Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 Elhamdülillahi Rabbil Alemin. Ve salatu ve selamu ala eşrafi'l enbiya'i ve'l mürselin. Nebiyyina Muhammed ve ala alihi ve sahbihi ve men tebi'ahum bi'hsâmin ilâ yevmiddin. Evet arkadaşlar en son geçen haftaki dersimizde Cabir radiyallahu anh'ın bize aktardığı hadis-i şerifi ele almıştık. Bu hadis-i şerif hutbenin verilmesiyle alakalı hatibin üzerinde barındırılması gerektiren. 0:29 özellikler ile alakalıydı. Hadis hatırlarsanız, Cabir radıyallahu anh, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hadis verdiğinde gözleri kızarır, sesini yükseltir. Eğer Allah'ın razı olmadığı şeyler, haramlar işlendiğinde ne yapardı ona? Gazabı şiddetlenirdi. Demek ki hutbe verecek olan hatibin, cuma günü hutbe verecek olan hatibin özelliklerinden bir tanesi de konuyu iyi bir şekilde anlayıp onu 0:58 gerekli ses tonuyla gerekli tepkileri göstererek dinleyenlere aktarmasıydı. Ve yine Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin hutbenin içinde sözlerin en hayırlısı Allah'ın sözüdür. Yolların en hayırlısı Muhammed sallallahu aleyhi ve sellemin yoludur. Dinde sonradan uydurulan her şey bidattır. Her bidat sapıklıktır. Her sapıklıkta ateşlidir diyerek hutbeye bu şekilde bir giriş yaptığını 1:26 Ondan sonra hutbenin konusuyla alakalı övdüğünü, verdiğini biliyoruz. Diğer rivayetlerde Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin hutbeye Allah Azze ve Celle'ye hamd ederek, ona sena ederek başladığı rivayetleri de geliyordu. Bu hadisle ilgili gerekli açıklamaları geçen haftaki dersimizde yapmıştık. Bugün de kaldığımız yerden Ammar bin Yasir radiyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şeriften hadisleri ele almaya 1:56 Devam edeceğiz. Diyor ki Ammar bin Yasir Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellemin şöyle buyurduğunu bize aktarıyor, bildiriyor. Kişinin namazı uzun, hutbeyi ise kısa tutması, 2:26 fıkhının işareti, alametidir. Eğer bir hatibin namazı uzun tutuyor ise ve hutbeyi kısa tutuyor ise bu fıkhının anlayışının dini bilgisinin neyidir? Göstergesidir, alametidir diyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem. Diyor ki sallallahu aleyhi ve sellem kişinin namazının uzunluğu buradaki namazı hangi namaz olduğunu söylüyoruz? Cuma namazı. 2:54 Nereden anlıyoruz? Bir sonraki ibare buna destekliyor. Diyor ki kişinin namazının uzun oluşu kutbesinin kısa oluşu onun alametidir. Beyinesidir. Apaçık. Özelliğidir. Neyinin özelliğidir? Diyor. O kimsenin fıkhını 3:23 bilgisidir diyor. Fıkıh kelimesine baktığımız zaman fıkıh kelimesine lügata döndüğümüz zaman fehim, anlayış manasına geliyor. Lügatta fıkıh, anlamak manasına geliyor. Şer'i olarak tarifi, tanımı da ilim ehli diyor ki şer'i hükümlerin tafsili bir şekilde bilinmesi, anlaşılmasına ne diyoruz biz? Fıkıh. Mesela istediyoruz ki namaz bölümü, namazın nasıl kılınması gerekiyor, namazın şartları nedir, rükunları nedir, bunların hepsi hangi konu, hangi 3:53 kısım içinde ele alınıyor. Fıkıh bilgisi. Demek ki şerhi hükümlerin tafsilatlı bir şekilde öğrenilip anlaşılmasına biz ne diyoruz? Fıkıh diyoruz. Lugata döndüğümüz zaman anlayış diyoruz. Demek ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu hadis-i şerifinde bize hutbe verecek hatibin bir özelliğinden bahsediyor. Eğer hutbe verecek olan hatim doğru düzgün bir hatim ise işi bilen, işin ehli ise 4:20 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin nasıl hutbe verdiğini bilen bir kimse ise ne yapacak? Özelliği namazı uzun tutacak, hutbesini de kısa tutacak. Bu Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin Cuma günü, Cuma namazında uyguladığı metot olarak söylüyoruz. Peki burada diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem onun namazı uzun tutması, yani Cuma namazını uzun tutması ne diyor? Onun fıkhındandır, anlayışındandır değil mi? 4:49 Peki namazın uzunluğu konusundaki bir ölçümüz var mı? Yani namazı uzun tutacak yani ne kadar uzun tutarsa o kadar iyi mi? Yani ilk rekatta Bakara suresini okusun Cuma günü. İkinci rekatta da Nisan suresini okusun. Böyle mi? Ne kadar uzun tutarsa iyi mi? Diyoruz ki hayır. Bunun bir ölçüsü var. Bunun ölçüsü de diyoruz ki insanlara meşakkat olmayacak derecede olması lazım. Yani eğer insanları işlerinden alıkoyuyor ise 5:17 aralarında hastalar var ise, yaşlılar var ise, namazın uzunluğu onlara meşakkat oluyor ise, diyoruz ki bu uzunluktaki namaz burada ne yapılmıyor? Kastedilmiyor. Burada kastedilen insanlara meşakkat olmayacak düzeydeki uzunluğun kastedildiğini söylüyoruz. Belli diyoruz ki buradaki uzunluk nisbi bir uzunluk. Nasıl nisbi bir uzunluk? Diyoruz ki hutbeden namazın uzun olması gerekiyor. 5:46 Yoksa mutlak manada, genel manada uzun olması ne yapılmıyor bizden? İstenmiyor. Bu uzunluk hutbeden kılınan namazın, cuma namazının daha uzun bir şekilde kılınmış olması gerekiyor. Bunlarla ilgili hadis-i şerifleri ele alacağız. Ama burada yeri gelmişken hatırlatalım. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma günü, cuma namazını kıldırırken bazen ilk rekatta cuma suresini, bazen yine ikinci rekatta neyi okuyor? 6:15 Munafikun suresini okuyor. İlk rakatta Cuma suresi. İkinci rakatta Munafikun suresi. Başka rivayetlere dönüp baktığımızda bazı namazlar da Cuma namazlarında ilk rakatında Sebbi ismi Rabbikel A'la A'la suresini. Bazı rivayetlere dönüp baktığımız zaman Gâşiye suresini Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in bize aktardı. Yani namazında bu sureler ile Cuma namazını kıldırdı. Bize ne yapılmış? Aktarılmış. 6:45 Demek ki hutbe veren hatipe de düşen namaz kıldırırken de Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin izlediği metodu, izlediği sureleri okuması onun için diyoruz ki daha hayırlıdır. Ve yine hutbenin kısa olmasındaki sınır ne olabilir? Hutbenin kısa olmasındaki sınır ne olabilir? Buradan kastımız ne? Hani hutbesinin kısa olması namazının... 7:15 uzun olması. Namazın uzun olması ile ilgili kısmı açıkladık. Dedik ki insanlara meşakkat olmayacak bir seviyede olması gerekiyor. Peki hutbenin kısa olmasından kasıt ne? Yani anlatılan konunun öz bir şekilde, kısa bir şekilde. Görüyoruz ki öncelikle geçen dersimizde ne dedik? Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem rivayetlere döndüğümüz zaman Allah Azze ve Celle'ye hamdü sena eder. Değil mi? Sonra şehadete dediğimiz 7:43 Allah'tan başka hak ile olmadığına şahitlik eder. Kendisinin Allah'ın Resulü olduğuna şahitlik eder. Ondan sonra hutbeye giriş yapardı. Konuyla alakalı kısmı anlatır. Sonra ne yapardı? Hutbeyi toparlardı. Burada hutbeden kasıt yani böyle özlü sözler kullanarak konuyu fazla dallandırıp budaklandırmadan konudan konuya atlamadan böyle güzel bir konu seçip onun etrafında 8:11 Kısaca insanlara anlaşılması gereken malumatı vererek hutbenin bu kısalıkta olması gerekiyor. Çünkü bazen bakıyorsunuz hutbede. İşte adam namazdan başlıyor hutbeye. Bir bakıyorsun hutbenin sonunda hacca varmış. Sen hutbenin başı neredeydi, sonu neredeydi ne yapamıyorsun? Anlayamıyorsun. Çünkü yine bir bilgi yüklemesi var. Bir oradan anlarıyor, bir oradan aktarıyor, bir buradan aktarıyor. Artık dinleyen insanlarda ne oluyor? Dikkat dağılıyor. Artık hutbeyi takip etmiyor. Cuma günleri görsün bazı insanlar ne yapıyor? 8:41 uyukluyor. Ama düzgün bir konu seçilir. Onun etrafında konuya delalet eden ayetler, hadis-i şerifler zikredilir ve bununla yetinilir ise kısa özlü sözler kullanılarak anlatılmak istenen verilirse buradaki Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbenin kısalığından kastının bu olduğunu ne yapıyoruz? İlim ehli bu şekilde bize aktardığını görüyoruz. Bu hadis-i şerife dönüp baktığımız zaman 9:12 Dedik ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem namazın uzun, hutbenin kısa tutulması gerekliliğinden bize bahsediyor. Demek ki bunun zıttı. Eğer namaz kısa tutulur, hutbe uzun tutulur ise ilim ehli bunun kerahat olduğunu, bunun kerih olduğunu ne yapıyor bize? Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin uygulaması bu doğrultuda değil. Sünnet olan ne? Hutbenin uzun, hutbenin kısa, namazın uzun tutulması. Bunun tersi. 9:42 Yapıldığı zaman diyoruz ki bu Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin sünnetine uygun olmayan bir durum diyoruz. Ve aynı şekilde bunu yapanların da fıkhının anlayışının az olduğuna delalet eden hadis-i şerif. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin öğretisinin dışında uygulamalar ise Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hadis-i şerifte aktardığı gibi namazın uzun oluşu, hutbenin kısa oluşu, o kimsenin, hatibin... 10:09 fıkhına delalet eder, anlayışına delalet eder sözü. Aksi bize neyi gösteriyor? Bunu uygulamayanın bu konudaki fıkhının anlayışının az olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif olduğunu söylüyoruz. Bir sonraki hadis-i şerifimiz arkadaşlar. Ümmü Hişam binti Harife İbn-i Numan radiyallahu anha'nın bize aktardığı hadis-i şerif. Bu hadis-i şerifte radiyallahu anha, Ümmü Hişam radiyallahu anha şöyle diyor. 10:39 Bu hadis-i şerifte de Ummeyşan binti Harife radıyallahu anh'a anlatıyor. Diyor ki, Kaf suresini, Kaf ve Kur'an-ı Mecid diye başlayan, Kaf suresini Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'den, 11:08 Başkasından öğrenmedim diyor. Bu sureyi, Kaf suresini Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemden başkasından ne yapmadım? Öğrenmedim. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem her cuma insanlara hutbe vermek için minbere çıktığında bu sureyi okurdu. Bu hadisi İmam Müslim rivayet etmiş. Sahabiye radiyallahu anha, Ummu Hişan radiyallahu anha diyor ki ben Kaf suresini 11:38 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbede bunu konu edinmesinden, bu sure ile cuma günü hutbe vermesinden o sureyi ne yaptım diyor? Ezberledim. Yani sahabe sureyi, kaf suresini Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin vermiş olduğu hutbede ezberlediğini görüyoruz. Burada dönüp baktığımız zaman öncelikle şuna vurgu yapmak istiyoruz. 12:06 Öncelikle hatip biraz önce söyledik. Konuyu düzgün seçecek. Malumatları düzgün bir şekilde hazır olanlara ulaştıracak. Ve aynı zamanda hutbeyi dinleyen insanlar da hutbede ne anlatıldığından değil mi? İmamın neden bahsettiğinden, konunun ne olduğundan oradaki malumatı anlayıp hayatına geçirmek için o hutbeyi ne yapması gerekiyor? Dikkatli bir şekilde dinlemesi gerekiyor. Sahabenin ameli de bize neyi gösteriyor? Bunu gösteriyor. Yani eğer sahabe 12:36 hutbeyi dinlerken oradan bu sureyi ezberliyor ise bu neye delalet eder? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbeden verdiği değil mi? Aktarmış olduğu hutbeye dikkat ettiklerini anlamaya çalıştıklarını onu ezberlemeye çalışıp sonra hayatlarına geçirdiklerinin delaletini delalet ettiğini bize aktaran bir hadis-i şerif olduğunu söylüyoruz. Ve yine o dönemde biliyorsunuz münafıklar da ne yapıyorlardı? 13:06 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin mescidinde hazır bulunuyorlardı. Ayet-i kerimede Allah Azze ve Celle onlardan bahsederken diyor ki Onlardan diyor bazıları vardır senin sözüne kulak verirler. Yani sen hutbede hutbe verdiğin zaman münafıklardan bazıları ne yaparlar? Senin hutbeni dinlerler. Sonra diyor senin yanından ayrıldıklarında cuma namazı bittiğinde 13:35 Senin yanından ayrıldıklarında diyor ki. Kendilerine ilim verilenlere şöyle derler. Biraz önce peygamber ne dedi? Biraz önce peygamber ne anlattı? Bu hadisle ilgili, bu ayetle ilgili dönüp baktığımız zaman burada kendilerine ilim verilmiş ilim sahiplerine bunu sorarlar diyor. Rivayetler dönüp baktığımız zaman. 14:03 Abdullah İbni Mesud radıyallahu anh'ın yanına gidip münafıklara diyor ki biraz önce peygamber ne anlattı hutbede? Ne anlattı, ne söyledi? İli Mehdi diyor ki yani hutbenin bu şekilde önem verilmeyi, dinlenmemesi kimin alameti? Münafıklık alameti. Yani hutbeye önem vermeyen insan, kafası başka bir şeyle meşgul olan insan ne yapmaz? Hakkıyla hutbeyi... 14:28 vermez. Bu münafıkların alameti. Kur'an-ı Kerim'de Allah Azze ve Celle ayet-i kerimede onlardan böyle bahsediyor. Diyor ki onlar seni dinlerler. Dinlemiş olmalarına rağmen çıkışta ilim sahiplerine ne yaparlar? Senin yanından ayırtlarsa sorarlar. Biraz önce peygamber ne dedi, ne anlattı? Demek ki diyoruz ki hutbenin dinlenilmemesi, önem verilmemesi kimin alametlerinden? Münafıkların alametlerinden. Oysa ki sahabenin Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin 14:58 Putbesine bakış açısı nasıl? Diyor ki Ummu Hişam binti Harife radiyallahu anh'a Kaf suresini ben Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin vermiş olduğu putbeden ne yaptım diyor? Ezberledim. Kaf suresini buradan ezberledim diyor. Peki burada diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bunu her cuma günü ne yapardı? 15:27 Okurdu. Nerede okurdu? Hutbesinde. Burayla ilgili ilim ehli bu kısmı iki şekilde açıklıyor. Yani Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin her cuma hutbeden bu sureyi okumasıyla alakalı. Bazı ilim ehli diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bir cuma namazında bu sureyi başından sona kadar ne yapardı? Hutbe konusu edinir. Bunu okurdu. 15:54 Ve bunu şu şekilde açıklıyor ilim ehli. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin sahabeleri rivayetleri hepiniz biliyorsunuz. Bizler ne diyorlar? 10 ayet ezberleyip anlayıp hayatımıza geçirmeden başka bir 10 ayete ne yapmazdık? Geçmezdik diyor. Osman bin Affan radiyallahu anh aynı şekilde Hazreti Ömer'den ve diğer sahabeden bu tip neyler var? Nakiller rivayetler var. Demek ki sahabeler ana hatlarıyla bir 10 ayet ezberleyip 16:23 onların manasını anlayıp hayatına geçirdikten sonra ne yapıyorlar? Başka bir 10 ayete geçiyorlar. O yüzden bir grup ilim ehli diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu sureyi bir cuma hutbesinde konu olarak ele alırdı. Çünkü sahabeler genel manasıyla Kaf suresinin neden bahsettiğini ne yapıyorlardı? Biliyorlardı. Ayetler onlar için açıktı. Eğer ihtiyaç olur ise, vurgu yapılması gerekir ise Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem vurgu yapılması gereken 16:52 yerde sahabeleri konu ile alakalı tefsirini ne yapardı? O ayetleri açıklardı. Yani buradaki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma günü minberden her cuma bu sureyi okurdu lafzını bazı ilim ehli Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bunu evet başından sonuna kadar okurdu ama gerekli gördüğü yerlerden de ne yapardı? Tefsirini açıklamasını yapardı olarak bize aktardıklarını görüyoruz. 17:20 Peki bu rivayet bir önceki rivayete ters düşen bir tarafı var mı? Bir önceki rivayette ne dedi Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem? Namazın uzun tutulması, kutbenin kısa tutulması o kimsenin neyidir? Fıkhındandır. Şimdi bu rivayete de bakıyoruz. Müslim rivayeti. Diyor ki Kaf suresini ne yapardı Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem? Kutbede okurdu. 17:49 Bazen kısa bazen uzun tutar. İlim ehli diyor ki eğer Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bazen duruma göre pozisyona göre cuma hutbesini ne yapardı? Uzun tutardı. Eğer bir gereklilik durum arz ediyor ise önemli bir mesele var ise üzerinde durması gerekiyor ise bazen hutbeyi ne yapardı? Uzun tutardı. Ama genel manasıyla genel itibariyle Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bir önceki hasreti aktardığımız gibi 18:18 namazı uzun tutar, hutbeyi ne yapardı? Kısa tutardı. Yoksa bu rivayette biraz önceki aktardığımız Ammar ibn Yasir radiyallahu anh'ın aktarmış olduğu rivayete ters olan bir durum söz konusu değil. Bazı ilim ehli de buradaki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin her cuma kaf suresini hutbede okumasıyla alakalı diyor ki kaf suresini konu itibariyle bölüm bölüm 18:48 ele alır. Bir cuma bir kısmından bahseder. Başka bir cuma ikinci bir kısmından, başka bir cuma üçüncü kısmından bu şekilde devam ederek Kaf suresini ne yapardı? Cuma namazında, Cuma hutbesinde konu edinir. Parça parça ele alır. Bir hafta bir bölümünü, bir diğer hafta başka bir bölümü, bir diğer hafta başka bir bölümünü bu şekilde Kaf suresini tamamlayana kadar ne yapardı? Cuma günleri hutbede kendisine konu edinirdi. 19:17 Bu sahabiye radıyallahu anhada Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbede konu edindiği bu sureyi Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemden ezberlediğini, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu sureye önem verdiğini, bu sureye önem verdiğinden dolayı cumalarda kendisine bunun konu edindiğini, o sahabiye radıyallahu anhanın da bu sureyi Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ağzından duyarak, işiterek, 19:46 ezberlediğini bize haber veriyor. Peki bu surede genel manasıyla hangi konularda değinilmiş ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu sureyi ne yapmış? Cuma günü hutbede kendisine konu edilmiş. Bununla ilgili dönüp baktığımız zaman bu surede Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin Allah Azze ve Celle'nin Resulü olduğuna bunu ispat eden ayetler bu surede diyoruz ki söz konusu. 20:16 Yeniden dirileşin ispatı var. İnsanların kıyamet günü yeniden dirilecekleriyle alakalı. Ve yine ölümün insanların başına geleceğini, ölümü hatırlatan ayetler var. Yani ahiret yurduna intikalden bahseden, ölümü her insanın tadacağından bahseden ve insanların yeniden diriltildikten sonra mahşerde bir araya toplanacaklarından bahseden bir ayet. İnsanın yaratılışından. 20:46 Ve aynı şekilde ölümünden, sonundan, hayatın başlangıcından, hayatın bitiminden bahseden bir ayet. Ve yine sabah ve ikindi namazına teşvik eden bir ayet-i kerime. Bir ayet-i kerime de Allah Azze ve Celle sabah ve ikindi namazına bu surenin bir ayetinde vurgu yaptığını görüyoruz. Bu şekilde konuları ele aldığı için Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de bu sureyi kendisine ne yapmış? Cuma günü. 21:16 hutbede konu edindiğini görüyoruz. Ve yine bu surenin okunması ile alakalı ilim ehli diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bunu okuması cuma günü hutbede Kur'an-ı Kerim'den bazı surenin veyahut da ayetlerin okunabileceğine delalet eden bir hadis olarak delil gösteriyorlar. Yani hutbede Kur'an-ı Kerim ayetleri okunur mu? Okunur. 21:45 Diyoruz ki okunur. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'den almış. Kaf suresini okuyarak insanlara hutbe verdiğini görüyoruz. Demek ki bu bize bazı ilim ehli hatta bunu hutbenin rükunlarından görüyor. Yani hutbe ediyor ki işte başlanırken Allah Azze ve Celle'ye hamd edilir. Sena edilir. Sonra Allah'tan başka ilah olmadığına şahitlik edilir. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin Allah'ın Resulü olduğuna şahitlik edilir. 22:14 Ondan sonra aynı şekilde konu ile alakalı ele alınabilecek hadis-i şerifler veyahutta ne yapılabilir? Ayet-i kerimeler delil teşkil edecek. Konuya alakalı ayet-i kerimeler hutbede ne yapılabilir? Kullanılabilir. Çünkü sözlerin bir önceki hadis-i şerifte hatırlarsanız sözlerin en hayırlısı kimin sözü? Allah Azze ve Celle'nin sözü. 22:40 Yolların en hayırlısı Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin yolu. O zaman diyoruz ki eğer bir insan bir şeyi anlatacağı konuya delil getirmek istiyor ise öncelikle nereden delil getirmesi gerekir? Allah Azze ve Celle'nin ayetlerini delil getirmesi gerekir. Çünkü dilin fasih oluşundan, sözlerin en hayırlısı oluşundan delil teşkil edecek en birinci sırada kimin sözü gelir? Allah Azze ve Celle'nin sözü. 23:09 gelip İlmevli'de bu hadis-i şerifi bu şekilde şerh ediyor. Bir sonraki hadis-i şerifimiz İbn-i Abbas radıyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif diyor ki 23:39 Diyor ki İbn-i Abbas radıyallahu anhüme Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin şöyle söylediğini bize aktarıyor. 24:08 Diyor ki Cuma günü imam hutbe verirken konuşan kişi büyük kitaplar taşıyan eşek misalidir. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki Cuma günü hutbe verirken imam, imamın hutbe verdiği esnada konuşan kişi, hutbeye kulak vermeyen konuşan kişi diyor ki sırtına eşeğin yük vururlar ya aynı diyor o eşek misalidir. Biraz sonra neden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu örneği 24:39 verdiğini neden bu ibareyi kullandığını açıklayacağız. Diyor ki aynı bu eşek misaldir. Diyor ki ona sus denilince ve yine diyor ki Allah Resulü diyor ki taşıyan misaldir. Diyor ki eğer ona birisi sus der ise yani birisi konuşuyor başka birisi ona ne diyor? Sus der ise diyor o kimsenin diyor cuması yoktur. 25:08 Kabul değildir. Cuması yoktur. Kim için diyor Allah Rasulü Aleyhisselam bunu? Sus diyen için. Sus diyen için. O kimsenin de cuması yoktur. Ravahu Ahmet. Ondan sonra diyor ki bu hadis-i şerifi Ebu Hureyra radıyallahu anhu'nun sahiyyindeki merfi olarak gelmiş hadisinde de açıklamaktadır diyor. Cuma günü imam hutbe verirken arkadaşına sus dediğin zaman muhakkak boş söz söylemiş. 25:36 Gevezelik etmiş olursun. Bu hadis-i şerif nerede geçiyor? Sahih yayında. Bu hal ile Müslüm hadis-i şerifi. Ebu Hüreyre radıyallahu anh'ın bize aktardığı hadis-i şerif. Dedik ki bu konuyla alakalı imam dedik. Potübeye çıktığı zaman biraz önce de bunu zikrettik. İmamın ne söylediğini ne yapmak zorundayız? Dinleyip anlamak zorundayız. Çünkü münafıklığın alametlerinden bir tanesi de neydi? Potübeyi dinleyip çıktıktan sonra imam 26:06 Biraz önce neden bahsetti? Etrafındaki insanlara soruyorsan münafıkların yaptığı gibi diyoruz ki bu güzel olan hasletlerden değil. Müslüman'a yakışacak olan bir durum söz konusu değil. Diyor ki Allah Resulü Aleyhisselam Kim diyor? İmam Cuma günü hutbe verirken konuşur ise Cuma günü imam hutbe verirken konuşur ise 26:36 Diyor ki sırtında kitap yüklenmiş, kitap taşıyan eşeğe benzerdi. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu bağlantıyı kurmasındaki hikmet şu. Şimdi insan düşünün bir eşeği var. Onunla birlikte kitapları da var. Bir yerden bir yere ne yapacak? O kitapları nakledecek, taşıyacak. Şimdi eşeğin sırtına bu kitapları yükledi. Eşek bunu burada 27:06 gideceği yere kadar götürdü. Sonra bu kitaplardan eşek istifade ediyor mu? Bu kitaplarda neden bahsediliyor? Bunlardan bir istifade ediyor mu? Etmiyor. Yani o kadar zahmet çekmiş olmasına rağmen sırtında taşımış olmasına rağmen bu kitaplardan bir istifadesi var mı? Yok. Diyor ki Allah Resulü Cuma günü imam hutbe verirken konuşan kimsenin de misali aynı bu eşeğin misalidir. 27:35 Çünkü orada imam bir şeyden bahsediyor. Önemli bir meseleden bahsediyor. Bir şeyleri açıklıyor. Konuşan kimse de konuşmasıyla meşgul olduğu için imamın söylediği sözler istifade ediyor mu? Etmiyor. Şimdi bu adam cumaya gelmek için büyük bir meşakkate şey yapıyor mu? Sabrediyor mu? Evinden çıkıyor. Bunun kışı var, yazı var değil mi? Sıcağı var, soğuğu var. Abdest alıyor. İşini bırakıyor. Mescide geliyor. 28:05 kendine boş yer arıyor, araya bir yere oturmaya çalışıyor. Bununla birlikte cuma hutbesi verildiği esnada konuştuğu için cuması ne oluyor? İptal oluyor, boşa gidiyor. Aynı o eşeğin çekmiş olduğu sıkıntı gibi. Sırtında değerli kitapları taşıyor ama bu kadar yorulmasına rağmen ne yapmıyor? O kitaplardan bir istifade söz konusu değil. Bu adam da o kadar meşakkat çekip, 28:35 Cuma namazına geliyor, vaktini ayırıyor, işini bırakıyor. Sonuçta imamın verdiği hutbeyi dinlemeyerek ondan istifade edemiyor. Ve bu kadar çekmiş olduğum meşakkat boşa gittiği için Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin burada Cuma günü hutbe verildiği esnada konuşan kimseyi o yüzden eşeğin misaline benzettiğini görüyoruz. 29:01 Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem. İnsat Arapçada hem susup dikkati konuşulana verme manasına geliyor. Yani sadece susmak değil. Mesela burada 2-3 kişi konuşuyor. Ben onlara uskut diyorum. Yani ne demek? Susun, gürültü yapmayın. Ama unsut dediğim zaman hem susun, susmakla birlikte yetinmeyin. 29:30 Ne anlattığımı da dikkat edin. Diyor ki Allah'ın suresi. Biraz önce hadisin başında ne dedi? Kim cuma günü imam hutbe verirken konuşursa o kimsenin misali kimin gibidir? Eşeğin misali gibidir. Diyor ki Allah'ın suresi. Ona da konuşma. İmamı dinle. Diyen kimseliyor. O kimsenin de neyi yoktur? Cuması yoktur. 30:00 Burayla ilgili diyoruz ki hatta insan emri bil maruf yapıyor olsa dahi normalde burada o arkadaşını o yanında bulunana sus demek normalde emri bil maruf mu? Emri bil maruf normalde bu adamın yaptığı hatalı olan bir şey. Ama Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbenin dinlenmesine özen gösterdiği için burada emri bil maruf yapmasını söz ile söyleyerek ne yapmıyor? 30:28 Kabul etmiyor. Diyor ki her bunu sözüyle söylersen sus, imamı dinle diyerek bunu kelama dökersen ilim ehli diyor ki bu hadis-i şeriften binaen o kimsenin cuması yoktur. O kimsenin cuması yoktur. Burayla ilgili hatırlarsınız daha önceden de bu konuya değinmiştik. Eğer hadis-i şeriflerde bir şey nefret ediliyor ise yok sayılıyor ise ilim ehli diyor ki öncelikle bir şey nefret ediliyor ise hadislerde 30:57 Diyorlar ki öncelikle onu nereye hamlederiz? Vücuduna. Yani nefil vücut. Varlığını nefh ederiz öncelikle. Burada varlığı yani o kimsenin cumada oluşu yok sayılır demek mümkün mü? Değil. Çünkü niye? Bu adam abdestini almış bir şekilde hazırlanmış. Orada hazır bulunuyor mu? Bulunuyor. Demek ki o zaman bunun vücudiyetini ne yapamıyoruz varlığını? İnkar edemiyoruz. Nefh edemiyoruz. O zaman buradaki nefsin ikinci bir 31:26 şeye hamlediyoruz. O da diyoruz ki sıhhatini yani o kimsenin cuması geçerli değildir. Sıhhatini hamlediyoruz. Mana olarak sıhhati geçersizdir demek uygun mu? Mana olarak bunu verebilir miyiz? Verebiliriz. Yani uygun mudur? Uygundur. Cuması geçersizdir diyebiliriz. Hani vücudu varlığı geçersizdir diyemiyoruz. Çünkü adam orada. Ama 31:52 Kıldığı cuma geçersizdir. Bu hükmü verebilir miyiz? Yani uyuyor mu? Uyuyor. Ama diyoruz ki ilim ehlinden hiçbir kimse cuma günü hutbede konuşan kimsenin cuma namazı geçersizdir dememiş. Bu konuda cumasının geçerli olduğu ile alakalı ilim ehli arasında ne var? İcma var. Yani ilim ehli diyor ki eğer bir kimse cumada konuşur ise o kimsenin kıldığı namaz batıl olur demiyor. Delil olarak diyorlar ki çünkü 32:22 Cuma günü hutbede konuşmak birebir Cuma namazıyla alakalı bir şey mi? Namazın kılınışıyla alakalı bir şey mi? Değil. Çünkü bu adam namazın rükunlerine, vaciplerine, sünnetlerine, edebine, adabına uygun bir şekilde namazı kıldı ise biz bu namazı ne yapamayız? Sıhhatini ortadan kaldıramayız. Ama bunu da yapamıyor isek eğer vücudiyetini, varlığını nefret edemiyor isek 32:50 Nereye intikal ettir? Sıhhatine intikal ettir. Eğer bu da mümkün değil ise o zaman üçüncü olarak diyoruz ki kemaline. Yani cuma namazı o kimsenin eksiktir. Veyahut da cumanın faziletine ne yapamaz? Nail olamaz. O zaman üçüncü olarak diyoruz ki kemalin neyi vardır burada? Nefi vardır. Yani o kimse cuma namazının faziletine ne yapamaz? Erişemez. Ona 33:20 Nail olamaz diyoruz. Bir sonraki rivayette Ebu Hureyre radıyallahu anh'ın bize aktardığı rivayette diyor ki Eğer diyor cuma günü imam hutbe verdiği esnada arkadaşına sus der isen diyor ki 33:46 Laga demek lagaute yani o şeyi iptal etmek batıl kılmak manasına geliyor. Ama biraz önceki rivayetle bunu birleştirdiğimiz zaman diyoruz ki buradaki batıl iptallik hangi manada? Kemalinin eksikliği manasına geldiğini söylüyoruz. Yani demek ki sus diyecek yani emri bil maruf yapacak şey bile söz konusu değil. Yani gördüğüm birisini konuşuyor. 34:15 Biraz sonra faydalar kısmında zikredeceğiz bunu. Yani o kimseye dilin ile ne yapamazsın? Sus, imamı dinle demen doğru değil. Çünkü Allah-u Teala böyle diyen kimsenin dahi o kimseye emri bil maruf yapan kimsenin dahi cumasının sevabına nail olamayacağını bize aktardığını görüyoruz. Bu hadis-i şeriften çıkardığımız faydalara gelince diyoruz ki imam hutbedeyken konuşmanın 34:44 haram olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. İmam hutbedeyken konuşmanın haram olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem imam hutbedeyken konuşan kimsenin misalini kime benzetiyor? Eşeğin misaline benzetiyor. Sırtında yük taşıyan, kitap taşıyan ve ondan istifade edemeyen, yorulmasına rağmen o kitaplarda istifade edemeyen 35:13 eşeğin misaline benzetiyor. Beyni Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu uslubu başka hadislerde de kullandığını görüyoruz. Mesela Allah Resulü diyor ki eğer aradığından birisi bir kimseye bir hediye verir. Sonra hediye verdiği şey ondan geri ister ise ne ediyor? Kusluğunu tekrar yiyen neye benzer? Köpeğe benzer. Yani bir insan birisine hediye verir. 35:42 sonra hediye verdiği şeyi ondan geri ister ise hediye verdiği şeyi geri almaya çalışırsa aynı diyor kustuğunu yeniden yiyen köpeğin misali gibidir. Burada da bakıyoruz ki bu rivayette bize neyi gösteriyor? Demek ki birisine bir şeyi hediye ettikten sonra o hediye ettiğin şeyi ondan geri almak doğru bir şey değil. Burada Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de yine bu hareketi yapanı başka bir hayvanın başka bir özelliğine ne yapıyor? 36:11 Benzeterek durumun ne kadar vahim olduğunu, kötü olduğunu bize aktardığını görüyoruz. Ve yine diyoruz ki hutbenin dinlenmesinin vacip olduğuna delalet eden bir adı şerif. İlk olarak ne dedik? Hutbede konuşulmasının haram olduğuna delalet eden bir adı şerif. İkinci olarak ne diyoruz? Hutbenin dinlenilmesinin vacip olduğuna delalet eden bir adı şerif. 36:41 Çünkü Allah Resulü bu konuşma eylemine giren kimseyi uyarmaya dahi ne yapmıyor? Sözlü bir şekilde uyarmaya izin vermiyor. Sözlü bir şekilde uyarmaya izin vermiyor. Hatta ilim ehli sahih müslümde geçen başka bir hadis-i şerifi delil getirerek şunu söylüyorlar. Diyor ki o hadis-i şerifte Allah Resulü kim diyor taş ile oynar ise hutbe esnasında 37:11 önündeki bir şey ile oynar ise onun da diyor cuması nedir? Yoktur. Yani kamil olarak sevabına nail olamaz. Günümüzde insanların bu hataya çokça düştüğünü görüyoruz değil mi Enver abi? Hani konuşanlar var. Hani bunlar zaten apaçık hadis-i şeriflerle ortada. Ve yine biraz önce sahih müslümde geçen bu rivayette başka bir şey ile meşgul olmak aynı şekilde 37:38 insanın hutbeyi dinlemekten alıkoyacağı için Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem sahih müslümde geçen bu rivayette diyor ki kim taşı tutar onunla oyalanır ise o kimsenin de ne diyor cuması yoktur. Ecrine kamil bir şekilde ne yapamaz? Nail olamaz. O yüzden cuma hutbesi verildiği esnada kolundaki saat ile oynamak, giymiş olduğun elbisenin düğmesiyle oynamak, 38:08 cep telefonunu karıştırmak. Bunları bulamıyorsan halıya böyle şekiller çizmek, elinde bir şeyler yapmak. Sonra işte parmağınla, tırnağınla bir şeylerle meşgul olmak. Diyoruz ki bunlar da aynı şekilde konuşmak gibi yasaklanmış olan şeyler. O yüzden cuma günü hutbe, imam hutbeye çıktı. Esnada bize düşen ne? Dikkatli bir şekilde imamın anlattığını dinlemek. 38:37 başka bir şey ile meşgul olmamak gördüğümüz bir hata dahi olsa onu dil ile ne yapmamak uyarmamak ama işaret ile uyarır ise bunda bir sıkıntı var mı yok genelde görürsünüz mesela bazen çocuklar cuma günü hutbede ne yaparlar yaramazlık yapabilirler elinle mesela şöyle sus işareti yapmanda bir bir his yok veya yanındaysa şöyle bir şekilde dokunup ona yani susması gerektiğini telkininde bulunmakta diyoruz ki 39:05 bir sıkıntı yok. Çünkü Allah'a söz veren sözlü bir şekilde bunun söylenmesini ne yapıyor? Burada yasakladığını görüyoruz. Ve yine ilim ehli dönüp baktığımız zaman diyor ki Cuma günü kutbenin verildiği esnada eğer birisi gelir ise hükmü bilmiyor ise bu konuda cahil ise selam verir ise onun selamı ne yapılmaz diyorlar? Alınmaz. Yani birisi geldi mescide girdi. 39:35 İmam Usta da hutbe veriyor. Dedi ki Esselamu Aleyküm yanındaki etrafındaki insanlara. Hutbeyi dinleyen insanlar ne yapmaz? Onun selamına karşılık vermezler. Çünkü eğer sen emri bil maruf yapamıyor isen nehyi anil münker yapamıyor isen verilen sevabı almamanda ne diyoruz? Min babi evla. Yani bunu terk etmen hayli hayli gerekir. Aynı şekilde yine hükmünü bilmeyen bir kişi hapşursa 40:04 sonra elhamdülillah dese teşmitul atış dediğimiz yani hapşurana cevap olarak yarhamukallah ne yapılmaz denmez ne zaman eğer imam hudbeye devam ediyor ise anlatmaya devam ediyor ise diyoruz ki bunlar ne yapılmaz girene selam verene selama alınmaz aynı şekilde hapşurup elhamdülillah diyene yarhamukallah denilmez peki 40:32 İmam hutbede Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme salatu salam getirse veyahutta dua etse bu duaya amin denir mi? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme ismini zikretse ona salatu salamda bulunur mu? Bulunur. Bazı arkadaşlar bulunur diyor. Bazı arkadaşlar bulunmaz diyor. Diyoruz ki bu konuyla alakalı. İlim ehli diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme ismi geçtiği zaman 41:02 sallallahu aleyhi ve sellem ona salatu selam da ne yapılır? Bulunabilir. Aynı zamanda iman, dua ettiği zaman ona amin denilebilir. Bir şartla yanındakilere teşbih olmayacak. Yani onların dikkatini dağıtmayacak isen. Yani sürekli amin, amin, amin diyorsun. Veyahut da Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ismini duyuyorsun. Sallallahu aleyhi ve sellem diyorsun. Yanındaki insanların 41:30 hutbeyi dinlemesini ne yapıyorsun? Engelliyorsun. Onların kafasını karıştıracak bir durum varsa diyoruz ki bu şekilde sesli bir şekilde olmaz ama onları engellemeyecek bir şekilde diyebilirsin. Neden diyebilirsin diyoruz? Çünkü Peygamber Efendimizin ismini andığı zaman hutbede imam veyahut da hatip ona yani onun bu Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemi ismini anmış olduktan sonra 41:57 salatu selam getirmem seni hutbeyi dinlemekten ne yapmaz? Alıkoymaz. Ama imam orada konuşurken sen buradaki adama sus imamı dinle dediğin zaman ne yapıyorsun başka bir şeyle? Uğraşmış meşgul olmuş oluyorsun. Ama imam peygamber efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ismini zikrettiğinde sen sallallahu aleyhi ve sellem dediğinde imamı dinlemekten kaybettiğin bir şeyin var mı? Yok hala bütün değil mi vücudunla 42:26 Kulağınla ne yapıyorsun? Dikkatinle imama doğru yönelmişsin. Aynı şekilde dua ettiği zaman amin dediğin zaman hutbeden ayrılmış başka bir şeyle meşgul olmuş oluyor musun? Olmuyorsun. O yüzden ilim ehli diyor ki eğer yanındakilere zarar vermiyor isen onların kafasını karıştırmıyor hutbeyi dinlemesine mani olmuyor isen diyorlar ki peygamber efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ismi geçtiği zaman salatu salamda bulunursun veyahut da dua ettiği zaman imam amin demende 42:55 bir beis söz konusu değil. Ve yine Cuma hutbesinden başka bir hutbede konuşulmanın yasaklanmadığına delalet eden bir hadis-i şerif. Çünkü hadis-i şerifin rivayetlerine döndüğümüz zaman, baktığımız zaman rivayetler bize neyi gösteriyor? Cuma namazı, Cuma günü iman hutbedeyken konuşulmanın bize yasaklandığını gösteriyor. Şunu demiyoruz. Başka hutbe verildiği zaman konuşmak evladır. Ama en azından buradaki gibi hükmü 43:26 Haram olduğunu ne yapamayız? Söyleyemeyiz. Çünkü Allah Resulü zaten bunu ne yapmış? Cuma günü, Cuma hutbesiyle sınırlandığını, dırdığını görüyoruz. Beyli mehdi diyor ki, iki hutbe arasında konuşuluyor ise bunda bir beis yoktur. Çünkü bu ne ile sınırlı? İmam hutbe verdiği esnada, yani konuşmaya devam ettiği esnada. Eğer birinci hutbeyle ikinci hutbe arasında oturdu, yanındaki adama dedin ki, konuşma imamı, dinle dedim. 43:56 O zaman diyoruz ki bu makamda bir sıkıntı söz konusu değil. Çünkü imam şu andan atmıyor. Hutbeyi vermeye devam etmiyor. İki hutbe arasında oturduğu için burada ihtiyaca binaen ne yapılabilir? Konuşulmasında bir beis yoktur. Ve yine diyoruz ki imam eğer hutbe esnasında biriyle konuşuyor ise veyahut da cemaatten birisi imam ile konuşma ihtiyacı duyuyor ise 44:25 O da diyoruz ki bu kapsama ne yapmaz? Girmez. Bununla ilgili delil olarak Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme sahabeden birisi geliyor. Diyor ki ey Allah'ın Resulü hayvanlar susuzluktan kırıldı. İnsanlar, aileler susuzluktan kırıldı. Allah Azze ve Celle'ye bizim için dua et de Allah Azze ve Celle bize ne yapsın? Yağmur indirsin diyor. Bunun üzerine Allah Resulü zaten ellerini kaldırıyor. 44:55 Allah Azze ve Celle'den ne yapıyor? Yağmur istiyor. Burada cemaatten olan birisi ihtiyaca binaen imam ile konuşuyor mu hutbe esnasında? Konuşuyor. Allah Resulü Aleyhisselam ona senin cuma batıl oldu veyahut da bunu bir daha tekrarlama diye bir uyarıda bulunuyor mu? Bulunmuyor. Ellerini kaldırıp o sahabenin istediği talebi ne yapıyor? Yerine getiriyor. Bu diyoruz ki cemaat ihtiyaç anında imamla ile ne yapabilir? Konuşabilir. Veyahut da imam 45:23 İhtiyaç anında cemaat ile ne yapılabilir? Ne yapabilir? Konuşabilir. Delili ne? Bu hadis. Bu hadis başka. Direkt imamın konuşmasıyla alakalı. Sahabelerden bir tanesi Cuma günü Allah Rasulü Aleyhisselam'ın hutbe verdiği esnada ne yapıyor? Mescide giriyor, oturuyor. Allah Rasulü Aleyhisselam diyor ki Kalk ve iki rekat ne yap diyor? Namaz kıl diyor. Ondan önce 45:53 Allah Resulü Aleyhisselam soruyor. Namaz kıldın mı diyor. Adam diyor ki hayır kılmadım. O zaman diyor kalk iki rekat ne yap? Namaz kıl. Demek ki imam da ihtiyaca binaen ne yapabilir? Cemaate bir soruda bulunabilir. Veyahut da ona bir şey söyleyebilir. Aynı şekilde cemaat ihtiyaca binaen kutbe esnasında imamla bu manada konuşmasında diyoruz ki bir beis yoktur. Ve yine 46:24 Hutbeyi duymayanla alakalı mesela bazı insanlarda hastalık olabiliyor. Değil mi Allah Azze ve Celle'nin vermiş olduğu. Kulakları mesela duymuyor olabiliyor. Eğer bir insan hutbeyi duymuyor ise bu kişi hutbe esnasında hutbeyi zaten duymuyor. Konuşabilir mi? Cumhur diyor ki ne yapamaz? Konuşamaz. Çünkü kendisi duymasa dahi etrafındaki insanlara ne yapabilir? Konuşmasıyla onların dikkatini dağıtabilir. 46:52 Ve yine fayda babında ilim ehli diyor ki eğer bir kimse hastalığından dolayı kulakları duymuyor ise hutbeyi duymuyor ise sessizce boş bir şekilde oturması yerine Kur'an-ı Kerim okuyarak veyahut Allah Azze ve Celle'yi zikrederek bu vakti değerlendirmesi o kimse için daha hayırlıdır diyorlar. Zaten hutbedeki amaç ne? Oradaki öğütü alıp istifade etmek. Eğer sen 47:20 Allah Azze ve Celle'nin sana vermiş olduğu hastalıktan dolayı hutbeyi duyamıyor isen o zaman diyoruz ki zaten bundan ne yapamayacaksın? İstifade edemeyeceksin. O yüzden diyoruz ki bu vakti sessiz bir şekilde boş geçirmek yerine Allah Azze ve Celle'yi zikrederek veyahut da Allah Azze ve Celle'nin kitabını okuyarak yine bu da zikrin bir çeşidi değil mi? Bundan bu vakti ne yapabilirsin? Bu kimseler için değerlendirebileceklerini 47:49 söylüyoruz. Bugünlük bu hadis-i şeriflerle yetinelim. Haftaya da inşallah kaldığımız yerde devam ederiz.