♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersSesDavette Tedricilikadmin·3 views·5 months agoBy: Muhammed Ebu Said el-Yarbuzi Source: IslamHouse.com · Muhammed Ebu Said el-Yarbuzi#Audio#IslamHouse#Muhammed Ebu Said elYarbuziMetinbeta▸Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.0:00Ve âti e'mâlinâ. Men yehtihillâhu felâ mudillelâh, ve men yudlil felâ hâdiyelâh. Ve eşhedü en lâ ilâhe illallâhu vehtehû lâ şerîkelâh. Ve eşhedü enne Muhammeden abduhu ve resûlu. Eme ba'd. Fe inne hayra'l-hadîti kitâbul-Lâh, ve hayra'l-hediye, hedi Muhammedin sallallâhu aleyhi ve sellem.0:28وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْتَثَاتُهَا وَكُلَّ مُحْتَثَةٍ بِدْعَةٍ وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٍ وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ اَعَذَنَا اللّٰهُ وَاِيَّاكُمْ مِنَ النَّارِ اَعَذَنَا اللّٰهُ وَاِيَّاكُمْ مِنَ النَّارِ Bu benim son sohbetimin bugünkü buradaki son sohbetimin başlığı daavetteki öncelik ve tedricilik.1:10zorlukları ve çözümleri davet mevzu ile alakalı meseleleri arkadaşlar işlemiş olmasına rağmen olmalarına rağmen herhalde bana da bu pay İslam daveti ile alaka kurulduğu için bunu düşündük ve böylece düştü davetteki öncelik denildiğinde mutlak davet edecek kişinin önceliği1:46davet edilenin önceliği, davet ettiğin şeydeki öncelik, bu üçünü de ihata eden, kuşatan bir anlamdır. Eğer tebliğ edenin öncelikli mevzu bahisse, mutlak davet ettiği şeyi, öncelikli davet edeceği şeyi, mutlak iyi bilen birisinin olması gerekiyor. Çünkü davet etme,2:16davet etme yükümlülüğünü hissederek kişinin eyleme dönüştürdüğü bir şey değil. Davet ettiği şeyi de çok iyi bilen birisi olması gerekiyor. Ama genel anlamda bize baktığınızda marufu emretme, münkerden alıkoyma, İslam'ı anlatma yükümlülüğünü bir ders esnasında dinleyip kitapta okuyunca hemen kendisinin2:47İslam'a davet etme gibi bir yükümlülüğünü omuzlarında bu ağırlığı hissederek davet etmeye başlıyor. Halbuki davet etme yükümlülüğü öncelikli davet edilecek şeyi bilenin omuzlarına yüklendirilir. Ondan cahil olan, habersiz olan birisinin kat'iyetle o şeyi bilmeden evvel bir yükümlülüğü hissetmesi,3:16kendisini mükellef olarak düşünmesi görmesi öncelikli değildir. İkincisi davet edeceğimiz şey tabi ki İslam'daki öncelikli olan şeydir. O ne ise mutlak kişinin dünyaya gelirken yaratıldığı gaye ile bunun çok yakından ister kelime olarak isimlerdeki müştereklik3:48ister o isimlerin içini dolduran esaslar olarak büyük payda bir ortaklığı vardır. Devamlı tevhid derslerinde, arkadaşların tevhidi işleyen sohbetlerinde, derslerinde bunu duyarsınız. O ise Allah-u Azze ve Celle'nin Zariyat suresindeki buyurduğu sözünde وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونَ4:19Ben cinleri ve insanları sadece bana kulluk etmeleri için yarattım. İbadet etmeleri için yarattım. İnsanın yaratılış gayesi kendisini yaratan halıkına, yaratıcısına kulluk etmekse bu denli gayenin4:54Serahaten belirtilmese hiç kimsenin istisnasız ben ne için yaratıldığımı bilmiyorum gibi bir söz söylemesi mümkün değildir. Ama yaratılış gayem olarak zikredilen bu ibadetin kulluğun ne anlama geldiğini yakalayamıyorum. Derse bunda ona haklılık payı vermek gayet makul olan şeydir.5:25Bizler, dünkü dersimdeydi zannederken size, işareten söylediğim, geleneksel İslami anlayışta, biz birçok kelimenin ıstılahi anlamını karıştırıp, karman çorman etmişiz, alt üst etmişiz, onun çağrıştırdığı anlamı kısırlaştırmışız. Bizim yaratılış gayemiz kulluksa, bunu ister Arapça, obudiyet,5:59İbadet, ister Türkçe kulluk diyelim, şu bir gerçek ki kulluk, ibadet kelimesinin anlamı değil, Türkçe karşılığıdır. Yani ibadet, obudiyet kelimesine kulluk derseniz yine soru işareti duruyor. Kulluk ne demek diye soru sordurtturur insana. Bizde ise kulluğa yüklediğimiz anlam ibadete, namaz, oruç, zekat nevinden şeylerin edası. Aklına hemen bu geliyor.6:33Demek ki ibadetin anlamını kısırlaştıran biz olunca, ibadeti sadece bu cümleden kabul edince, İslam karşıtı olanların bu denli ibadetleri Allah ile kul arasındaki bir ilişki olarak görmesi kadar basit bir tavır sergileme olamaz değil mi? Dün dediğim gibi İslam karşıtı olan taraftan gelen ne denli bir tepki varsa bu tepkide inandım diyen kimselerin,7:05yani tanıyamadıkları, inandıkları Kur'an'a hiçbir keyfiyetiyle vakıf olmayan insanların payının çokluğunu zikretmiştik. Eğer biz kulluğun içini bu denli birkaç yüz ile doldurmuşsak, namaz kılmak, oruç tutmak, zekat vermek dediysek, hakikaten bu ibadetler görünüşte aslen de olsa, teferruaten de olsa, namaz Allah ile kulluk arasındaki bir eylem ilişkisi doğru.7:37Oruç da böyledir. Haç da böyle bir ibadettir. Zekatı hemen bunu diyemeyiz. Zekat senin malından karşı tarafa yardım, muhtaç olan insanların ihtiyacını gidermek olarak verdiğin bir şeydir. Zaten onlar da zekat gibi bir şeyin eylemine Allah ile kul arasındaki bir iş demiyor. O zaman biz yaratılış gayemiz olan, davette öncelikli olan,8:04Yani yaratılış gayemiz, kitapların indiriliş sebebi, Resullerin yollanmış sebebi yaratıldığımız bu gaye içindir. Ki az sonraki tafsilatta bunu göreceksiniz. Ama ben isterim ki yaratılış gayemiz olan bu kulluğu ismen, serahaten bildiğimiz gibi bu ismin içini dolduran müsemmayı, içini dolduran cüzleri de bilmemiz gerekir. Bu cüzleri nedenli?8:31istenildiği gibi geniş tutmuş isek, anlamı o denli dolu dolu bize yansır. Ne kadar noksan doldurmuş isek, anlamı o denli de bize noksan akseder. İbn-i Teymiye rahimahullah, Allah kendisinden razı olsun, El-Ubudiye isimli risalesinde kulluğu tarif ederken, hakikaten özlü, veciz cümlelerle, kelimelerle kurduğu cümlede diyor ki,9:04Kulluk, zahiri ve batini, ameli ve kavli her şeye cami bir isimdir diyor. Bunu bu denli Arapça kelimelerini koruyarak kurduğumuz cümleden hakikaten bizim toplumumuza düşünmeyenler için, düşünce asala olanlar için, düşündürülme gibi bir eylemin içinde bulunmayanlar için tek bir şey ifade etmiyor. Yani9:42Zahiri ve batini, ameli ve kavli Allah-u Azze ve Celle'nin razı hoşnut olduğu her şeye cami bir isimdir dediğinizde bazen arkadaşların da sıkça kullandığı gibi bu arkadaşların anlayabildiği bir cümle değil. Verileni anlamıyor. Belki bazen haklılar ama ben her zaman haklı olduklarını düşünmüyorum. Ama şu bir gerçek ki genelin anlaması gerektiği bir şeyi, yaratılış gayesi olan bir şeyi10:12hakikaten pürüzsüz algılayabilecekleri bir üslup, sadeliği içerisinde sunmak lazım. Bunun için biz bu gibi dersleri işlerken, kulluğun Türkçe tarifinde diyoruz ki, insandan, insanoğlundan, düşünce, söz, kasıt ve fiil olarak sudur eden her şeyin tek adıdır kulluk. İnsandan düşünce olarak, söz olarak, kasıt,10:44Kalbin amelleri, fiili, kastı, niyeti bunu demek istiyoruz. Fiil olarak sudur eden her şeyin tek adıdır kulluk. Genel anlamdaki bu tarifi ne demek? Demek ki insanoğlundan sudur eden ne varsa düşünce olarak, düşünce bir kulluk eylemidir. Ayette zikrettiği gibi söz bir kulluk eylemidir.11:14Söylediğiniz sözler her nevi ve çeşidiyle. Kasıt, kalbi amellerinizin kaslı muradi niyeti bir kulluk eylemidir. Sihil olarak sizden sudur eden her şey, bir yetimin ensesini dahi okşamanız bir kulluk eylemidir. Yüzünüzdeki tebessüm bir kulluk eylemidir. Ağzınızdan çıkan hoş bir söz bir kulluk eylemidir. Hatta hadis-i şerifte sizin,11:42Eşlerinizle münasebe-i cinsiyetiniz dahi kulluk eylemidir, sadakadır diyor. Sahabe bu ifadeye taaccüp ederek diyor ki ey Allah'ın Resulü insanın şehevi arzularını tatmine çalışması nasıl bir sadaka kulluk eylemi olur ki diyor. Sizin bunu haramdan telafi etmeniz nedir? Günah olan bir eylemdir. Genel anlamında şeytana takdim edilen bir kulluktur.12:13Sakın haram ve helalde şeytana tabi olmayın, zira ona kulluk etmiş olursunuz diyor. Bu anlamdaki bir kulluğun tarifi bize şunu anlamayı sağlar. Demek ki insanoğlu rastgele düşünen, rastgele konuşan, rastgele kalbi niyeti olan, rastgele fiilleri olan bir varlık değil. Ağzından çıkan kelime ya tuğba ağacının çekirdeğidir ya da zakkum ağacının çekirdeğidir.12:46hareketiyle tahkir edici nitelikte işaretleri böyle bir şey, birisinin ensesini okşaması, tebessüm edişi, bunlar mutlak ve mutlak bizim amelhanemize ya hayır ya da şer, ya günah ya da sevap niteliğinde yazılan şeylerdir. Binaenaleyh bu gibi bir13:16kulluk anlayışı bizim devamlı, müteyakkız, uyanık, rastgele bir söz söylememe gayreti içerisinde olmamızı sağlar. Çünkü bizim hiçbir şeyimiz yoktur ki o bir kulluk eylemi olmasın. Tabi ki bunu bu anlamda ifade ederken daha yukarılardaki elde ettiğiniz malumat ile karşılaştırarak peki bunların Allah'tan gayrına takdimi,13:48şirk mi olur gibi düşünce ile, zihninizde hemen soru oluşturmaya kalkmayın. Önce kulluğu, geniş anlamı, fıtri bazda ele almanız gerekir kulluğu. Yani öncelikli olarak bizim, yaratılış gayemiz bu ise, davetteki öncelik bu ise, davetçinin öncelikli olarak bilmesi bu ise, mutlak bizi bunun bilmemiz gerekir. Herhalde, birkaç ayetin zikri,14:19bu meseledeki bizim kanaatimizi, yani bu meselenin doğruluğu hakkında selametli bir bilgiyi yeterince vermiş olur. Allah-u Azze ve Celle Kur'an-ı Kerim'de diyor ki, وَلَقَدْ بَعَثْنَا ف۪ي كُلِّ اُمَّةِ الرَّسُولَ اَنِ اَبُدُ اللّٰهَ وَجِتَنِي بُالطَّاوُودِ Biz her ümmete bir nebi yollayarak onların davet ettiklerini, tek olan Allah'a kulluk etmelerini,14:49Ve tağutlara ibadetten sakınmalarını emretmiş olmasınlar diyor. Yani ne kadar Resul yollanılmış ise her ümmete bir Resul yollanılmış. O davet ettikleri yollanıldıkları ümmeti tek olan Allah'a kulla ve tağutlara ibadetten sakındırmışlardır. Ve başka bir ayet-i kerimede ise, لَقَدْ اَرْسَلْنَا نُوحًا اِلٰى قَوْمِهِ فَقَالَ يَا قَوْمِ اُعُودُ اللّٰهَ مَا لَكُمْ مِنْ اِلٰهٍ غَيْرٌ15:20Biz Nuh'u kavmine, Nuh hakkındaki buradaki aleyhissalatü vesselam malumatımız, Müslim'deki hadisi şerifte insanlığa ilk yollanılan Resul kimdir? Nuh aleyhisselamdır. Biz onu kavmine şöyle demesi için yolladık. Ey kavmim, Allah'a kulluk edin. Zira sizin ondan başka bir ilahınız yoktur. Arkasından, وَاِلَا عَادٍ اَخَاهُمْ هُوْدًا15:56At kavmine de kardeşleri Hud'u yolladık. Onlara şöyle desin diye. Aynı ifade. Ey kavmim! Allah'a kulluk edin. Zira sizin için ondan başka bir ilah yoktur. Bu cümleden zikredilen ayet-i kerimeler Resul'e kadar dayandığında وَمَا اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ اِلَّا نُوحِيَ اِلَيْهِ اَنَّهُ يُوحَى اِلَيْهِ16:27Biz diyor senden önce ne kadar Resul Resul yollamış isek onlara şöyle vahyedildi. Benden başka ibadet edilecek bir ilah yoktur. Bu gösteriyor ki umuman Resullerin geliş maksadı Allah'a kullar davet etmektir. İlk başta okuduğumuz ayeti kerimede de anladığımız ne?17:00bizim kulluk için yaratılmış olduğumuzdur. O zaman kulluğun bizim tarafımızdan çok iyi bilinmiş olması gerekir ki yaşayalım. İşlenildiği gibi eda edelim. Çok iyi bilelim ki insanları ilk davet ettiğiniz şey o olsun. Resullerin daveti bu merkezde olduğu gibi dün münasebetine binaen zikretmiştim.17:32Muad İbni Cebel'in bir davetçi olarak, Resul'ün ümmetinden birisini davetçi olarak yollarken ona dedi, Ya Muad, inneke te'ti kavmen min ehlil kitabi, evvelema ted'uhum ila en yuvahidullaha, ev ila en ya'budullaha. Muad dikkat et, sen ehli kitap olan bir kavme gidiyorsun.18:03Rastgele bir topluluğa gitmiyorsun. Hicaz ehli gibi bir mişir toplumuna cahil, ünlü bir topluma gitmiyorsun. Sen kitap ehli bir topluluğa gidiyorsun. Onları ilk davet ettiğin şey, Allah'ı birlemeleri. Yani ona kulluk etmeleri olsun diyor. Hadis-i şerifin devamında, gerçi bunu tedricilikte vermek gerektiğini zikretmem gerekir ama,18:33Belki öncelikliliğini anlatabilmek için iyi bir örnek olur. Eğer bunu yaparlarsa onları beş vakit Allah'ın emrettiği namazı eda etmelerini öğretse öyle diyor. Demek ki bize ilk öğretilmesi gereken şey kulluk. Halbuki namaz bu kulluğun anlamı mefhumi içerisinde olmasına rağmen buradaki anlaşılması gereken kulluk nedir?19:04Biz kulluğu fıtri bazda, imani bazda, tevhidi bazda ele aldığımızda bunun iyi anlaşılmış olması gerekir ki kulluktan bahsederken hangi anlamı vurgulama gayesiyle bunu söylediğimizi söyleyen bildiği gibi onu işitenin de anlamış olması gerekir. Mesajın doğru dilinmesi,19:33Mesaj verilen kimsenin onu sağlıklı anlamasını sağlar. Hangi bapta neyi zikrediyoruz? İşaretten şöyle diyebilirim ki eğer kulluk fıtri bazdaki kulluğu ele alıyorsa biz buna icbari dediğimiz kulluktur bu. İmani bazdaki kulluğu alıyorsak bu ihtiyari olan kulluktur. Kendi seçimimizle gündeme getirdiğimiz bir kulluktur.20:06Kur'an'da zikrettiği gibi Allah'ın yaratmış olduğu her şey tav'an ve terhen, isteyerek istemeyerek, iradesiyle iradesinin dışında yapmış olduğu her şey, taş ağaç dahi gölgeleriyle Allah'a kulluk etmektedirler. Bu icbaridir. İnsanda düşünüldüğünde İbn-i Abbas'tan gelen rivayetteki verilen örnek,20:40İnsanın namaz kılmadığı halde ihtiyari kulluğu eda etmediği halde icbari kulluğu gölgesinin tecde etmesidir diyor. Eğer imani bazı kulluk gündemde ise onu biz imanın cüzleri olarak ele alırız öncelikli olarak. İmanı tarif ederken cüzlerini çokluk anlamında yetmiş küsur şubedir diyerek21:13En alası ile ednası arasında yani en alası Allah'tan başka ilah olmadığını söylemek, en ednası yoldan insanlara eziyet veren şeylerin giderilmesi denildiğinde hayada imandan bir şubedir dedikten sonra bunun arasını bu iki alanı ve ednanın en yükseğinin ve en aşağıdakinin arasındaki kalan her şeye imanın cüzlerine biz imandaki kulluk eylemi deriz.21:42Ve bunların hepsi ihtiyaridir. Emredildiği gibi, tarif edildiği gibi, istenildiği gibi eşkali şekli zaman ve vaktiyle nasıl emrolunmuş isek öyle eda edilmesi gerektiğini bilmemizdir. Eğer biz kullu tevhidi bazda ele alıp bunu anlatmak istiyorsak ki az önceki zikrettim Muaz'ın hadisinde iki ifade şekli gelir.22:12Bunlar birbirini nakzeden, birbirine ters düşen ifade değil. Birisinde Allah'ı birlemelerini emret. Birisinde Allah'a kulluk etmelerini emret, söyle, ona davet et. İlk davet ettiğin şey bu olsun derken, bu amlı yani genelliliği ile hususiliği arasında aslın ve cüz'ün zikredilmesiyle bir izah niteliği taşır.22:41Allah'a ibadet etmeye çağır deseydiniz genel anlamda kalırdı. Ama Muaz'ın gitmiş olduğu ehli kitap dediğimiz toplulukta küfür denilen müşkilat değil şirk denilen müşkilat gündemdeydi. Ey kitap ehli aramızdaki müşterek olan söze değere gelin denildiğinde arkasından tek olan Allah'a kulluk edelim ve birbirimizi Rab'lar edilmeyelim derken23:09bu uluhiyet tevhidindeki bir meseleyi beyan etmekte. Onun için eğer biz kullu ibadeti tevhidi bazda düşünüyorsak onun anlamı Allah'ı dirlemektir. Yani imani bazda kulluk eylemi Allah'ı bilmek anlamında ele alınırsa cüzdeliyle tevhidi bazda Allah'ı dirlemek anlamında ele alınır. Bazen bizler kulluk23:39eylemi dediğimiz şeyi ta tarifinden başlayarak onun içini kendi anlayışımızla veyahut hakikaten kulluğun cüzlerinden olan birkaç cüzde doldurduğumuzda boş kalan kısmı mutlak kulluk eyleminden birer cüz olması hasebiyle varlığı dahi bizim tarafımızdan fark edilip yani bize öğretilmemiş, fark ettirilmemiş ise varlığından bir haber isek24:10onların varlığını bilsek de bilmesek de onlar bizim tabiatımızda, yani şahsımızda, mutlak eyleme dönüşen şeyler olması hasebiyle, o şeylerde biz, ister fıtri bazda, ister imani bazda, ister tevhidi bazda, mutlak kulluk eyleminde aksaklıklarımız olacak. Orada Allah'a iman bazında, Allah'ı dilleme bazında yapılması gereken şeylerden gafil kalacağız ki,24:40Yani düşünmeden ne gibi şirk ve küfür işlediğimizin farkında olmayacağız. Binaenaleyh bu bilinçsizlik bizi o denli bir gaflete iter ki, bu gaflet bazen nasların serahatini dahi anlamaktan insanı mahrum eder. Serahaten anlaşılmış, yani Mekkeli topluma Allah Resulü Allah'tan başka ilah yoktur deyin denilince,25:10Mekkeliler ne anlamıştı bunu? Yani bir sürü bu efendilerimizi terk edip yani onları takmayacak mıyız? Tek bir ilaha mı kalacağız? Tek bir efendiyle mi yetineceğiz? Onlar bu sözün serahatinden bunu anlayabilecek kadar bir idrak sahibiydiler. Ama bazen bizler Mekkelilerin şirk ehlinin küfürlerini25:38tevhidi bazda gündeme, kulluk eylemi olarak getirdiğimizde, karşıdaki Allah'ın kitabına inandığını söyleyen insanın, hayretle, dehşetle bize baktığını ve somurttuğunu görürüz. Eğer onun bu halini seslendirmesini istediğinizde, nasıl olur diyor, sen müşrikler için inen ayeti bize mi kullanıyorsun? Tabii ki bu ayeti kerime,26:07Allah'a inandığı halde tevhidi bazda kulluğu gerçekleştiremeyen bu gerçekleştirmede müşkilatı olan insanlara inen bir ayettir. Bu denli arıza ve müşkilatlar kimde bulunursa bu ayetler onlara söylenilir. Uyarmak için yani uyandırılmak için. Ama o denli bir gaflet içerisindedirler ki uykudadırlar ki kendilerini uyanık zannederek26:39seni muhatap edinirler. Uyuyan bir kimsenin kendisini uyanık görmesi kadar aptalca takınılan bir tavır yoktur. Kaldı ki bizde gafletle göze çarpan bu dehşetli olay Mekke'lerde samimiyetlikleriyle örtülen bir olay olarak gündeme gelir. Daha önce tevhid derslerinde de mutlak gördünüz. Arkadaşlarım dersleri vasıtasıyla ve okuduğunuz kitaplar vasıtasıyla27:12Mekkelilere neden bunları Allah'tan gayrı ilah edindiniz denildiğinde Mekkelilerin sözü Allah'a daha çok yaklaşabilmek, yakın olabilmek için bunu yaptıklarını söylerler. Burada gaflet değil bir bilinçsizlik yatır. Bilinçsizliğin mazereti mümkündür. Ama gafletin mazereti mümkün değildir. Onun için bu denli bir mukayese ortamında27:43Muhammed İbni Abdülvahab'ın Allah rahmet etsin kendisine Keşf-i Şubat isimli kitabında zamanımız müşriklerinin Mekke müşriklerinden daha pislik içerisinde olduğunu görmekteyiz diyor. Örnek olarak diyor ki Mekke müşrikleri yani tevhidi bazda kulluk eylemini gerçekleştirmede bazı müşkilatları olan Mekkeliler gemiye binip denize açıldıklarında28:12fırtınaya yakalandıklarında Allah'tan başka hiçbir efendinin kurtaramayacağını anladıkları an ihlasla, samimiyetle ona yönlenip kurtarmaları için dua ediyorlar ve irtica ediyorlardı sıkıntı anında. Ama rahatla huzura kavuşup karaya indiklerinde tekrar Allah'a ortak koşmaya devam ediyorlardı diyor. Ama zamanımız müşriği28:41bırak rahat ve huzuru karıştırmayı, sıkıntı anında bile Allah'a değil, medet ya Abdülkadir Geylani, medet ya Ahmet Bedevi diyerek, sıkıntı anında bile onlara iltica ediyorlardı diyor. Mekkeliler rahat ve huzur içerisinde Allah'a ortak koşuyorlar, sıkıntı anında ona iltica ediyorlar, bizimkiler zamanımız müşrikleri,29:09sıkıntıda da, rahatta da Allah'a, Allah'a ortak koşup, Allah'tan gayrına iltica edip, sığınabiliyorlardı. Burada öncelikli kelimesini, yani davetteki öncelik derken, ben burada tutup, tevhidi bir bazda size dert yapmayı düşünmedim. Ama öncelikli olarak bizim, yaratılış gayeniz olan kulluğu, kitapların indiriliş gayesini, hedefini,29:39Nebilerin yollanılma gayelerinin ve nebilerin ümmeti olan, varisleri olan insanların tebliğci olarak yollanıldıklarında da ilk emredildikleri, ilk davet etmek istedikleri kulluğu anlatmaktır. Binaenaleyh bu önceliklik neyi ister, neyi gerektirir? Az önce sadece başlık olarak girdim. Kulluktan bahsederken neyin anlatılmak istenildiğini,30:09neyin vurgulanmak istenildiğini yakalamamız gerekir. Kur'an'da bazen bu ayetlerin yerlerine göre serpiştirildiğine dikkatimizi yoğunlaştırırsak, mesela Bakara'daki bir ayeti kerimeden, Ya eyyuhannâs, ey insanlar, u'budû rabbakum, Rabbinize kulluk edin. Hangi Rabbe?30:36Sizi ve sizden öncekileri de yaratan Rabbınıza kulluk edin ey insanlar diyor. Burada umuman insanlığın davet edildiği kulluk Rab'be davet ediliyor ki bunu devamlı vurguladığımız bir esastır. Sizi ve sizden öncekileri de yaratan Allah'a kulluk edin diyerek her ne kadar Rab'tan kastedilen Allah ise31:06Allah'a kulluk edin diyerek Türkçe'ye aktaramayız. Görünüşte aynı şey olmasına rağmen sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbınıza kulluk edin ifadesiyle sizi ve sizden öncekileri de yaratan Allah'a kulluk edin ifadesi yanlıştır. Neden? Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabbınıza kulluk edin derken burada bizden istenilen kulluğu bu kelime ile biz yakalayabiliriz.31:37Burada bizden istenilen nedir? Fıtri bazdaki icbari dediğimiz kulluk. Nasıl olsa kulluk yapmaktasınız. Herkes bir Rab'ba yönelmiş, onun kulu olmaya çalışıyor. Ama siz, sizi ve sizden öncekileri de yaratan Rab'ınıza kulluk edin diyor. Bu ayeti kerimedeki vurgulanmak istenilen kulluk ile devamını okuduğumuzda göreceksiniz şimdi. Ama önce başlıkları yakalayın.32:07Başka bir ayet-i kerimede de, وَعْبُدُ اللّٰهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا Buradaki muhatap belli değil. Doğru. Cemî müzekker muhatap ama kimi kast ediyor? Muhatabı kimler? Ey insanlar deyip muhatap belirli değil burada. Bu ayet-i kerimenin ilk muhatabı olan Mekkelilerdir. Onlara hitap ediyor. Mekkelilere diyor ki,32:38Allah'a ibadet edin ve ona ortak koşmayın. Hiçbir şeye ona ortak koşmayın. Devamlı bunu derslerde rastlamışsınızdır. Buradaki vurgulama da yanlıştır. Çünkü öyle anlaşılıyor ki buradan ibadet edin. Çünkü ibadet etmemek Allah'a ortak koşmakmış anlamını veriyor. Halbuki işlenilen bu değil. Emredilen ibadet burada.33:04imani bazdaki ibadet, namaz kılın, oruç tutun, zekat verin anlamında değil. Çünkü muhatabı olan Mekke'lerin dini yaşantılarına bakarsanız, bırakın Allah'a inanmalarını, namaz kılan, oruç tutan, zekat veren, hacca giden bir topluluk, bu denli ibadetleri eda eden bir topluluğa tekrar ibadet eden anlamında bir emrin gelmesi pek makul görünmüyor.33:33ayet-i kerimenin Türkçe'ye aktarılışındaki vurgulama yanlış terkib edildiği için bunu yakalatmıyor. Ama ayet-i kerimeyi şunu vurgulayarak yapmış olsaydık, Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet edin. İbadet edin edin ama Allah'a ortak koşmayın bu ibadette. Buradaki emredilen kulluğun, ibadetin Allah'ı birlemek anlamında olduğu,34:02Az önce Bakara'daki zikrettiğim kulluğun da fıtri bazdaki icbari dediğimiz kulluğa dönük olduğu hasreten, imani bazdaki kulluğa hazırlayan merhale olduğunu yakalamış olmamız gerekiyor. Bununla anlatmak istediğim şey ne? Öncelikli olarak kulluğu gündemde tutun. Fıtri bazda, imani bazda, tevhidi bazda yaratılışımız bu.34:34O zaman kulluğu iyi anlamış olmamız gerekir. Nereye gidersek gidelim, ilk sohbetimiz, herkese olan sohbetimiz, bizi bıktırmadan, tabi ki bu ismin içini birkaç yüz ümsemmasıyla dolmuşsak, devamlı namazdan, zekattan konuşma, bize gayret ve şevk vereceği yerde yeter bağırtıp dedirttirir. Halbuki kulluğu isim olarak,35:04bütün müsemmasıyla doldurmuş olsaydık, düşüncemizin her şeklinin, sözlerimizin hepsinin, kastımızın hepsinin, fiillerimizin hepsinin, bir kulluk eylemi olduğu idrakini yakalamış olsaydık, namaz bütün bu ibadetlerden, hülasalı olarak kendimizi dinlendirdiğimiz, bütün akşama kadar yapmış olduğumuz kulu, özü olarak yoğunlaştırdığımız, yani,35:35Sizin 100-200 tane koyundan süt sağıp bunları toplayıp, süzüp, kaynatmanız, soğutmanız veyahut yoğurt yapmanız, arkasından bunu yağ dediğimiz şeyi çıkartmanız merhalesini düşünürseniz namaz bu denli bir kulluk eylemi olur. Bu denli ibadetlerin idrakinde olan, ibadet eylemlerinin idrakinde olan bir kulun namaz gibi bir eylemi, hangi huşu,36:05hangi duygusallık, hangi samimiyet içerisinde eda ettiğini herhalde yakalamamız kısmen de olsa mümkündür. O zaman konuşan arkadaşların, ders yapan arkadaşların, yazan arkadaşların, bazen benim arkadaşlar gelip tercine kültürüne karşı olduğum, bazı toplumlarda işlerlik kazanan, onların toplumlarının müşkilatlarına dönük tehlif edilmiş eserler,36:36Başka bir topluma aktarıldığında cetvel misali elvercilikten öte gitmiyor. Geleneksel yapıda bizim çocuklarımızı eğitimde güya babaların vazifesi olarak düşündüğü, onu yapmakla bu görevi eda ettiklerini zannettikleri, çocuğu götürüp bir hocanın eline veriyor, imanın şartı 6'dır, İslam'ın şartı 5'dir, namazın farzı şudur, abdestin farzı şudur diye,37:03bunları öğretmenin İslam'ı öğretmek olduğunu zannetmeleri gibi. Katiyetle bu kelimeleri, cümleleri cefrel şeklinde ezberleme, katiyetle İslam'ı öğrenme anlamı taşımak, bunları bilmek de birisinin katiyetle yükümlülüğünü eda ettiğini, birisinin yükümlülüğünü eda ettiğini göstermek. Aynı kültür bizde, yani ne gelirse gelsin, Alasurkacılık zihniyeti içerisinde,37:32Bizim tabiatımıza, mizacımıza, anlayışımıza uydurma eylemi bizde var. Tevhidi de tevhid üç kısımdan ibarettir. Rububiyet tevhidi, isim ve sıfat tevhidi, uluhiyet tevhidi diye cetvel şeklinde bunu öğrenmemiz, öğretmemiz katiyetle tevhidi belki kabul ettiğimiz anlamını ifade eder ama tevhidi anlayıp yaşadığımızı göstermez. Bunu bilmenin bizi selamete ulaştıracağını da düşünüyorum.38:03Bu bilgiyi yani cepleri biz hangi anlamda kullanırız? Terkibi üzere terkibini yani tasnifiyle öncelikli ve sonralıklı neleri bilmemiz ve o bilmemiz gereken şeyleri öğrenmekle mümkün olduğunu yakalamaktır. Ve arkadaşların yapmış olduğu sohbetlerde her sohbette mutlak bu kulluğun dersi olarak işlenilmesi,38:31Bizi gördüğünde birisi mutlak kulluk aklına gelmelidir. Kulluktan anlayamadığı bir cüzü sormalıdır. O mevzuda öğrenmek istediği bir şeyin bilgisini bizden istemek olmalıdır. Biz ne kadar yaratıcımıza kulluğu gündemde tutuyorsak, bu ismen tutuş değil, ismen cetvel olarak bunu öğrenmek kolay ama müsemma olarak içini dolduran ve bunun o kadar geniş kapşamlı olduğunu yakalamak,39:03Mümkün mü bu kulluk anlamı anlayışı içerisinde insan düşündüğü şeyi rastgele düşünsün. Söylediği sözü rastgele söylesin. Kastettiği şeyi rastgele talep etsin. Amele intikal ettirdiği bir şeyi rastgele yapsın. Artık bunları düşünerek müdriki yani anlayan birisi olarak yapması gerektiğini bilir. Çünkü bunun lehte ve aleyhte işlediğini bilir. Bunun için biz39:35fıtri bazdaki icbari dediğimiz kulluğun yapısını kendimizde yakalamış olmamız gerekir. Bu ne anlama gelir? Fıtri bazda kulluğu tarif edersek, insanoğlu aynen bir trenin veya trambayın zayıları üzerine oturtulduğu gibi kulluk eylemi üzerine oturtulmuştur. İstese de istemese de bu fiillerin40:04Eylem dediğimiz fiillerin failidir. Aynen yeme içme, fıtri bazda bizim tabiatımızın bir ihtiyacını giderme eylemi, tabiaten bizim bir ihtiyacımızı giderme eylemi değil midir? Her halükarda yiyeceksiniz. O zaman yeme içme bir kulluk eylemi. Ama kimin için bir kulluk eylemi? Tercihi bazda, yani ihtiyari bazda bizim elimizdedir.40:48O zaman fıtri bazdaki kulluğu anladığımızda, demek ki tercihimiz olan tercihimiz olmayan, bir tramvay veya tren misali rayların üzerine oturtulduk mu, ray ne tarafa nasıl gidiyorsa üzerindeki bulunan o araç da o istikamete gider. Burada bizim kulluğu tercihte değil, kulluğu kime takdim ettiğimizin tercihinde ancak seçme hakkımız vardır.41:19Yeme içme bir kulluk eylemidir. Tercihimiz ne olur? Allah'ın haram ettiklerinden uzak durup helal ettiklerini yemeye çalışmaktır. Eğer haram ettiklerini yersek bu kulluğun Kur'an'daki ifadesiyle şeytana olduğudur. Helalden bu ihtiyacı giderirsek az önce münasebe-i cinsiyeden örnek verdiğimiz gibi bu kulluğu Allah'a takdim ediyoruzdur. Hemen yine aklınıza41:50Allah'tan gayrına takdim edilen kulluğun şirk anlamını daha önceki üst bazlarda duyduğunuz bir şeye hemen bu nasıl olur, bu da mı şirktir gibi hükmüne gitmeyin. Siz önce meseleyi öğrenmeye çalışın. Çünkü bu fıtri bazdaki bir kulluğun tarifidir. Binaenaleyh kulluğun bu bazdaki yakalanması gereken inceliklerini ele aldığımızda hayatımızın42:21Yani bize uyanıklılık kazandıran bu anlayışta hayatımızın rengarenk olduğunu, her şeyden has aldığını, yani konuşmasını bir kulluk eyleminde, bir yetimin ensesini okşamada kulluk eyleminde,42:37sizin elinizdeki bir lokmayı eşinizin ağzına vermenin bir kulluk eylemi olduğu yani angarya olarak yaptığımız hiçbir şeyin olmadığını her şeyin bir karşılığı olduğunu düşündüğümüzde biz çok akıllı zeki her şeyden istifade etmesini bilen her fırsatı kullanan akıllı bir tüccar mesabesinde oluruz o zaman bu kulluğu43:06Yakalamamız bile bu denli bir şeyi kazandırdığında kulluğu bu denli yakalama insanlara tebliğ etme insanların basit hareketler olarak gördüğü ama kulluk olan bir eylemi müşkilatlarını tanımada bir altyapı olduğunu düşünmeliyiz. Bu bizim yani kulluğu öncelikli olarak yaratılış gayemiz olarak bilmek.43:33yaşamakla mükellef olduğumuz bu merhaleleri bilmek, fıtri bazda, imani bazda, tevhidi bazda, insanları davet ettiğimiz şeyin bu olduğunu bilmek, o zaman bizim davetimize o denli bir kolaylık geliyor ki, insanları her yönlendirdiğimiz şey, her konuştuğumuz kelime, mukasabımız insanlardan bir insan, Mekkeli gibi inananlardan bir inanan, hangisi olursa olsun,44:01Onunla ikili ilişkide gündeme getirdiğimiz şey bir kulluk eylemidir. O zaman o bir davet vesilesidir. O zaman o bir davet vesilesidir. Neye nasıl davet edeceğiz düşüncesi önce yıkılır. Çünkü her şeyin davet olduğunu yakalamışsan neye nasıl davet edeceğimizi bilemeyiz. Her şeyin bir kulluk eylemi olduğunu yakalamışsak bu sefer neye nasıl davet edeceğiz sorusu biter.44:32Bunların içinde öncelikli. Bence bu önceliklilik içerisinde mutlak fıtri bazdaki bir kulluk eyleminin altyapısını yakalamış olmamız gerekir. Bunları anlatırken fıtratı, imanı, tevhidi bizim diyelim ben, Türkçe oturttuğumuz bir ifade anlayışında selim bir fıtrat sahibiyseniz,45:02ancak sahih bir imanı ikame edersiniz. Sahih bir iman sahibiyseniz ancak halis bir tevhidi gerçekleştirebilirsiniz. Eğer fıtratınızdaki selamet gitmiş, fıtri bazdaki kulluğunuzda eğilmeler, bükülmeler, kırılmalar olduysa, fıtratınız bozulmuş ise, sahih iman dediğimiz merhalede siz o cüze ait olan ne ise,45:32onu hakkıyla sahip bir şekilde ikam etmeniz mümkün değildir. Mesela Mekke'lilerin fıtri yapıda sahip oldukları hoş değerler vardı. Mesela yalanın kabih çirkin görülmesi, yalan söyleyenin küçük görülmesi, hatta onun dışlanılması. Ebu Sütkan daha Müslüman olmadan Allah Resulü'nün mektubu Hirak'la ulaşınca,46:07Pazarda, Panayır'da Hicaz'dan gelen kafileler içerisinde birilerinin olup olmadığını araştırır. Ve Ebu Süfyan'ı bulurlar. Hem Hicaz'dan hem Mekke'den hem de Peygamber'in amcalarından, emetelerinden. Ebu Süfyan'ı çağırır, gelen mektuptaki bildirilen şeyler hakkında soru sorar. Ebu Süfyan sorulan soruları cevaplandırdıktan sonra kervanın başına döner.46:36Eğer yalanı kendime yakıştırabilseydim, ayıplanmayacağımı düşünseydim, Muhammed hakkındaki orada sorulan sorulara yalan cevap verirdim diyor. Ebu Süfyan müşrik ama o mevzudaki fıtrat bozulmamış. Ve kendisine yalanı yakıştıramıyor çünkü o toplum, o şirk toplumu dediğimiz toplum yalanı çok kabih bir iş görüyor. Yalan söyleyeni dışlıyor, itibarını zayi ediyor.47:09Düşünün bu insanlar, yalanı kabir gördükleri bir fıtri, selametle imana ulaştıklarında, vahye mukata bulduklarında, yalan söylemeleri mümkün müdür? Selim bir fıtrat, eğer imana ulaşmış, iman ona ulaştırılmış ise, mutlak sahip bir iman ikame edeceklerdir. Hadis ehli, yani hadisle meşgul olanlar, bilir ki, biz sahabenin cemisini, ceh ve tadil ilminde, odul,47:39Adalet sahibi kabul ederiz. Neden? Müşrikken dahi yalan söylemekten utanan, haya eden, çekinen insanlar iman ettikten sonra hele Resulleri hakkında yalan söyleyebilir mi? Vermek istediğim örnek bu. Eğer fıtratı biz selametlice, zayi etmeden, bozmadan iman merhalesine ulaştırmış isek,48:03Mutlak sahih bir iman ikame edilir. Ne denli bir müşkilat, hata yaparsan yap ama yalan söylemezler. Onun için sahabe uzuldur. Müşrik oldukları halde yalan söylemeyen insanlar iman ettikten sonra hiç söyleyemezler. Şu an inandığını söyleyen, tevhid ehli olduğunu söyleyen birçok insanın rahatlıkla o kadar basit meselelerde yalan söylediğini görüyorsunuz ki az önceki bu mevzuda soru soran48:33Arkadaşa cevabın bir kısmı burada var. Mekkellerdeki bu denli sağlam bir fıtrat bizde gitmiş. Hem de inandığımız halde. Tevhid ehli olduğumuzu söylediğimiz halde. Böyle bir fıtrat, yani selim bir fıtrat, bozulmamış fıtratla imana kavuşursak o zaman sahih bir iman ikame edilir. Sahih bir imandan sonra da ancak halis bir tevhidi gerçekleştirmek mümkündür.49:06Binaenaleyh dağıtmadan ana hattıyla önceliklilik bu. Tedricilik de budur. Ben tedriciliği davetteki karşının kabulü anlamında işlemiyorum. Herhalde bu başlığı gördüğünüzde bunu söyleyeceğimi düşündünüz. Bence tedricilik insanları fıtri bazda yoklayarak gelmektir. Fıtrat ne kadar bozulmuş.49:36Altyapının bozuk olduğu bir ortamda, temel, kaidelerin arızalı olduğu, noksan olduğu bir ortamda siz onların üzerine usus dediğimiz direkleri kuramazsınız. Bina yapamazsınız. Altyapıyı gözden geçirerek gelmeniz gerekiyor. Peki bozulmuş fıtri bir hasleti tamir etmek mümkün mü? Onu yamamak mümkün mü? Onunla irtikap ettiğimiz müşkülatı telafi etmek mümkün mü?50:07Belki bir neslin kendisinde bizleri düşünürsek bu mümkün değil ama en azından elimizdeki çocukların fıtratını bozmadan selametlice imana ulaşmalarını sağlayabiliriz. Belki ikinci, belki ikincide de mümkün olmaz ama üçüncü nesilde bunu oturtabiliriz. Her andan sonra bir bozukluğun değil, her andan sonra daha iyinin gelmesini sağlayabilecek bir ortamın oluşturulmuş.50:39olması gerekir. Bunu yakalatmamız gerekiyor. Burada tedricilik, fıtri bazdaki müşkülatları telafi etmektir. Fıtri bazda bir düzelme görüldüğünde iman, imandan sonra ancak tevhidle, iman esasını sahip bir şekilde dina etmeyen insanın,51:05Tevrik veyahut bunun naksı olan, zıttı olan şirkten konuşmamız mümkün değildir. Şirk ancak imandan sonra irtikab edilen, imanı geçerli geçersiz kılan tevrik ve şirk gündeme gelebilir. İman yoksa şirk mevzubahis değildir. İnandığın bir ilah yoksa ona ortaklık da gündeme gelmez. Ona şirk koşmak da mevzubahis değildir. Binaenaleyh şirk ve küfür bu noktada51:36Yine zikrettiğim sair kelimeler gibi tek anlama delalet eden müsterak anlamlı, müteradip anlamlı kelimeler gibi kullanılması bize birçok şeyi yanlış anlamamızı sağlıyor. Hoş bazen denilebilmir. Eğer şirk ve küfrün bizi ulaştırdığı akıbet ebedi cehennemde kalmaksa şirk ve küfür olmuş ne önemi var? Anlamlarını fark etmenin bize kazandırdığı nedir desek sadece gülüp geçmek gerekir.52:07Belki akıbet olarak ikisinin de bizi götürdüğü nokta ebedi ateşte kalmak ama şirk ve küfrün nerelerde nasıl vuku bulduğunu ayırt edemezsek büyük yanlışlıklar olur. Tasavvufun içinden gelen İbn-i Kayyum el-Cezuye rahimallah Allah kendisine rahmet etsin. Yaşadığı o toplumda içinden geldiği toplumdaki vuku bulan şirk eyleminin bahametini yakalamış.52:39Tevhid ehlinin bazı noktada ayırt edemeyebileceği müşkülatları ifade edebilme kastıyla tevhide yeni bir tarif katan ilim ehlindendir. Onun tarifinde tevhidin tarifi şöyle bir ziyadelik kazanır. Ettevhidu huve tefriku beynel haliku vel mahluk. Tevhid, mahluk ile haliku ayırt etmedir der. Bu kime reddiyedir?53:14Vahdetil vücutçularadır. Çünkü onlar alemi tek görmek varlıkla birliği tevhid kabul ediyorlar. Ayrımı şirk görüyorlar. Aynen Füsusül İkemdetil Mesaninin dediği gibi ve İbn-i Kayyum buradaki dikkati yoğunlaştırmak için tevhid halif ile mahluku ayırt etmektir diyor. Bazen bu denli tarifler bizim vuku bulabileceğimiz müşkilatta53:48hassasiyetimizi yoğunlaştırmak dikkate getirmek için gereklidir. O zaman bu denli sohbetlerin dışında kalan mahalli derslerde arkadaşların mutlak tevhidi iyi öğrenebileceğini düşündüğü kimselerin derslerine gidip, hasreten kişisel, şahsi bazda bir gayret sarf edip,54:16Bulunduğu yerdeki arkadaşlara bu öğrendiklerini devamlı gündeme getirerek öğretmeye çalışması ne kadar tekrarı olursa olsun hiç önemli değil. Devamlı Kur'an'ı hatmetme tekrarı değil. Bir önceki okuyuşundaki yakalayamadığını yakalamaya çalışmak. Bir önceki yakaladıkların üzerine farklı bir fıkhi, tesakkuh, anlayış açılışını yakalamak.54:44O gayretin akabinde Allah'ın sana, Allah'ın kitabında sefakku etmeni ihsan etmesidir. Onun için hiçbir zaman hele tevhidi bazdaki derslerin tekrarı yorucu değildir. Her seferinde insana haz verir. Aynen günlük birkaç kere yiyip içmemize rağmen yemekten bıktığını söyleyen insanlar göremezsin. Devamlı yemek yapmaktan bıkanı görürsün ama yiyenin hiç de bıktığını göremezsin.55:17fıtri ihtiyacı olarak yemekten bıktığını söylemeyen birisi, yine fıtri ihtiyacı olarak, imanın gereği olarak, tevhidden, imandan, akide derslerinden bıktığını söylerse, onda bir arızanın ve müşkilatın olduğunu düşünmeliyiz. Dinaenaleyh, benim bu mevzuda davetteki öncelik, tedricilik de anlatabileceklerim bu. Zorlukları ve çözümlerine gelince,55:48Yine ben aynı şeyin içinde bunu sundum. Eğer fıtri bazdaki kulluğu, imani bazdaki kulluğu, tevhidi bazdaki kulluğu öğrenmemiş isek çözümsüzlükler buradan gelir, müşkülatlar buradan gelir. Bu müşkülatları da biz çözemeyiz. Ne kadar hal çaresi üretirseniz üretin, o hal çareleri çözüm olmaz. Müşkülata müşkülat katar. Neden?56:21Mesela biz çokça deriz, bütün cemaatler, yeni kurulan bir cemaat, yeni oluşturulan bir cemaat, devamlı kendinin dışındaki cemaatleri tenkit eder, parçalanma unsuru olarak gösterir. Dün de kardeşimizin dediği gibi, acaba biz bir parçalanma unsurumuz, biz de mi bir fırkayız? Bunu düşünmemiz gerekir. Eğer biz de bir fırka oluşumu içerisinde anlattıklarımızda bunu söylüyorsak,56:53O zaman fırkacılığı tenkit etmemizin anlamı kalmaz. İşte bazen müşkülatlar böyle üretiliyor. Üreten biziz. Fırkacılığa karşıyız ve bir fırkacılık oluşturuyorsak bu müşkülatı üreten biziz. Dinaenaleyh benim derslerimde arkadaşlara sıkça zikrettiğim şey biz bir cemaat değiliz. Bir cemaat de olmaya çalışmıyoruz. Biz bir dinin müntesipleriyiz.57:23Bir cemaatin müntesibi olmak mı şereftir, izzettir? Yoksa bir dinin müntesibi olmak mı? Bizim şerefimiz cemaati akidedeki birlik, akidedeki vahdet için kullanmıştır. Akide kitaplarını okursanız cemaatçiliğin ne anlama geldiğini söyler. Cemaatçilik gruplaşmak değildir. Zannedersem kardeşlerimizden birisi onu dün mü işledi? Bizim yardımlaşmak için bir araya gelmemiz,57:52Zipleşme, gruplaşma değildir. Biz ancak yardımlaşmak için bir araya geliriz. Ve herkes bizim davetimizin muhatabıdır. Öyle bir kucak açmalıyız ki herkes o iki kolun arasına girsin. Hatalarıyla, yanlışlarıyla. Biz hataları takdir ve doğruları takdir hataları tahsis etme göreviyle yükümlüyüz. Hiçbir kimseyi hatasıyla alıp yerin dibine geçirme gibi bir selayetimiz yoktur.58:24Evet, Rabbim bize hakka hak göstersin, ona uymayı nasip etsin. Batılı da batıl göstersin, ondan sakınmayı nasip etsin. Nasıl da? Tabi şey, salağını açmıştı. Mustafa Hoca daha gelmedi herhalde.Tüm metni gösterYorumlarHenüz yorum yok. Faydalı bir düşünceyi ilk paylaşan siz olun.