Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 Elhamdülillahi Rabbil Alemin. Ve salatu ve selamu ala eşrafil enbiya ve mürselin. Nebiyyina Muhammed ve ala alihi ve sahbihi ve men tebi'un bi ihsanin. İla yevmiddin. Amma ba'd. Evet arkadaşlar, geçen hafta en son Ebu Hureyre radiyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerifi açıklıyorduk. Onun son bölümünde kaldık. Kısaca bir hatırlatma yapalım bu hadis-i şerifle alakalı. Ebu Hureyre radiyallahu anhu Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'den aktarıyor. Diyor ki, 0:29 Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem 0:57 Cuma gününden bahsederken şöyle söyledi. O gün içinde bir zaman dilimi vardır. Cuma günü içinde bir zaman dilimi vardır. Müslüman bir kul bu saatte namaz kılarak Allah'tan Allah Azze ve Celle'den bir şey isterse Allah Azze ve Celle istediğini mutlaka o kuluna ne yapar? Verir. Demek ki bu hadis-i şerifte bize Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma günü içinde 1:25 bir vaktin, bir zaman diliminin olduğundan bahsediyor. Bu zaman diliminde eğer kul namaz kılarak Rabbinden bir şey ister ise Allah Azze ve Celle kulunun bu isteğini ne yapıyor? Geri çevirmiyor. O kulunun duasını kabul ediyor. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem eliyle diyor bu vaktin kısa olduğunu işaret etmekteydi. Bazı rivayetlerde bu yüzük parmağının üstünü yani son boğumu tutarak 1:54 Bu şekilde gösteriyor. Yani bu vaktin az olduğundan bahsediyor. Veyahut da serçe parmağının şu boğuma kadar, ilk boğuma kadar ki kısmını işaret edip bu cuma günkü faziletli vaktin Allah Azze ve Celle'nin dualara icabet ettiği bu vaktin kısa bir zaman olduğunu işaret ile gösteriyor. Sahih Müslüm'deki rivayette ise o az bir vakittir demek değil. Yani Allah Rasulü Sallallahu Aleyhi ve Sellem Sahih Müslüm'deki rivayette bunu ne yapıyor? Sözlü olarak. 2:23 ifade ediyor. Diğer muttefakun aleyh dediğimiz Bukhari'ye Müslim'deki rivayette ise ne yapıyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem? Eliyle işaret ederek bu vaktin kısa bir vakit olduğunu bize ne yapıyor? Aktarıyor. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki fi hisaatun. Cuma günü bir saat vardır. Tabi buradaki saatten kastımız normal şu anda güncel hayatta kullandığımız 60 dakikalık zaman dilimi olan saat değil. Buradaki saatten kasıt 2:53 Herhangi bir zaman dilimi. Bu 15 dakikada olabilir. 20 dakikada olabilir. Yarım saat de olabilir. Bir saat de olabilir. Yani belirli bir dakikaya sınırlandırılmış bir zaman dilimi değil. Zamandan bir parça. Cuma gününde öyle bir zaman vardır ki diyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem. Diyor ki bu zaman diliminde kul namaz kılarak. 3:22 Rabbinden bir şeyler talep ediyor ise, istiyor ise Allah Azze ve Celle diyor kuluna bu isteğini verir. O kulun duasını atmaz. Geri çevirmez. Ama diyoruz ki duada asıl olan bir şey var. Duada haddi aşan kimselerden olmamamız gerekiyor. Çünkü ayeti kerimede Allah Azze ve Celle buyuruyor. Diyor ki Rabbinize dua edin. Ona boyun ererek değil mi? Kendinizi zelil hissederek. 3:52 Ve gizlice Allah Azze ve Celle'ye yalvarın, dua edin. Şüphesiz ki o duada aşırıya gidenleri ne yapmaz? Sevmez. Peki duada aşırıya gitmek nasıl olabilir? Yani bir kul duada ne yaparsa aşırıya gitmiş olur. Buradaki aşırılıktan kasıt İli Mehdi diyor ki eğer Allah Azze ve Celle'nin dini olarak, şer'i olarak haram saydığı bir şeyi ister ise. 4:22 Bu ne olur? Duada aşırıya gitmiş olur. Veyahut da kul akrabalık bağını kesmek istiyor. Allah Azze ve Celle'den böyle dua ediyor. Akrabalık bağını koparmak istiyor. Veyahut da kul başka birisine zulmetmiş. Zulmetmiş. Zulmetmesine rağmen karşısındaki adama ne yapıyor? Beddua ediyor. Bu duada aşırılık mıdır? Aşırılıktır. Hem zalimsin hem de zulmettiğin insanı 4:51 Allah Azze ve Celle'nin cezalandırmasını istiyorsun. Allah Azze ve Celle bu cezayı kabul eder mi? Allah Azze ve Celle bu duayı kabul eder mi? Kabul etmez. Çünkü duada ne var? Burada bir aşırılık olduğu için Allah Azze ve Celle bu duayı kabul etmez diyoruz. Ve yine bazı kimseler dua ettiklerini bu vakitlerde dua ettiklerini ama Allah Azze ve Celle'nin onların bu duasına icabet etmediklerini söylüyorlar. 5:19 Peki bunu nasıl anlamamız gerekiyor? Allah Resulü Aleyhisselam diyor ki Cuma gününde öyle bir vakit vardır ki kul namaz kılarak Rabbine yalvardığı zaman Allah Azze ve Celle o kulunun duasını geri çevirmez diyor. Ama toplumda insanlara bakıyorsunuz diyor ki Allah Azze ve Celle'ye yalvarıyoruz istiyoruz ama dualarımıza icabet olunmuyor diyor. Bir vaka var bir de Allah Resulü Sallallahu Aleyhi Vessellem'in hadisi şerifi var. Peki bu vaka ile 5:47 Bu hadis-i şerifi nasıl anlamamız gerekiyor? Diyoruz ki çok basit. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem kendi nefsinden konuşmazdı. Değil mi? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem eğer bir şey aktarıyorsa muhakkak ki bu Allah Azze ve Celle'den aldığı vahiy ile bize aktarıyordu. Ve biliyorsunuz Kur'an-ı Kerim'de Allah Azze ve Celle baldan bahsederken şifa olduğunu söylüyor. Sahabelerden birisi geliyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selleme. Kardeşinin... 6:13 karnında, midesinde bir sıkıntı olduğunu söylüyor. Allah Resulü Aleyhisselam diyor ki ona söyle ne yapsın? Bal şerbeti yapsın. Ondan içsin diyor. Adam söylüyor bunu kardeşine. İçiyor. Geliyor diyor ki Peygamber Efendimiz'e diyor ki şey iyi gelmedi. Ağrıları geçmedi. Diyor ki söyle bir daha içsin. Bir daha içiyor yeniden geliyor. Diyor ki iyileşmedi. Bir daha içsin diyor üçüncü kez. Adam diyor ki yine içti. İyileşmedi. Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vesselam diyor ki Sadakallah. Allah Azze ve Celle doğru söyledi. 6:43 Kardeşinin diyor midesi bunu yalanladı. Normalde bal şifa mı? Şifa. Allah Azze ve Celle şifa demiş. Ama senin kardeşim bunu içip şifa bulmuyor ise o zaman sıkıntı olan Allah Azze ve Celle'nin sözünde değil. Burada yalancı olan birisi varsa ne diyor? Senin kardeşinin midesidir, karnıdır diyor. Ve yine diyoruz ki biz Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem doğru söyledi. Cuma günü Allah Azze ve Celle'nin 7:12 takdir ettiği böyle bir faziletli bir vakit var dualara icabet edilen eğer sen dua ettiğinde duanın icabet edilmediğini görüyor isen o zaman diyoruz ki demek ki senin duanın önünde bazı maniler bazı engeller var ki senin duanın duana icabet edilmesini ne yapıyor engelliyor mesela sen gerçekten Allah azze ve celleni senin bu duana icabet edeceğini 7:41 ummayarak dua ediyor olabilirsin. Yani yakinen buna inansan Allah Azze ve Celle'nin senin duana icabet edeceğine inansan Allah Azze ve Celle senin bu duana icabet edecek. Hani bizde bir tabir vardı ya böyle dilinin ucuyla dua ediyorsun ama kalbin bile senin bunu ne yapmıyor? Tasdik etmiyor. Allah Azze ve Celle hakkında hüsnü zandan atmıyorsun. Bulunmuyorsun ve bunun akabinde de duana icabet edilmediğini görebiliyorsun. Veyahut da 8:09 Başka bir husus, duaya mani olacak, engel olacak başka bir husus. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hadisi şerifinde bahsettiği gibi. Eğer bir adamın yediği, içtiği, giydiği haram ise Allah Azze ve Celle okulun duasını atmaz, kabul etmez. Hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem buyuruyor. Diyor ki, Diyor ki bir adam uzunca bir sefere çıkar, toz toprak içinde kalır. Bunlar nedir? 8:39 duaya icabet edilmesini kolaylaştıran bazı hususlardır. Değil mi? Seferde oluş, insanın seferde yorulması. Hadisin devamında diyor ki, Ve bu kul diyor ellerini gökyüzüne kaldırır. Ya Rab, Ya Rab der. Dua ettiği esnada elleri açmak, Allah Azze ve Celle'ye seslenmek, nidada bulunmak, bunların hepsi ne? Duaya icabet edilmesini kolaylaştıran hususlar. Ama Allah Resulü Aleyhisselam diyor ki, 9:07 O kimsenin yediği haramdır. İçtiği haramdır. Giydiği haramdır. Diyor ki bu hususlar böyle olduğu müddetçe onun duasına nasıl icabet edilir? Demek ki bazı hususlar var ki icabeti kolaylaştırmasına rağmen arada ne olabiliyor? Engeller olabiliyor. Biraz önce söylediğimiz Allah Resulü hadiste bahsettiği kişinin 9:37 yapmış olduğu bazı hususlar var. İcabeti kolaylaştıran şeyler olmasına rağmen Allah Azze ve Celle'nin o duaya icabet etmediğini görür. Demek ki ne yapmamız gerekiyor? Bu konularda, bu hususlarda dikkatli olmamız gerekiyor. Kendimize çekirgen vermemiz gerekiyor. Ve duada biraz önce söylediğimiz gibi aşırıya, aşırılığa kaçmamamız gerekiyor. Hadisin devamında Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki 10:06 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem eliyle işaret ederek bu zaman diliminin, dualara icabet edilen bu zaman diliminin az bir vakit olduğunu ne yaptı? Eliyle işaret etti. Yani bu az bir vakittir denilerek bize bu zamanın gizlendiğini ve vaktinin az olduğunu bize aktarıyor. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem. Diyoruz ki burayla alakalı da. 10:33 Yine bu Allah Azze ve Celle'nin hikmeti gereği bu vakitin, yani bu Cuma günü gizlenen, dualara icabet edilen bu vaktin az bir vakit olduğunu söylüyoruz. Ve aynı zamanda Cuma günü içerisinde ne yapıldığını söylüyoruz. Gizlendiğini söylüyoruz. Peki buradaki hikmet ne? Neden Allah Azze ve Celle bu vakti gizlemiş? Bizler bu vaktin ardına düşelim. Cuma günü ne yapalım? Çoğunluğuyla, bütünüyle dua ederek geçirelim ki 11:02 O icabet vaktini ne yapalım? Yakalayalım. Eğer bize hadislerde açık bir şekilde belirtilseydi Cuma günü bu en faziletli olan vakit işte şu zaman aralığındaydı denilseydi bizler ne yapacaktık? Diyecektik ki sadece o vakitte ne yapalım? İştihat edelim, çaba sarf edelim ki o vakti ne yapalım? İdrak edelim. Ama Allah Azze ve Celle Cuma günü içine bunu gizlemiş ve bizler bu vakti yakalamak istiyor isek, hırslı isek ne yapmamız gerekiyor Cuma gününde? 11:32 Çokça dua etmemiz gerekiyor ki bu vakti ne yapalım? Elde edebilelim. Aynı şekilde dönüp baktığımız zaman. Perşembe akşamı mı başlıyor yoksa cuma sabahı namazı nasıl oluyor zaman? Yani cuma günü. Perşembe magribden sonra mı? Perşembe magribden sonra yani güneşin batışından sonra akşam namazıyla birlikte cuma günü giriyor. Hatta biraz sonra söyleyeceğiz bununla ilgili ilim ehlinin yaklaşık olarak 40 küsür 43 tane kavli var. Bu vakit hangi vakittir diye. 12:01 43 tane ilim ehlinden söz var. İlim ehli bu konuda ne? Hırslı. Araştırıyor. Rivayetlere dönüp bakıyor. 43 tane rivayet var Enver abi. Bu vakit ile alakalı. Biraz sonra bunların iki tanesine ilim ehlinin tercih ettiği görüşlere değineceğiz. Dedik ki Ramazan ayında da Allah Azze ve Celle Kadir gecesini ne yapmış? Ramazanın son 10 günü tek gecelerde gizlemiş. 12:27 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Kadir gecesini idrak etmek için Ramazan'ın son günü ne yapıyor? İtikafa giriyor. Neden? Kadir gecesini yakalayabilmek için. Eğer bize denilseydi ki Kadir gecesi Ramazan'ın 27. gecesidir. O zaman biz ne yapacaktık? Nokta atışı 27. gece çalışacaktık. Denseydi bize 23. gecesi, 21. gecesi veyahut da başka bir gece olduğu belirsizseydi biz ne yapacaktık? Tembelliğe, gaflete düşüp 12:56 Sadece o anı idrak etmeye çalışacaktır. Ama Allah Azze ve Celle Ramazan'ın son 10 gününde bunu gizlemiş. Peygamber Efendimiz Sallallahu Aleyhi Vessellem'de bunu idrak etmek için son 10 günde iştahat ettiğini bizim de onun sünnetine uyuyor isek bu son 10 günde çalışmamız gerektiğini bilmemiz gerekiyor. Komuyla alakalı dedik ki hangi zaman dilimiyle olduğu ile alakalı bir sonraki hadiste de zaten Hafız İbni Hacer Rahimullah 13:25 Diyor ki Sahih Bukhari şerhinde diyor bu hadisin şerhinde o kabillerin ne olduğunu açıkladım diyor. Kırk küsür kabil var bununla ilgili. Ön plana çıkan iki tane görüş var. Yani bu kırk küsür kabilden sözden iki tanesi ilim ehlinin tercih ettiği bu görüşler arasından seçtiği iki görüş. Onlar ne? Görüyoruz ki birinci görüş imamın hutbeye çıktıktan sonra yani minbere çıkıp 13:54 oturduktan sonra namazı bitirmesine kadarki zaman dilimi diyor ki bu zaman dilimi içinde ne? Gizli olan bir vakit. İkinci görüş ikindi namazından sonra güneş batana kadar olan kısımda gizli olduğunu söylüyor. Şimdi burada şöyle bir soru soruyoruz. Biraz önce hadis-i şerifte Allah Resulü Aleyhisselam eliyle işaret ederek veyahut da sözlü olarak bunun az bir zaman dilimi olduğunu söylüyor. Öyle değil mi? 14:23 Öyle. Ama bizim şimdi iki görüş olarak burada bahsettiğimiz zaman dilimine bakın. Birisinde dedik ki ikindiden sonra güneş batana kadar. Az bir zaman dilimi mi? Değil. İmam hutbeye çıktıktan cuma namazının farzını bitirene kadar. Az bir zaman mı? Değil mi yani? Hutbeye çıkıp düşünün bazen hutbeler uzun sürüyor. Namaz da aynı şekilde uzun sürüyor. Allah Resulü'nün okuduğu sureler var. Değil mi? Cuma suresini okuyor. Bir de ne okuyor? Münafıkun suresini okuyor. 14:53 Ala suresini okuyor veyahut da Gaşiye suresini okuyor. Bir de hutbeye ekleyin. Hatta bazı rivayetlerde hatırlayın. Geçen derslerimizde söylemiştik. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma gününün hutbesinde Kaf suresinin tefsirini yapıyordu. Yani bunlar az şeyler mi? Değil. O zaman nasıl anlayacağız? Nasıl anlayacağız? Bu zaman dilimi uzun bir zaman dilimine tekabül ediyor. Ama hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem az bir zaman dilimidir diyor. Nasıl anlamamız gerekiyor? 15:21 Diyoruz ki bu söylemiş olduğumuz vaktin başında, ortasında veyahut da sonunda olabilir. İmam hutbeye çıktığı zaman olabilir. İki hutbe arasında oturduğu zaman olabilir. Hutbeyi bitirdikten sonra olabilir. Namaz kıldırdığı esnada olabilir. Değil mi? Yani bu zaman dilimin içinde bir zaman dilimi kastedilmiş, gizlenmiştir diyorlar. İkindiden sonra hemen olabilir. Ortasında olabilir veyahut da sonunda. 15:49 Olabilir yani bu zaman dilimi arasında gizlenmiş olduğunu ne yapıyoruz? Söylüyoruz. Peki bu iki vakti tercih etmemizin sebebi ne? Neden imam hutbeye çıktıktan namaz yani cuma namazının farzı bitene kadar veyahutta ikindiden sonra güneş batana kadar dedin? Neden bu zamanı tercih ettin? En fazla görüş oldu dediniz. 16:10 Neden bu görüşleri tercih ettik? Hadislerin en çok belirttiği bunlar. Dedik ki bir sonraki hadislerde bunları delil olarak getireceğiz. Bir de diyoruz ki hani hikmet bağımında diyoruz ki Cuma günü insanlar bir farzı eda etmek için bir yerde toplanıyorlar ise bu o vaktin mübarek olduğuna faziletli olduğuna devlet etmez mi? Bu insanlar orada Cuma günü hutbeyi dinliyorlar ise bir araya toplanıp 16:37 hutbeyi dinliyorlarsa ve bu hutbeyi dinlemeleri onların üzerine vacip ise hatta yanındakine sus bile denmesi yasaklandı ise bu faziletli bir vakit değil midir? Faziletli bir vakitti. Yine bu insanlar bir araya gelip toplanıp toplu bir şekilde cemaat halinde cuma namazını eda ediyorlar ise bu faziletli bir vakit olduğunu göstermez mi? Gösterir. O yüzden ilim ehli diyor ki birinci görüş olarak neden bu vakit tercih edilmiştir? Çünkü 17:08 içinde hutbenin, cuma namazının olduğu, insanların bir araya toplandığı faziletli bir vakit olduğu için. İkinci görüş ile alakalı yine ilim ehli diyor ki eğer faziletli bir gün var ise onun diyor son anı nedir? Değerlidir. Eğer cuma günü akşam güneşin batımı ile bitiyor ise o cuma gününün fazileti nerede gizli olabilir? En sonunda gizli 17:36 Olabilir. İnsanların ihtimam etmediği artık vakitte çıkıyor. Bitti dediği yerden olabilir. Fazilet gizlenmiş olabilir. O yüzden ilim ehli diyoruz ki bu iki görüşü tercih ediyor. Bu iki görüşün deliline gelince bir sonraki hadis-i şerifimiz bu iki görüşün deliline bize aktaran iki tane hadis-i şerif. Birinci hadis-i şerif Ebu Burde an ebihe radiyallahu anhu kal. 18:04 Diyor ki 18:31 Gad iktarefe fîhâ alâ ekter min erbaîne kavlen emleytuha fî şerhil buhâri. Hafız İbn Acer'in sonunda böyle bir sözü var. Hadiste Ebu Burde radıyallahu anh babasından naklederek aktararak şöyle buyuruyor. Diyor ki babası Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin şöyle buyurduğunu işittim diyor. Ebu Burde'nin babası diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemi şöyle söylerken işittim. 19:00 Cuma günü içinde icabet saati imamın oturması ile namazın kılması arasındaki vakittir. Yani imamın hutbeye çıkıp oturması ile cuma namazının farzını eda ettiği vakit arasında diyor. En faziletli olan neredir? Dualara icabet edilen vakit bu arada olduğunu söylüyor. Bu hadisi imam-ı müslümi rivayet ediyor. Dari Kutni bunun Ebu Bürde'nin sözü olduğunu bize aktarıyor. Yani diyor ki buradaki söz 19:27 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'e ait değil. Kime ait? Ebu Burde'ye ait bir söz olduğunu Dar-ı Kutlu'ya aktarıyor. Abdullah İbni Selam, İbni Mace'de, Cabir'in Ebu Davud radıyallahu anh'ın nesaide bulunan rivayetleri de şöyle. O vakit ikindi namazından güneş batana kadardır. İkinci rivayette hangi zaman dilimi aktarılıyor bize? İkindi namazından sonra güneş batana kadarki olan 19:55 zaman dilimidir. Hafız İbn-i Acer diyor ki bu konuyla alakalı 40'tan fazla görüş vardır ve ben bunları Sahih Buhari'nin şerhinde ne yaptım orada zikrettim, açıkladım diyerek ne yapıyor burada? Yani bu konuyla ilgili birçok ihtilafın olduğunu, ilim ehlini bu konuyu hırs ettiğini, azmettiğini, araştırdığını ve bununla ilgili diyoruz ki 10'dan fazla, 20'den fazla, 30'dan, 40'dan fazla 20:24 konuyla alakalı görüşler olduğunu bize aktarıyor. Diyoruz ki Ebu Gurde hadisine ilk hadis-i şerife baktığımız zaman diyoruz ki bu hadis-i şerif bize icabet vaktinin nerede olduğuna delalet ediyor. Diyoruz ki İmam hutbeye çıktıkta cuma namazını eda edene kadar ki vakitte olduğunu söylüyor. Biraz önce söyledik bu vakitin faziletli oluşu insanların bir araya toplandığı cuma gününde hutbeyi dinledikleri ve peşinde akabinde farz olan bir ibadeti 20:56 yerine getirdikleri için faziletli olan bir vakit. İkinci hadis-i şerif Abdullah bin Selam radıyallahu anh'ın İbn-i Mace'de ve Cabir radıyallahu anh'ın Ebu Davud'da ve Nesai'deki rivayetine dönüp baktığımız zaman ikindi namazından sonra güneş batana kadar ki zaman diliminde bu vaktin olduğunu Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bize bu vakti aktardığını söylüyoruz. İlim ehline dönüp baktığımız zaman ilim ehli bu vakitler arasında 21:26 Yani tercih edenler olsa da umumen bu iki görüş ön plana çıktığı için bu iki vaktin değerlendirilmesi gerektiğini söylüyorlar. Yani İmam hutbeye çıktığı zaman namazı bitirene kadar ki vakti ile ikindiden sonraki güneşe batana kadar ki olan vakti ne yapmamız gerekiyor? Değerlendirmemiz gerekiyor. Çünkü görüşlerin asıl itibariyle ne yaptığını söylüyoruz. Bu iki görüş etrafında toplandığını bu iki görüş etrafında 21:55 döndüğünü söylüyoruz. Hadisin ravilerinden, sahabeden Abdullah ibn Selam radiyallahu anh ondan da biraz bahsedelim. Abdullah ibn Selam radiyallahu anh biliyorsunuz sonradan Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Medine hicretinden sonra Müslüman olan bir sahabe. Özelliği ne? Aslı Yahudi. Aslı Yahudi olan bir sahabe. 22:22 Peygamber efendimizin Medine'ye gelişinden sonra sadece aslı Yahudi olmakla kalmıyor. Aynı zamanda Yahudilerin alimlerinden, din adamlarından olan bir sahabe. Peygamber efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Medine'ye hicret ettikten sonra tabi Abdullah ibn Selam radıyallahu anh Tevrat'ı bilen, Tevrat'a hakim olan birisi orada gelecek olan peygamberin vasıflarını biliyor. Bir gün 22:49 Medine'deyken Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bulunduğu bir meclise geliyor. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem orada sahabelerine bir hadis aktarıyor. O hadis-i şerifte diyor ki Ey insanlar selamı aranızda ne yapın? Yayın. Diyor ki Ve diyor yemeği ne yapın? Yedirin. İkramda bulunun. Diyor ki Diyor ki akrabalık bağlarını ne yapın? Güçlendirin. Koparmayın. 23:18 Diyor ki insanların gece uyuduğu vakitte siz ne yapın? Kalkın. Namaz kılın. Diyor ki ve cennete selamet içinde girin. Diyerek Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in bu hadis-i şerifini de duyuyor. Ve Tevrat'ta da Peygamber Efendimiz'in vasıflarını görünce diyor ki gelen, gelecek olan, beklenen peygamber Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem ne yapıyor? 23:49 İman ediyor. Normalde düşünün başka bir dine mensup ve o dinin din adamlarından birisinin Müslüman olması kolay değil. Normalde sıradan avamdan birisi olsa değil mi? Etkilenip ne yapabilirsin? Kapılabilirsin. Ama sen hem Yahudisin, peygamberin kendi nesebinden geleceğine inanıyorsun. Bu zamana kadar senin nesebinden gelen birçok peygamber var ve son peygamberin de yine Yahudilerden geleceğine inanıyorsun. 24:18 Ama bununla birlikte demek ki adalet sahibi ki Allah Azze ve Celle ona ne yapıyor? İslam'ın kapılarını açıyor. Soruları dersi sonunda alıyoruz. Tamam mı? İslam'ın kapısını ne yapıyor? Bu sahabeyi açıyor ve Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin cennetle müjdelediği sahabelerden bir tanesi. Abdullah ibn Selam radıyallahu anh Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin cennetle müjdelediği sahabelerden bir tanesi. Ve yine diyoruz ki nesebi aslı nereye dayanıyor? 24:49 Yani Yahudi Yusuf Aleyhisselam'a dayanıyor. Nesebi Yusuf Aleyhisselam'a dayanan bir sahabi. Dedik ki konu ile alakalı bunları aktardıktan sonra şunu bir önceki hadis-i şerifte şu kısma da vurgu yapalım. Bu iki vaktin buraya delalet ettiği ile alakalı. Dedik ya. O günde öyle bir zaman dilimi vardır. Kişi diyor o vakitte namaz kılarak. 25:19 Allah Azze ve Celle'den bir şey ister ise. Namaz kılarak diyoruz değil mi? Namaz kılarak. Diyoruz ki ilk görüşte açık. İnsanlar o gün hutbe var. Akabinde neyi kılıyorlar? Cuma namazının farzını kılıyorlar. Bir önceki hadisi de ne yapmış oldular? Yerine getirmiş oluyorlar. Peki ikinci görüşte bir namaz var mı? İkindiden sonra diyoruz. Güneş batana kadar. Normalde ikindiden sonra güneş batana kadar ki zaman diliminde ne var? 25:48 Keraat vakti var. Normalde mutlak olarak sünnetlerin yasaklandığı bir vakit. Peki burada bu görüşü ne ile destekliyoruz? Bir önceki hadis-i şerifte o kimse namaz kılarak Rabbinden bir şeyler talep ederse diyor. Ama biz dedik ki ikindiden sonraki vakit bu Cuma'nın faziletli olduğu bir vakit dedik. Ama namaz ile ilgili, bir önceki hadis ile ilgili bağlantıyı nasıl kuracağız? Nasıl? Bir sahabenin 26:18 Tabi'ye bunu anlatması gibi. Diyor ki abdesti olarak camide duranın namazı beklemesi namaz hükmündedir. Bu açıdan da bakar isek bir kimse bir namazı eda ettikten sonra bir sonraki namazı camide bekliyor ise o kimse nedir? Aynı namaz kılıyor gibidir. O zaman bir insan ikindi namazını kıldıktan sonra güneşin batışına kadar 26:45 Mescitte bekliyor ise, akşam namazını bekliyor ise, diyoruz ki hüküm olarak ne olur? Bu bir önceki hadiste aktarılan lafız gerçekleşmiş olur. Veyahut da bir insan ikilinden sonra çıkmış olabilir. Yeniden mescide gelip iki rekat tahiyyatül mescid kılsa, sonradan oturup bir diğer namazı beklese, diyoruz ki aynı bu kimsede nedir? Namaz kılan hükmündedir. O zaman diyoruz ki bu iki görüş, bir önceki hadisteki bu ziyadeye de, bu ibareye de ne yapıyor? Uyuyor. Uyuyor, muvaffakat. 27:15 ettiğini söyleyebiliriz. Dediğimiz gibi sonuç olarak diyoruz ki bu görüşler arasında bu iki görüşün üzerinde ne yapmış? İlim ehli durmuş. O yüzden biz de bu iki vaktini atmamız gerekiyor. Değerlendirmemiz gerekiyor. Bir sonraki hadis-i şerifimiz Cabir radiyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. 27:43 Sünnet diyor her 40 veyahutta daha fazla kişiye cuma namazının lazım olduğunu hükmede gelmiştir. Sünnet, Allah Resulü sünneti her 40 kişi veyahutta daha fazlası için cuma namazının gerekli olduğu, kılınması gerektiği hususunda. 28:13 Ne yapmıştır? Hükmede gelmiştir diyor Cabir radıyallahu anh. Daruk Kutlu diyor ki bu hadisin isnadı nedir? Zayıftır. Buradaki sünnetten kasıt ne? Müstahap mı? Normalde biz sünnet ibaresini bazen nerede kullanıyoruz? Nafile olan şeylerde. Yani yapıldığı zaman ecir aldığımız, terk ettiğimiz zaman günahı olmayan şey biz ne diyoruz? Müstahap, sünnet diyoruz. Sünnet bazen 28:43 daha genel manada kullanılabiliyor. Yani ne gibi? Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin izlediği yok. Bunun içine vacipler de giriyor. Farz olanlar şeyler de giriyor. Aynı zamanda sünnet dediğimiz durumlar da giriyor. Yani Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin yaşantısı ne diyoruz onun? Sünneti. Ama buradaki sünnetten kastımız müstahap olan şeyler değil. Buradaki hadis-i şerifteki sünnetten kasıtlar 29:12 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin yaşantısı. Dedik ki isnad olarak rivayette ne var? Zayıflık var. İlim ehli bu rivayetin isnadıyla alakalı konuşuyor. Nesai Rahim oğlan diyor ki buradaki ravilerden birisi için Abdülaziz bin Abdurrahman adındaki ravi için bu kimse güvenilir kişi değildir diyor. İbnül Cevzi hadisin zayıf olduğunu söylüyor. İbni Hebban diyor ki 29:41 Bu hadis diyor delil getirilecek sıhhatta bir hadis değildir. Ama biz diyoruz ki bunu Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin yani sünnetine yaşantısına dönüp baktığımız zaman diyoruz ki bu konu hakkında ilim ehlinin iftirafını görüyoruz. Diyoruz ki bu konu hakkında dört tane görüş var. Ne ile alakalı? Cuma'nın 30:07 sıhhat şartından yani Cuma'nın geçerli olabilmesi için Cuma kılınabilmesi için adedin sayının kaç olması ile alakalı ilim ehlinde diyoruz ki normalde ondan fazla kabil var ama diyoruz ki bunların arasında dört tanesini atmış ön plana çıkmış dört mezhebin görüşü deney bu dört görüşün içinde birinci olarak diyoruz ki Hanbeliler ve Şafiler bu hadisi delil getirerek diyorlar ki Cuma'nın 30:37 olabilmesi için, kılınabilmesi için sıhhat şartı nedir? Kaç kişi olması gerekir? 40 kişi en az veyahut da daha fazlası Cuma'nın kılınabilmesi için yeterlidir diyor. Hangi mezhepler? Hanbeli ve Şafiler. İkinci olarak Maliki mezhebi diyor ki Cuma'nın kılınabilmesi için 12 kişi olması yeterlidir. Hatırlayın. Delil olarak neye getirmiştik buna? 31:05 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Cuma günü hutbe verirken sahabeler oturuyorlar, etrafında hutbeyi dinliyorlar. Şam'dan bir kervan geliyor. Ne yüklü? Erzak yüklü, ticaret malı yüklü. Ve sahabelerin birçoğu ne yapıyor? Kalkıyor oraya, yöneliyor. Peygamber Efendimiz hutbedeyken Peygamber Efendimiz olduğu hal üzerinde bırakıp gidiyorlar. Bunun üzerine Allah Azze ve Celle 31:30 Diyor onlar bir ticaret malı gördüklerinde, bir oyun, oynaşla alakalı bir şey gördüğünde bu şekilde azarlıyor sahabeler Allah Azze ve Celle. Diyor onlar senin etrafından ne yaparlar? Ayrılırlar ve seni ayakta bırakarak terk ederler. Allah Resulü sen hutbe de ayakta hutbe veriyor. Kervanın geldiği duyulunca ne yapıyor birçok sahabe? Kalkıp oraya yöneliyor. Dedi ki burayı ilim ehli nasıl? 32:00 açıklıyor. Sahabe dinde en hırslı olanımız. Demek ki diyorlar ki o anda bu hutbenin dinlenmesinin farz olduğunu ne yapmıyorlardı? Bilmiyorlardı. Farz olduğunu bilmiyorlardı. Yani hutbeyi istersen dinlersin, istersen kalkabilirsin. Bir de neyi vardı o anda? Kıtlık, açlık olduğu için ihtiyaca binaen ne yaptılar? Oraya doğru yöneldiler. Allah Azze ve Celle bu ayeti kerimeyi indirdiğinde artık bundan sonra hutbeyi dinlemenin ne olduğunu anlıyoruz? 32:30 Farz olduğunu anlıyoruz. İmam Malik Rahimullah da bu rivayeti delil getirerek diyor ki Şafilere, Hanbelilere diyor ki siz kırk diyorsunuz. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin etrafında bu hadisi açıklayan ravi ne diyor? On iki kişi vardı. Sayı veriyor değil mi? On iki kişi vardı. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem sayı on ikiye düştüğü zaman tamam artık bundan sonra biz cumayı kılamayız. Çünkü gerekli sayıyı elde edemeyip deyip 33:00 Cuma'yı kılmayı bıraktı mı? Bırakmadı. O zaman bu neye devaret eder diyor? O zaman 12 kişinin oluşu yeterlidir diyor. Diğer, üçüncü görüş, İmam Ebu Hanife'nin görüşü. Diyor ki, İmam Ebu Hanife, İmam ve onunla birlikte 3 kişinin olması yeterlidir. Diyoruz ki, deliliniz ne bu konu ile alakalı? Diyor ki, Ayet-i Kerime'de Allah Azze ve Celle buyuruyor. 33:31 diyor ki Cuma günü size seslenildiğinde yani ezan okunduğunda diyor ki diyor ki Allah'ı zikretmeye koşun ve ticaretini alın bırakın. Burada kime sesleniliyor? Topluluğa sesleniliyor değil mi? Yani ticareti bırakın Allah Azze ve Celle'yi zikretmeye koşun. Diyor ki bir topluluğun yani çoğu olabilmesi için bunun en alt sınırı nedir? Üç. Üç kişidir diyor. 34:00 O zaman diyor 3 kişi olur ve bununla birlikte imam da olursa diyor ki bu cuma kılmak için nedir? Yeterlidir. Şimdi biraz önce İmam Malik Rahimullah'ın görüşünü getirdik. 40 kişi olanlara nasıl reddiye veriyordu? Bak burada rivayet var. Sahih 12 kişi var. 12 kişinin olması cuma için yeterli ise değil mi? Demek ki 40 kişi olma şartını ne yapıyoruz burada? İptal etmiş oluyoruz. İmam Ebu Hanife de diyor ki İmam Malik Rahimullah'ın görüşü için. 34:31 Diyor ki sen 12 kişi kaldığını söyledin. Ama 11 kalsaydı Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin terk edeceğine dair bir delil var mı o rivayette? Yok. Belki 11 kalsa da terk etmeyecekti. Belki 8 kalsa da terk etmeyecekti. Yani 12 kişinin olması Cuma'nın sıhhat şartı olduğunu natmıyor. Onunla sınırlandırmıyor. Değil mi? Yani 12 kişi olabilir. Ama 11 olduğu zaman Peygamber Efendimizin bırakacağını nereden anladık? Buna delalet eden bir şey var mı? Yok. 35:01 O zaman diyoruz ki burada 12 kişi kalmış olması 11 kişinin kaldığında Cuma'nın sıhhat şartı için yeterli olmadığı manasına gelmediğini söylüyoruz. Ve yine burada dördüncü bir görüş olarak diyoruz ki İmam Ebu Hanife'nin öğrencisi Ebu Yusuf aynı zamanda Şeyhülislam İbni Teymiye İbni Kayyum Rahimullah'ın da görüşü bu. Diyorlar ki İmam haricinde iki kişinin olması cemaat için nedir? 35:31 Yeterlidir. Bir önceki görüşte, görüşüyle, İmam Ebu Hanife'nin görüşüyle, bu görüş arasındaki fark ne? Diyoruz ki, İmam Ebu Hanife, imamdan hariç. En az 3 kişiyi söylüyor. Ama öğrencisi Ebu Yusuf, Rahimullah ne diyor? İmam ile birlikte 3 kişi olması, çoğunluk için yeterlidir. Diyor ki, hadis-i şerifte, İbn-i Mace'de geçen hadis-i şerifte, diyor ki, İki ve ikiden çoğulu, 36:00 fazlası? Diyor ki cemaattir. Çoğuldur. Allah Rasulullah diyor ki iki ve ikiden fazlası nedir? Çoğuldur. O zaman ne için? Cuma için yeterlidir. Ve yine başka rivayetlere dönüp bakıyoruz. Diyor ki eğer üç kişiyseniz sizden birisi ne yapsın diyor size? İmamlık yapsın. Eğer üç kişi olduğu zaman birisi imamlık yapabiliyor ise aynı zamanda o cuma günü çıkıp o iki kişiye ne yapabilir? Hutbe de verebilir. 36:30 Başka bir rivayette Ebu Davud'da Nesai'de geçen rivayette diyor ki. Diyor ki üç kişi olup da bir beldede yaşayıp. Üç kişi olup eğer o topluluk cuma namazı kılmıyor ise. Diyor ki şeytan o kimselere ne yapmıştır? Galebe çalmıştır. Onları yenmiştir. Eğer bir topluluk bir köyde üç kişi var. Ve bunlar cuma namazı kılmıyorlar ise. 36:59 diyor Allah Resulü Aleyhisselam. O topluluğa diyor şeytan ne yapmıştır? Galebe çalmıştır. Demek ki bu rivayette bize neyi gösteriyor? Üç kişinin olması, imam ile birlikte üç kişinin olması cemaat için yeterli bir sayı olduğunu söylüyoruz. Bu konuda da racip olan görüş inşallah son görüş, dördüncü görüş olduğunu aktarıyoruz. Bir sonraki hadis-i şerifimiz 37:25 Semra bin Cundub radıyallahu anhu bize aktardı hadis-i herif. Diyor ki annen nebiye sallallahu aleyhi ve sellem Bu rivayette de Semra bin Cundub radıyallahu anhu anlatıyor. Diyor ki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem her cuma namazında erkek ve kadın müminler için Allah azze ve celleye istiğfar ederdi. Onların bağışlanmasını Allah azze ve celle de 37:55 talep ederdi. Bu hadisi de bezzar, zayıf bir senet ile ne yapıyor? Rivayet ediyor. Daha önceden hatırlarsınız, bizler dedik ki hutbenin bazı erkanı var. Bunlardan birincisine dedik Allah Azze ve Celle'ye hamdü senada bulunmak. Daha önceki hadis-i şerifleri hatırlayın. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme salatu selamda bulunmak ve yine şehadeteyim dediğimiz Allah'tan başka hak ile olduğuna 38:25 olmadığına şahitlik etmek. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin Allah Azze ve Celle'nin kulu ve Resulü olduğuna şahitlik etmek. Kur'an-ı Kerim'den ayetler okumak ve aynı zamanda insanlara öğüt vermek. Dedik ki hutbenin erkanında. Peki hutbede dua etmenin hükmü ne? Yine rükunlardan mı? Diyoruz ki hayır. Hutbede dua etmenin hükmü hutbenin müstehaplarında. Sünnetlerinde. 38:55 O yüzden ilim ehli diyor ki hutbe esnasında bu rivayet dedik ki zayıf ama diğer rivayetler ile ne yapıyor? Güçleniyor, kuvvetleniyor. Diğer rivayetler, diğer yollardan gelen rivayetler ile bu zayıf rivayetin güçlendiğini, kuvvetlendiğini söylüyoruz. Diyoruz ki Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem ne yapıyordu? Ümmeti için dua ediyordu. Demek ki hutbe esnasında dua etmek müstahap olduğunu söylüyoruz. Ve aynı zamanda 39:26 hutbede veli-ül emir için yöneticiler için dua edilmek de yine selefin uygulamasına dönüp baktığımız zaman yöneticiler için dua ettiklerini görüyoruz. Neden? Neden yöneticilere dua ediyorlar? Çünkü onların ıslah olması ümmetin ıslah olması hayrınadır. Eğer yönetici hayır üzerine ise o zaman ne yapar? Yönettiği insanlara hayır ile 39:55 Muamele eder. O yüzden onların ıslahı toplumun ıslahı için önemli. O yüzden selef yani geçmişte yaşayan alimler Allah onlara rahmet etsin. Diyorlar ki eğer bir imamın bir hatibin cuma günü hutbeye çıkıp veliül emre yöneticiye hayır dua etmediğini görüyor iseniz onu neyle itham ediyorlar? Bu kimsenin harici olduğu ile itham ediyorlar. Diyorlar ki bu kimse 40:25 imamı sevmeyen ona kurucu etmeye çalışan kimsenin vasfıdır diyorlar. Eğer gerçekten ümmetin ve imamının yöneticisinin salahını isteyen kimse ne yapar? İmamı için dua eder ki biraz önce dediğimiz gibi onların ıslahı aynı zamanda nedir? Ümmetin hayrına bir durumdur diyerek ne yapıyoruz? Bu hadis-i herifi de bu şekilde kısaca açıklamış oluyoruz. 40:51 Bir sonraki hadis-i şerif, Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. O hadis-i şerifte diyor ki, Semur'a bin Cund'u hadisini aldık. Diyoruz ki Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu anlatıyor. Diyor ki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hutbede halka hatırlatma yapmak için, 41:21 Kur'an'dan ayetler okurdu. Hutbede, halkına, insanlara hatırlatma yapmak için Kur'an-ı Kerim'den ayetler okurdu. Bu hadise Ebu Davud rivayet etmiş. Aslı İmam Müslim'de yer almaktadır. Yine buna da daha önceden değinmiştik. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Ummu Hişam radıyallahu anha ne diyordu? Kaf suresini ver. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin ağzından. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin 41:50 Dilinden ezberledim. Yani Cuma günü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Kaf suresiyle ne yapıyor? Hutbe veriyor. Dedik ki bunu ilim ehli iki şekilde açıklıyor. Bazıları diyor ki sahabeler ne diyorlardı? Bizler on ayet ezberleyip onu hayatımıza geçirmeden başka bir on ayete ne yapmazdık? Geçmezdik. O zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Kaf suresini bütünüyle Cuma hutbesinde ne yapıyor? Kendisine konu ediyor. Bununla vaaz veriyor. Gerekli gördüğü yerlerde ne yapıyor? 42:21 ufak şerfler düşerek bu şekilde hutbeyi veriyor. Diğer bir ilim ehlinin bu hadisi açıklama şekli nasıldı? Dedik ki diyorlar ki Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Kaf suresini bölerek belli haftalarda ne yapıyor? Bunu aktarıyor. Mesela ilk hafta bir kısmını, ikinci hafta, üçüncü hafta, dördüncü hafta yani belli cüzdere parçaları bölerek üç haftada, beş haftada neyse bunu ne yapıyor? Bölerek bu şekilde açıkladığını söylüyorlardı. Delil olarak diyoruz ki 42:51 Kur'an-ı Kerim'den ayetler okumak, bunlar ile insanlara öğüt vermek diyor ki sözlerin en doğrusu, en hayırlısı kimin sözü? Allah Azze ve Celle'nin sözü. O yüzden diyoruz ki insanlara eğer nasihat etmek istiyorsak öncelikle ne yapmamız gerekiyor? Allah Azze ve Celle'nin sözü ile insanlara nasihat etmemiz gerekiyor. Ve Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de bunu ne yapıyordu? 43:19 Bu şekilde hutbelerinde uyguladığını görüyoruz. Hadis-i şerifimiz Tarık bin Şehab radıyallahu anh'ın Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'den bize aktardığı hadis-i şerif. Diyor ki 43:45 Diyor ki Tarık bin Cündüp, Tarık bin Şihab radıyallahu anhü. Diyor ki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin şöyle dediğini aktarıyor bize. Diyor ki Cuma namazının cemaatle kılınması şu dört kişi hariç her Müslümana farzdır. Cuma gününün 44:14 cemaat ile kılınması dört kişi hariç her Müslüman'a nedir diyor? Farzdır. Diyor ki birinci olarak köle. Diyor ki bundan müstesnadır. İkinci olarak kadın. Üçüncü olarak çocuk. Dördüncü olarak hasta. Bu dört kişi haricinde cuma namazı diyor. Diğer kimselere nedir? Üzerine vaciptir. Biraz sonra açıklayacağız. Tarık bin Şehab'ın 44:44 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'den bunu birebir duymadığını Ebu Davud süneninde bize haber veriyor. Diyor ki Tarık peygamber efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'den birebir bunu ne yapmadı? Duymadı. Ama hakim bu hadisi diyor ki Tarık bunu Ebu Musa radıyallahu anhu'dan ne yapmıştır? Rivayet etmiştir. Bu da bize neyi gösteriyor? Senedin muttasıl olduğunu gösteriyor. Yani arada hakimdeki rivayette ne var? Sahabede Ebu Musa radıyallahu anhu'nun 45:15 araya koyuyor. O da kimden aktarıyor bu hadis-i şerifi? Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem'den bize aktarıyor. Diyoruz ki o zaman hakimdeki rivayet ile dönüp baktığımız zaman hadisin senedini muttasıl olduğunu yani Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve selleme kadar uzandığını ne yapıyoruz? Görüyoruz. Burada dedik ki, hadiste bize diyor ki el-cum'atu. Buradaki cuma'dan kasıt ne? Cuma namazı. Hakkun vacibun. Nedir? 45:44 Vaciptir. Buradan kasıt hakkun vacibun. Yani burada bir tehdit, bir güçlendirme var. Yani Kur'an ve sünnet ile nedir? Bu ümmetin üzerine farz kılınmış bir ibadettir. Ala kulli muslimin. Her Müslümanın üzerine. O zaman buradan kimi çıkartıyoruz? Müslüman olmayanları. Müslüman olmayanları, kafirleri. Demek ki kafire cuma namazı ve bunun dışındaki diğer ibadetlerden sorumlu değil. Yani cumaya geldiği zaman. 46:14 cumayı kılsa bundan dolayı ecir alacak mı? Hayır. Demek ki diyoruz ki kafir bu kapsamın dışında. Öncelikle neyle muhatap? Kafir. İman etmek ile, İslam dinine girmek ile muhatap. Eğer bunu yerine getirirse ondan sonra bu ibadetler ile mükellef olacak. Bu ibadetleri eğer yapar ise o zaman ne yapacak? Ecir alacak. Ama Müslüman olmadan bu ibadetleri yerine getiriyor olmasın kafire bir şey. 46:42 Getirmez. Getirmez. Kazandırmaz. Diyor ki illa arbaaten. Diyor ki Cuma'nın farz oluşu şu dört kısımdan, şu dört gruptan müstesnadır. Bunlar için farz değildir. Diyor ki memlukun. Memluk köle. Peki köle niçin Cuma namazı farz olmaz? İlim ehli diyor ki tabi bu konuyla alakalı da yine ihtilaf var. İlim ehli diyor ki köle hür olmadığı için efendisinin hizmetinde bulunması gerektiği için 47:13 Köle vaktiyle, zamanıyla, bedeniyle kimin kontrolünde? Efendisinin, sahibinin kontrolünde. O yüzden diyor ki şeriat köleye bu konuda ne yapmış? Bir nasıl diyelim? Kolaylık sağlamış. Çünkü efendisi izin vermiyor. İzin vermeden bu cumaya ne yapamıyor? Namazı eda edemiyor. O yüzden diyoruz ki şeriat ne yapmış? Köleye bunu bu konuda bir kolaylık vermiş. 47:42 Diyor ki ilim ehli, tabii kölelerin sınıfları var. Bazı köleler var, efendisiyle anlaşmış bir şeyden dolayı. Bir gün köle, bir gün özgür. Mesela bir şey var, efendisi diyor ki ona, eğer şunu yerine getirsen, bunu yaparsan, diyor ki, bir gün kölemsin, bir gün seni ne yapıyorum? Serbest bırakıyorsun. Hürsün, özgürsün. O gün senin. Mesela adamın yarısı köle, yarısı ne? Özgür. Özgür. Mesela diyoruz ki, eğer bu adamın, 48:12 özgür olduğu gün Cuma gününe tekabül ediyor ise o zaman diyoruz ki bu adamın üzerinde Cuma farz. Eğer köle olduğu gün Cuma gününe tekabül ediyor ise o zaman diyoruz ki farz yediği adamın üzerinde düşüyor. İlim ehli bunu ne yapıyor? Bu şekilde açıklayalım. Bazı ilim ehli var, zahiriler ve Şeyh Abdurrahman Es-Sa'di, Şeyh Selim İbrahim Oğlan hocası. O diyor ki köle de olsa bir insan 48:40 Allah Azze ve Celle'nin Cuma suresindeki bu ayete muhataptır. Yani bu şeye muhataptır. Diyor ki Allah Azze ve Celle'ye olan sorumluluk sahibine olan sorumluluktan daha üstündür. Daha önce gelir. O yüzden diyor ki mutlak olarak kölenin ne yapması gerekir? Bu konuda 49:09 cumaya gitmesi onun üzerine farzdır. Biraz sonra bu konuyla ilgili daha tafsilatlı bir şekilde ne yapacağız bir açıklamaya gideceğiz. İkinci olarak diyoruz ki köleden sonra kadın. Kadın için neden cuma farz değil? Çünkü diyoruz ki kadın cemaat ehlinden değil. Yani cumayı biz kadına farz görmediğimiz gibi beş vakit namazı da cemaatle kılmasını yapmıyoruz. Fark görmüyoruz. 49:38 Çünkü kadın hem zayıf olması asabiyle hem de mahrem olması asabiyle, erkeklerden uzak durması, erkeklerin içinde olmaması gerekliliğinden dolayı Allah Azze ve Celle bu sorumluluğunu atmış, kadının üzerinden kaldırmış. Üçüncü olarak diyoruz ki çocuk, sabi. Buradaki çocuktan kastımız ne? Bulu çağına ermemiş olan çocuk. Bu da neden cuma ile sorumlu değil? Çünkü hala mükellef değil. 50:08 Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki 3 kişiden kalem kaldırılmıştır. Buradaki kalemden kasıt ne? Sorumluluk. Yani sorumluluk. Vücubiyet kalemi. Yani yapmış olduklarından dolayı hesaba çekileceği şeyler yazılmıyor. Bunlardan bir tanesini kim olarak sayıyor Allah Resulü Aleyhisselam? Çocuk. Diyor ki bu bir çocuk ta ki diyor ihtilam olana kadar yani bulu çağına erene kadar. Diğer 2 kişi kim? Deli. Deli akıllanana kadar. Uyuyan. Uyuyan. 50:38 Uyanana kadar. Bu üç kişi ne diyoruz? Uyuyan uyuduğu esnada uyandığına kadar. Yani uyuduğu esnada ne? Sorumlu değil. Diyoruz ki çocuk ihtilam olana kadar sorumlu değil. Deli ise birisi akıllanana kadar ne? Sorumlu değil. Mükellef değil. Sorumlu değil. Burada dedik ki çocuk sorumlu olmadığı için Cuma'nın farziyetini atmış. Ondan kaldırılmış diyoruz. 51:06 Konuyla alakalı dördüncü şahıs olarak diyoruz ki hasta. Hastanın özelliğini, neden hasta cumadan muaf? Güç yetiremediği için. Eğer hasta güç yetiremediği için, o hastalık yani hastalığın derecesi o boyutta ise, cumaya gitmesine engel, mani teşkil ediyor ise, İslam dini, İslam şeriatı, kolaylık dini, bu vasıflara sahip olan hastadan da neyi kaldırmış? Sorumluluğu, cumanın farziyeti, sorumluluğunu. 51:36 kaldırdığını söylüyoruz. Şimdi burayla ilgili önemli bir husus var. Bu dört kişiyle alakalı. Diyoruz ki bu dört kişinin üzerinden sorumluluğunun yani sorumluluğunun kaldırılmış olması ile alakalı. Diyoruz ki burada şart yani Cuma'nın şartı farziyeti onlardan düştüğü için mi sorumlu değiller yoksa bir engel olduğu için Cuma'ya gitmelerine mani olan 52:05 Bir engel olduğu için mi sorumlu değiller? Birincisi. Şimdi diyoruz ki soru anlaşıldı mı? Yani vücubiyet üzerinden düştüğü için mi sorumlu değiller? Şimdi biraz sonra açıklarken daha iyi anlayacaksınız. Yani üzerinden sorumluluk düştüğü için. Mesela kadına diyoruz ki bunun üzerinden vacip değil. Yani vücubiyet üzerinden ne yapmış? Düşmüş. Bundan dolayı mı dördü de? 52:34 cumaya gitmiyor. Yoksa önünde bir engel olduğu için, önünde bir mani var. Bu mani ortadan kalksa cuma ona ne olacak? Fark olacak. Birincisi. Diyoruz ki o zaman açıklamaya başlıyoruz. Köle için ilim ehli istilaf etmiş. Bir grup diyor ki şart üzerinden düştüğü için. Yani diyor ki köle olan bir insanın bu vasfı taşıması cuma namazının farziyeti onun üzerinden ne yapar? Kalkar. 53:04 Hatta diyorlar bu adam gitse insanlara imamlık yapsa imamlığı ne yapmaz? Geçerli olmaz. Çünkü niye? Üzerine farz olan birisi değil. Hatta bu adam gitse dedik ya cumayı kılabilmek için en az kaç kişi lazım? İmamla birlikte. İmamla birlikte iki kişi daha lazım. İmam var, birisi var. İki kişi. Bir de yanlarında köle var. Vücudiyet bunlardan düştüğünü söyleyen ilim ehli diyor ki kölenin burada olması 53:33 bu adede, bu sayıya bir etki etmez. Çünkü niye? Cuma'dan sorumlu olan birisi değil. Aynı şekilde kadın içinde. Bir adam var, imam. Bir tane cemaat var, bir de kadın var. Cuma kılmaları üzerine farz mı? Değil. Çünkü kadın Cuma ile sorumlu değil. Kılabilir o ayrı bir şey. Ama geldiği zaman buraya üç kişi olduruyor muyuz? Demiyoruz. O zaman diyoruz ki yani Cuma'nın vücubiyeti 54:02 üzerinde yani Cuma'nın vücubiyetiyle alakalı farziyeti, sorumluluğu olmuyor diyen insanlar köle için, diyen alimler diyorlar ki gitmesi bu manada ona bir şey ne yapmaz? Kazandırmaz çünkü bunda sorumlu değil. Bir grup ilim ehli de diyor ki kölenin durumu vücubiyet ile alakalı yani şartın ondan düştüğü için değil önünde bir engel mani olduğu için 54:33 farziyeti düşmüştür diyorlar. Buradaki engel mani olan şey nedir? Köle olması. Efendisinin iznine tabi olması. Diyor ki bu engel kalkar ise o zaman diyor ki kölenin cumayı kılması nedir? Üzerine vaciptir. Efendisi diyor ki izin verdim cumaya gidebilirsin. Şimdi biz bu köle olan kimse için gitmesi üzerine gitse de bu namazdan bir istifade edemez diyor muyuz? İlk görüşü alarak. 55:02 İlk görüş ne diyordu? Yani gitse de zaten sorumlu değil ki. Yerine gitse de ne yapmaz? Geçerli olmaz. Ama ikinci görüş ne diyor? Önünde bir engel var ise. Bu engel ne? Kölelik. Bu engel olarak bakar isek diyor bu köleliğe. Eğer efendisi izin veriyor ise Cuma'ya gitmesi onun üzerine nedir? Vacipsin. Diyoruz ki köle ile ilgili vacip olan görüş bu görüş. Yani önünde bir engel olduğu için Cuma ondan ne yapılmış? 55:31 düşürülmüş. Bu engel kalkar ise o zaman diyoruz ki cumaya gitmesi nedir? Vaciptir. Efendisi izin verdi. Cumaya giderse ne yapar? Cumayı kılmış olur. Bir daha onun yerine öğle namazını kılma ihtiyacı gereksinimi yoktur. İkinci olarak diyoruz ki yine buraya geçmişken şunu şey yapalım. Peki bir insan bir yerde çalışıyor. Hani şimdi 55:55 Kölelik dedik ya. Şimdi günümüze pek uygun düşmüyor değil mi? Kölelik sistemi yok filan olayları pek algılayamıyoruz. Olayı biraz güncel boyuta getirelim. Adam bir yerde çalışıyor. Patronu izin vermiyor ama. Diyor ki kardeşim ben sana aile örnek veriyorum. Bir buçuk milyar maaş veriyor muyum? Sen sabah sekizden akşam beşe kadar benim elemanımsın. Ben git dersem gidersin. Gitme dersem ne yapacaksın? Çalışmak zorundasın. Yani tabiri caizse 56:24 Ben senin vaktini ne yaptım? Satın aldım. Senin vaktin benim nazarımda ne? Köle gibisin. Yani vakit anlamında benim kölem gibisin. Bu vakitler arasında çalışmak zorundasın. Ben de sana izin vermiyorum dedi. Şimdi ortada bir mani var. O yüzden bu adam cuma ondan düşer diyor muyuz? Demiyoruz. Birinci görüşü tercih edeceğiz. Görürüz ki burada kafamız önüne birinci görüşü tercih ediyoruz demiyoruz. Görürüz ki bu adamın konumu ile kölenin konumu bir değil. Çünkü köle 56:54 Hem vakti ile hem zatı ile kime ait? Efendisine ait. Ama bu adam bir yerde çalışan adam özgür. Bu adam ne diyebilir? Kardeşim ben burada çalışmıyorum. Demir özgürlüğüne sahip. Köle şöyle diyebilir mi? Kardeşim ben senin artık hizmetini görmüyorum. Veyahut da adam köleyi çalıştırıyor. Elindeki parayı alıyor. Bu hakka sahip mi? Sahip. Çünkü niye? Malın. 57:24 malını çalıştırıyorsan üzerindeki malı da senin zatı kendisi de senin diyoruz ki bir yerde çalışan adam ile kölenin hükmü aynı değil çünkü kölede hem zatı ile hem ameli ile efendisine ait bir yerde çalışan insan belki zamanı o adamın yanında o adama vermiş olabilir bunun karşılığında emeğinin karşılığında para alıyordur ama zatı ile o adama bağlı değil o yüzden kimse 57:54 Günümüzde yani. Bir yerde çalışıyorum. İş yerindeki patron bana izin vermiyor. Diyerek cumayı terk etse bundan sorumluluğu düşer. Demiyoruz. Diyoruz ki bu adamın cumaya gitmesi ne? Üzerine farz. Bu adam köleye ne yapılmaz? Kıyas edilmez. Kadın dedik. Kadının durumu nerede? Bir engel bir mani olduğu için mi? Cuma ondan düşürülmüş. Yoksa şartı 58:23 Yani cuma namazının şart oluşu, vacip oluşu kadından mı düşürülmüş? Kadından düşürülmüş. Diyoruz ki kadından cuma'nın şart oluşu ne yapılmış? Düşürülmüş. Düşürülmüş. Çünkü dedik ki kadın cemaat ehli değil. Ama gidip cuma günü, cuma vaktinde cuma namazını eda eder ise diyoruz ki üzerinden öğle namazının sorumluluğu ne yapar? Kalkar. Kalkar. Yani öğle namazını kıldıysa, cuma namazını kıldıysa kadın camiye gidip diyoruz ki bir daha onu öğle namazıyla ne yapmayı sorumlu? 58:52 Tutmayız. Bununla ilgili yine kadın ile alakalı ilim ehlinin bu konuyla alakalı ne olduğunu söylüyoruz. İcması olduğunu söylüyoruz. Yani kadın cumaya gider namazı sahihtir. Bir daha öğle namazını kılmasına gerek yoktur. Çocuk için hangisi? Ortada bir mani mi var? Yoksa vücubiyet asıl itibariyle üzerinden düşmüş birisi mi? Üzerinden düşmüş. 59:19 Mani var. Buluk cana elinde var. Yok mani yok. Görüyoruz ki üzerinden vücubiyet ne yapılmış? Kaldırılmış. Yani çocuk olduğu müddetçe bu namazdan sorumlu değil. Yani o köle gibi önünde bir mani yok. Efendisi izin verirse cumaya gitmesi gerekir. Vermezse gerekmez demiyoruz. Çocuk her halükarda üzerine böyle bir vücubiyet söz konusu değil. Maniden dolayı 59:48 Değil. Hucubiyet ne? Üzerinden düşürülmüş, kaldırılmış. Diyoruz ki eğer bu çocuk camiye gidip cumayı kılar ise diyoruz ki çocuğun hakkında bu nafile olarak ne yapılır? Hanesine yazılır. Çünkü hala hesap defteri açılmamış. Onun için farz, nafile diye bir şey yok. Yaptığı her şey onun için nafile olarak yazılır. Asıl itibariyle farzlardan sorumlu değil. 60:17 Ve yine hadis-i şeriflere dönüp bakarsak, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, çocuklarınız 7 yaşına geldiği zaman ne diyor onlara namazı? Emredin. 10 yaşına geldiği zaman onları dövün. Hangi anlamda dövün? Edeplendirme anlamında. Yani burada üzerlerine artık vacip olduğu değil. Eğer sen çocuğu buluğ çağına kadar onunla ilgilenmezsen, namaza yönlendirmezsen, o çocuk buluğ çağına erdikten sonra namaz kılması onun için ne olacak? 60:44 Zorlaşacak. Ama İslam beni ne yapıyor? Çünkü bu namaz haftada bir, ayda bir kılınan bir şey değil. Günde beş kez bunun yapması gerekiyor. Eda etmesi gerekiyor. O zaman ufaklıktan, ufak yaştan itibaren alıştırılması gerekiyor ki ne yapsın bundan? İstifade etsin. Diyoruz ki son olarak hasta. Hastanın durumu vücubiyeti üstünden düştüğü için mi? Yoksa 61:10 Arada bir engel mani olduğu için mi Cuma'nın farziyeti düşüyor? Engel mani. Diyoruz ki bir engel var. Normalde hasta olan kimse hasta olmadığı durumda Cuma'ya gitmesine farz. Ama önünde bir mani var. Ne bu? Hastalık. Hastalık Cuma'ya gitmesine engel teşkil ediyor ise diyoruz ki bu kimse Cuma üzerinden farziyeti düşer. Ama buna rağmen gider ise diyoruz ki Cuma'nın ecrini ne yapar? Alır. Bir daha öğle namazını kılmasına gerek yok. 61:38 Kalmaz. Ama hastalığından dolayı gidemiyor kimse cumaya. O zaman ne diyoruz? Öğle namazını kılması gerekiyor. Bir iki hadis-i şerif daha var. Onları da alalım. Yoksa haftaya mı bırakalım? Haftaya bırakalım. Çünkü haftaya normalde ben başka bir konuya yeni bir baba geçmek istiyordum. Ama şu anda fazla oldu. Sıkıntı yok. Bu konuları alırız. Ondan sonra yeni konuya ne yaparız? Geçeriz. O zaman burada yetinelim.