, baski sahabalariga nisbeten2:05bularini islamga qigan xizmatlari qib artiq darajida boganligi, bundan tashqarib peygambasinsan bularini nahayi darajida yaxishgorganligi. Manasini sebabidan dimek bularini tarixlarini, beli fazilatlarini organishligimiz lazim boladi. Tabi illardan masruq etkinikan ki, Abu Bakir bilan Umar raziyallaha anhuna yaxishgorishlik, hamda bularini tarixini organib bilishlik sunnatdan boladi.2:36i.e. sunnat amallardan boladi, lib ayitkanda, Hasan Basri rahimallah ki, bu kishiyam tabi illardi kattalardan bogan, bu kishiyi ayni shusus ayitilganda, i.e. Abubakir bilan umarini, tarixlarini olgani, buni yaxish görüşlik, bularini hurmatini qalishlik, sunnattan boladimi diganda, bu kishi ayitkandali ki, belki bu, fars amallardan boladini diganika, i.e. bularini tarixini olganishlik. Ibni Cevzi rahimallah ayitkanakan ki,3:05salaflar, utkan ajdadlarimiz, ballariga, Abubakir bilan Umarini muhabbatini, hudda bir surani urgatkandik, urgatisharidi. Ballariga, demek hud, Quran suralarini talim berigandik, alahidi sahabalarini, tariflarini, fasilatlarini, bularga, urgatisharidi. Ibn Taymiyyanin, gebudakiladiki, khulafayi rashi dillar, sahabalar, hudlarini, hamasida,3:37xar bir, demek, musulman adamda, qiyamat günü gece, nima yaxsilik bugen bosa, xar bitda musulman adamda, nima yaxsilik bugen bosa, iman bosa, islam bosa, quran talimi bugen bosa, idim urgen geligi bosa, mahrifati bosa, ibadati bosa, cennetki kirishligi bosa, dozaqtan kuturub qalishligi bosa, hatta ki kafirlar disigi ghalaba qalishligi, Allah ta'alanin kallimasini ali qalishligi, manashun asilarda hamasidi,4:07mənə shu sahabalarini qigan ishini barakatib ilan bolac. Yini, hadir ikin gecib, ta qiyamat gecib, bizdə, müsulmallardə, islam ümmətdə, qana qabar yaxli cindi busi, məhvi fazilati bolac digon busi, ushin arsana xasil bolishigi sahabalarini barakatib ilan bogan, ushlarini sabib ilan bogan indi. Bular, mənə bu dindi yetkizisdi, Allahin yolda cihat qalisdi. Demek,4:35xar bitdi Allahgi iman kiltiradgan numamun adamdi, zimmasti sahabalar uchun qiyamat gunigece fazil barind. Dimak biz zimmamizda insangi manayetilik dunaya girisdigi sebab bogan, atanasi boladigan bosa, islamdi tanisligi muzdigi sebab asasan sahabalar bogan. Chunki ular arkalik yetbigan. Sahabalarini yaxsilari albetti Xulafayi Rashidillarga tabi boladi.5:07çünki, birinci, inq afizallik tıqlafaqir waqshidirlarga berilgan. Abubakir, Umar, Osman, Ali, asasan, shular indi, inq sahabalarini luqar darajihasi suradigan. Qaygan sahabalar unlar gandi tabi edir indi. Bu sahabalar, dunya, din barasti, xama yaxshilikni. O shi sahabalarim, o shi asasan, o shi kingi davrdi iki gallara,5:35Peygamber sallallahu alayhi wa sallam bilan awvelgi davarda bilgabigyan sahabalardan alishganiz. Mena etelik, ruwayatlar diyan köblari sahabalarda awvelgi utkallardan alingan. Masala, Abdulllahumna Abbas, Abdulllahumna Umar, Abdulllahumna Amr ibn al-Az, bular Abdulllahumna Zubayr, bular xamasi köblab ruwayat filishgan bu sattayki ayishanamizdan awveldigi sahabalardan alib ruwayat filishgan.6:00awaldigi sahabalarini Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ilan birga borisligi nuhayil darajda kub bogan. Bular, mana, Mekkada islami ikirishgan bosa, ushe dawardan beri Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ilan birgalikta hayat yolini bas botishgan, butun Peygamber sallallahu alaihi wa sallam torsig ma'lumat bosan, ukshid atkin sozlari bosan awaldigi daworlarida hammasa, ushe Peygamber sallallahu alaihi wa sallamida yaqin sahabalarda alingi. Shunin chun, mana, ay shana miziyami ki, baski sahabalar nevqar ediyan bosek,6:28Ular Peyamber Aslan davrda ki awalda i Mekkada utkan davrlarna hadis qilib aytishatda, leki u davrlar da zubomagan ular. Uyki ishtirak etmagan, uyki upayitlarda ular juda yashbogan, asasan ogan nasilara su iski awaldagi bishqadan bugan sahabalardan alishgan. Bularin icide su turli sahabalar bugalligi aniqtir indi. Bu sahabalarda, etadi ki, Allah ki qasam ki, ibn-i temiyyanin qebi davam etiyabdi, bu ummati in afizal adamlar asablanadi.6:58qalbi nahayetde pak, ilimde nahayetde chukur bugen, tekellufi az bugen, tekellufi yan insa azin qinashligi. Bir kerehsiz bugen nasalargi qinashligi, bu nasası azra bugen. Allah ta'ala bu adamlarini özünü en suygan peygambarigi hamrah bolishlikgi talligan adamlar bugen. Hamda dinini barpaqalishlik uchun manashri kimsalarini talligan. Demek indi bu adamlarini fazlani bilishigiler kerek, hamda...7:27bularini izlariga ergeslik kerek, bularini akhlaqladan, dillardan, qadribigince lazim tislik kerek boladindi. Cunki sebab bular, en togri yolda bugan kimselar bugan. Sahabalarini harbiri, agar abdur edigan bolsek, bular islamda, harbirlari islamda shakillantirgan. Islamda trik suratda shakillantirgan kimselar bugan. Suni uchun, ruayitlardakiladi sahabalar yulduzkab edib.7:57Gerçi, guna rayati zaifligi aytylsada, likin, hakikatdan, ma'na cihatdan ular, ottu yulduz ka bu bolishgan. Yani, adi yulduz dima, adamlar ular di qorub, yolun tapadigan adamlar bolishgan. Bulardim, anay, harbitda suzgi yarisa madrasa bugan. Bulardicida, kingi tabiillarga ilimtar qalisdigi da ham, alahida alahida sahabilarin ozlarina madrasalarin bugan, anay, ushi madrasalar qalik ilimtar qalgan. En qitig bugancaya, Allah ta'ala bulardin Qur'ani Kerimli maqtadi.8:28sahabalarini, awal digi yu keyngi sahabalarini maktadi. Yani, peshkadan bugan sahabalar, bular, usupayan basiran bulan, bariga, hali Mekkegi, Mekkeda Madinagi yungi davir gece bugan sahabalar buladigan busa, keyngilari, indi, asasan, Mekke fatxadan keyngi bugan sahabalar, hu keyngi sahabalar digiladi. Usun gece bugan sahabalar, awalgi peshkadan bugan sahabalar digiladi. Sababi, kanchi aldin busa, shunkalik peshkadan digi bulurgen,8:57Qur'an-ı Kerimde qöbləb ayətlər kiltirgan bu sahabələrin fəziləti doğrusda, ma'lum ki, Allah Ta'ala əgər bir kimsani maqt edigan busa, u kimsani içi, tashi, aqibatini Allah bilgallikidan maqt edi.9:26Bir kün kelim, o adam özgə rüketi qamiyyidi, yamantamangi. Yoy ki, bomaysi, o adamda tashqarisi boshqa, ichki, boshkasi bomiyyidi. Allaha maqdi ediyan borsi. Sahabalardir, shundiyya Allah ta'ala maqdi ediyan. Badrda uchkallari borsin, badrda cangi chiktallari borsin, bular na hatta onki Allah ta'ala xahligan ishilarini qilirlar, ishilarini günahilardi kichirib qoyigyan mandib ayitkan. Yani bu cürekatda ulargi berilgan baha buladi. Hamda bular izdan chikik etmasliyigi berilgan baha buladi.9:54qahli gencladi qirilad diganda, bular uxtaqisti, yani Rasula uxtaqisti qanak digi darlad bolad inda. Hikintisi, yana bular ammatan sahabalad dimak digan ornu, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ilan bergadikda Hudaybiye solahda istirag etgan sahabalar, 1400 sahaba bolad, bularna Quranda Allah Ta'ala ayatdi ki, laqal radiyallaha anil mu'milina idh yubayi'anika tahtash shajarati fa'alima ma fi qulubihim. Allah Ta'ala ushidda sizga bay'at bergan,10:23sahabalardan razi boldi, hamda ularini qalbida kechirtirgin nasilarini Allah ta'la hammasini bildi. Bular birmin torisi sahaba boladi. Bularini barazita hadisi kilidi, ushi bay'ati rizvan didi, yani ushi daraqtagi da bay'anba s.s.m. ilan birgi bay'at qigindi, adamlargi dozak otu tegmeydi, dozak toyu otu tegmeydi. Badrda istirik etkililardi, gunahlarini Allah ta'la kechirigiligini ayitib qoyi. Bular dikidi Abubakar, Umar, Usma, Ali bari dendi.10:53Nümədeyəm, bular barli. Darak tagi digi bayat qilingan orinda, gec Usman r.a.h.u gettib, nüməqigan taqdirdahan, bayamir asuran, u kishin namudani ham uzu bayat qiladi. Usmandu namudani detirib, Allah hidayeti bayat qilinadi u kishini. Uzu bayat qilinishligini sabadi, Usman r.a.h.u Mekkege u kishi elch qilib jonatadi, umiradan tuqtasi qoygan payitdi. Geni ki, Usman öldirib digi, gec tarqab kitadi. Bayamir asuran.11:22kushinda bayat qaladi, ushiddigi turgan hamay sahabalarigi, yani ahirigi qan, tamciz, qoygun gechi, orishamiz bulardin dandib turib, chunki namakul ishtiqi gandib oylab turibdi, deki Osman r.a. turiliyik eyn, eyle ashkar boladi. Bularda ham demek Allah ta'ala fasilatilani aytiboddi, ondani tashqari, yana qiyincilik gullaridi, bayamirul islam bilan, birgi bugan ansarlar busin, sahabalar, muhacirlar busin.11:53Allah sallallahu alayhi wa sallam, günahlarini manfarat qigani digini, bulani naturali surati intuhan qalibsin, oda bulani yaxshi otgani digini, bayan qalib otgani digini. Bundan tashkari, mana Peygamber sallallahu alayhi wa sallam hitadi ki, asirlarini icidi en yaxshi bugani, en aqzali bugani, ummatli icidigisi min davrum digani. Yani Peyamber sallallahu alayhi wa sallam, uzuni esib otgani davrlari. Yani sahabalarini, qatbi sahabalarini esib otgani davrlari.12:16shoy undanki yingi davir, undanki yingi davir digan, bu demek sahabalardi kitkini tabiillardi davir boladi, undanki atbat tabiillardi davir boladi. Manashilardi, ummatti icdigi enk afzal boladigan davir dib, bayam-i asram aytu vetikallar indi. Bu, albette, bireynci nabibette sahabalardi fazilatigi barib taqaladi. Indi Abubakir raziyallaha anhuni öz torqita gapir botadigan bolsik, bu kishini isimlari12:48Abdulllahumni Uthman ibn Amir ibn Ka'b iken, Abdulllahumni Uthman, Uthman bu kishini atalara Abu Qaha fadib diladi. Amir ibn Ka'b, bu kishi Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ila Murad ibn Ka'bda, yani hiparaqda Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ila Murgalikda, bularda, babalarda, billasad, yani Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ila Murgalikda amakivacca bolishkinindi, yani yukarga chikqanda amakivacca bolishkin. Bu kishini lakablari Abu Bakir bu iken.13:15Usman, yani, atasın isimleri bu gen, Abi Quhafadi baytladi. Abubaki raziyallaha anhu, fil vaqiyyastanki gen, fil vaqiyyasi, malum, Ali Abraha, Makkiye fil tartuq eladiku, Yemen tamamda. Elakin, gulardi, kuslar, Allah sallallahu anhu, biyuruq bulan, Tashak-i Kirtasda, gularini uldir shuaralindi. Ana, usha den, usha yili, paygambasan sidan togulgan yili boladi.13:43Avvelgilerda bunaka yillar bomagalligi uchun, vaqiy alardi, olchami bilan olchashgan. Falan vaqiy bugan payitda, falan kish togulgan, pistan vaqiy bugan payitda, pistanch togulgan, deb usnaqa adamlar sablashgan indi. Anay ushe, Peygamber S. fil yillarda togulgan deb aytilgan, bu kishi ushe fil yildan 2 ilu 6 ay keyin togulgan ikan. Yani Peygamber S. dan 2 yarim yosh, kishkina bolad indi. Bu kishi ticaratchi bugan.14:14hamda katta mal dunyo egesi bogan, bu bilan musulmallarini ki ingi payitlarida juda katta faydalantirgan indi. Usheb musulman bogandanki gin, bu kishi uzini mal dunyo astan musulmallarida juda kub faydalantirgan, biz aldin bazin islarga aytuvut kandik. Hattanki peynbar salam, usure nimasini askerlarini, yandisi surik burad ginci cangini askerlariga peynbar salam nimakigan payitda.14:45sahabalan, sadakilislikke, cihad uchun, nafaqa pirislikke, davlatdi, bajit, batil malutdan mal qoma gen paytida, murachatqi gen paytda, Abubakar r.a. hu, ushunda hamma malini ap gelidi. Ushu paytdigi mavcut bugan hamma malini ap gelib, biradi. Bu, bu kishi anchi, bayba davlat utgan adam bugan indi. Bu kishi, en berenci musulman bugan kishi sablanat. Irkeylardan en berenci musulman bugan adam. Hayallardan,15:17Hadis anamiz bogan bossa, erkayladan Abubakar raziyallaha anhu, barinci musulman bogan, adam bogan. Baygamir s.s. bu kishini Siddiq deyib nomla geldi. Siddiq, malum ki, ayatik daradi da rastgoy digan, hamda satsiq deyib kursi digan manasda boladi. Bun deyib nomlan istigini sababi, mirazga chukki gelinlik xabarini baygamir s.s.15:45Aytkan payitda, müsliklar bu kishin ustan qirishadi. Yani, uzgerisi bir gharib ugan vaqiya dendi. Yani, bir kecada Baytul Maqdiske barib, bir aili masafana bir kecada basib, yana asman gechib digan. Shuni, istishkandan kin, Abubakir 9 orgi qirishadi bular. Yani, dosiq, mana qa yapir-yapti. Yani, ki, aqli caidam edi gandim edi. Yani, shundi, yam tasqil orasam edib Abubakir qaytkandi.16:14u kishi aytyabdimi shun deyrib diganda, hadisal omasa toqra aytybdi diganda, eni Abubakir, Bayam-i Rasulamga buz gözvoradda ishaniganin sababi, bu kishi yaxligidan Bayam-i Rasulamdan marga bir gözgan bolad. Dost bolib, yaxligidan dost bolad, yaxsidan idigan bolad. Shuni uchun, Bayam-i Rasulam haqqatan ayytgan bolsa, u kishi ras aytybdi diganda. Anay, shundanki bu kishige siddiq digand, Bayam-i Rasulamdan nam veriladi bu kishige.16:41Buna mana Peygamber Sallallahu alaihi wa sallam Abubakar da fazilatlari torusda etken hadislaradan baris giladigi, bir günu Peygamber Sallallahu alaihi wa sallam Uhud taqige götariladig. Uhud taqige chikgan payiti da Madinadigi. Ukishbilamirgi Abubakar, Osman, Umar boladig. Shunda haligi taq jindik lafzigi giladig. Jindik qimirlasdigi qigan payitda Peygamber Sallallahu alaihi wa sallam edadigi, Usbud ya Uhud, yani e Uhud Umar bol.17:11haqqatan ikallara qeyin ahirgi payitlarida, umrlarina ahirda shahid buk bitadi. aw umaram shahid boladi, usmanham shahid boladi. bayamir olsam shundi, abubakirda suddiqam dip namla gyalari. abubakirda...17:41Birinci, musulman bugalligi uchun, bayamda as-salam ulamir galiqta, liyikin, asansan islamda khizmatini qigin kimselar, Abu Bakirini qoldan musulman bugan, awalliga. Ba, harab, chunki u kishi bay bugandan kin, camiyatta uzi garisa hurmatgi ege bugan, abrogi ege bugan. U kishi geplasadigan adamlar, taqa hurmatgi abrogli, eki bayba davlat adamlar bugan. Ana u shalar, islamga, Abu Bakir arqalik kifishgan indar. Bulardan, manan, Usman, raziyallaha anhu,18:11Talha, Zubayr, iqallar ham, Abdurrahman ibn Avf, Abu Ubaidah, bular hamasi cennatilan basharat berilir. Onta cennatilan basharat berilgallar busa, shularda hamasi bar. Talha bilan, Zubayr, islamgi nahayetdiki takhiznatda gelini gidan, Peyamberi Sulaim buladimini hawariylarimdir namligan. Hawariy, yani, insangi en yakim bolajgan yordamcina itadimini. Isha a.s.da hawariylari bugayn ki, 12-ta hawariyisi bugayn digiladi.18:38xaymu peygambarda hawariyisi bolad, mene hawariyilarim talaha bilan, zubayr dibaytgan, shu ikellara. Demek ikellara ham Abubakir r.h.h.ni, sharafati bilan, islami kirishgan indi. Usman r.h.h. bu kishiyam Abubakirini davati bilan, Abdurrahmanin awfam davati bilan kirgan Abubakirini, ham Aba Ubeyda, Amr ibn-i Cerrah bu kishini bir nimasini ayatibamir veri uriki shekilik.19:04bu kishe bu ummatda inq amanatdar kimsasi deb aytiligan hamda cennatlan basarat berilgallar. Bular demek 5 alas hamd cennatlan basarat berilgan, kimselar tayfistan bugan. Shularda hamasi Abu Bakir r.a. huni barakatı bilan, ya ki bu masal bu kisinin sababı bilan, islamin kirishgan. Mana bularda islam yakiyan xizmati hammasi Abu Bakirige acrib olagand.19:33xar bitdakigan isini, xar bitdakigan ibadatini Abubakir ushindin salabchi bu geldigi da azrib olacandi. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ayitgan hadislari da geladi gi, adamlar di minge sahabi bol ushligi da, hamda, mal duniyasidi, en ishanishdi bo gani Abubakir bo gandi. Adamlar disi di, demek, minge hamroh bolu bille yurishligim da, ushinim ushun, bu kishi20:06Abū Bakir nə en kattə wāqi'ə Mäkkədən Mədīnəgə hicratqilı ölçülik səfərə də özgə hamraskı gəndə. Abū Bakir dəgi özgə yarashə, ishançliliyib, o sənin aqalliliyib, üçgöb tamalların etibarga oturab. Hamdə, yardan bericlikdə en ishançliliyib o gən Abū Bakir dədi. Şunu yüçün Rasul-i Səlam, Abū Bakir də maalədə, mut özünə maalədə tasarifqı gəndik, tasarifqı də adib. Abū Bakir r.a. şunu toluq suratda özü bir gəndi.20:40Yeni Peyyamid As-Siram etkin geblari, brand adamda mali minge Abu Bakirda maldaqa fayda birma gandi. Brand adamda mali Abu Bakirda maldaqa minge fayda birma gandi. Shundi Abu Bakir Az-Zillahi Anhu iqla gani kallar, etkin gani kallar ki, irasusa minam malimam sizikimiz. Yani minam sizikiman, malimam sizik. Yani xali gani dedik, qisarifqil orin dedik, etkin gani kallar.21:11Albat Abubakir raziyallahu anhunu qigan infaqlari, bu dinni, barba qalishlik, davatini bacarishlik usum bogan, bu kishi mana mashhur yana nimalardan Bilal raziyallahu anhunu azad qigan, yana Amr ibn Fuhayrani, bundan basi qancha-qancha qinaliq qigan, hamda Islamda cireketli khizmat qigan sahabalarini, shukshi azad qigan indi. Shundan dimak bu kishini aytu etkanimizdik, Islamga bogan khizmatlari bihsab bogan Abubakir.21:41xam öz damandan, xam mal dunyasi bilan, xam u kishi islamga kirgizgan adamlar damandan idi. Sababali islamgirgan adamlar damandan islamga cizakatta, xizmatta qirsat kallar. U kishini qizlari xam, mada Peyamberi s.a.vga, en suyumlik ayal bagan indi. Aisha r.a. ha, Abu Bakarini qizlari bagan. Abu Bakar r.a. ha, isi sahabalarini qidi en mertebasi yuqari bagan, xamda en cok qistayi bagan adamidi.22:13shinin uchun Peyyamberi Isramga ali ayati utkanimizdik, Madina, Makkada Madinaga ijad qashtikka, bu kishi sefer, sefer, ham suqbat bugini, ki ham sefer bugini indi. Buna Allah Ta'ala bergi kiltiriba matikan. U shu ayatda kiltiriladi ki, izhuma fil ghar, iz yaquli sahibihila, tahza innallaha ma'ana, yani Abubakir bilan, Razi Allah, Abubakir bilan, Peyyamberi Isramdi kirlani qisasi, demek, Quran-i Kerimda zikir qilindi.22:43qar vaqi'asi, hamda qar vaqi'asi da Peygamber s.a.v. A'ubakir r.a. hu Peygamber s.a.v. nuhayetda uz cani gemes, Peygamber s.a.v. ge, achin kun geldi ge, chunki aytadi ki, u kishi agar dushmallar ayaqani taygi qaraganda, bizdik ora aldi didi, qarti pasiki gen peytta. Hatta ki, bu kishi bir ushi peytta urvaiti kiladi, bir chayan turadi,23:08qorq ming23:38Allah bilan nima gumaniz bar ki, biz ik kishimiz, üçüncimiz Allah degende, biz Allah fi aqli edirige. Shundan Allah ta'ala girmayi cakilib cakilib qoyadi bulaydi. Berkab der ki, örgüm chaydi demaysi, dima dayan, risalo dayan bar ki, Allah ta'ala demayi shundi qolib cakilib qoyadi. Bugun gece bu kishi nuhaytda qatliq bayamda suramdi. Bayamda suramdi ki, guyunishligi demayi bu dindi kelecaygi, guyunishligi bogayandi bu kishine. Quran-i Kerimde, manay Wallayli surasini aqharda geladi,24:09vayet-i cennabuhal adqadib qeladi ayetdi, yani doz axt zikir qisturib bunda, ing taqwadar bugan kimsa bundan chitlanadi, ditturib qamali ahadindahum min ni'matin cuzzay illa bitiqa wajih rabbihil a'la, yani biranta Abubakir r.a. zorsi tushki ayet, bu ayet qishadi, yani biranta infaq qigan, bursa biranta hizmat qigan, bursa faqat Allahin razirgi chun qigan digan mazmundagi ayet bar indi, shu ayetdi, misasirlar ayet qishadi ki, bu Abubakir r.a. an huni,24:39haqlarinda chuken ayerdidi. Allah Ta'ala o kishini en taqwadar kimsidi binomlagin, handa o kishi qiladigan ishlarini faqat gina huda uchini qilisli gidib turib, bayan qilib otkendi. Buna Abubakir raziyallahu anhunu fazilatidandi bayitladindi. Bu kishini, Abubakir raziyallahu anhunu, baski sahabalardan adres turadigan nasilara juda qib bugin, bu kishi sahabalarin icidi en zahidi bugin. En zahidi. Xun chalik, baylik, bol shiyi qaramastan,25:10hamasini, kerigusna hamasini sariflaganda, uzu zahid boli yurgan, yani maldurnayaga unaka xarislik qamagan. Olu da bob turisligi bilamir galikda, yogob turib masindi. Yena bu kishi, enk shicagatliyi bogan, kimselardan bogan sahabalarini icida. Gerci bu kishi, yani azgin bosayan, shicagatlari uzakattik bogan. O, bu kishini shicagatlarini, nimada, bogan paytida,25:39murtadilarga qarisi bugan urush qaytida. Qattiq turadilar ki, bu kishi murtadilarga qarisi, indi murtadilar cik payamarsan ufat edigan, bu kishi xalifalikli saylanigan, ane ushaninan ki, kim? Murtadilar, adamlar murtadil qaytib qalisaydi, yani arkaya qaytib qalisaydi, kimlar da zakat vermiyimizdir, zakatdan qaytisaydi, kimlar da bu tulli dilinan qaytib qalisaydi, shundi sahabalara miktilan uqaladib. Bularga qarisi urush sekmikan, urushma sekmikan.26:10bular la ilahe illallah diydi, yani musulman bular davaqli yabdi, yani bir numadan qayt qeciqam diyatganda zakatdi, biyarmimiz diyabdi, dib sahabalar turgan baytdi, bitti Abubakir r.a. qattiq tura dushiyatdi. Meni namaz bulan, rozan ortasina adilatgan adamlar bulan, qarci jen qalamandiydi. Qattiq tura di, umar, baska salalar, hamasi yani ikilan tura di, yani ursum edikdi yani numada. Genekin, Umar r.a.26:38Abubakar bilan geblashadi, geblashadi, geblashadi ahirdaytadi ki, bildim ki, Abubakar haqdi ekendiydi. Ahir, chungi, umarham qoynadi, razi boladi, basi sahabiladan razi boladi, qoyan ki, sahabiladan tamandan bir icmadi qabuqunlidda, vishubaytda, zakatdi manqigan adamlari qarishkulashlik. Qutdi, dininan murtadub gitgan adamlari qarishkulashkandik. Shunaqanib, demek ki, Abubakar r.a. hu, qurunda, haqdi ustada, kim bolistan qat iynazar, maqqam tuladind.27:09Bu kishini tabiatiga qaray digam busik, payxambar s.a.v davrilarida bu kishi kishina qangi bir inima bugan. Köz yaşi bir cüdeyli tükili uğra digan, yürek yu, cüdeyim shaqadan bugan. Abubakir r.a. shinda, mana inima qaladigam busik, aytadi ki, payxambar s.a.v vafat yetchilik baytida. Ahirgi kesal bukturgan baytda, adamlargi aytidar, Abubakir billa namaz oqsan, Abubakir imam olub namaz oqsan digda. Shinda,27:42Ayanlari qaytadda, Aishu namiz qaytadda ki, Abubakar namazgi turadi qanmaysa, ozan iqidan toqta tammir. Yani adamlari aazni vestmi qaladda. Yaxsi namazgi qaytadda, bashkasini qaytsin, yani bashki adam namazgi qaytsin. Umar qaytayla ki, bashki qaytsin, namazgi qaytsin. Diganda, yani betta muqshish, demek, qoyun yumshak adam bu ganda, Aishu namiz qaytgan, namazgi turdi yala uğrad diganda, gena qigan...28:15Bur başqadam namaz oqeytkan bulaydi, qayamlasan ki, başqadamda oqazi istilaydi. Faldani götaradi. Faldani götaradi, durub qarasi, başqadam oqeyabdi. Meni dima dedin istilaydi. Qud istilaydi, yusufci bradarlar yoxshi istilaydi, kani gadi tiskay sakla diya. Allah da'layan, peyganbaryan, Abubakirdan başqasdan basdortaydi. Yani faqad Abubakirde imam vericiligini haqlaydi, Allahi Rasulibdi vaytidda. Qayti ilar, Abubakir namaz oqisin, diyili. Qayti taqiddi, ki Abubakir adamlarla namaz oqeydi, diyili.28:44namaz oku ekken payetida, boshqa dam oku ilmakla ekken boletda. Kibitte namaz maz ki, yani, boshka adam ilmakli mazsin digida, Abubakar qotsin digida, boshqa damli qoymiyla digida. Bular indi ozlar isi, oz boshimchalik bilan etken boletdi indi, Abubakar namaz qotursin, ilmakli almaya digida, boshqa damgi ayto oriyilar digiba, ayto oriyyan bolad. Shundi, payan basam ayatadiki, Allahan, payganbaryam, Abubakardan boshqasna xalham edibiyit digibida. Shunu dailan qilib getirishadi ki, sahabala,29:11hali genemegi oturigan paytda, Bayamber sallallahu alaihi wa sallam vafatiyyatib, qalifalikke oturigan Abubakirdi tallasligi boygan paytda da, Bayamber sallallahu alaihi wa sallam bu kishi uchun namazimizga razi boldi, biz namizga razi boymizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmizmiz29:42O, Peygamber s.a.m. ki, eyn adamlar di suyumliyisi bo gyan, bu kishi bunan sana govb takitlabat gyalda, Peygamber s.a.m. Ha, senilarda hammi, bir kini Umar r.a. nda, avba kini dortasda gapqoshib qalad, ikalasal janjallashib qalad, janjallashli gyan, sabablari, bir dich ordi janjallashladi, arzima gyan narsadi, yani, bir adam, Peygamber s.a.m. ki, eylchilarkib qalad, eylchilarkib qogyan paydi da,30:12Elchilakiginda, adatan peymelisimiz ozat, teni, bit disini ikidan basli qilib, tellib, saylib qoyagat endi. Abubakir pistanchi digidi, Umar balanchi digidi. Gelesal ordi, sen bilmisen, sen bilmisen digin, goxin goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin, goxin,30:43Abubakir, kechirini dizi, kechirmisini kitib qaladi, Bayam Balsamdoq zorgi baradi kemdiki, iskab chozilgandanki. Borganda, Abubakir unna aldim baradi. Borganda, Gevmar raziyallahu anki edadi ki, shunakha kechirini sorigandiki kempayda, Bayam Balsamdoq qatistigadi. Abubakir da hapaqi gandigi uchindi, senilanda hamini meni olganchi digansan, Abubakir meni raskoydi.31:12səllər xəmin ndəqi gansan, yəni maliyyini quzgan ganyan peydin, Abubakir mingi mali blayan addan bir ganyan. Hama nimasini sani bortadi. Yaxsligiladi sani bortadi. Mingi nmami əzimgi tashlab qoyisdiyim endi. Yag gyalab qoyisdiyim endi. Umar nimaqi ganyan da dəndi, Umar jabba quvat ganyan da, Abubakir mazi ganyan də, dəsatdan koryt turban, qodan dana masi qeladi ganyan, rahmi qeladi ganyan da dəndi. Seyn tengalda sami jumlan degandik. Yani Abubakir də bir qanci tazilatilani sanab turib, min ə31:43Avu Bakirdi min özgi in yaqin kimsi bo gandigini aytibotadi. Buna bir nechi urlar daxiladi. Hatta ki, bayamda suram, agar, didi, qin dost qoalishi, in yaqin dost qoalislik, islamda mumkum bogenda, Avu Bakirdi in yaqin dost qoagan bolardi. Dibli ki, Allah Ta'alanin minin dost qoaganligi öz min giyitarligi oldu, didi. Ta, yini, Allah Ta'ala minin özgi in yaqin dost qoaldi, minin di bandalardan in yaqin dostu amimen, didi. Agar, alisin mumkum bogenda, Avu Bakirdi agan bolardim, didi. Ali.32:14xılla mı? Yani bu xılla digana en yuqqar digi dostiqdi b'aqilind. Yani insan o daraqiga iti barish qiyin indi, en yuqqar. Xuncu Allah ta'ala iki tadamda öziga xılla qigan digi, Ibrahim alaihissalamdan b'aqib alaihissalam indi. En yakana ordan qilit miliyon dostiq qoyradi. Genin egeni bittanimalarda eti uchkallar, yani maske adamlar darcha qilishkan aqen, özla n'uylarida, xinde kiro uradiga.32:45hamasini bayanbasini bekittir veradi, illa Abubakirdiki qasim diti. Hamasini bekittir veradi, baski sahabalardikini, maski qarigan dar chikini, maski chikir veradigan, Abubakirdi, qigan xizmatlarini, u kishindiki qasim diti. Qob orilladi, demek, Bayamir Rasulam, Abubakirdin tazilatini bayanqib qoygan. Undan ki, hayat muabayindahan, ciddi qob birga bolishgan bolar. Mekkada bosan, Madinada bosan. Abubakiram,33:16uza haqiqatdan Bayamber As-Sulamda ham anasadan yuqari goredigan adam boyan. Bir kyni, Abubakar r.a. huzun kisisi keledi, musriklar ula kisqilik kalp eyliyedi, Abubakarda. Bu, musulman bogerligi sebab edan indi. Shundi, Bayamber s.s. diyam, maqri shadi, ziqatdi uru shadi. Bayamber As-Sulam diyam uru shadi, niman diyam uru shadi, Abubakar diyam uru shadi. Bayamber As-Sulam uzun uru shgerligi torsi saytadi ki, shundi, bir ulgan,33:47xo shuna qangi bir qattu qorushkan, adam zatun unu qorushmaydi dik qoyatdi, Peygamberi As-Sulamini yapdi. Ya da bir nimalarda ayatadi, bir Peygamber, Peygamberi As-Sulam, bir Peygamberdi, zamanda ötkan adamdi gapriyat, Peygamberdi, bir Peygamberdi misal qolk kiltiri yapdi, gapiri oti yapdi, qalmimi qanas ptashigan, borshik ptashigan, gapirikyan nimasta, Abdullahu namazda ayatadi, qorpturib bu qishi uzlarini ayataykan musa geraydi. Yani, unu dip, uzlarini iradaqili ayataykan musalar geraydi.34:15shunaka qatdi qurgalligi, azgunnuq, diyarkin qongi tuldurvalligini qepri otatdandir. Shunida, Abubakir raziyallaha an huni qalmi acilatu opturub uriyakkan adamladan ahir bitad tush nimege, adi olgoshu gennasini sopturub tur, kimdi yazdurub salib, apkirishadib. Jutar apkirishgan baytda, nadi chadiki Abubakir da ulimida shufa qilishmazdi. Yani, bu, uladdi imaqil shardita, ama yugunu tipalab naqtashishgan bolaydi. Geniki, anasini aldigi apkirishadib.34:45salubu, usulubu vergen denim aqilisad, birin ic oziyik gelib turib, gapirgin gebi Rasulullah genim a bozdi. Rasulullah genim a bozdi gandi, oo aqirgin qavmiye qorib geti, qorib geti, si oziyn qolabim vergin olib turib san, bir o mandi misiyin bar digib turib, bular aqisib tashab chifik getisadi. Qavmi dayim, demin, mishrik boladi. Shundan ki, neki anasi qaytisadi ki, birdan salab verib, sal, kuvatin diki jayi kilitirib qoyin didi, ki anasi qal islam gi kirmaygan boladi. Shundan,35:17Anasi qaytaydi ki, men, demaykin, bir nasi yemimimim, içmimimim, xattayn ki, rasullay gani mabu gani bilmagi min qirdiydi. Keni niki gin, anasi qaytaydi ki, balanchi qaygi barib, pistanci ayal bar, ummi cami ilidib qeladi. Umar raziyallahin sinisi boladi. Ushayndan sorab qelin ki, rasullay gani mabu aldi gani. Uqshiyam qeldiygin, uqshiyam qeldiygin, bilmidi halatdi. Keni niki gin, analara ummi cami laldi qibaradi, ummi cami...35:48barushnaqa, muhammad kani ma bobtu disa, kimi muhammad ditin, muhammad diyan tanivman, Abubakir diyan bilivman dit, vaya, ki aytadi ki, agar xo hala siz, mhaid, u siz bilan bil da bali, u li zaliga bari, qani qoramiz dit, yani aytmidi, kin ikgin, bobtu mali diptur bil la baradi, bil la bargan, kin, Abubakir soraydi, shun mujamil dan soraydi ki, rastil bagin ma bobli diganda, anasi qarasa, inda anasi qarasi diganda qilib,36:19Qadamlar tavshib pasaysin, yani qa iqe chasi bosin.36:51adam niqatna yuk tukasin, dek isturib ki, ikallarini boynlariga asilib turib, Abubakar diyet indimaqil ishi abarisa diyind. Ahir barib Peyamber as-salamdi qoraydi, shunbilan salib giziyarishib qatirjan bo'la diyind. Yani shun daraji gechi shukqaygan, hatta anki bu qishini shundayi boturigan payitda ham, haqqatan Peyamber as-salamdi, özdi saligidan qori yuqari qorigalliga, shundadan peygamar sarsadan bu qishini yuqari darajida yaxish qorigalliga ayitilgan.37:21shun nasilarda iwazidan peygambar sallallahu alayhi wa sallam ayitgallar Abubakirgi, siz, ummatimi icidan cennetki ing birinci kiradyan adam sirdi. Cennetki ing birinci kiradyan adam bolestigi. Shunu sebebidenin, bu, Abubakir r.a.n peygambar sallallahu alayhi wa sallamdanki ingi xalafatdi, ing haqli adam bu günindi. Uzumda oylab kiradyan bolsa, bu qisdi cemlangan islita bir kundi izdi. Peygambar sallallahu alayhi wa sallam,37:50Börk yöndə bomdatdan qiygin, oksin adatlari baridi, adamlari qiladigan yaxsidilari aqqidi sor aqdi. Shundabir sori botdilar ki, silardan bi gün kim Roza Darbolu tan yadqardi? Dip soriganda elba qiraytti ki, min, dedi, Roza Darbo gandigini. Giyini qiygin, kin silardan bi gün canaziga ergecdi diganda, iraslasan, min, dib aytdi, canaziga ergec gandigini. Qesal qirgana, kin silardan irtaman bar diganda, min bardim, dib aytgan.38:20haa, tizardan kim sadaq qalde deyib ayitkanda, Abaqir r.a. men deyib ayitkanda. Sina irtamanda boleyak kandansa. Buna, baska hadistar vaayitda qeltirada. Bundaya uqqa ganaykan, shu yoyloke, birka saldi surubotkalliga, yoyloke, bir boleyga, irtimgi sadaqqi qalliga, bir canargi yardan beri qalliga, shuna qalansalarda, bu kishi ayitib utada. Bayan Balsam ayitadi ki, bir adamda bunaka xislatla jamnana diyonbosa, albatda jannat kiraddi. Bir adamda suna xislatla jamnana diyonbosa, bu kishi, shuna qangi,38:50fasilet, egesi bogani də. Abū Bakr r.a. hudu, Peygamber s.d. mufatdanki ingi siyasatqandi bogani. Bu kisha eti vəttik, Peygamber s.d. kin xalifalikke oturdi indi. Yani, Abū Bakr r.a. hudu təllengenden kin muhazirlarim, ansarlarim unasoga taslim bolisdi. Yani, razı bolisdi. Bu mese, Abū Bayda, Umar II. torusda boli eti hudu.39:22Abubakir shukil astan bitasna qilamizdiyat odu, ulabdiyandi shicaat, yani jasad, boshkas barligi uchun. Ansarlar boshka Abubaydana nima ubadatil nusamitdi, bular özladan nima qilishyat oda xalifalikke namzad qilib. Chunda haradusal yapki payip qoyan payitdi Omar raziyallahan hu, Abubakir qaytiti qol izberin didi, qolini bersi Abubakirgi bayat qilaydi. Abubakirligini bilişganinaygan qoygallaran bayat qilaydi.39:50Yeni, hamamge ma'lumudur. Bayan B. As. da bu kisdan gore aqizal adam yogodur. Bayan B. As. ge en yakiz goz jahatdanan bu kisdiga adam yogodendir. Sunucun bular hanasi avvakerge tasdim bolisadi. Sunda bu kisi ozini xalifaliki otirilgenden kigin, obaradigan siyasatini qisqa chasuratda aytibotadendir. Aytadiki, e adamlar men silarini tepelerin gezgi vali qalib saylandi. Nekin silarini en yaxshi ilarmazman.40:20Shundi busa da, wali qali saylan naslan. Agar min yaxsli qiladi yon busam, silar mingi yardan beri ilar. Yaxsli yoli da. Agar yomanli qiladi yon busam, minin doğrlap qoyilar. Boranta, naturish qiladi yon busam, minin doğrlap qoyilar. Rast qoyilik demek amanat bugen nasla. Yalganchiliysa, xiyanat bugen nasla. Rast qepriyilar, silar nizmi iladiga amanat. Yalgan qepriyilar, xiyanat bugen nasla. Yani, doğrlap qoymarsan, yoy axsli qiladi yon busam, minin qiyanat digan bulaslar.40:50Rast qe qebr seylər, silar nizmilerdegi amanat, minin torlashimi yordam vergen bolaslar. Silar n aralar ingizdegi zaif boygan adam, minin azitimda, minin huzurimda, u adam kuxlik boladi, hatta unge haqqini alib berginim gece, insha Allah digan. Ken mazlum buqqala digan bolse, u adam, qebra mazlum, zaif adam mazlum boladi. U adam, minin alib geladigan bolse, kuxligi adam xosablanata, haqqini alib berginim gece, uni haqqini alib beremen. Harqqana qayngi, demik.41:21kuxlidi aldan kiqan busayan, undan kura bu adam mazlum bolarikan, haqqani alib birgirin gechi, bu adam undan kura kuxli boladi, menin nazimda, onu gebi esasizan itibar qanlar digan, mazlumda digan. Pusilani icilarin gizda kuxli bolayan adam, agar surum qala digan busa, meni huzurimda, en zayif adam bu qaladi. Harqana qan yoldan undan haqqani alib biraman, undan haqqani alib biraman, inshaAllah digan. Bir qavm Allah yoldagi cihatni tarq qalaraykan, Allah ta'ala ulargi xarlikni berad digan.41:52Allahni yoldige hrekat cihadin tarqalariken, Allah talalarga xarlikni biradi. Habiranta bir qavmda fakhshalik tarqalip itadigan busa, Allah talalarga ularga baladi ammatan tishiradi. Buzolik, tarqaladigan busa dili. Allahga rasuliga itaat qiladigan busam, mingi itaat qiniladib. Eger asilik qiladigan busam, Allah rasuliga mingi itaat qiniladib etgan. Banashi u kishini alubargan siyasati bogin. Siyasati olubogan.42:21Yani, mazlum bugan adamlarga yardan berislik, u zalimda harqana qangi busan, haqqana alib berislik, hamda cihatni davam ettirislik, yamallik bugan nasulalini, ummetini icri tarqalisliki yol qoymaslik. Manasunasa, demek, ham Allah Rasuliga itaat qalislik bugan. Manasu u kishini, demek, alib vargan, siyasati bugan indir. Oşa payitda, bu kishi halifalikte oturgan payitda, undan aldan Usama raziyallaha an huni,42:51Peyxamber sallallahu alayhi wa sallam urishke chikishlikki tayyarilab qoyganidi. Rum bilan boladigan bir cenge, bir caygi barib ushitte, Rum ila bogan caygi barim cangi qelishlikki Usamani tayyarilab qoyganidi. Sababi Usame ind 18 yashki kirgan. 18 yashki kirgan boladi. Elin yash boli, 12-di Abubakir bar, Umar bar, katta sahabalardan, bashkalar bar. Peyamber asramda43:20Bir tamandan, bu kishin sallashliyga, bir tamandan, bu ganyan nimasi, atasi, ushaq qabarganda ufat yuchgidad. Bu bilan, Ali Farzantinin nimasini bastirishlik imdi etkanda, kiyin ikin astirasini, kiyin bashkaca bir masuliyyatilan baradi. Ikkincidan, yashlilardina örgachilik. Aldi da kattilarbi qop qoyadda, yashlilari bashkarib baradi, budan yardamchorib torrlar baradi.43:50Shunaqa demek islubi da bu kishini tayallab qoygan boladi. Hali Madinada en tashkarisiga chikishgan boladi. Tashkarisiga chikib turib, tayar galigini qoyrshetgan boladi. Safarga birdan tayambar sonunda, wafati torqib qoladiladi. Hali chikib gitmastan turib. Shunda uglar ushu boyu qolad. Askar tashkariga chikmastan qolad. Shuyetta, Abu Bakir r.a. xalifi qotirgan nankigin, barin chigin islari usha nimani jonatadi. Askarda jonatadi.44:20Sahabalardan qöb etiraz boladi, Abubakirgi. Sababi, Peygamber Sallallahu alaihi wa sallam wafat etdi. Demek, borçluq wafat etkani payetda qana qadaribir sarasi maleket shuladi. Boliban Peygamber wafat etkani. Shunqun Madinani atrafi da tashkirtamani. Kuz alaytili turgallar bar. Madinani hucum qolishlikke, boshqayi. Bular usun qetni imkaniyat asilib qalad. Agar biz askerdi qöb cilgini qizadigan busik, bu Madinani...44:50dushman, yani, umitq qaladi, dushman baytdi, hujum klişliyden, yani askarik etdi, dimaqki, shahrdi qidi asri qali digan dimadar. Shun asana etiraz boldirib turub, Abubakariga echigam payita, Abubakarigay taddi ki, agar min bitti ozum qaladi qan bosam xan, ulayi qasli qilib turamad. Payanbalsonun dimasini zionetiba. Ukshi vasiyyati boladda Payanbalsonun, yani, ushe kishin zionetik kanda qabgitigam oladda. Payanbalsonun vasiyyati bolgan,45:19albette bu nasilani jol edamam. Gerc, bitti uzum qalib, shaharda uzum qalib, qursa digam basam, hüme eski tura digam basamam digda. Xun bilan, gen askerdi Abubakir raziyallaha anhu kusatuq qoyadi. Xun inchida Amir Usama boladi, Abubakir Umar di, undan sora boladi. Yeni ruhsat birsiz, Umar, min bilan qasa indi, min gibayaz isklarinda yardan qib olib qasa digdi.45:43qob cidib Usama Ruqsad belaydi, Usama men qishu alayman, atdaki tekken bolaydi, qishu alayman, siyosis qishmes, men qishmiman, dib bayim Abubakar, demayk, xalifa demayk, biyadyorib, ular atdiyorish, ne qol canatib qaya dindir. Lekin bu canatikanligini juda qatta Islam umaytiga barakatib bolaydi. Ular barib ant yorjabilan qaytib gelaydi, gerchiki turish qormasayam. Ikinciden, bashkalarini qalbiga khayvatir qalaydi.46:10Eni, bular bunchi askerdi ziyon atdi, demek, ich karda bundan kore kattaraa bir nimasi bar, ki, bunchi askerdi ziyon atdi. Dib, Allah Ta'ala, ulardi boshka tamandan, demek, ulardi qaytar obqayad. Bulardi nimasi, çıx keçligi, islam ilmatiki kattabir. Yadan, düşmendi qalbiga qorku, dem sopqayad, ham yadan, olca bilan, qaytib gelesad, demdab. Ani, undan ki, yin, Abubakir, raziyallahu anh, huni, davri, asaslanman, ikki ildan, asora, muxshi, xalifalikki otorgan bosa,46:41Uruş, Cengi, Cezali bilan, oç bitadi bu küsimdali. Sababi, Peygamber s.a.v.i. mufat itkani lankigin, adamlar dindan qaytati, arkaya qayti bitisaydi. Katta qismi, rasmana dindan qayti bitati. Tunki, nimagi, sababi, endi Peygamber s.a.v.i. bogin paytida, adamlar Peygamber s.a.v.i. hirmati, etibari bilan, dimi kishgani bulad, el-Islamdi çukur aynamastan. Kelib...47:09hini, oz asli ulad islamin krisli giyen kusturishgan bolad. Mekke fatxana kusturishada, Mekke fatxada asalsi xalqil uchi bolad. Mekke fatx qalingandan gigin, butun atroftigi qabililardan dinchilar gelib, islamini ilan qalishadi. Yini, qalaba bulardi, qib oluyandi, dedib turibda. Un gecular qarab turishadi. Hini, oysalar, ashirti qabililar, qoblari dindan qayt qiti qalishadi, peyambar olgandani. Yini, peyambar olmakti qeregidi, ustaqa qeblar biladi.47:39Yenibirkatda bir tayfasi, maalewi bogan narsani bermaslik. Yani zakatdi davlatin masliki berishkani qeyndi, bujotki berishkani ushuddan tar qalgan indi. Ushuddan biz maili hamma narsani qalamuzun zakatdi bermimizdi. Shundi, Abubakir a.s. uzlari qatliq turadi, aytu otkandimizdik ulayi qarsi canqilishlikke, ahiri canqilishlik.48:06ki axir shunasa qarar topadi, unnankin 12-te asker, unnani askerladi 12-ye bolitdurib, har bittasi ki sahabalarda mashkribashribi gen, kati sahabalarini baslatiladda, butun tamallarga jonatishadi. Bular bittadan-bittadan qabililalini qaytarishadi. Dingi qaytarishadi, qaytarishadi. Axiri, qazm-i waliddi, qomandanligi asidi, kati tabir zamani camlanishadi. Yani, hamasi...48:34qaytarib, qaytarib, bitircaygi, cemlani, cemlani, bul bulan, askar bulan, kem musaylimadlik azzabke qarishi can qorsan. Musaylimadlik azzab, peygamberliyi davaqigan, hamda qol asidi cirekatta askarib ugan adam bolad. En katta fitnasi shub bolad, unu, musaylimadlik azzabdi. Shundi, bunu Khalidin valicisi bashkar uvudu, bunu, nimaqalib, yengishib, bunu yengigendan ki, buldu, musulman cemalarini qaytaribdan hamasini dingi qaytarib, ushi.49:05Avvalda bugan, Peyamberi Aslan davalda bugan, Nisaj-Kumrallik dairasini qaytarib Islamga kiltirsili, Nisaj-Kumrallik asili alisili. Anak undankigin, Fars bulan Rumga qarab yol qaciladi. Abubakar Uxibaytda dindi sakilanib qalishligi, ummeti sakilanib qalishligi cudakatta xizmat qiladi. Sabadi, xunca aldin Islami kirgallardan, faqad 3-ta cayda gini Islam qaladi. Madina, Mekke, Taifda qaladi. Halas.49:35qoygan, butun qabililar qoradigi bosun, atraftigilar bosun hamasi dilinan qayt qitali. Dor, ulad isda azgin-azginan bir tushingi, uslad ki, unami qoygan, baz sahabalar var qoygan, ulad yandoturgan, adamlar qopqoyla dushu cayladda. Zeykin, aksar xalb, demek, ilmadan qayt qitali qimali, Ustamdan qayt qitali qimali. Shularda ham masin alubaki raziyallahu anhi qayt qitali. Ustam ummatini berliki ingi, sunu icuna itisadi ki,50:02Awbaki raziyallahu anhu, ummatti saqilanib qalisliyige enki tixsi qoşi, yani ummatti sabab bu qoygan adamdiydi. Ummatti basilanib qeciziyiden toqtati qoygan adam budabdiydi. Bu, mesele, etirik, Mekke-Madinik iskinaginda caayi, yana, Qaifda azginaginda nisulmanda qoygan budabdiydi. Shubilan, demek, bu kishi keyingi zamingi, islami fatihlarini keyingi abarilisliyige, mesele, Rumgi qara, Farski qara abarilisliyige bu kisi zamin yaratadi. Hamdi endi,50:33Askerdi yaqa jönətişlik jönətişlik asnasta bu kşi wafat itadiyatdi. Wafat itkən payitdi, tikən payitdi, Umar r.a. xan huni sahabalardan masla'atlashib durib, ay tadiki, min danki ingi iski, mana shu adam layiqdi bilaman. Agatlaram shunu biladi yamdi shiylar, shungi bayatbir shiylandi idi. Sahabalar demak, unu masla'atlashib ahiri, Umar r.a. xan huni shungi urungi munasibdi bilashadi. Shungi bitdi gi hali,51:03urush xalati bolac. Tinisdeyi bi malali xalati maz. Erasa urush burturgan xalat, yani islam düşmallari, yani islam ummatiqi qaci, chunki ular tashqariga chikisdi basladi. Bayam al-Islam davida jinde, jinde chikisgenidi, Abbaqir raziyallahu anhu ddi, runga, farska, uzu intilislikka xarikat baslan ganidi. An osan da demak, Umar raziyallahu anhu ddi, bu kishi onlariga xalifa salib dalli illa.51:33Abubakir r.a. yena İslami ummatiqi qaladigan enkid tixizmatladan barisi Qur'an-i Kerimini sakilab qogaldiki bugan. Asinima musaylimatil qazab bulan bugan jangda, goblab qarlar olub gitadi. Goblab qarlar olub gitadi, shunda ma r.a. abubakirgi taqsi qaladiki Qur'anini camlab qoyishlikki. Uk shaydadib, ayamda r.a. qimagan isdi, qimimandiydi.52:03Qarlar uluq itse, qoran zahir uluq iti qaladi, allas uq iti qaladinda.52:32Zayd ibn Sabit r.a. çakirib turib ki, u kushige Kur'anini cemlashlikke biyur edi. Birinci, Abibakir r.a. davidi ki, Kur'anini cemlashlik, sahabelerde yazib qalingen, Kur'an ayetleri yazib qalingen varaklar bugen ki, indi, bu varaklar, xur muadibakilere bosin, tiriler bosin, suvekiler bosin, nima toriki gembisi yazishken aldi, imkaniyeti de bar bugen nasib. Ushan arselerde, hamasini cemlab turib,53:03çıxsı bittə nəməge yazıb qoyyçtik. Həməsini tartibbilən, tapilgən nəsilani, apilinqən nəsilani tartibbilən kitab shakiliyi qeltarib qoyyçtigəndi. Xu, kət də vəzihsabu qoygəndi. Xu nərsəni, bu kishi, zaydib nusabitke o kishi nəmə boladi, peyamir asanlar boladi, vahiyyaz yuryan adam boladi, bu kishi gey yukilaydi. Bu kishi, yusri sahabalardan çakarib aytadi ki, xu shat palishadi ki, har bittə yazilgən narsage,53:30yaz ucisa, peyambe sondardo yazgalligi, yazgalligigi ikdigi vaxti tarab qalishadi ikdigi vaxt borishgirik, yazgalligigi ham yaz ucini ozgindi, yazgalligigi shubilen, usnaqili, u ilan qalishadi, hamma ayatlar cannada qaysi bir adam ayatda apkiladigiyanbisa, albetda ungi ikdigi vaxti qosho apkiladi, peyambe sondardo yazgalligigi bu mese sahabalarini qalbilarda yotlanganligi qib misli qanci qanci sahabalar yotligin qalbida, bugi kifaya qalim miyidi?53:58yəni, Qur'an-ı cəmləşdiyi nəhayatda qatdiyi itibar beliladi. Shundan, yaz gəlligigiye həm ikdadan guvaxta ap gelishadi. Shuu acib bugan narsasi shuu ki, Tawba surasdigi aqirdigi ayat baradi, laqad ja'iq, murasulun min ayndayan fasi qimdib geladi, usha iki ayat tapilmi qaladi. Yəni, bar adamda tapiladi, tapilmi qaladi istashadi istashadi, bar adamda tapiladi, onu bittigi guvaxt boladi. Ikti ikkinci guvaxt yok. Geni-geni, usha adamda, qayamil as-salam, qaysi bir vaqiyadi.54:28u adamdi gu ahligi qi adamdi gu ahligi qotad digayin gapin eslashad. U adamdi gu ahligi qi adamdi gu ahligi qotad digayin, qana qazi bu vaqiyada etkin buraydi Peyamber Sulaam. Susan asan eslashadda peyamber Sulaam shum digay digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin digayin dig54:58Bol də, o sahabələrin öz dəlmi Qur'anləri dar, öz dəlmi yotlagən, ahraz də dar indi. Dəyikən bu, öshə nimə dəgi, bogən, aqiki bir hüccat sifatda Qur'anlaq qoyish edib. Abū Bakr dəvr dəgi, bogən, Qur'an də cəmləslik, shu suratda cəmlələdi. Qiratləri də cəmləslik, Usman r.a. dəvr də qoyib. Iki dəsni ortasda gi farxab. Shu Abū Bakr r.a. nuhunu kattabogan huzmatlardan, yenə...55:25Bu qishina xizmatlara qibbo qen, at-tayn ki halifali qorunda durgan bayadlarinda ham xaqt xizmatlarina qalishliyi, xaqt ora shaykirishliyi, bir zunmala d'aytu otorikumar raziyallaha anhu bir xizmat, bir ayalda xizmatini qalamandir borganda qoza'amu, a'ul-bakir borgitki xizmatini qitqenli qoşib ayatda halifa bolat. Qibirqan isa demek, ishlarida a'ul-bakir raziyallaha anhu, ham maqfi suratta qigan, ham oshqara suratta qibla biyaxsamallarina qigan.55:55Bu qishe, shunu yuxun, bizde Abubakir raziyallahu anhunu özge, özgeni torsi, azgeni asini aytibutti, halaz bu qishe, bena faziletlerden, köplabgilerdi, hadislerdigi bu qishe, vaki halatlerden hem köplabgilerdi. Shunu yuxun, bu adamlarini edisadi ki, haqiqi bir islam shakillengen adamlar bu qishe. Islamini özde, toluq sorati kursa tallegen adamlar bu qishe. Shunu yuxun, bularini yaxish görüşliyik.56:25xamda bular bizge din yedib gelishligi sababchi bu geligiden yaxish gorishligi xamda uzmiz-uzmimizda bular geniz vatanikatda moxabbat sakilab qolishligi sazanini gorishligi xam gen bularini indi ularini yaxish gorishligi uchun kimligini belishligi gerek, kimligini belishligi gandar nimaqi geligini belishgirek, nima uchun bularini yaxish golamdi. Uchun uchun sohobalarini, gen bular digi tarix o shkara shafaf tarix bo gel. Yani,56:53xasatan muxlafayi rashidilar bosan, yoyki Peyamberislam giyagan sahabalar bosan, Peyamberislam tarixlari qan qashaf-faflogan bosan, yoni, hatta ujicidegi vaqiyalari qechi xamani asas bayanqil, ashkarqilin gani, yoni, xicxana qangi bir yehsi dadigan, bir iki dadigan, bir ayib boladigan nasasi bomagi. Bularda ham uttushna qangi, Avobakarda bosan, Umarda bosan, ali, bir iki de bu, yoyki bu nasi tashkardigi, hayatu bashkaca ishgardigi, hayatu bashkaca bomagi, yoy bularda, bir iki dadigan sir, ali, adamlarga,57:21isqosaqalati boladigan, demeksir, ashkar maqladigan geblari bomagan, shun-shun bularini tarixlarikin suratda yoratilgan, kancalik zaman bol pitganiga karamastamana, 1400-la ashgan bolsa, 1500-li yakim bolgan bolsa, lekin bularini tarixlari aynan kanqa vaqiyalar bolan bolgan bolsa, ushindi saklanib qoygan. Sababi bularini din saklab qaldi. Din saklab qaldi demeksir, bularini elbette dini itamandan demeksir, urganishligimiz, bularini ashkarishligimiz.57:51lazim boladi. Bu kishi wafat etdi, wafat etgen payitlari da cenazalarini, enime cenaza dimen yugur isliyini bu kishi ayallariga vasiyatki gani, ayalli bilan ogallari bu kishini yuguntir gani indi, canazalarini, cesadlarini yugani indi. Ayallari bilan farzantlari yugani indi. Shundan, ediseli ki, ayalli kishi yerini yugsa bol oran edibdir.58:19Ali raziyallahu anhu Fatima namizde uzlar yugan, irkeksisi ayalini yugsa. Bol oradi, badir masatilada cindik, gabbar, bubar, barastalikin, bularliki aynan sabutlogan narsa. Irkek tamandan, ayal tamandan Abu Bakir da, irkek tamandan Ali raziyallahu anhu genishlari.عرض النص كاملًاالتعليقاتلا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.