نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.
0:00 أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين وعلى آله وأصحابه أجمعين السلام عليكم ورحمة الله وبركاته 0:32 Islam tarixinin daslabki kunlari. Yani, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamdan ki ingi davir sanarigan halifalik ve umaviler davlat tarixidan suqbat quramiz. Bu, Islam tarixi ya qiziquchi king ammaga muljalli. Bu kitab Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam mubhadlaridan ki ingi bir asr mabaynida. Yani, toğri yolda bolgan tört halifa. Abubakir, Umar, Osman, 1:01 və ʿAliy ʿRaziyallahu ʿAnhumlər həm də ʿUmawillər dəvlət tarixin ʿUz ʿIçig ʿAlad. Bu əsr Islām ʿUmmatinin en ʿAliy dərəcədəgi ʿAdālat və fazilətlərgə tolə dəvrə bulgin. Bu dəvrnin en əvzal ikaniga Peyğəmbərimiz ṣallallahu ʿalayhi wa sallam sahih ḥadislərdə bəʃārat birgindir. Bu əsr, misli korilməgan ʿUlkən ʿGalabə və ʿFatihlərgə bay boliçnan bir qatarda, I 1:32 içki fitnələr həm təleyginə sadir bolub otgin. Bu kitabda, ənə uşa fitnələrni, qularnin kilit çıqış səbəblərni həm toğri yartışka hərəkat xilingin. Siz bu kitabni okur iken siz, büyük ajdatlarınız bolmuş sahabeler yaşab otgin davirlargi, qular basiden kechirgin turli waqiya wa hadisalargi, yenə bir bar waqif bolasiz. Allah ta'aladan tawfiq sorimə. Ba uş bu kitabimizdeyi hər bir harfi uchun, 2:01 uluqan acirlar birishini, va tariqtan ibrat alib, guzel khulasalar chikarishimizin nasib qilishini surayni. Bismillahirrahmanirrahim. Butun alamlar perverdigara Allah ki hamdlar bulsin. Bandasi hamda peygambari Muhammet ki, aile azalari wa sahabalari yu qiyamat kunigece uzad ki yaxshlik ven iri yashkan kimselarinin ber chasiga salat salamlar bulsin. Bu tariq kitabi 2:30 Peygamber sallallahu alayhi wa sallamnin toğru yol tutgan xalifalari, sahabalar hamda momullarinin yetakchi sarkardalari, shuringdik, buyuk fatxlar va yuksak amallarga tola umaviler islami davlatinin tarixi haqidadir. Peygamber sallallahu alayhi wa sallamnin sahabalariga nisbatan biznin burcimiz qandayi buradir. Albatta ulariga nisbatan biznin burcimiz, qinanchi ahli sunna wal jama'a o alimlar itfaq qilganidik, 3:00 Ularini yaxshi qorishimiz, hurmat itib, ulari haqida yaxshi gumanda bolishimizdir. Ular, teyvamber sallallahu aleyhi wa sallam madarsasinin talabalari, Quran-i Karim hafizlari, Allah yolla cihat quruvchilaridi. Biz, Allah ta'ala oz kitabida, Hashir surasinin oninci ayatida, ulardan keyin, dunyaga keligan zatlar ayiturlar. Barverdi qara. 3:27 Ozin bizlarni va bizlardan il yari iman bilan otken bradarlarimizdi maghfirat qilgin, va qalbarimizda iman kiltirgan zatlar uchun, biran ghilli qashqilmagin. Parvardigara, albat tasimi hriban wa rahmidir sandir, xaber birgan kimselar sirasdan bolishga intililik. Zira ular, iman, cihat, peygambar sallallahu aleyhi wa sallamga yardan berishbilan, bizdan il yari otkenlar. 3:55 Allah ularinin behar chasdan razi bolsin, hamda behar chalarini ham razi qilsin. Ular haqida Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam sahih hadiste sahabalarini sokmeynir. Canim qolida boluyen zatki qasam ki, sizlarnin biringiz uxud tağim misli che tillani infaq qiladiyan bolsa, ularinin bir xawchiye ham, unin yarmiye ham yetmidi dilaytgan. Ve Allah ta'ala uiz kalamida, 4:24 ularini koplab orinlar damaxta gen. Masalan, muhajir va ansarlarinin birinci pishqadamlari va ularga qirayli amallarban irgeshgan zatlar. Allah ulardan razi boldi. Va ular ham Allahdan razi boldilar. Tawba surasi, yuzinci ayat. Sahabalarinin bercalari adalatli, ishanxli, salix momillardir. Ahli sunna, sahabalarinin yamanliklari haqida qilinadigan berca ruayetlarga, shubha nazarribilan xaridilar, 4:55 hamda ularinin yehudiler, macusiler, va ularinin munafiq, cahid irga shushilar toqib chikarigan toqimalari, yalgan yasik geplaridib xisaplidilar. Doğri, sahabalar xatava gunahlardan pak imaslar. Bırak ular, adamlarinin gunahtan uzaq rağı, tawabaga isa yakiraqlaridir. Ularinin peygambar sallallahu alaihi wasallam ilan birga, ulkan xizmatlari, fida iliklari, xair ixsanlari, 5:25 Samarali ibadatlari burgen ki, insha Allah, bu amallar ulardan sadir etilgen bahacca nuxsanu kamchiliklarini ushirib dashdiyib. Bazan ular ummati, dinini deb, yaxshi niyat bilan ishtihad qilib, ayrim xataliklariga yol qoydilar. Baraq bu xalatlarda, ulardan toğru tapkenlari uchun iki acir, xataqli uchilari uchun bir acir, yani sabab bolad. Ular zaman koksidegi acaib nishani. 5:56 tarixnin yarqin yulduzlari boliyanlari, ularini ummatini khurmat vab muhabbatiga sazawar qalib qoydi. Bazan kisi sawal qalib qoladi. Dishundayikan, nimi ucuni ular orasta fitna vab uruslar sadir boliyan? Xalifalardan uch dasi qatil itiliyan, bazilari hukum sultanlik bilan cayin qaliyan. Biz, Allahun intawfiqi bilan eytamiz ki, uchala xalifa, Umar, Usman, Alilarinin qatil qalini shir. 6:24 İslam ularinin batillari yu kufrlarini percalab tashdagan yahud, macuz ve munafiqladan ibaradi din dushmanilardin rijalari asasla bolgan. Ularinin ucalas xam insha Allah shahid bolganlar. Amma ixtilaf ve orushlariye kelsek, bu ularinin istihadlari bilan bolgan ki, ular bu bilan hukumranlik ve hakimetke erishchun emaz, belki Allahnin yuzini, unin raziligini istaganlar. Bu halatta ularga yukarda etganimizdik. 6:56 Toğru tap uçuga iki acir, xataq uçuga bir acir bolad. Bu içtikatlar və vaqiyalarinin tafsilatı inşa Allah oz ornada ayiti botlad. Xatta xaq yüzeyye çiqib sahabayi kiramlarinin fazli yakqal kuz yetesh dinan. Allah ularinin bər casna razi bolsin və razi ham qılsin. Allahinin yalgız oza toğru yulga yullu ucu, tawfiq beri ucidir. 7:28 XIII. Hiciriyyillər. Ukşinin nasabı və faziləti. Ukşı, Abdullah ibn Usman, taymi, Qurayşi bolib, Rasulullah sallallahu aleyhi və sallamdan iki ilki intuqliyib. Cahiliyat davrıda, Abul Ka'ba, ya ki, Abul Uzza, deyib namlanar edib. Songra Islamda, Abdullah ibn Usman, deyib namlanar ediyem bolib. Otası Usman, Abukuhafel, qabibden taniliyib. Abdullah ibn Usman, 7:59 islamda da'avatna qabul qilishka shashganlari hamda bunda birinclardan bolgani uchun Abu Bakr, deyib atalli. Bu, erkeklardan islamiya kirganilarnin birincisi boldi. Shunindik, Israa wa Mi'raj khadisasi da Rasulullah sallallahu alaihi wasallamni tasdiq etgani uchun Siddiq, deyib sifatna inganlar. Binabarin uqshi Rasulullah sallallahu alaihi wasallamni na faqad bu khadisada. Baliki, unin barche sozlari yu, 8:28 amallarda tastiq etarda. Abubakir r.a. jahiliyat davrida yuzinin qirayli bolgan uchun atiq deb atalgan bolsa, Islamda ham, Peygamber s.a.v. dozaqtan birinci bolub azad etirishiblan basharat qilganlari uchun atiq deb tanaldi. Bu torda ruayat qalib aytishadi ki, Peygamber s.a.v. kullarinin birida bamdat namazini okub bolgach, 8:56 Qaysi biringiz, bugun rozadar xalata tang attirdi, deb soradlar. Abubakir, raziyallahu anhu, ey Rasulullah, min kechasi, ertaga roza tutsam, deb niyat qilidu atkan edim, rozadar xalata tang attirdim, dedi. Son yana Rasulullah, sallallahu aleyhi wa sallam, bugun kim kesalini ziyarat qildi, deb soradlar. Umar, raziyallahu anhu, biz xazirgini namaz oqib, ornimizda ham zilmadik ku, qande qilib kesal qoramiz, dilayibdi. 9:26 Abubakir raziallahu anhu, men ey Rasulullah, menga bradarim Abdurrahman ibn Arf kasal ikanini xabar qilishgan edi, masjidka kerishta yol-yolakay aldidan otib, halini soragan edim, dedi. Son yana Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam, bugun qaysi biringiz biran sadaqa berdi, deb soragan edi, Umar, ey Rasulullah, namaz oqiyanimizdan beri, siz minan birga kamirlamaya otiribmiz ki, kandey qilib sadaqa berib ulguramiz, dedi. 9:57 Abubakir yena, men ey Rasulallah. Masjide kirgan edim, qarasan bir kishi tlamchilik qilib turibdi. Amtirahman ibn Abubakirnin qolida, bir burda nam barib, onu alib tlamchiga tutqazlimli jawab qilli. Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, kursantlikten yuzlari yarishib, ey Abubakir, sizga jannat mubarak bolsin, sizga jannat mubarak bolsin, dilayt bilir. Bu bilan u kishi, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, 10:26 dozaqdan najat tapshi bilan basharat dergan birinchi kimsa boldi. Bundan, Abu Bakr r.a. an hunin fazli va yaxshi izgu amallarga bolgan shashilishi kozga tashlinadi. Bu tohru da Umar r.a. aytadi. Men Abu Bakr bilan biran bir yaxshilik amalda musabaka qiligan bolsan, Abu Bakr meni barchasta artta qallarib gitgin. Ali ibn Abi Talib r.a. isa, u, yani Abu Bakr, hamishe sabiq buluchi, uzu uchi edi. 10:57 Canim qolda bolgan zat ki qasam ki, biz qachan bir izgulik amalada bahslashgan bolsak, Abu Bakr bizni artta qaldarib getgan digi. Abu Bakr riziyallahu anhu, kincilik sharaitida osi bolgaydi. Kim ki cek saudasadan shugurlanar edi. O, tijaratadan katta mablaqni jamlayan, ba bu mallar, u kishi musulman bolgandan kin, jihad tadarigi uchun bolgan. Zira u koplab mablaqi, 11:27 Mal duniyasini din kelimesini ali qilish, Allah wa Rasulini razi qilish uchun sarflaya. Ukshi fil yilidan iki ilkeyin, yani miladi 573. ilde Mekkada toglaya. Fa peygamber sallallahu aleyhi wa sallamga yashta yaqarraq bolga. Shunindik, peygamber sallallahu aleyhi wa sallamga xulk atvarida ham, sifatlarida ham, basqalardan yaqarraq bolga. Yashligdan gozal xulklilik bilan mashhur bolga. 11:57 Bolaligidan, bud sanamlarin taqqirlar, ularini muqaddas bilib ibadat qiladiganlarinin akillarini kamsitarib. Chunindik, cahiliyatta ham araq icmagan. Unna bunun sababini sorashganda, qabro itibarimni saklab, shan shavkatimda avaylardim. Chunki kim araq icse, akli ve shan shavkatiga putriyetadi da, deb cavab qilganigin. Ukshi raziyallahu anhu, ulfatli, dostlashu ucan. 12:27 çıraili muamilali buli. Kəmtərlik və kongilçänglik u kşinin təbiyyati bulib, cahiliyatda həm, islamda həm, branta adamdan kibir qilib uzini belan tutmayı. Əgər brar kşi u kşini məqtasa, yenə də tavazilikdə ziyada bular və, ey pərvardigar, albette sin, minə uzim nə həm yaxşı bulu uçıraqsan, dir edib. Abubakr r.a. musulman bulishi. 12:57 Ruvayatchilar Abubakir erkeklerden birinci bolib musulman boliganini zikir qilishadi. Sahih hadisda ruvayat qilinadi ki, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, biran kimsani islamga davat qiligan bolsam, Abubakirdan bashkasinin bir tohtalishi, yani taraddodu boligan. Bu yasa, u kishinin islamini qabul qilishi angini ravishti. Qalbi ve tabiatdaygi paklik bilan boligan. Bir bar korishta yok, but sanamlerden ozaq tutgan akil idraki, 13:27 unu haqqa yollagyanini korsatib turad. Abubakir r.a. ən hudan ruwayat qilmad. Men balagat yasha getib qalganimda, qatan meni qolumdan uxilab, butlar turadigan cayga alib bardi. Va, ey oğlum, bu senin hudayin, ded, meni unin aldada qaldarib getdi. Men unga yaqinlashib, men yalan hachman, meni kim bergin degan edim, meni jawab qilmadi. Shunda meni onu tashman ber urgan edim, kulab tushdi, dedlar. Abubakir r.a. ən hudan, 13:57 Peyğəmbər sallallahu aleyhi və sallam xayatları dəgi cihadıdan qısqa calawxalar. Əbu Bakr r.a. musulman bol yeneden kin, muşriklerden kob azarlarga biçar bol. Turli qinçilik və musibetlerini başdan keçirdi. Allah yolda yetken bunda qinçilikler tüfayli kucsizlanib, qafirlariga taslim bolub qalmadi. Bunga biz, Mekkada, İslaminin awalgi davirlarida, musulmanlar blan muşrikler ortasta, 14:27 Quraysh qizigan vaxta Utba ibn Rabi'adan yetkin aziyyatini kiltirib otishimiz kifaya qiladi. Utba, Abu Bakrni izlap topib, onu shun dey uradi ki, yuzdari shib, hatta tanamaz xalaya kilib qiladi. Bunin xabari, Abu Bakrnin qabilasi bani itayimga yetib barib, ular yugurib kili shadi, va u kishini mushirikladan ajiratib alib, kimi da uyye kutarib barishadi. Unin ulimi da shubhaqli shmasedi. Ulardan bazilara qishqirib, 14:56 Allah ki qesam ki, agar Abubakir ula digan bolsa, utbani albette uldiramiz, deli. Son Abubakirni urap alishib, uzey kiltirishi harekat qilishti. Abubakir uzey kilib, birinci ayitkan geplari, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamga nema boldi, mengi xabarini berinlar boldi. Shunda ular u kishiya malamat tashini yadirib, cirkib tashlashdi. Onasidan, unu uzey kiltirib koya digan buran oqad berishini talab kildilar. 15:26 Abubakir isa Rasulullah nimaqliginlarni bilmestan tus tatmastigin aittir. U zatnin Arqam ibn Abil Arqamnin xawlusi ikanini bilgach, aldilariga barmakchib oldu. Shuhalatda taamlanmestan chikshiga, qanasi tarafidan karshilikini sezip qalib, ta Rasulullahni kormaginlari qa tus tatmastigga qasanichdi. Song ozini koterib yurishga qadir bolmaganidan, qanasi vayena bir muslimi ayalga suyanib chikdi. 15:55 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam uqshga juda achinib kuchaqla bağrlariga basti. Abubakir isa Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamdan anasini Allah taala uqshi sebabli dozaqtan najat bersin diye islamga davat qilasini sorab. Bu, Abubakir raziyallahu anhu dichar bolgan, ya ki basidan kechirgan, kup halatlardan baridir. Bu halatlar, Abubakir raziyallahu anhu nin imani ve ikhlasini, 16:25 qatdiq imtihan qilishi uchun moriyan. Abubakir r.a. anhu isa, bu toğrda cuda acaib namunalar qalrayi. Allah ta'ba Abubakir r.a. anhu uchun, Rasulullah s.a.v. bilan birga, islamda iki adamnin ikkincisi bolishini, surqara daxam, badar jangida Rasulullah s.a.v. uchun ornatiligan chayla daxam, qala yersa, Rasulullah bilan mushriklar ortasta kechgan baharca jaynlarda, 16:54 ikite odamnin ikkinsisi, yani hamraho borishini nasibirki. Qullas, Abu Bakr, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamga siri daxam, qashqara daxam, qinchiligi yu, kinchiligi daxam, ozinin ishlari yu, amma muslimanlardin ishlari daxam, en yakin hamraho borili. Abu Bakr, raziyallahu anhu, xalifalikla bayat qilmishi. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam vafat itib, 17:24 Odamlar bu bilan qattik xalatdan sarasimaga tushub qalishgan vaqtta, Abu Bakr r.a. Rasulullah s.a.v.in vafat etganana odamlarga bildirib, çukur iman bilan, ey odamlar, kim ki Muhammetka ibadat qiligan bolsa, u zat vafat etib getdi. Kim ki Allahka ibadat qiligan bolsa, Allah berhayat ölmeydi debdurdi. Sonra ularga, 17:50 Allah ta'lani Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamga ayetgan ayetlarin tilawat qilib verdi. Ey Muhammad, hech shak shubhasiz, siz xam ulbu uchidirsiz, ular xam ulbu uchidirlar. Zumar surasi 30-ci ayet. Muhammad bir peygambardir xalas. Undan iliyar xam peygambarlar otgan. Bas, agar u, yani Muhammad sallallahu aleyhi wa sallam vafat qilsa, ya ki uldirilsa, ketin gizga. 18:19 Yani, kufruya qaytib kitasizlar mi? Kimdakim kitiya qaytib kitse, Allah ya biran ziyan yetkaza almaz. Belki faqat uziga zarar qiladi xalaz. Allah isa, yullardan qaytmey, shkur quruşu bendalarini munasib nukafat leydi. Ali Muran surasi, bir yüzü qırxdörtinci ayat. Bu haqiqatni aynabitke musulmanlardin vazifasi, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam Rabbisiga yuluqqanlardan kiyn, 18:48 Uzlariga din v dünya ishtarini baxxarib turadigan xarifa saydashga shashir ishtari kerek idi. Muhacirlar xalatdan chqib getish uchun, Abu Bakr bilan masjidda yalishti. U shafaytda ular bilan birga, ansarlardan bet taskan bolmadan idi. Abu Bakr ansarların itibarlik xuklari bolgani uchun, ularınin ishtiraksiz bu kabi muhum mavzuda hukum chqarishini xaklamadi. Bu ish, butun islam ummatinin ixtiyari v itfaq bilan bodishi, 19:17 Bu yerdə heç qəndə ixtilaf, niza, ya ki bölnib ketish bolməsi lazim edib. Abubakir r.a. ansarlar Saida qabiləsinin ayvanıda yığlişkənidən xabar tapib, u yergə Umar və Abubaydar r.a. xamrahligdə tez də yetib bardi. Ularna xam xalifalik ishiq haqqıda sözləşiyatkan xalla uçratdi. Ular xam xalifa uzlardan biri bolish kirakligin aytishiyatkan edib. Bungə, 19:45 Ular Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamga hamda u zatlan birga bolgan muhacirlarga cay berib, yardam qilganlarina hucjat qilib alishgan edi. Bu yiginda muhacir va ansarlar ortasta munazarara qizib, har bir guruq ozini hucjatini maqullar edi. Abubakir razillahu anhu, ahiri bu xalatna xalqilish uchun korunlardan turub qutba qildilar. Ansarlarinin fazidatlarin tiliye alib, ularini maqtadi. 20:12 Muhacir və ansarlar bir məxsad sarı intibiyatkan bir ummat ikanligini bayan qılib, sonra imamlik, yani xalifalik, Qurayşnin xaqdi ikanini ispatda uchi hadislar və kuşli hüccatlarini kiltirib otdi. Ansarlar u kuşinin kiltiriga hüccatlariga taslim boldilar. Musulmanlar bu büyük iş xalifalikte en yaraqli, layiq kushi Abu Bakr dip tapishti. Zira başqa sahabalara tohluq bolmigan khususiyatlar u kushi da mukammad edi. 20:41 Bunin hech ajeblenarli yeri yok, chunki u kshi Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamni xijrat seferlardayi hamrahi, ghar dagi ikka ulanning biriyidi. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam biyatab baytlarda u kshini musulmanlarigi imam bolishi uchun iliyari sura turib, Allah ham, musulmanlar ham Abu Bakirdan boshqani xakhlamaydi, dib ayitkan idilar. Umar raziyallahu anhu, Abu Bakir yaqqolin chozib bayat qaldi. 21:11 Berce yigliyanlar uqshiga bayat qalishti. Yirtas kuni, yani hicri 11-ci il, rabi yil awvel ayinin 14-ci kuni. Abubakir musulmanlarla masjidda cemlandi, ve muhajiru ansarlar icmasi bilan uqshinin bayati toluq boldi. Shublan uqshinin bayati shar'i bolib, itaati vacib boldi. Uqshi, rasulullah sallallahu alaihi wasallamni xalifasi, yani orumbosari, 21:38 və tuğri yolu dəyi xalifələrinin birincisi qeyləndi. Abubakir r.a. siyasati. Biz, Abubakir r.a. siyasatini, uqşinin peygambarımız s.a.v.in masjidləri də, umumi bayat algənlərdən keyin sözləyən qısqaca xutbəsidən, xulasa çıxarib alışmizmikun. Uqşinin aytkənləri içi də, ey adamlar, min sizlərga valiyi qilindim. Min aralarinizdə en yaxsi imazmim. 22:10 Agar yaxshilik qilsam, menge yardam berenlar. Agar yamanlik qilsam, meni toğrlab koyenlar. Rastgoylik, amanat, yalgancilik isa xiyanatdir. Oralarin gizdagi zaif kimsa, unge insha Allah haqqini alib bermagunumcha, menin khuzurimda kuclidir. Oralarin gizdagi bakuvat, yani kucli kimsa, menin khuzurimda zaiftir. Hatta, 22:38 Men undan inşa Allah haqqini alabi. Qaysibir qovm Allahnin yuridagi cihatini tarq qilar iken, Allah ularga xarlikni birabi. Qaysibir qovmda buzuqlikler tarq qilar iken, albatta Allah ularga balani ammabi qiladi. Madami ki, men Allah va Rasuliga itaat qilar iken, men minge itaat qilignar. Agar Allah va Rasuliga asilik qilsam, men uchun zimmalarinizde itaat qalmidi. 23:09 Bu xutba qisqa bolishaya qaramay, fikir yurtgan kimsa, unda hamma zamanu mekonlarda xalqlar u bilan başqarlishi munkum buladigan kamil dasturun tapad. Bu xutba, hakim adam zinatlanishi lazim buladigan tawaziyaga, shunindik yaxshirik yulidagi xur fikirlilikga, adalat va insafnin ali chokqilariga isharakli budad. Allah yule cihat qilishga, xamda faxsh va munkar ishlariya qarshi kurashka chakirad. 23:39 Zulmu tughiyanga cheq qoyal. Bu ham bolsa, Allah va Rasuliga itaat qilish, va din adablarini mahkem tutushtir. Agar hakim bu cheqaradan cheqa chqadigan bolsa, uzga ham, adamlariga ham zulum qulu ucu bolad. Bunda ixalatda isa, adamlar zimmasla unga itaat qilish qalmaydi. Shundi qilib, Abu Bakr raziallahu anhu qisqa satirlar orqali, tiledan awal qalbi sozlaydigan togri, 24:08 buyuq siyasatni chizib diriyabdi. Bunin acabna narliyi yeriyo. Zira tarix, bundi siyasatni uzaq zamanlar uchiye qarami saklab qolgan, va uqshini bagi ishlari buyuq amallarini tastiq etib ugdurigan. Suhbatimizni shu yirde yakunlayiniz. Wallahu ta'ala alam, subhanika Allahumma wihamdik, ashadu an la ilaha illa anta astawfiruka atubi ilayk, wa akhiru da'wana anilhamdulillahi rabbil alamin.