♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersAudioРўза одоблариadmin·3 views·5 months agoУшбу маърузада қуйидаги мавзулар ҳақида сўз боради: - Бизни кечир Рамазон; - Рамазоннинг фазилати; - Рамазоннинг одоблари; - Рўза аҳкомлари. By: Абу Абдуллоҳ Шоший, Мамуржон Домла Source: IslamHouse.com · Абу Абдуллоҳ Шоший, Мамуржон Домла#Audio#IslamHouse#Абу Абдуллоҳ Шоший#Мамуржон ДомлаTranskripbeta▸Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.0:00A'udhu Billahi Minash Shaitanir Rajeem Bismillah Ar-Rahman Ar-Raheem Inna Alhamdulillahi Na'hmaduhu Wa Nasta'eenuhu Wa Nastaqfiruhu Wa Na'udhu Billahi Min Shururi Anfusina Wa Min Sayyayati A'malina Man Yahdihi Allahu Fala Muzilla Lah Wa Man Yudhli Fala Adiya Lah Wa Ash'hadu An La Ilaha Illallah Wahdahu La Shariika Lah Wa Ash'hadu Anna Muhammadan Abduhu Wa Rasuluhu Amma Ba'at0:28As-salamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu.1:00Bugungi darisligimiz, avvelgi darista edgenimiz deyik, Ramazan ayinin yakinlashiyanligi munasabeti bilen roza adablariga toqtalmak chimiz. Biz bugungi darista, uzran ya Ramazan, ey Ramazan, bizini kesirgin digen birinci mavzuyimiz tememiz shugoladi. Ikinci tememiz Ramazanning fazilati,1:30üçüncü teməmiz Ramazan adablari, türüncü teməmiz isə Ramazanni qazasini qandaybi təşlik, beşinci mavzu isə Ramazanda qızngən əməllər rozani buzadi mi, yox mi? Xu beş mavzu asasida çıxbet yürükzəmiz. En avvala, ızran ya Ramazan! Ey Ramazan!1:59Biz senge uzur eytemiz. Bizni kechirgin digen timeni nimi uchun biz tannadik. Cunki, biznin mene shu kun gecayin tutgan rozalarimizga bir nazar sala digan bolsak, bercasda naqis nuqsanlamni koramiz. Roza kele yapgan vaxtida biz Ramazan kele digan bolsak,2:27roze tutamiz, tarawihlarini oqimiz, tahajjud namazlariye qatnashamiz, ve Ramazan ayida bir nece mertilir, Kur'ani Kerimini hatim qilaman, ve ihsanlar qilaman digen, yaxshi niyetlarni Ramazan ayiga toplar turamiz. Hadimey Ramazan ayi kirib geladi, ve kozimizni acik yumguncay Ramazan ayi cib getadi, biz qilgan niyetlarimizni2:55biran təsini əməlgə aşirməyən xalətdə Ramazan biz bilən xayrləşədi. Mənə şuni üçün biz Ramazan gəyitəmiz ki, üzrən ya Ramazan, ey Ramazan, biz şun dəyitin gə, yalgançı bulgenligimiz üçün bizni keçirgin deyimiz. Biz bunday xalətdə ötçliginin səbəbi nima deyilnə digən bulsa, biznin bu Ramazan gə tayyargərlik görüb, Ramazanın içi də biz,3:25özümüz oylayan ibadetini qil almasdan ötup getishinin sebebi, bir, Ramazan-dın başkari, başka vaxtlarda, Ramazan-dın başka aylarda, şu ibadetlerini qilip adetlenmegenliyimiz üçün Ramazan-da hem şunu qila almayimiz. Bir adam Ramazan-dın tashkari aylarda ihsan qilip adetlengen bulsa, Ramazan-da bundan hemki bırakilişlikke, hereket qila alış mümkün bolad.3:55Bir adam tündesi turub, Allahge teheccud namazda takarruq hasil qilib, Allahge yalinib, yalvarishga adetlangan bolsa, Ramazan ayi kirganda ham, shu ibadetini qila aladi. Bir adam Ramazandin tashkari vaktlarda ham, Kur'an okhishlikni önlige adet qilib algan bolsa, Ramazan kirgan vaktda ham, shu adetlige binaan Ramazanda kukurak Kur'an okhishgi hareket qiladi.4:22Lekin bizde bu adetlenni bir antesi tapil megenligi uchun, unge adetlen megenligimiz uchun, Ramazan kirgen vakti bulenni bir den emelgi asirishligimiz, hicbirimizge muatfak bu megen halatda Ramazan dizdin hayrleshib gider. Goya bir adem turnike, hic qacan umiride bir tartini bir megen adem turnikni tipesige gelib durub, bir den egenmin,4:51ilnik merte, yaki otuz merte tarqin amen deyishligi hem akilgi bavar qilmegengi uxshegen, biz Ramazan ayida tayyargerlik kormay turib, Ramazanda bunday bunday ibadat qilimiz, qilamiz, deyishimiz hem biz Ramazange yalganchi bir vedeler berish golyardi. Xunuchun biz bu mauzunu tenladik ki, uzran ya Ramazan, ey Ramazan biz ne kechirgin, biz senden uzur soraymiz digen mauzur. As-salat,5:20fakaanal ayn kulluhu hindakum ramazan. Salafi salihlarinin hayatinin barchati, ularnin hayati ramazan. Bizgi oxir, bir ay yamasi ularga barcha ay ramazan idi. Ular barcha ayda rozadan ozlarinin nasibasi ulusi bo gandidi. Hayshanba, dushanba kunni rozalari, aynin 13, 14, 15-ci kundagi rozalar va baska rozalarini ular tashlamayani idilar.5:51Bərdi salaf salaflar isa en yexshi roza Davud a.s.nin rozasi bir gün roza tutub, bir gün iftarlı qilgandib, xayaflarini chunday otuzgandib. Biz 12 ay boladigin bulsa, 11 ay roza nime yekandigini bilmestan, Ramazan kilganda rozani tutub alishdik berdilarimizga, cüdayan bir emri mahal, eflas şu rozani otgezu alsamdiy digan daracada gham tajvish bobdira.6:20Aslida Ramazan ayi, musulmanlarga khursanchilik ayi, Ramazanlik ediyatganligi bilan birbirlariga hushabar beladigan, birbirlarini tahiyye edib, tabriklay digan aybolishligi gireyib. Mena shuni uchun biz ayitamiz ki, uzuran ya Ramazan, bu Ramazan biz uchun bir vahimali aybub turbti bazı kimsalarimiz uchun, shuni uchun biz Ramazandan uzur sorayibiz. Biz, awvelgi yili,6:51Biz bilan birgə rozə tutgan kişilərinin bəzləri aləmdən ötüb bu Ramazangə Allah Ta'ala tawfiq bermədi ki, ulər Ramazangə yetiş almədi. Dünyadan ötüb getdi. Legin biz isə Allahnin tawfiqı bilan en mubarək ayə, Ramazan ayəgə bir qədəm koyişlik ətrafıdı turqmız. Şunu üçün Peygamber sallallahu aleyhi və sallam mubarək hədislərdə bizgə7:225 də nərsəni ғanimət bilin 5 nərsədən əvvəl, dedilər. Ixtan in xamsan qabla xams, dedilər. Birinisi, xayateke qabla motik. Siz trik vaxtingizni ғanimət bilin ölümdən əvvəl, dedilər. Haqiqatdan trik olub biz, yeryüzde xayat ekemiz, mənə bu xayatın yaxşı faydalanışımız gerek. Ünümli faydalanışımız gerek.7:49din yolida, Allahga yakinlik qiladigan ibadatlarda faydalanisimiz gerek. Cunki, olum hammaga haqq, otgan yili biz bilan tutgan, roza tutgan kicilarinin badlari, mana bu yil biznin safimizda emes. Cunin ucun bizne Allah taala shundayi mubarak ayga, yirgizib turganiga, shukur anasiga, bu ayini Allah ucun umirimizdi sarfladigan artilisimiz gerek. Ikinsi, wasihataka qobla mawtik, sihataka qobla sakamik,8:19Siz sağlik vaxtin nizni ghanimat bilin kesal bolisdin awaldi. Hakikatdan ham kesal ademlar Ramazan ayirgin mahrum bogenlar. Roza tutishalmaydi. Rozani ornige isa ular iftarlik qilb berishadi. Mene shuni ucun ular rozanin in katta bir Allahnin fariz qilgin arkanidin mahrum bogen kislar. Ular tarawihgi ham tolib qatna shalmaydi. Tahajjud namazlari bu yafta dursun. Shuni ucun.8:49saliq dəvrini qanimat minin qesal qalisinin əvvəldiydi. Faraq qolub turgan vaxtini, boş vaxtlarini Allahnin ibadatiga saraflayin, mashgul qolub qalisinin əvvəldiydi. Yaşlik dəvrini Allah ta'atiga saraflayin, qarlik sizgi qalisinin əvvəldiydi. Qarlik, keksalik həm,9:17insani kub ibadatladan mahrum qilb qoyad. Cuni cun, qarigenimda min ibadat qilaman, qarigenimda haj qilaman diyatkan, baz bir kishilar hajga barib geganidan keyin, uzlari tauba qilib, bu hajni yaxlik davirda qilib algani, cudayan yaxshi yakan, qarlik vaktada haj qilish cuda mashagat yakan diyat. Cungi oxa roza tutusham, qarigen vaktada qiyin bot qalad.9:43Şunu üçün yaşlik dəvrin gizni xarliktin əvvəl xanimet bilin. Və zinakə xabila xafirik, bəzi ibadətlərgə baylik həm rol oynaydi dimiz, şunu üçün baylik vaxtin gizni xanimet bilin, həm bəqallik yit qalsa, mənə bu vaxtda qilalmay isti. Yəni, bəzi kişilər bay bobturgan vaxtda malini, dünyasını Allah yoliga sadafa qiniştin, baxillik qiladi.10:12qanbaqallik yetqaqan edan keyin Allahnin intqami inda edadi ki, qani edin meni ushe mal dunyayin gogan da, Allahni yoliga sariflagan bolardin, deydi. Bu hadisani Allah Subhanehu wa Taala Kur'an da bayantildi ki, agar biz ularini, yani Allah Subhanehu wa Taala Kur'an da, ular agar ulyanlardan keyin, ularini nidasini eyti ki, Rabbim, bizini dunyaga qaytarsan,10:42Biz sadafa qilu uchilardan bolar edik, deyib, eytisadi digab. Basqani asana etmadi, sadafa qilu uchi bolar edik, deyib, eytidi digab. Xunu uchun bu aylikni, kambaqallik gelisden awvel, ghanimat bilin, deyib, paygamber a.s.m. marhamat qildilab. Shahr-u ramadan, ramazan ayi, mubarak ayi. Xunki bu ayda Quran nazil buldi. Allah ta'ala shahr-u ramadan alladhi unzilatihi il-Quran.11:11Ramazan ayida dili, Allah subh'ana ta'la, Qur'an nazil bolgan ayidi. Peygamber sallallahu alaihi wa sallam Ramazan ayi kele yatgan vaxtida sahabelerga khushabar berib tebrikler, Ramazan ayi bilen tebrikler edler. Qal ja'atum shahrun, shahrun Ramazan, shahrun mubarak. Iftar adallahu alaykum siyamahu. Peygamber a.s.m. eteldi ki, sizlerge Ramazan ayi mubarak ay kirib kele yatdi.11:41Bu ay, Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la, ruziq tishni faris qilgan, bu ayda cennet ijqilari aciladi, cehennem ijqilari yiktiladi, shaytanlar baglanadi, ve bu ayda bir kece var ki, bu ay min ailen kore, bir kecesi min ailen kore yahshidir. Kim bu aynin yahshiliklerden mahrum bogan bolsa, belce yahshiliklerden mahrum boqlidir.12:11asxablarga hushabar berib Ramazangi manashuh hadislarini aytib ularini tayyarlar edib. Ramazan haqidakigan fazilatlik hadislarini aytib sahabilarini tayyarlar edib. Vaha bu hadis haqiqattan ham biz musulmanlar bazlarimiz, bazlarimiznin shuh hadisini aytib hushabar bilan vabirbirimizdi tabriklab Ramazanki liyatganliga tabriklasliktagi.12:40en asasi dalil bola digan hadisi shu digana gannan. Chunki kanday qilib momin kishi xushabar bilan birbirini tabriklamasin ki, Allah subhanahu wa ta'ala bu ayda jannat yeshigini axib turgan bolsa. Kanday qilib birbirini tabriklamasin, Allah subhanahu wa ta'ala bu ayda jahannam yeshigini betitgan bolsa. Kanday qilib momin kishi kursan bolmasin, Allah subhanahu wa ta'ala bu ayda shaytanlarini baglab.13:08bizga ibadat qilishini asan qilib koygan bolsa. Xanday qilib bu mu'min kishi bu ayda kursan bolmasin ki, bu ayna Allahtaza qilingen sawablarinin ajarini muda'afa bir nece bar artisca sawab yazib koygan bolsa. Yahya ibni Kafir digan kishi ayitadlar ki, Salih salihlarinin dualari, Ramazan ayita qila digan dualari,13:37Allahumma sallimni ila ramadan, wa sallim liya ramadan, wa taqabbal minna ramadan musallama. Allahummini ramadanya salamat yetkizgin, ramazanini ham bizga salamatli qalatli yetkizgin, wa bizni ramazanda qilgin ibadatlarimizni salamat qalatda nuxansiz qabul qilgin, deb dua qili sharidilal. Veyana talafi salihlar, ramazan kirishidin alti ay avvel,14:05dua qilib yiglashardi ki, Allahumma balligna Ramadan, bizni Ramazangi yetkizgin, deyib dua qilishardi. Rozani tutub, hayt namazlarini uqishgenlerden keyin, alti ay yena, Allahum, biznin qilgin ibadatlarimizni, Ramazanlik ibadatimizni, qabul qil, deyib, alti ay mabaynida, dua qilisharigi. Demek, Ramazani ularinin nufuslarida, ularinin qaliblarida,14:33məkanəti cüdəhəm qorunik həttə boyab. Lekim biznin qalbimizda Ramazange nisbətən xancalik kutuval yapmiz. Ramazange nisbətən xancalik tayyargabilik qoruyabmiz biz. Ramazani haqiqatda salaf salihlar muxtaf qolub kutkendiga kutuyabmiz mi? Yaki Ramazan bizni yazgi kundakil qalib ishlarimizga xalak belə digan boldi, ded bəzi adamlar ghamdinda turub dimi. Mərhəbən bi şehrin mubaraymiz.15:06Mubarak Ramazan ayı huş gelibdi. Ramazan ayı Kur'an nazil bulgen ay. Ramazan ayıda Kur'an nazil bulgen ay. Ramazan ayıda şafa'at kılnadigan aylar. Ramazan ayıda tarawih namazı, tahajjud namazları boladi. Ramazan ayı tawba, günahlarınin keffarat boladigan ayı. Ramazan ayıda şeytanlar boylanadi. Ramazan ayıda cehennem eşidi beriktiladi.15:34Ramazan ayıda cennet yeşilere açıladi. Ramazan ayı, sahavat ayı, ihsan ayı, sadaqa ayı. Ramazan ayıda cehennemden tode tode, cehennemge bitirgen adamlar cehennemden azad qiladi. Allah ulani cehennemden azad qiladigan ay Ramazan ayı. Ramazan ayı roze mashagatlariga ve canqaglikga, karin acizlariga sabir qiladigan sabir ayı.16:04shukur ayi, dua ayi, ramazan ayi. Demek, ramazan ayida, yakhshidiklar tilingen hasanatlar, yakhshi amallar, on baravardan, yettiyuz baravar geceyi köpeytirilir, yaziladigen ay, ramazan ayida, leylatil qadir gecesi bulgen ay, mubarik ay, ramazan ayi, khush gelibsen. Mene bu ayinin shunkalik fadilatlarini eskenden keyim, mumin kishi kanday khursan bulmesen.16:35Uzuran ya Ramazan, ma qadarnaki haqqa qadri. Biz uzur eytemiz, ey Ramazan, biz senin çünçelik qadr qimmetin bar iken, çünçelik halili keramin bar iken, müminlerge çünçelik kursanchilik xaberlerin bar iken, legin şu xaberlerini bilmesten, seni qadringi gitmegen ligimiz üçün, sengin uzur sorayniz, ey Ramazan. Allah subhanahu wa ta'ala Ramazan ayini nima üçün fariz qıldı?17:09Allah Ta'ala Kur'an-ı Kerimde, Ya yuhalladhina amanu, kutiba alaykumus siyamu kama kutiba alalladhina min qablikum la'allakum tattaqul. Ey iman keltirgen cinseler, Ramazan ayi sizlerge fariz qilindi, goya awvelgi, sizden awvelgi ötjen ümmetlerge fariz qilinjeni dey, bundun mahseb, shayatki taqwadar bozenladi. Ramazannin fariz bolishinin sebebi, biznin at yurishimiz,17:39Qanqaf yurishligimizin asasi maqsib, ruziq tukdagi maqsib, Allah subhanahu wa ta'ala dan, qorqishni ziyada qilishlik. Haqiqi qorqishlik, haqiqi taqwa qilishlik. Taqwa, biz baz darsilarda uyttik, lekin ornik elgen cinayetimiz ki, taqwa digani, Allah buyurgan narsalarini qilishlik, wa Allah qaytargan narsalarini tarik etib qilmaslik, mana bu taqwa digani. Abu Umama,18:09Digan bir kisi Peygamber sallallahu alaihi wa sallamini uzurlariga kildilar da, Ya Rasulallah, minge dua qilin Allah subhanahu wa ta'ala mini shahidlerden kilsin. Qazabda shahidlerden kilsin. Cunki shahid kisi cennetdekirat diganlar dedi. Cinde Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, Allahumma sallimhum wa ghanimhum, dib dua qildilar. Allahum bularini salamat qilgin, wa ghanime olcalar bilan.18:37shu qazaktan qaytib qilishini nasib qildir, dua qildir. Abu Umama itadlar ki, faqad sallamna wa gannamna, salamat qaytib qazaktan, wa ghanima olcalar bilan qaytib qildik, didlar. Shinda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni huzurlariga kilib ayitlar ki, Ya Rasulallah, fanurni bi amalin adqulu bihil jannat, Ya Rasulallah, meni jannatka alif kiradian bir amalga, amalga bilirsanyaz, shu amalini qilib jannatka kirsan.19:06shahadat bilan kiraman disan, undun siz duayiniz fazilatilan qaytdi. Ildi bir amal birin, buyurin, şu amal bilan cennatki kiray diganlarda, Peygamber a.s. etdilar ki, alayka bisawm, fa innahu la mitlalahu, siz rozani mahkem ushlayin, daim roza tutup yurin, bu roza ge getadigan yox dedilar. Dimak, Abu Umamega Rasulullahnin vergan vasiyyatlari, rozani mahkem ushlayin,19:35Bu rozagi yetadigani yox dedilar. Shindan keyin ay tadiki rawi, ta kani abu umame la yura fi baytiki duxanum fin nahar. Mene shu kundan bashlab abu umamenin uyu da kunduz kuni tutun chikganligini kor magamiz dedilar. Hazan aynashlik uchun kunduz kuni uylarda tutun chikgani yox idi. Agar abu umamenin uyu dan tutun chikganini kor agam olsak, onu uyu ge mihman kilibdi di baytani edik dedilar. Fakat gini mihman kiliganda gini20:04kündüz günü qazan qaynatar edilər. Mənə bu sahabi, Rasulullahnin bir ağız yertləri bilən, ümrü boyi, hayati mabeynida, Allah üçün roza tutub etib etib. Çünki cəndətdə kirgizə digən, əməlçü digənləri üçün roza tutub etib etib. Əl-Ala ibn-i ziyyat kənə taqiyyan, bukkæ'an min xashyat illa. Ala ibn-i ziyyat digən kişi, Allahdın qattı qorkib digilay digən taqwadar kişilərdən edilər. Çünndə,20:34Bu kişi bir gündə bir perçə nan yerdilər də, Allah üçün roze tutup, keçələri irtəmin bambat geçək namaz uxidiyan kişilərdən yedi. Bunin cüz'uriga Anas ibni Malik və Hesen radiyallahu anhumalar kerdilər də, etdilər ki, ey ala, dedilər, sizdən Allah ta'ala günçəlik mashakqat bilən tənəngizni, bədəningizni, nəhsingizni qiynaşqı buyurmadi. Günçələr özünüzge rahim qılmaysiz degənlər də, ala, etdilər ki,21:03sahabilarga qarab, ey biradarlar, min allahnin abdun mamluq, allahnin xulu taqidagi bir kul men allah buyurgan niqlaman, dedis. Allah buyurgan niqlaman, dedilar. Mena bu, ala'nin aldiga bir günü bir kish geldilar da, ra'aytu, ra'aytu ka'annaka fil jannat, ey ala' dedilar, min sizni goya jannatda yulgani, kendigini izni kordim, jannatda kordim, diganlarda, ala' yiglar turub aystiki, vay haq,21:31ema wajadash shaytanu ahadan yaskharu bihi qayri wa qayrak. vay haq, ema wajadash shaytanu ahadan yaskharu bihi qayri wa qayrak. Sengi vay bolsun, shaytan maskhara qilişüçün sen bilan mennin başqani taqmadi mi, dedil. Sengi vay bolsun, shaytan maskhara qilişüçün sen bilan mennin başqani taqmadi mi, dedil. Yani, cennetde gördim sizni, dese, bu shaytan maskhara qilişüçün, insanin ibadatın tozuşüçün.22:00Biz özümüzdə əgər bir cennətdə körsək, yet üçümüzdə Peygamberini körsək, demək biz yetil patmız biz endi. Dep, sikin ibadətdən deməkləmiz ibadətdən kəməyət, naqs olaq. Bu kişilər, şun kəlik dep turgan vaqtlardayam, bu shaytanni oyini, shaytan masxaraqil yapdir bizini dep turub, yanayam ibadətdə, küpuraq ibadət digan. Mənə bu bəzi bir sələfi salihləmin xayatıdagi Ramazan ge bojgan hərəketləri bulsa, biz22:30şularinin ayallari, qamazan, yaxir, roza yeqandi, boganlik xaberlari bilan ham tansib etemiz. Abdurrahman ibn Qasim eytetdilar ki, Ayşe radiyallahu anha, kainat tasumud daher la itufdir. Ayşe radiyallahu anha, daher degeni, şu bir yil bola digen bolsa, yil davami roza tutar edilar, ağız açmaz edilardir. Yil davami, künda roza tutib.22:59Taqad Aisha anamizni yawmul fitr wa yawmul abha ramazan heyti wa qurbanlik heytida iftarlik qilganini korar edik diganlar. Bu hayallarinin hayatidagi qutayatgan rozalari. Jundat Aisha anamiz bir günleri rozadar edilar. Muawiyah radiyallahu anhu Aisha anamizgi yuzdirhan bu qam shahrinin pashaqi amiri bolupturgan kishi.23:27Ayşe anamızga yüz dirhəm hədiyə qılıb cönətdilər. Yüz dirhəm cönətkənlərdə, Ayşe anamız şu dirhəm pollərigə teqişi bilanak, uyga alıb kirməy turub, köçəde yaz şu dirhəmni taksimlər, kənbağal miskinlər gətar qatıb yubar. Şimdə, bəriyirə, radiyallahu anhu, anha cariyələri, Ayşe anamızga etdilər ki, ey ümmihatil möminin, şu dirhəminizden, yüz dirhəmden, bir dirhəmni alıb qalib,23:57Birgeninizde kech peytesizge iftarligingizge biram nersi hayyarligan bular edig. Degenlerde, la tuhannefini, law kunti azkertini, la fa'altu digenlerdi. Mene ayblamen ey barire, meni esimden cikab men, özümni özüm esimden cikarib koyib men, agar eslesgeninizde, men shubdirtirihemni halb qalgan bolardin, digenlerdi. Bu degene, özü as bolib turib.24:26özü rozadar bulub durub, zil davamıda roza tutup durub, özünü nesli-esli çıqalib, basbə miskinlərini oylab, şuglərgə tarqaqvara digan dərəcəyge gitgan edublar. Ümmahat-il-müminin analarimiz, Hafsa anamiz, Ömer ibn Khattab'nin qızlari, Peygamber aleyhi salatu was salam'nin ayallari, Hafsa anamizni bir günü Peygamber sallallahu alayhi wa sallam talaq qildiri. Shinda Hafsa anamiznin aldilariga tagalari,24:57kudame bilen Usman, ibna Maz'un, Maz'unnin oğullari kirdir. Kirgenlerde, hafsa analarimin baxlarini ingeshtirir, ayitardilar ki, Allahe qasem bilen ayitamen ki, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, meni shu talak kili gulichayim, buram merte karnato genini kormadim, dediler.25:25Min talaqqi günçeyi Rasulullah bilan xayat geçirgen bolsam, biram mertab hamimleri toyganini kormadimdir, yigla dila. Bu, Rasulullahnin üsvet-ül-hassana in gozel ahlaq egetirgan digi nalad berib. Talaq koyilgan ayali ham Rasulullahnin maht turganligi. Bugungi gunda bir adam ayalini talaq qiragin bolsa, bir gundin keyin, iki gundin keyin barib, bir adam soresa bu irinin yaxshiliklarima25:55irini toda-toda yamandiklariga goktanlar koshib aytib girey. Hafsa anamiz yiglab durib Rasulullahnin mahtab, to yendini kormadimdir yiglayatganlarida Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam kirib geldilar. Kirib geldilarda aytiki, kirib gelganlarida Hafsa anamiz daraq hijaplarini yuzlariga yapidi. Yapganlarida Ayganbal aleyhis salam aytiki, inna jibrila qad atani, fa qale raci hafsa fa innaha sawwamatun qawwamah,26:25وَإِنَّهَا زَوْجَتُكَ فِي الْجَنَّةِ حَفْسَنِ қَيْطَرُوا ғَلِيْنْ حَفْسَنِ ғَلِيْنْ حَفْسَنِ ғلِيْنْ26:54Tünki u qawwame, keçeleri namaz u qeydi, sawwame, kündüzleri roze tutadi. Mene şu menzilatki yetkendiqi üçün hafsa anemiz, Allahnin huzurida kasta bir menzilatini egeti buldi. Talat qilgan vakti peygamber deyikishi, Allah talat, buni talat qilishki haqqiniz yox, ibadati sebetli talat qilalmayis qaytar bazidi. Mene şu, vaqiyadenki in hafsa anemiz, qodmat nafiq, ibn-i humarning,27:25maulalari nafi edegenki aita dilar ki, fama ta hafsa hatta ma tuftir, hafsa anamiz bu vaqiyadan keyin, biram ma ta iftar qilib, yani roza tutmay yurganini kurganimiz yoxdi. Cinki Allah ta Allah en kesta marhamat bilan, yitxavat asman istudin turib, bu hafsa anamizini tazkiyadirib, mahtagalligi, hafsa anamiz bundan keyin, biram ma ta rozasini tashlimastan har kini roza tutib yurdi. Bu,27:56Bəzi bir roze tutken bizdən əvvəldi kishlərinin xayati. Amma biz kishlərinin xayati yaqar egen vaxtımızda, biz Ramazan kiri gün çeytiram gün roze tutma gəndigimizni eska alıb turub, üzran ya Ramazan, ey Ramazan, bizdən keçirgin sen shunday mubarak ay egensen, sen shunday Allah'ın aynıda, Allah en yaxşı qoran egen ibadat egensen, senin qabrinde yetmendimiz, üzran ya Ramazan demektendir.28:26Anwa ussaimin, rozadarlarinin bazibir turlari, biz gularini zikir qilishimizin maksad, biz rozadarlardanimiz, vashularinin qaisibir sinifide, qaisibir turide turganligimizini qarayimiz. Man sama anit ta'ami wa sharaf fasal nuhu a'da, kim faqad rozada yemaq, ichimaqdan tijilsa, erda mandiyeta,28:56kecbayt gecay tiyilib, karnini kecbayt yena toydursa. Lekin, bir an bir ibadatini qoşmay digen Musa, bunin qilgen ibadati, rozasi, adet. Ademler adeti yekore tutiyabdi, bir ay hemme roza tutiyabdi, shu ademlerine uruf adeti yekarab tutiyabgen bir insan boladi. Biz, mera buladini qaybri deniz, biz hakikatte ademler roza yeken, roza yekendir topalan bolub, roza bolub ka gendigini,29:26xoşnilerden ba xaber bulim, roza tutuvar genlerden mizni? Ya ki biz, bir iki aileb Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamgi uxshab, Allahumma barik lana fi Rajab wa Shaban wa balighna Ramazan, Allahum bizni Rajab ayida, Shaban ayida barakatlar bir Ramazangi yetkiz gindi diglat turgenlerden mizni? Ikinci qsimi, man sama anir riba wal haram, wa aftara alal halal fasawmuhu udda wa ibadat. Kim riba haramdan29:57roze titken bulsa, özini roze digeni imsak tiiliş digeni. Kim haramdan, ribadan tiilse, halal nerseler bilen iftarlik qilgen bulsa, mene bunin rozesi ibadettir. Biz Ramazan ayda hem hali hem haram bilen ərələşib, yezgen nerselerimiz, iftarlikimiz haram miyak, halal miyak? Ükünci kişiler, mense ame enil zunubi vel isyan,30:27qim gunahu yamanniklarinin tigilib roze suqgen bolse, rahmaninin ta'ati bilen iftarlik qilgen bolse, Allah ki ta'at bilen iftarlik qilgen bolse, bunin rozesi, roze Allah razi bola diyan rozelerde. Turinci qismi,30:57Wa astara ala ilawatil Qur'an, fahuwa sa'imun sa'ir. Kim chakumchilik, ghibat, bohdan, behudan ertalardan roza tutyan bolsa, Qur'an tilawatu bilan iftarlik kilyan bolsa, bunin rozasi, bahtlik kishinin rozastandir. Biz mana bu 4 kishini zikir kildik, biz qaysini sidanmiz. Roza tutturub, rovlanini ghibat qilib yiradyan, roza tuturub,31:27Biz Rozani Fazilatlari ikinti toqtamakci bolgan mawzuyimiz Rozani Fazilatlariga toqtalamiz. Cunki Rozani Fazilatlarini her aida, ya ki her Rozada insan esilegan sayi,31:56Bu, yenə həm roza tukşilikke raqba tukşiyadi. Şunun için biz rozanın faziletlerge tukdalamız. Roza aslen hicretnin ikinci yili, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam Madinaya hicret tukgenlerde ikinci yili fariz boldi. Demek, Peygamber aleyhis salamgi ikinci yili fariz boygen bolsa, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam neşte roza tukgenler? Neşte roza tukgenler Peygamber aleyhis salam?32:29Hicretinin ikginci illeri tarz bolidi. 21 yil Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam nexe roze tukyanlar. 9 yil Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam hicretinin ikginci illeri tarz bolidi. 9 yil Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam roze tuktilar. Abib Hureyra radiyallahu anhu32:59Ruwaya qulyan hadiste Peygamber a.s. ayetadlar ki, idacaya Ramazan futihat abuabul jannar wa gulnikat abuabul nar wa sufidati shayatin. Ramazan ayi kiradigan bolsa, jannat eeshilari atiladi, cehannam eeshilari berkitiladi, shaytanlar baglanib koyiladi, dedik. Biz uyerdi ikitan aslige yakishlar qarayli. Birimsisi, shaytanlar baglanib koyiladi, dedik. Nime uchun? Ramazan ayida ham,33:32namaz okumastan, shaytandin bantarrak gola yurgan adamlarini koramiz. Agar shaytandlar baglangan bolsa, adamlarda shaytand bolmaygan bolsa, hamma ibadat qilish gereg. Demek, nimi uchum biz shunda adamlarini qoaxib olamiz ki, Ramazan kirisa ham ularga Ramazanin ilan baska ayni karti yok. Demek, bu yerda shaytandlar baglanadi diganliginin jawabi bu faqat.34:00mü'min kişilərdən şeytanlar bağlanıq qoyladdi. Ta ki, ular Ramazan ayıda ibadətlərini mükemmel toğluq ada qılıq alışıq üçün Allah'nin mərhəməti, rəhməsi mü'minlər üçün bulub, mü'minlərdən şeytanlar bağlanıq. Amma hafizlər, kafirlər, şeytan ahilləridən, şeytanlar Ramazanda həm, başqa ayda həm bağlanmaydi. Bu, birincisi. Və ikincisi,34:28cəhənnəm eyişkləri bir kitilədi digəni bu mü'min kişilər üçün has. Ramazan ayiləyi mü'min kişilər üçün. Amma əhli fisq, isyan, günah, tahir kişilər bulərdin Ramazanda həm, başqa vaxta həm cəhənnəm açıq durub, ulərni kütub alışlikke intizar bulutur. Mənə bu mü'minlərgə birilgən, rozalarlərgə eytilingən, rəhbəhləntirə digən hədisinin en birincisi şu. Ikinci hədis,34:58Abī Hurayra adiyallahu anhu ayet edilər ki, mən sāma ramadana īmānən waḥtisabən, mughufiralahu mā taqaddama min dhanbihi. Kim rozani īmānən, Allahga īmān keltirgen halat edər, və ʿacir-i sawafini ümid qilir, roza tutadiyan bulsa, dedilər, unin günahları, ötgen günahları keçiriledi, dedi. Unin ötgen günahları. Demek ki, ramazanda roza qiçinin fazileti qide həm kertdeyikən,35:28insamnin ötken günahlarin belkesi kechirliklikke sebeb gola digen ay Ramazan ayi. Lekin bir narsiga ahimiyyat derelik ki, Ramazan ayida xalqnin belkesi titiyabdiyagan, qovnu koshini qarimdax hamma titiyabdi, tutmese uyak gola digib, tutuslik maz. Ramazan ahadatge binaan tutuslik maz. Ramazanda iman bilan,35:54və əzir sawafını ümüt qilgen xaləstə qilgen kişilərge ginə günahları keçirlər. Şunu üçün Ramazan kirqa yenleyen bilmestən, çıqqa yenleyen bilmestən ötgeçlik bu adamnin günahı keçirildi mi, yox mu, vallahu helam. Şun üçün Ramazange ehemiyyət bilen turiçlik gerek. Ramazaninin kiricliği de hər nimeste niyet bilen turiçliği gerek. Üküncü hədis sahil.36:21An-Sahil ibn Sa'ad an-Nabi sallallahu alayhi wa sallam qala fil jannati tamaniyatu abuwaa fiha babun yusaman rayyan la yadquluhu illa s-sa'imun jannatta sakkuz eishi qibar wa bu eeshqilarnin biri rayyan deb isimlanan degi. Bu eeshqitan faqad yina rozalarlar qiyamat günü kiradi degi. Demek jannatni eeshqilardan kiraman degi sanyiz, hamma eeshqidan kiraman degi qan bu sanyiz, bazio eeshqin chakrala digi qan amalda nikil qirishi degimiz garegi.36:50Demek rayyan esigidan fakat ginan rozadarlar kiraraygan, çünçün rozani köp kutusikdir. Rayyan digani köp su icib sudan toygan kishini rayyan digi. Çünki rozadarlar bu dunyada qattik çamka gandiklari uchun, ve şu çamkaqda tabir qilgandigi uchun, qiyamat güni Allah talagularini, çamkaqlarini basadigan, köp su icib toygan esigdan kirgizaraygan.37:17Shunin iwaziyyat oliyan, mutaqat Allah'nin mutaqatisi. An Abi Hurayra radiyallahu anhu qala, kulla amali ibni Adem yuda'aful hasanatu bi ashri amthaliha ila sab'i mi'ati dhirq, qala Allahu azza wa jalla illa sawma fa innahu li wa ana adzi bihi. Abi Hurayra radiyallahu anhu dhin warib oliyan hadista qayagabbaru ilayhi salam ayisilar ki, insannin Adem farzadinin amallari bu,37:44bir yaxshilik qiladigan bolsa, bir sawab ish qiladigan bolsa, Ramazan ayida shu sawab ishi 10 baravardan 700 baravar gecay kubbaytirib yazladi, bir yaxshilikki Allah ta'alanin fazli bilan 10 yaxshilik, ve ondan 700 baravar gecay Allah ta'alan onu kubbaytiradi, amma roza bolsa,38:09unin mükafatini yalqız özüm beremem dedi. Çünki roza min üçündür, dedi. Bu yerde alimdar saval veriş geldi. Roza min üçündür, unin mükafatini min beremem deygen hadiste alimdar saval beredi ki, başqa ibadetler kim üçün? Namaz kim üçün? Hac kim üçün? Zakat kim üçün? Unin mükafatini kim beredi? Allahtan başqa özgər kikim bermeydi.38:39Maga unda Rozani takat men uchun unu mutafatini men bera mandi baygerti dirse, bunda ikda cavab verishgenki, birincisi digenlar, baska ibadatlar ondan yiti yuz gecayin sawabi ko baytirilse, amma Rozani sawabini cheksiz unu muhaddad, yani cheklengen bir acirga toqtad qamayan digen. Unu sawabi cheksiz digen, unu Allahdın özü hiçkin bilmayib digen.39:10Amma başqa ibadatlar 10 dan 700 gece yazilse, rozaniki yazilmaydi, Allah mi uzi biladi onu digan. Unu hatta melekler ten bilmaydi digan. Bu birinci cevab. Amma ikinci cevabda alimlara itishgenki, qilingen yaxshilikler digan. Bu dunyada qilingen yaxshilikler qiyamet kunide baz bir qilgen yamanliklerinizni ivezigi kitib alaydi. Misal için Peygamber sallallahu alaihi wa sallam,39:41Bir kune otryanlarda ehti ki, kim qaday al-muflis? Qaday kim dedilar? Sahabilar dirham yokshi qaday dedilar, puli yokshi qaday dedilar, bazilari mali yokshi qaday dedilar, bazilari uyi yokshi qaday dedilar. Shinda Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, inna al-muflisa min ummati, man shatama hadha, wa sabba hadha, wa akala mala hadha, wa dhalama hadha, fayati yawmal qiyamati bil hasanat.40:11Bu, menin ümmetindegi yegaylar, shilarki, dedilar, bu dünyada bunu sökken, bunu hakkaratkigen, bunu malini nahak yigen, bunge zulumtigen, qiyamat günüde yahshilikler bilenkeledi. Cünde Allah Subhanehu ve Ta'ala buni yahshiliklerini hali gelarye taksimler deri varib, dedi. Zulumtigen kişilere alib-alib dedil. Ta ki, unda yahshilik qamegeninen keyil, dedi, bu yerde yena zulumlengen kişiler bolsa,40:39endi bularinin gunaxini alib, bunin yelkesiga yuklag koyadi, digidi. Gunax, ozi sawabi ham qallani, gunaxini, bravlarini gunaxini qiyamati guni kotarik turadi, digidi. Manay shu, demay, bilinin hadisimizdagi, biz ayitmaksib ogen narsami, baska ibadatlar, namaz niki bolsin, sadaqa niki bolsin, qiyamati guni agar bravga zulum tulgen bolsik, taqsimlan git qalaregan. Amma rozanin mutafatini Allah ta'ala hichkimge taqsimlan dirmasegan.41:09Fakat, benden özde qalar edin. Şunu için, rozan, min için, unu mükafatını min bilemen diginin cevabı, şu. İki vecih bilen, iki yol bilen alımlara cevab veriş geldi. An Abihur-e-Rata radiyallahu anhu qala qala Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, La yasumu abdun yawman fi sabilillah, illa ba'ad allahu bidhalikal yawma wajhahu anin nari sab'ina xarifa. Abihur-e-Rata radiyallahu anhu qayt ki, bu roza gel.41:39xaq u Ramazan bulsun, xaq mutlaq, nəfil rozalar bulsun, bu biz beşinci fazilet, rozali beşinci faziletini zikir qilqimiz. Beşinci fazileti, kim Allah yolu da bir gün roza tuta digan bulsa, dedilər, Allah Subhanahu wa Ta'ala onun yüzünü cehennemden yetmiş jil masafa, uzaqlıkta qilqoya dedilər. Yetmiş jillik uzaq qila cehennemini onun yüzden dedilər. Demek, əgər bir gün Allah u üçün biz roza tuta digan bulsayk,42:07Bizini Allah qarla 70 yil cehannamdan uzaq qiladi dedilar. Mena bu 5 ta hadis, özü en katta insani roza tuxlikke xargi qiladigan hadislanini 5 tasiga keldik. Biz roza haqqa da cüda haqqan kub hadislar ayatlari kegan, ularini bel chisiga toqtalmaymiz. Agar shu 5 sin yabda saklaq kalsaykan, cüda katta bir fayda bilan cikiyan bolamiz. Bizini 3-nci toqtalmakci boligan mauzuyimiz roza adablari.42:37Roza adablarini bazilari, biz zikirqiladigan rozani adablari, bazilari Ramazaniga xad adablar, bazilari Ramazaninin tashqari waktta boygan rozalariga, nasil rozalariga ham taalbiqig olgan adablar, balcasi roza boyganmig ucun biz oni adablar icin zikirqilamiz. Roza adablarini en birincisi, Ruhiyatu Hilali Ramazan. Roza tushlik ucun Ramazan ayini,43:06ayini körüçligi kirak. Demek, roze üç gün, musulman qi, ayya qaraydi. Ayya qarab, ane şu ayinin körgeninden ki, ramazan ayini, roze nimesini, ayini körgenden ki, ay körüçse, brinç günü körne diyan basi, demek, roze ikenligi, roze ay kirgenligi bilnir. Ayya qarab bilnir. Çünki Peygamber sallallahu alaihi wa sallam etki, sumu li ru'yatihi, wa afdiru li ru'yatihi, fe inğumma alaykun, fe ekmilu iddete şaben telatin.43:35Ayni qarab, Ruzat, dinilar, ayga qarab, ayga qarab, heyt namazini okinlar, didi. Heyt gogenli, ay toglig gogenligi bilini. Agar shu ay bulib-bulib, ay kirishi ya qirishi bilinmay digan bolsa, dinilar, ayni qirishi digi dinilar, ya kirishi digi, ayni kirishi bilinmese, shaban ayi qisturgan, ay qazir, shaban ayi. Shu shaban ayini otuz gun toglig qilib turib,44:04keyngi günü birinci Ramazan deyib qisaqlaynladi. Demek, ayini taramay turub, bir ay avvel kalenderlarni qikarib qoynishligi, ya qib o masal ayini qormay turub, adamlar urfaadit qikarib quchligi, aslida Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam naqimdar qaytardi. Ay yaqarab qilinladi. Bu, birinci mesele ay yaqarashligdi ozda. Xini qun Anas ibn Malik radiyallahu anhu, shagirdlari bilan,44:32Ramazan ayi keylgan vahlarda, shaban ayini ahirlarda, kochaga cikib, saharaga, dalaga cikib, chunki shaharlarda ayini koris munkin bomaydi. U yerladda chirag kub boganli gidin, ve kub tutunlik nasalar boganli gidin, shaharlarda ayi koris munkin emaydi. Chun uchun, saharalarga cikib turib, cu yerladda ayi karar idilad. Anas ibn Malik, en ahirgi babasitgan sahabilardan biz boni zikir kildik, ve hayganbar elay salam,45:00ömürlərigə, maldumiyasigə, tarzənlərigə bərəkib edduaq, dedduaqigənləri səbəbli, en ahirgi vafat edgən və hayat dəvridə 360 də nevrə-cevrəsini kərgin kişilərinin biri Ən-i Sıdn-i Malik. Xündə Ayn-i Qöreşke çıxiyanlardə, Ən-i Sıdn-i Malik tepeyə qarab, ayya qarab turub, min Ayn-i Qöreyeq mən, dedilər. Göyakib bir künlik ay Ramazanlin birincisi bol sekerək digənlardə, 10-15 də şagirdi asmanya qarab, ayya qarasa hic ay qö45:29Yaşi qitlar ayini qörmeyabdi. Bu qari qal, qekse qal ayini qöryebdi. Min ayini qöribdib, mən ayini birincisi bugün Ramazanla dize, shagirtlari yox, bugün Ramazanla birincisimaz, biz ayini qörmeyabdi dizeyib. Shunda shagirtlardan biri, nday Anasibni Balikni, yuzlariga qarasalar, özsuz kitkan qaxilari, biri özlariga chukturgan agan. Shunda qaxilarini nday tepegat oldu da, endi ustaz bir ayiga qaran ki deganlar da, endi ayini qörmeyabdi dizeyib.46:02Demek, atishlik o aynik körük dirk iskeliyib. Amma bizne hadirgi kölümüzde bir xtilaq oluk turibiz. Bir xtilaq olu gəndigini səbəbi, bəzi dəvrətlər, misal üçün, bəzi dəvrətlərdən bir kün avlə, ya ki bir kün keyin tutu koyad. Ya ki bəzi qıradarlarimiz urufada tulib qalışkən, üçün də Ərəbistan məmləkatlərigə telefonləşədi, ya hatləşib turib, bugün Ramazan mı, Ramazan yeməsi mi deyikən məsələmi koyad.46:32Wallahu alam, bu, bazibir shaykhlarini fatuvalariga gore, mana bu yerdayan min bazibir naqifit geldim, agar bir shaharda ayini qorishgan bolsa, yaqib omasa, bir shahar ahli, bir taqvimga itifak qilishgan bolsa, ayin Ramazanini tutishlikni, shu yerdagi musulmalarinin hammasi, shu güni tutishligi tarz bu qalavrat diga.46:59Ramazan bir gün aldan kirsa ham, caki bir gün keyin tigallana digan bosa ham, shu shaharini, ahlini tutgan kuniga muafiq tutulib getilavirat digan. Chunki bizdi Ramazandagi rozalarimizdin gena bir maksad, ulfatlik bolishligi, ve hayt bayramlarida birga musulmanlar belchesi bayram qalishligi. Agar biz hamam roza tuttursa, ve bir davlat agar bir gün evvel rozana ashgan bosa,47:29Biz shu dəvlətke binaan rozəmizni açbala digan bolsak, həmmə musulmanlar halə hayt başlamasdan biz haytini başlava digan bolam. Yakib onlasa, həmmə hayt başlasa yox, Arabistanda bir gün keynekende biz shu günü roza tutub yurishligimiz, həm bu hayt günü roza tutusuzdun qaytarliganmiz, musulmanlarni bayramiga shirik bolishligdun mahrum bol qalamiz. Shuni uchun, rozəde shu dəvlətnin anakası bilan tutulunishligi muvaqif bola verarik. Amma,47:59agar bir adam degidi, baska davlatinin fatwasini alib kelicligi, ya baska davlati korganligi iqlimlar degidi. Yani iqlim, baska davlatini iqlimi bilan bir iqlim togri kelimasligi mumkundi genegi. Suni uchungina, uchungar uxsat belishgan. Amma suni davlatini ozyda toru, misal Kazastanda toru, bir adam ayni korabilsa, korabilsa, kelim, mim bugun ayni kordim desa, lekin suni davlatinin takvimi boyica,48:29kalendari boyche bir gün keyim bol yapgan bosa, dedin, bir gün keyim bol adayan bosa. Bu adamda bir adamda koryan gafini hechkim nimaga amasa, itibarga, nazarga amaya digan bosa, shukuni shu adam rozasinin mahti xalata tutadi digaraya. Va ahirda ham bir gün awvel iftarli qilib u hayt, u uchun hayt boladiga, rozasinin mahti xalata tutadi digaraya.48:52maqfi xalatda acib, likin özü roza aci gandigini hikmigin bildirmigin xalatda maqfi xalatda qiladib, cunki adamlarni ronumalargi haytiga qirik bolisgin digi. Bu, agar shu adam shu daulatini öz uza tulb korabilsa, baska daulatlargi telefonlashib, silabdi roza mi, roza imasimi dipdurub, gen shunga qarab aytishmaz. Mena bu cunardi boldim, har yirligi bolabigin macari shunda boladib.49:20Falan devletde bun deyibir, falan devletde bun deyibir, diyab ki biz tanda yud demiz. Qu shaharinin ademleri, musulmanleri bilen billet tutuk, shular bilen billet hayb qilamiz. Bu birincisi, roza adabinin birincisi. Ikinci adam en niyetu saliha, roza dayi, adabinin ikincisi, yaxshi niyet qilishdi. Rozadan birinci masad niyet, Allah fariz qilgen ibadetini, arkanini ada etermen digen niyetini qilishdi.49:51Ademlar roza tukyert diyekan, shulardan koshilib bir ay roza tuttum dirsa, demekki o adamlar rozasi qabul bulmaydi. Shunu uchun, Allah fariz qiliyatgan rozani tutaman digan niyatini qilpili shkirek. Hanadanlarga bariyatda ham shunu qiliyat shkirek. Hanadanlarimizin cili qoblari, mana bu nasalardan bih qaflatda. Shunu uchun, roza hamma tutu tuttum diganlar dima, Allah fariz digan ibadatini adayatman digan niyatini qilishlik qerekdiyibda.50:17Allah sallallahu alayhi wa sallam eytti, man sawa ma ramadara imana wahtisa, ban gufir Allahumma taqadda mimindanbi, biz yukarda eytkan hadis, Allah ki iman keltiri acili sawab umidida tutkan adamni gunahlari kechirlad deyildi. Niyat, salih bulishliyi kerek. Niyat, salih bulishliyi degi niyatini biri, her kecasi, ramazanini her kecasi, deyidi, qam, bakganidan keyin, ila tulur il-fajr,50:48bamdad namazı geçeyim. Demek iftarlıq qilgenimizin keyni, bamdad namazı geçeyim. Qaytaddan irtayib günni rozasinin niyat qoyucniz qerekdi. Qaygamar sallallahu alayhi wa sallam ayetdilar ki, man lam yujma as-sijama qabula al-fajri fala siyamalahu. Kim bamdad çiqshidin awvel rozani niyat qimegen bolsa, u niyatsiz aqzani ber kitib shunday yapib gitgen bolsa, unge roza yoxtur digenli. Xuncin niyat,51:17Demek, min irtaga Allahni faris kagan rozasini tutamandir niyat qoyim. Ulamalar ixtilaq qilishgan ki, Ramazanmin basida bir gün niyat qoyim, min Allah faris kagan rozasini tutamandir bir ay to oluk indi niyat qomasayan boladi mi? Ya ki, har kecasi niyat qilishgerekmi digan, in raciqga toqraraqi har kimi kecasi niyat qilishgerek. Cunki, har kimi ki ibadat, Allahi da yan ki ibadatdi qisaqlanir. Misal usun, bir gün51:46namazı qimandib niyat qilmaysiz, hər namazga niyat qilas. Xungi oxxegan, hər cungi ibadir, Allahi da yangi ibadir, xunu ucun hər gecesi, irtagi cungi rozani yangiddan niyat qilinad. Demek bu ikinci nimen. Adal. Bu amma fisima siyamit tatavu, amma nafil roza tutmaksci bolsayniz. Bu bizar xariz roza naittik. Amma nafil roza tutmaksci bolsayniz, nafil rozalar,52:15xaqlagan kynimiz tutquniz mumkyn, ya ki, ay shanba, du shanba, ayna ortalari, ayyamal, beyt deydi, manish kynlarda tutqunig, hacca barmagan kishilar Arafat kynida roza tutqunigig. Bizda manishun esanar yokup gitgan, hacca barganlar Arafatda roza tutqunig mumkyn amaz, lekin hacca barmagan kishilar Arafat kyninda, mana bu yerda haclar uyaqda Arafat qiturganda, bu yerdagi qalgan hanadan dagilar Arafat kyni roza tutqunigig. Bu roza52:43ötken bir yilli günah vəkiləsi bir yilli günahlarka keffaraq qolabim. Mənə buna taq əttek-əttek əcir-sawaplar var. Demek şu rozanı tutmak istiz. Siz keçesi niyat qulmədiniz. Irteman turginimizde şu roza isinizge kilib, tutsayniz gola mi, yok mu desa, nəfil rozalarini niyatsiz tutsayniz gola və ettey. Nəfil roza. Amma fariz roza, Ramazan ayini rozasini, hər günü keçesi niyat qılştik qerek. Peygamber sallallahu alaihi wa sallam Ayşe anamizni hüzurlarga kilib,53:13Sizləni hüzurinizde yeydigən bir amnaysa bar madib sorar edi. Xinda Ayşe anamiz, yox, bizini hüzurimizde yeydigən hic nasi qamak didisilar, onda min rozalar mandib qalab. Xugini roza tutub alabdilar. Mena bu, nafil rozalarini tutuclik mumkun. Agar keyin nafil rozalarini, yana yengillik tarafi tutub turgan kisi, nafil rozalarini xaxlasa, ya qi qarma acik, ciday almaya qala digan bolsa, ya qi mihman qelsa, ya qi bir ziyafat ge barib qala digan bolsa, nafil roza tutub algan kisi,53:42u rozasini qat aqib yu barse un ge qaytabdan roza tutub birmaydi orniga. Nasil rozalar? Shun lafa yengilchiligi bar. Uchunchi adabi Ramazannin yaqi rozanin uchunchi adabi saharlik qilishlik. Anas ibn Malik a.a. qaytadlar ki, Peygamber a.s. etdilar ki, saharlik qilinlar saharlikte baraka bar didlar. Saharlikte baraka bar didlar. Saharlik qilishlik in kami,54:10Erdemende hic bomagende bir kultum yaki bir piala su itishlik bilan bolsa, hem saharlik qilishlik gerib. Baz kishilar un kuzunu qizganin, erdemende turguzda, yo, men, bol, rozaman, yemetaman, rozot davraman deydi. Mena bu xilaxi sunna, sunnatke mutlaq xilax kulu. Kunu ikin, hic bomagende orqidin turub bir kultum su itishse, hem saharlik qilishke, Peygamber a.s. buyuriganlar. Eger, hurma bilan saharlik qila digan bolsa,54:40bu cüdə həm yaxşı bolat digəndir. Çünki ney məsuhuril mü'min attamir, mü'minin en yaxşı sahərligi hurmadır digəndir. Hurma. Sahərlikni keçiktirişlik həm bu sünnetke muafiqəmə. Keçersi, bəzi kişilər yata digən bolsa, keç yata digən bolsa, saat misal üçün, bizin xadir yuvaxtimizde saat itkilər geçay qalib getir digən bolsa, endi sahərlikke turub oturmay, bir yola xadir sahərlik qibalaydir, saat itkilir yuvalatdi, gen yata salad.55:12Bu, mutlak xilaf ola. Çünki bizge buyurlinganlasa, saharlikni keçiktirishlik və iftarlikni, ağıt atishni, liman qılıçtik, qizilatishlik, ağıt anilatishlik digi. Xün için aytadi ki, bu, Zayd ibn Sabit aytabdi ki, tasahabna ma'an nabi sallallahu alaihi wa sallam, thumma qama ila salat, qala qan baynan adan wa suhur qala qadr xamsina ayat. Qayganmari dayi salam bilan birgaliqte saharlik qılbik digi dila. Çün de saharlik...55:41qilganlarin lardan qeyin, bamdad namazi gecayin dedilar, qancha vaqt bar edi deganlar da ellik ayat mixtarida vaqt bar edi dedilar. Ellik ayat degani ellik ayatda on munitda oxxinil munkun. Demek on munit, beş munitlik vaqt qalgan edi deganlar. Saharlik bilan nimani arasi, bamdadnin azamini arasi, demek on munitlik vaqt keciktirib saharlik qilishli. Agar saharlik qilay atgan vaqtda, koloda,56:09Avqat yeyatgan bolsa, yaqib qiyalatda icayatgan bolsa, qoroda turgan bolsa degillar, azanni istifalatgan bolsa, bamdat namazi kirganligi ilan qilinib azan istifsa, shuni icayatgan narsasini nimaqin varsin, tuket varsin degenlar. Yani bazik ishlar aqizda turgan narsa bolsa, azanaysa yugur barib tupirim geladi, ya aqizlarin chayqab geladi. Bu na tohru narsa? Demek yeyatgan narsan giz bolsa, shuni mukemmar aqir geci giz gizin degenlar.56:41Keyin iftarlik vaxtida iftarlikni ashq qilishlik, yani tizraq iftarlik qilishlik. An sahil ibn Sa'd, anna Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, la yazalum nasu bi khoyrim ma ajjalul fitr, insallar yaxshilikda davam itishadilar, ma dami ki iftarlikni öz vaxtida tizraq qilish arakandiganda. Bizda baz yana yaman huruf adatlarimizdin biri, külun bilan cidabkigyan, indi 5-10 min kit cidayalmaya qalbim midir qoyab.57:10Bu mutlaq na tolu nasil. Bizni qidaqligimiz, pahlavanligimizini Allah ta'la imtihan qiliyatgani yox. Biz Allahni buyurgani daka qilib, korsatgani daka korsatgani nasilini bacalismizgi mamuribiz. Qin usun, wakhti kirishibilan, wakhtidin kechiktirmayi atishlik, bu güda ham sunnati muvaqq olaq. 10 minut, 15 minut yena kechiktiraylik digan nasilar durs bomayib.57:37Mabada wahti kirdidir, agar acik koyadigan bolsa, bir, iki, uchi munit hal wahti kirmigan bolsa ham, onin zarari yox deyishgan agar. Chinki wahti kirdidir, acik digan bolsa, legin hal wahti kirmigan bolsa, onin zarari bomaydi, onin qazasini tutub bermaydi deyishgan. Bu uchunchi adabi. Turunchi adabi. Addu'a u indal kitab. Agiz aciyatgan waqtda dua qilib oturishlik.58:07Ağız açı atıyan vaqtda rozadar ki, xaq Ramazanda bolsun, xaq başqa rozalarda bolsun, u dua qılip turisliyi.Tampilkan transkrip lengkapKomentarBelum ada komentar. Jadilah yang pertama berbagi renungan yang bermanfaat.