Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم 0:25 ومن اهتدا بهديه إلى يوم الدين وسلم اللهم تسليما كثيرا وبعد فإن أصدق الحديث كتاب الله تعالى وأحسن الهدي هدي محمد صلى الله عليه وسلم وشر الأمور محدثاتها وكل محدثة بدعة وكل بدعة ضلالة وكل ضلالة في النار وبعد 0:53 Allah Ta'ala bu dersimizde davamda qisin. Allah Ta'ala bilmagellarimizin ur gelsin. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam etgeller ki, Bukhari ve Muslim ruwayat qigen hadiste, Men yuridillahu bihi khayran yufaqqihu fid din. Allah Ta'ala kim geyki eger yaxsilikini xalese, Allah Ta'ala onu dinde faqih qiladi, tucuncalik kisi qilip qoyadi digenler. Allah Subhanahu wa Ta'ala hememizde dinimizde faqihlerden, tucunadigan kisilerden qisin, waqiladigan amalimizde xalis uzu uchun. 1:20 qozun razili gochun qiyamat gunundi mahsargahta fayda biradigan bir amallardan qilsin. Awal anbar biz hanafi mazhabdi urganar ikanmiz, bu mazhab haqqida Azraqqina bir sohbat qilib kin kitabimizdi, darsimizdi basliyimiz insha Allah. Mazhab basilarini, ozo kimligini tani tishlik ularini, masalan bolib am ularini basitagi imam Abu Hanifa rahimahullahini tani tishlikden gore mashhurrak kishi u kishi. 1:46 Abū ḥanīfa r-Rahīmāhu Llāh'nı məzhəblərini, əsasən, u küşünün şagirdləri, imam Muḥammad ibn ḥasan i sh-Shaybānī tarq edgenlər, yəni kitabda. 2:16 qalib qalib qalib qalib qalib 2:41 Hanafi fiqhida birinci kitab yozgan kisi Abu Yusuf al-Qadhi buladi. Abu Hanifa rahimahullahna in kattashabitlardan Abu Yusuf al-Qadhi. Bu kisi Qadhi al-Qudad laqabu bilan mashur bugan. Yani bütün dünyadaki İslam khilafatdaki hemme qazilerden bu kisi tayline gelir. Yani qaziler ustudan qazi buganlar. Nekin bu kisi hem, yani kicik kitablar yozgan. Yani qisqa urunlarda, mesela bu kisinin xaraj kitabları, asar kitabları bar. 3:08 Wa radu ala siyari al-awza'i digan kitablari bar. Yani mani shu bir diyarlik juda kam kitab yazgallar. Abu Yusuf rahimahullah. Asasan hanafi mazhabdagi kitablar Muhammad ibn Hasan al-Shaybani rahimahullahni ta'nifladan tarqalyan. Yani Umar Muhammadni kitablari mashhur buganlari bar. Mashhur, yani bu ruwayatlar Abu Hanifa rahimahullahdan masalalarini Umar Muhammad ruwayat qigan. 3:37 bu mashhur ruwayatdi ila dhi, bunu zahir ruwayatdi ila dhi, yani hana vi mazhab namasta istiraha dhi, bunu zahir ruwayatdi ila dhi, bu kitablar qoyda gichay, yani Jamia Saghir kitab, Jamia Saghir, bu furo'lar da yazilga, yani dalil lardan, tarchul lardan, munakashal lardan, xali, yani ichqinaqa, dalillar, yoshqadar yazilma ganda, kichik hajimda kitab, lekin kichik bolishli qaramistan, bu hana fi qida, 4:06 Bu muhim bir urunda tura digin kitab. Buna Muhammad ibn Hasan, shaybani, bunu Abu Yusuf rahimahullah tan ruwayat qigin, Abu Yusuf rahimahullah, Abu Hanifa rahimahullah tan ruwayat qigin masaladar. Yani, Camii Sagir kitabı. Ekinci, Camii ul Kabir kitabı. Bu, Camii Sagirden kore biraz kinrak. Yani, huddu uslubu Camii Sagir dey, lekin Camii Sagirden kore biraz kinrak kitab. Kin, Mabsud kitabı. Bu, Hanafilerde, 4:35 Kitab ul-asl dipam edil nadi. Meslan, fiqh kitablarini uqigan peytimizde kema fil-asl dip kitadi. Usha bilamiz ki, al-asl digani bu, imam Muhammetini mabzud kitabi. Ki, mabzud kitabi i kitab ittasi bor. Saraqsini mabzudu bor. U haqda, inshallah, ki, rog yapiramiz. Bu, mabzud imam Muhammetini mabzud kitablari bor. Bunu kitab ul-asl dipam isimlanil nadi. Yani, bu kitablarini i uzunu, i kitab ittasi, yani, kin yazil gani. 5:03 Asasan hanafi mazhabdaki in mu'atamat kitablardan ulamalar shungi sharkh yozgan, ta'laq yozgan, asasan hanafi mazhabdaki in mu'atamat kitablardan bolu qoygan, yani mabisud kitabi, kitabil asil deyiladi. Kitabu ziyadat kitabi bar, tord incisi, bu makhdud halatda qoygan, yani matbo' bolu, chap bolu, kitab bolu chikmagan. Yani mani shu azir biz tord tasini etdik, kin imam muhammadne 5:31 Kitabu siyar kitablari bar, yani siyar ul kabir kitablari, siyar ul kabir, bu ham tabadan chikhmagan, yani chap bolib kitab shakilda yazilmagan, makhdud, yani qul yazma shakilda xolgan. Ibn Abidin eterekanlar ki, imam Shamsul Imah Saraxsi, uzlarini siyar ul kabir kitabiga sharkhini bashuda etkanikan ki, siyar ul kabir bu imam Muhammadni fiqhti yazgan ing aqirgi kitabi diganikanlar. 5:58 fiqhda iyozgan iyn aqrgi kitablara imam muhammadda siyar ul kabir vayana imam muhammadda siyar ul sagir kitablara bar bu siyar ul sagirda jahad ahkamlara haqqda wa urush qanun qoydalara haqqda gebradlar kin kitab ul hujja fir raddi ala ahli madina yoki ala ahli madina ahli madinaga raddiya birishlidaga hujjat kitab edib 6:23 Kitab yozgallar, bunda asosan, yani Amal Ahli Madinagi dilin gindi, asosan uksun radiyallari, Imam Malik rahimahullah ki radiyabirib yozgallar. Kin kitabul asar kitab bar, liki aslida bu kitab, uzu yukarda etkinimiz kabi, kitabul asar, kitabul haraj bu, Abu Yusuf rahimahullahni kitoblari buladi. Mana bu xozi bize etkin, altita kitab, asosan şu etkinlarimiz. 6:46 bu, zahir-i riwaya di ila digan, yani biz, zahir-i riwaya disa sunuclamiz kib, shu altita kitabda imam Muhammad rahimahullah bunu, Abu Hanifa rahimahullahdan naqil qilgan masalalar, Hanafi fiqhidagi ing a'sas bugan narsalar shu, shu altita kitab. Kin, imam Muhammadni basqa bir kitaplara ham bor, yani Hanafilerde unca ma'ruf bulun agan, bunu nawadir di ila dig. 7:12 كما فِي النَّوَادِيَرْدِبْ اَتْلِلْنَا دِي مَسَلًا فِي الْخُقِقَالَّارِمَزَا كِتَابْلَرْدَا فِي النَّوَادِيَرْدِبْ اَتْلِلْنَا دِي اُو بِلِنْكِ اُمَام مُحَمَّدْدَا النَّا خِلْقِلْنِي لِكِنْ اُو مَشْهُرْلِكْ دَا يُقَارِدَا اَتْلِلْنِي لِكِنْ اَلْتِي كِتَابْلِي چَلِيكْ اِمَسْ 7:36 Muwattab Muhammad ibn Hasani Shaybani imam Malik dan muwattab kitabini nakil qiginlar. Kin? Al-Hakim al-Shahid Muhammad ibn Ahmad rahimahullah bu kushi 334. Hijri sanada wafadit ginlar. Bu kushi imam Muhammadin kitablarini, hammasini, zahr vaya masalalarini cemlib, bitti kitabki cemligin kitab ul-kafi digiladi. 8:05 Kitab-ul kafi, yani imam Muhammadi, həmə kitaplarini cəmləgen. Likim bu kitab-ul kafi, mato'u iməsəken, yani taba' şəkildə, kitab şəkildə, çop qolinyan iməs. Kin, Saraxsi, imam Saraxsi, rahimahullah, bu kşu 290-ci hicli sənada wafat etgenlər. 290-dan. Bu kşu, fıkhda Mabzud kitabini yozgenlər. Mabzud kitabı, 8:30 mənə shu azib ıza itkən, yukarda itkən, kafi digan kitabdi, cüda həm osan və vadih bir ibaralar bilən, nda bir munaqasalar və boshqa nimalar, dalil, hüccatlar kiltirib, shu kitabni sharh legan, yani saraxsi kafi digan kitabdi sharh legan, u kitabni ismi məmsuddib isim leganlar. Bu bazı nimalarda 18 mücallat, 14 mücallat harqil nimaları tabalarda çıqan. 8:55 Yani, juda katta kitab. Demek, uzi asli Hanafi fiqqini kitablari asasan Imam Muhammadan naqil qilinyan, zahir riwaya yukarda bizayiti budigyan, altita kitab bolay digyan bose, shu altita kitabni al-Hakim al-Shahid, Muhammad ibn Ahmad al-Marwazi rahimahullah, bu kitablarini hammasini Kitab ul-Kafiida jamlaygan. Kitab ul-Kafiina saraqsi bunu shakhlaygan. Riwayat qilinadi ki, qamada shakhlaygan uqshu. 9:20 qamalgan xalatda da shunu shahrlagan, aqiddan ham bu kitab juzakatta hajimda bar, hazir. Demek, uz-uzdan isqadi ki, hanafi, fiqhidaki, asasi, ham man arsani diyarlik jamlagan kitab, kitab ul-mabsud, saraxsini, mabsud kitabu boladi, disa ki, ham boladi. Nikin qayil qaladigan, yani adamni hayratki saldiradigan johi shundaki, qamaqda turgan xalatda bu kitabda yazib, ushe rivayatlarda shunu daq kiltirgan ki, ulamalar hamas qayil qalishadi. 9:47 xuddu bir nesadan kucirganday yozlingan, kushe rivayatlar naqil qilingan igalariga aynan-aynan u shagyaplarini yozgin. Bu, bu kushini, yani imam saraxsiyinin qanchalik darajida zihinlari wa ilimde, puqta ilim igalagan ikanliklariga dalgad qiladi. Demek ki, asasi kitoblar shu, muhum kitoblar, kin, yana hanafi fiqhida mutaqaddimlardan imam tahawini kitoblari bar, sharhu ma'ani al-asar, sharhu ma'ani al-asar kitoblari bu, 10:15 Asosan hana fi mazhabdaki hüccatlarini himayakilish, yani hüccatlarini kursatishlik, və ularini naqli və aqli dalillarini kursatibirishlik. Yani bunda cüda kattabr hacimda, bunda asarlar cemlengi. Yani kitabni ismi, Şerh-i Ma'ani-l-Asar kitabı. Mutakhirlarini kitabdan en maşhuru, Haşyat ibn Abidin kitabı, Haşyat ibn Abidin ad-Dimashqi. Bu qişini kitabları, 10:42 Yani hanafi mazhabda in muhtamat fatwa kitablardan soblanaydi. Asasan fatwalarda shu kitablarga murajat qilnaydi. Yani mutaakhirlardan Haşiyyat ibn Abidin kitabı var. Yana mutaakhirlarda I'la-us-Sunan kitabı, Taqidin Usmani'ni I'la-us-Sunan kitabı, cüdeqatta bir hacimda 18 mücallat qilib yazilinyan. Yani bunda diyarlik hanafi mazhabdaki masallarda hammasini dalillari man shu kitabda cemlinyan. 11:09 mənə shu kitabda cəmlək i'aləv sunan digan kitab. Demək, asasan biz hana fiqhini urganar ikanmiz, bu məda bizda aldımızda ki, asasan iqilgan narsalar, hammasa shu diyarlik az biz etkin masallardan kiladi. Yani bu mazhabda juda kub kitablar yazilinyan, sharqlar, taliqlar, asasan o shi yani mazhabda kitablarina qaydan kilib çıxs digi shundan. Kin ulamalar, 11:35 Ad shadi ki hanafi mazhabdagi madallar asosan turta madin Bazlar ona bishinsin ham qush qushadi Bular brinsisi Majma'u l-Bahrain Multaqan Nayyirayn kitabi Muzaffaruddin Ahmad ibn Ali digan kishi u kishi Ibn Sa'atid mashfur bugallar Bu brinsisi Majma'u l-Bahrain yani Kin kisi Kanzu ddaqa'iq Kanzu ddaqa'iq bu Umam Nasafini ki Abul Barakat Abdullah ibn Ahmad An-Nasafi 12:04 Bu ikkinchi matin. Uchinchisi vikaayatir riwaya. Biz hazır uqumaxchi bugan muqtasaramiz. Manashu vikaayatir riwaya na muqtasara. Vikaayatir riwaya uzu matin kitab. Bu vikaayatir riwaya haqqda inshallah kin alaha da uzu haqqda gapramiz. Demayk hazır uchita bolda. Birinchisi majmawal bahrain. Kin kisi kanzud daqayiq. Kin vikaayatir riwaya. Kin almuqtar lil fatwa. Yani ikhtiyar kitab. Vabazlar bichinchisi muqtasar alqudurini ham. 12:34 shu muqtasarlarga qush shadi, yani muqtasar al-quduriydi. Camis sagir masalilari, Muhammad-i camis sagir kitaplarini biz yukarda etdik, va quduriyni muqtasarini ikalasini icidan Burxanudun Marghinani Rahimahullah masalilarida jemlab Bidayatul Mubtadiy digan kitab özgildar. Yani bunu, yani Adashbqa maslig uchun talib olumlar, itta warakka kitab Bidayatul Mubtadiy biyaz qoylinzi yasib olaydi. 13:03 Bidayat-ul-mubtadiy, kim yozgen agan bunu? Bunu Burkhan ad-Din Marghilani rahimahullah yozgallar. Hidayat kitabini sahibi bukshi, Bidayat-ul-mubtadiy. Kin, Bidayat-ul-mubtadiy kitabini uzlari shakhlagallar, sheikhdi uzlari, yani Burkhan ad-Din Marghilani rahimahullahini uzlari bu kitab shakhlagallar. Shakhlab kitabdi ismini Hidayat. Hidayat isimlagallar, yani bu Hidayat niman-i sharkhikan, 13:28 Bidayatul Mubtadiyinin sharxı. Bidayatul Mubtadiy kitabı İmam Muhammadi Camil Sagiri bilen Qudurini muqtasari kitablardan xulasa qilib alingen Bidayatul Mubtadiyin qiyin ushe xulasani uzlari yozgan kitabdi matinini qiyin yena sharxilib durub kitabil Hidayat digendir. Bu Hidayat kitabı Hanafi fiqhida yozilgan in kitablarda qaymaqa soblenadi. Cuda uslubu, cuda osan uslubda. 13:55 ta'lillarini yaxsh giltirib yaziga ulamalar bu kitabga kuk tahsinlar etishgan kitab-ul-hidayaga. Kin, kitab-ul-hidayana, kitab-ul-hidayana, yani uzun buganligidan bunu qisqartirib turib, hazir biz uxumaxsi bugan muqtasar kitabimiz, uz asli muqtasar kitabini ati kitab-un-nuqaya, yani muqtasar-ul-viqaya kitabini ati, az biz inshallah darsimizda muqtasar kitabini shahliyimiz, qolimizdanki gence. 14:24 Bani shu kitabni ismi Kitab-un Nuqaya. Bu kitab, Muqtasar-ul-Wiqaya kitabi, Wiqayat-ul-Riwaya digan kitabni muqtasara bu. Asli, Wiqayat-ul-Riwaya, bu kitabni yazgan kishi Taciz Shari'a. Hazir biz uqumaxsi bugan kitabimizde, Ubaidullah ibn Mas'udin babaları, babaları, shu kishiga, niy varasiga kitab yazibirgan, hidaye mas'alalarini osanlashdirib durub, yadlash uchin niy varasiga kitab yazibirgan. 14:52 Kitabda ismi Wiqayatul Riwaya fi Masailil Hidayat. Hidayat mas'alalardaki riwayatdi sakla shi. Yani Wiqayatul Riwaya bu usha yukarda bizaytgan turtta muhim matinni bittasi buqqaya. Hala fi fiqhida turtta matinni bittasi shi Wiqayatul Riwaya matinni. Buni kimi yazgana ikan? Taji Shari'a yazgan. Taji Shari'a muqtasar kitabimizdi muallifini babalari bulan. Muqtasar da muallifini isimleri, Ubaidullamni Mas'ud ukshin lakablari Sadr Shari'a. 15:21 Demek, Sadr-u Shari'a, Sadr-u Shari'a, nə babaları Taciz Shari'a, Taciz Shari'a, uqshu, rahimahullah, viqayat-i rivaya kitablarini yozgallar, nivarasi yodlashlik uchun, osambolishlik uchun. Kin, bu kitabni uzun, matini uzun buganligi, biraz uzun buganligi uchun, nivaraları, Sadr-u Shari'a nə uzlari bu kitabdi muqtasar qigin. Va muqtasar, hazbiz qolimizdaki, muqtasar il-viqaya, 15:47 fi masailil hidaya bubturib, muqtasaril viqaya buldi. Bu kitabda ismini nuqaya dib isimlegin. Demek, yani, takrar qilamiz. Uzur min cunda meydan olorib, ben takrar qilamiz istiqalisdik uchun. Çünki qub talib ilimler, bunar sani aralastirib qoyadi. Bizi hazır uqimaxsi bugun kitabimiz, Sadr-ı Shari'ani nuqaya kitabigin. Bu nuqaya kitabı, viqayat-ı rivaya kitabini muqtasarigin. 16:14 Biz muqtasardib qayamiz, uzimizda muqtasardib mashfur bu kan, asli ismi Kitab-un Nuqaya. Kitab-un Nuqaya bu Muqtasaril-Wiqaya kitabini muqtasari. Wiqaya qayardan chiqanikan bu kitab, Wiqayat-il-Riwaya bu Masail-il-Hidayani, Hidayat masalalarini qisqartmasi. Hidayat uzi kitab Bidayat-ul-Mubtadini sharixi. Burxalda marqalani yazgallar, Bidayat-ul-Mubtadini bu se Imam Muhammadi, Camii Sagir bilan. 16:42 qudurini muqtasaradan alinyan kitab. Demek, hazi biz qolumuzdagi, biz uqumaksı bugan kitabimiz, Ubeydullahul Mas'udni, yani şu sadr-u shari'a laqafi bulan mas'ur bugan, buganlar, mani şu kitabini, inshaAllah, kitab-un nuqa, yani, shahlaqi başlayimiz, inshaAllah. Mu'alif, rahimahullah, hamdi sanani, başlaqi başlayib etdilar ki, qalil musannif, rahimahullah ta'ala, bismillahirrahmanirrahim, alhamdulillahi rafi'i alami shari'a, al-gharra, 17:13 Ja'iliha shajaratan asluha thabitun wa far'uha fis samaa. Wa as-salatu wa salamu ala rasulihi Muhammad afdali r-rusul wa al-anbiya' wa ala alihi wa ashabihi nujumi liqtida'i wa liqtida'i. Wa ba'd. Khawb. Bismillahirrahmanirrahim dhibboshladlar. Wa alhamdulillah dhibboshladlar. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamna hadis la riga binaa'an. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam atkin larki kullu amrin dhibbalin la yubda'u fihi bi bismillahi fahu aqta. 17:41 Harqan deyik iski, agar itibarlik isbol ediken buse, u Allahni ismi bilan boshlanmese, bu uzunun gen isboladi. Yani, unu barakasi bu meydi. Shun shunam, Musallif Rahimahullah, kitaplarini Bismillahirrahmanirrahim dik boshladlar, va Quran de Allah ta'ala uzini kitabini Alhamdulillahi Rabbil Alamin dik boshlaganligi irgashib, uqsham geplarini boshlan, Alhamdulillahi dik boshlad. Alhamdu digeni bu, Allah subhanahu wa ta'ala ni, 18:10 Uluqlash yulu bilan, Allahni uluqlab, Allahke çirayli bir mahtab etisdi gani. Yani Allahke hamd etislik. Alhamdulillahi rafi'i a'lami shari'a. Shariyatni, shariyatni, bayraqlarını kutaruci. Shariyatul gharra di gani, yani pakize. Yani bu shariyat kuzge kuringen, hammege yarqraq bulgen, bu shariyatni, bayraqlarını kutaruci. 18:37 A'lam diganda shariyatna bayraqlari, bu shariyattaki asasan usul fiqh, qawaidil fiqhiyya kitablari, shariyatna asasi bu namasi biz uqi diganda, yani fiqh kitabda masalalarini fundaminti soblanadi, yani asasi soblanadi. Rafi a'lami shari'a. Al-gharra ja'iliha shajaratan asluha thabitu wa farruha fissima. Buna shariyatna shundayi bir daraqt qildi ki, 19:04 Unu aslisi sabit ulamalarini qalbida, yani bu aslisi digani, demek, unu aslisi usul-i fiqq, qawail-i fiqqiyya, kitablari digilinsa agar, unu aslisi sabit wa far'i osmanda, far'i osmanda digani, yani bundan bir qancha istihadlardan, ulamalarini istihadadan amallar kilib chikadi. Quddiki bu shariyatni Musanif Rahimahullah katta bir daraqki uqshati yabdiki, unu aslisi sabit wa tipasi kirkub samara bira digani. 19:33 yāni bu shariyatna āsli sā īsūlu fiqh, qawāyidil fiqhī ilimlāra, ulamālārna, mujtahidlārna qalbada sabit wa undan chikarigan amallar bu sā, undan chikarigan mas'alalar, butūn hamma cagaya tarqalgan, yāni far'u hāligana, unu shāxalara hamma cagaya tarqalgan. bu Allāh Subḥānā wa Ta'ālā, Ibrāhīm Sūrāsdā, أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَة 20:01 xuddu shu ayatdaki Allah Ta'alaani kalamiga oqsh etgen. Was salatu was salamu ala rasulihi. Was salatu, salat bu in sanani makta'uni afzali. Salat makta'uni afzali. Salam busa du'ani in kamili. Salat wa salam busin uzini rasuli Muhammad sallallahu alayhi wa sallam ge afdali rusul, paygamberlarini wa anbiyalarini in afzali. Ar rusul wal anbiya edib ikalasini qushib giltirdiler. 20:29 yani rusul bilan anbiyanin farki bar. Yani in sahiraqi nabi digani, ukshige vahi qilingan insani nabi digiladi, va tablig, yitgizilinshligi buyurilingan kisi buletkin busa, bu rasul digiladi. Yani nabi umum raq, yani rasul khas raq. Yani 124.000-ta bayganbar buletkin busa, shunnan 313-ta, bazir uvayatlarda 14-ta, bazir uvayatlarda 15-ta, 314-ta, 312-tadir rasul gigan, qaganlari nabi. 20:58 yani bu digani rasul kem, nabikub digani, wa ala alihi, wa uqshunu oylalarige, yani alihi digani bu ahli beytihi, uqshunu ahli beytleri, qarindoshlari, yoki cemiki ummati, yani al digani atba' manasta hamkiladi. Masala Allah Ta'ala yata'adi ki, wa yawma taqumus sa'atu adkhilu ala fir'auna ashadda'l azab, ala fir'aun, bir da atba'u fir'aun, fir'aun atba'larini qiyamati kini. 21:27 qatliq azab qe qirgizi ilar deylengendi. Al digani den maqsad, yani Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ge irgashgan kishilar. Wa kishina ashablariga, ashablariki nujum il iqtidai wal ihtida, iqtida qalishlik wa yul topishlik yulduzlara. Bu Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ruwayat qilingen hadis, yani hadiste sanadide daiflik var. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etkallar ki, ashabi ken nujum bi ayyihi muqtadaytum ihtadaytum. Ashabi ken nujum bi ayyihi muqtadaytum ihtadaytum. 21:56 Meni ashablarim hud yulduzlariga oxseydi, qaysiga irgassalarin yul topasilar digan, shu Rasulullahin suzlaridan iqtibaz qalib olayabdi ki, wa ala ashabihi nucumil iqtidai wal ihtida, iqtida qalislik wa yul topislik yulduzlari bulgan ashablariga. Wa ba'd, yani hamdi sanana etkenden kiin, muhalif rahimahullah, wa ba'd, yani ba'd digana, u shu hamdi sanadan kiin, man shunan ki etemiz ki, 22:23 Fa innal abdal mutawassil, muallif rahim Allahi teyabdilar ki, mutawassil, yani Allah ta'alani ila Allahi ta'ala, Allah ta'ala ge in aqwa dhari'a bilan, yani Allah ke vasitani in kushlusu bilan, Allah ta'ala ge utinucu, ortage vastaquyucu benda, dik uzlar ney teyabdilar, Ubaidullah ibn Mas'ud, ibn Taji shari'a, shuk shaytadilar, yani hazir bir de, 22:50 Allah Ta'alaqa in vasitana kuxlusi bilan, Allah Ta'alaqa utin uchi diganda, yani Allah Ta'alaqa vasitaqu uchi diganda, ya ayuhal ladhina amanu ttaqullaha wa bitaqu ilahil wasila, ayatida, ya uxsat, shu ayatiga irgaishi buki shayit yaptilar, wasila qalishlik diganda, Allah Ta'alaqa uzina amalini qilip turib, shu amalini, sababidan Allah Ta'alaqa razicilikini istashlik, bu wasila diganda, yani wasila diganda, bir maksatki itishchun, urtada kullanilingen, 23:19 vasiladi iladi. Hazi maksad nima Allah Ta'alanin rahmati, Allah Ta'alanin raziciligi. Allah'nin raziciligi, u cennet, Allah'nin raziciligi, rahmati, manashunga yetishlikke alibara etken narsalar, vasiladi iladi. Shu vasilani in kushlusi, yani vasilani in kushlusi bu, taqwa. Shunichiram Allah Subhanahu wa Ta'ala itaydi ki, ya'yuha alladhina amanu taqullah, yani iman ve taqwa. Iman kiltirginler, taqwa qiyiler, ve bitagu ilayhil vasilati. 23:49 Wa Allahke wasilani isteyler, yani Allah Ta'ala'ni razi qil etgen yullarini haraket qiliylerdi gani. Demek ki, shu kishi Allah Ta'ala'ki in kushli wasile bilen, in kushli sebebler bilen Allah Ta'ala'ki wasile qilucu, Allahke muhtac bulgen bende, Ubeydullah ibn Mas'ud, bu kishi muhtasar kitabini muhalifi. Ibn-i Taciz Shari'a, Taciz Shari'a'ni ugullari, Taciz Shari'a dimi bu kishin bubalari, bu kishin uzlarini, lakaplari, sodiri Shari'a. 24:17 sa'ida, sa'ida digana, yani, baxdi busin, yani, sa'ida digana, yani, fathani, ayindi kasrasi bilan, yoki, bazi numalarda su'ida dipam giyan, Allah Ta'ala ayat kani kani bu ayatda, fa amma alladhina su'idu, yani, su'idu dip uqilin yaniga uqshash, bana bir da ham sa'ida dipam uqshligi munkun, su'ida dipam uqshligi munkun. 24:44 Wa unjiha jidduhu ukshuna, yani jidduhu digana, yani sa'yuhu, ukshuna harekatlara faydalik bosan, yani harekatlara faydalik bosan, ukshu, yani dua qalib, yaqulu, ukshu eytadlar, yani uza eytadlar, lamma allafa jaddi, mini babam, babam, yani babam diganda, hazır otasana otalara, yani kim ukshu, tajiz shari'a. 25:08 وَمَوْلَامُ مَوْلَىٰ ۖ مَوْلَىٰ ۖ مَوْلَىٰۖ 25:35 Rabbani boylar digini tabsirida etkinikallar ki, ular rabbani kisilar, uzlarini, shagirtlarini, katta katta ilimlarda uqtisiliyida aldin, kicik ilimlar bilan tarbiyayla baridigin adamlar. Alladina yurabbuna nasa bisigaril ilm qabla kibarihi. Yani, ilimini kattasda aldin, kicigini urgat edigin kisilarini rabbani adamlar digiladi. 25:56 Demek, alimur rabbani digani, yaxsi tarbiya qili uchi, shagirtlarini yaxsi uqta digani, yoxki bazilar bunu rabbani, rabge mansub bugan nankin, Allahni wajahini istab, Rab numadisa sunu buyura digani, oda hem digani, amal qila digani, oda hem manasda islatinladi. Ikeli manam ham sahi. Wal amilus samadani, amil digani, amal qili uchi, samadani digani, Allah ta'alan samad ismige mansub, yani bunu ham sharxida itinladi ki, 26:23 Samad uza Allah Ta'ala maqsud bugan zat. Allahu samad man qulhu wa Allahu ahad. Allahu samad diganda dimak amilu samadani diganda faqad kina u shas samad zatini qasqili uci adam diganda. Allahini maqsad qilad diganda alim kishi. Burhanu shari'a, shariyatini hujjati. Yani shariyatini bilmaksibusiz. Adamlar hakikatta ham kishini bobalarik hatta alim kishi bugan. Shukishiga mrazat qiganlar. Wa haq wa shariyatini burhani hujjati. Wa dinni. 26:53 yani din diganda, butun ma'rifatlar, amallar hamasini jami diganda dinni, haqni, shariyatni hujjati warithu al-anbiya'i wal-mursalin anbiya'i wal-mursalin larda mirasquri yani uksu alimlar, uzu peygambarlarda mirasquri Rasulullah s.a.v.da hadiste gelaydi ki al-ulama'i warathatu al-anbiya'i wa inna al-anbiya'i lay warithuna dinaran wala dirhaman 27:19 وَإِنَّمَا وَرَّثُوا الْعِلِمُ فَمَنْ أَخَذَهُ أَخَذَ بِحَظٍّ حَظٍّ وَافِرٍّ 27:48 xayr al jazaa ing min tarafimdan wa musulmallar tarafidan wa an sairil muslimin basqa musulmallar tarafidan yaxshi mukafatlasin. Man ata ilaykum bima'rufin fakafi'uhu digan hadistan ala baytiyatlar. Yani kimsilarga bir yaxshilikni alibkisa, yaxshilikqisa, unul mukafatlaylar. Agar da topalmasaylar mukafatlaytgan, narsani unga dua qilaylar digan. Yaki kimgeyke bir yaxshilik qilinsa, 28:14 Unu yaxsili qigan adamga, jazakallahu xayran disa, u maqtawda jayiga abargan bolada digana hadiste. U shandi mindan wa musulmalar tarafadan yaxsili bilan mukafatlasin. Dib atiyabdilar ki, min yadilashligim uchun, yani ilmul fiqhni min yadilashligim uchun, kitab Vikaayat-ur-Rivaya kitabini ta'lif qildilar. Vikaayat-ur-Rivaya ni ta'lif qildilar. 28:39 Viqayatil riwaya, dimak bu kitab uzi qayadan chiqtadik, viqayatil riwaya fi masailil hidayat. Burkhanudin marghulani, rahimahullani, kitablari hidayat. Hidayat kitabini viqaya qalib turub, uzlari muqtasar qigallar. Ni warasi uchun, muqtasar qigallar. Wa huwa, yani bu kitab, kitabun lam taktahi l-aynu zamani bitanihi. 29:04 Yani, zamanini kuzi, bunu ikincisini kor megan. Yani, taktahil digan diga, bunu ikincisi bilan kuz surma qoy megan. Digana, kuz kor megan digan manada. Yani, beda kinaya bir manaboliyabda. Zamanini kuzi, onu ikincisi bilan, hiç qani surma qoy megan. Fi vijayzati alfadihi, lafzlarini juda qisqa ligida. Maa kathrati ma'anihi, ma'nalarini kingli gida. Yani, lafz qisqa bugan bilan, liki manalari... 29:32 juda king bugan kitab, lakin qasarat, lakin bu kitabdan himmetu aksari ahli zaman an hifdihi, ushe zamandagi kub taliba ilimlerden himmeti unu yadlashlikden naqslik qilib qaldi, yani kitab biraz king raq buganligi uchun, wa himmetu aksari ahli zaman an hifdihi, fattakhazdu minhu hadal muqtasar, bu muqtasarna min olayb man diyabdi. 29:58 Yani bu muqtasar kitabini xayirdan aldilar, wika'yatir riwaya kitabini aldilar. Shunchira muqtasar al-wika'ya dilinyan, muqtasar al-wika'ya, haz biz uxumaxchi bugan kitabimiz, ismi muqtasar al-wika'ya, ismi nuqaya kitabı. Muqtasar al-wika'ya fi masa'ilil hidayan. Demek muqtasar kitabini aldim, çikardim, muqtasar al-wika'ya, muqtasar al-wika'ya, muqtasar al-wika'ya, 30:27 viqayatir rivaya kitabida bu midiga masallarini, yani asasi masallarini olib durib muqtasar qildim. Faman ahabba, indi kimde kim? Istihdara masayil hidaye. Hidaye masallarini, ham masali kuzaldiki giltir maksibuse, şunu yodlab, agar igalla puxta igalla maksibuse, fa alaihi bihifdil viqaya. U viqaya kitabini, yani babalarini kitabı, viqayatir rivaya kitabini yodlasin. U adam uşa kitabda uqsin. 30:56 وَمَنْ أَعْجَلَهُ الْوَقْتُ كِمْ جَيْنِ الْوَقْتِ يِتْمَيْقُسَ فَلْيَصْرِفْ إِلَى حِفْظِ هَذَا الْمُخْتَسَرِ مَنَ شُو مُخْتَسَرْنِ يُدْلَشْلِكَّ اِنَانَ الْعِنَايَ اِتِبَارَنِ جِلَوْنِ شُنْغَ قَرَتْسِنْ يَنِي وَقْتِنِ شُنْغَ سَرْفْلَسِنْ اِنَّهُ وَلِيُّ الْهِدَاي 31:25 Qala al-musannif rahimahullah. Musannif rahimahullah itadlar. Demek ki, azir min yana bir azraqqana khilasa khilaylik. Demek ki, bizi qulumizda ki, azir mani shu kitab, yani kitabun nuqaya kitabı, muqtasaril viqaya digin kitab. Muqtasaril viqaya, uzib viqaya kitabini muqtasarikin. Viqaya kitabı, viqayatil rivaya, fi masali hidaya, bu muallifni babalarini kitabikin. 31:49 Muallifni, babalarini kitabi. Bu kitab hidayani, vikayati rivayi, hidayi masalilardan chqarilingan bir muqtasar kitaba ken. U muqtasarini bu kishi kin, yani muqtasar qilib nukaya kitabini ahad biz qolimizdagi kitabdi yozgallar. Ki, shu kishini sadr-i sharayan, uzlarini vikayati rivayiga sharlari ham barbu, sharhili vikaya deyiladi. Bizdi ulkemizda, bizdi ulamalar ortasti qol-mukul bugan sharhili vikaya kitabi. Sharhili vikaya, shu, aynan, shu kitabdi vikayati rivaya kitabini sharhi. 32:19 Musalif Rahim Allahi tadlar ki, Kitab At-Tahara, Fardu Al-Wudu'i, Qaslu Al-Wajhi, Min Al-Sha'ari, Ila Al-Uthuni, Wa Asfali Al-Dhaqani, Wa Yadayhi Wa Lishlayhi, Ma'amir Faqayhi, Wa Ka'abayhi, Wa Mashu Rub'i Ra'sihi, Wa Kullima Yasduru Al-Basharata Min Rihyatihi. Taharat kitabı, uzu kitab diganda mas'alalarda jamlay digandarsa kitab digiladi. 32:44 Bir qanchi taharat bar, məsələn, taharat qilişlik, ghusul qilişlik, wa boshqa-boshqa taharat pokilanişlikdi, turlarini tayamimam taharatki qiradi, məsələn, bulardi hamma məsələlardi cəmləganligi uçun kitab deyiladi. Uzi kataba digani, uzi asli luqatda cəmlash banasdi kiladi. Usochunam, adamlarini cəmlangan bir tudasiga katiba deyiladi. Adamlarini bir tudanigan cəmlasiga katiba deyiladi. Kitab ham, harxil məsələlardi uziciga cəmlaganligi uchun kitab deyilingin. 33:11 Qitab at-taharat, taharat dikani, yani taharat cinsi. Berda xadir faqad kina biz uzbicadali atidigan taharat qidisa namaz uchun qilinigan taharat dik sunamiz. Namaz uchun qilinigan taharat dik sunamiz. Lekin berda xadir taharat dik cinsi atilini yapti. Qusulam, teyamumam, hamaz kirbitadi. Qitab at-taharat dikandi. Kin yonchu taharat dikani farz, vuzu, yani vudu, biza atidigan taharat. 33:37 Yani namaz uchun qilinadigan maqsus taharatimiz bar. Qulumiz yugub, yuzumuz yugub, ayaqda yugub. Bani shuna arab dildi wuduq dililadi. Taharatni farzi. Farzi diganda uzi qat'i dalillar bilan sabit bulgan. Van inkar qigan adam dinlan chikadigan narsa istilaqta farzi dilad. Bu hanafi fiqhida farzi bilan wajib ajratilinadi. Farzi qat'i dalil bilan sabit bulgan narsa qayatilinadi hukumga. Wajib bulsa zanni dalil bilan sabit bulgan hukumga wajib dilad. 34:07 Taharatni farzi yuzni yux. Yuz diganda, uzi asli arap dili da wajax diganda, al wajhu ma yutawajjahu bihi. Shundayi bir qaragan baytda, min hazi shundayi sizgi qarab dursam, min yuzimdan qayrib korunisa, man shuz digilad. Wajax digilad. Ushu uchini ham iyaqni taki, masalan bu yun toman yuzgi kirmaydi. Shundimayi bizga biyurlin gandarsan, yuzni yux biyurlin yapdi. Qasli al wajahi minash sha'ari ilal uzun. 34:33 yani bu sha'ar digani sa'ch qan jaydan, sha'ar digani man batv sha'ar, yani sa'ch uskin normal halatda, yani umuman adi halatda, sa'ch qan jaydan, meselem baz adam sa'chi bomaydim, baz adam diki jude, meselem qashi qeche sa'ch bukitken bulshum, ki bu nadir halat, bu nadir dikhmi yuk, umumi halatda da sa'ch qan jay, qayr bosa, oda hamdi yuzu shirdan baslanayda, sa'ch qan jaydan ilal uzun, 35:00 qulaq qacay, yani bu ila aspi wa aspali zakon bu uzun asige soch qan caydan aspali zakon mana bu yagni tagi gecay bu bu in kirmaydi yuzge va yindige bu naqasige uzun qulaqdan bu qulaq qacay demay bu qulaqdan bu qulaq qacay digayani mana bu soqalini yanida qulaqdi yanida qalitgani aciq cay bansi cayda ixtiraf bar bu yam yuzdige karadimi yugmimdi qaragan paytda bazlar itad yug soqal uzi soqit bugandanki soqalini arka tarafi 35:28 Awla sakit bulish kirek, sakal sakit bugandanki orga tarafi sakit bulish kirek digidi, digim bu uze astikhilafi mesele, mani shu joy, yani bu yuushlikke kire adami yogma diganda, demay ki, hazir mazhabdaki kem bu itche, bu qulaqdan, bu qulaq qacha digandanki, mani bu joy kirish kirek yuushke. Shochi yuuganda birdi, qulda tigizib, alaha da yuushlik kirek bolan. Vayadehi, va kullarini yuushligi, kullarini yuushligi, va ayaqlarini yuushligi, ikita ayaqini. 35:56 «Maa mirfaqayhi qullarini tirsaklar bilan birge» Yani tirsak mana bu? «Maa mirfaqayhi tirsaki bilan birge qushib» Uzi asti tirsak bir da Allah Ta'alan ayatida «Faqsili wujuhakum wa aydiyakum ilal marafiq qullarini mirfaq» «Tirsaklar gece yu ilar» digan Arab dili de «gece ila» digan mana «Tirsaklar bilan qushib yu ilar» digani mi? «Tirsak gece» digani mi? Mana shunda ulamalarina ixtirafi bar. Yani mazhabda urtasda uzi ixtirafi bar. 36:25 bunda rajihi, yani mazhabdaki atlingin patwa, ma'a mirfaqayhi, yani mirfaqlari bilan qushib, u shini manayda tirsagini qushib yugulmada, tirsagini, shun-shun yuganda, manayda shun dey qoynla tirsagini qushib yushki qiraydi, uz asli arap dili da ila ma'a manastaki iladami yomu, bu, yani bu harqilki ygan, bunda xalatiki qarab chunlada, shun-shuram ulamalara itshadi ki, agar iladan kiinkin arsa, iladan aldinkin arsa, ani jinsidan bosa, u ham shunu chini qiraydi. 36:55 Masalan, ayatil nadi ki, baliqni basi gecay idim. Baliqni basi gecay idim disa, basi bilan kuxib yigami, ya basi gecay yibari toqtib qagami. Yani, basi baliqni jinsidan mi, jinsidan basi mi, jinsidan. Demek, u jinsidan bugan nankin, basi bilan birka kuxib yigami digani, shunlari. Baliqni basi gecay idim digani, basi bilan birka kuxib yigami digani. Qazi kullarini, tirsak gecay u ilar digani, tirsak kulli jinsidan mi, kullan mi, ha. 37:24 Demek, tirsak ham kiradi bunu chigin. Amma onu cinsidan bomasa kirmaydi. Masalan, etilinsa ki, mini yirim manishirdan, hu, onu taq qachadisa. Taq gachadisa, taq ham kiradi bunu giriga, ya taq chigadi mi? Taq kirmaydi, chunki taq yir cinsidan boska. Yani, bu yir cinsi diganimiz hazır, masalan, u chuntir etkin, ikin ike digan yirdan, taq boska buganligi uchun, taq bomaga kirmaydi. Demek, ila zabitushu ki, agar iladan kinkin arsa, iladan aldinkin arsani cinsidan bol etkin bosa, 37:54 Cinsiden buletgen busa, yani bunu arabciliy vesey, ghaya, mughayyani, chigi kiradi mi yog mu? Agar mughayyani cinsiden buletgen busa kiradi, cinsiden buletgen busa kirmiydi. Haz buz masalamizda bu cinsiden, cinsiden bugan nankiyin bu kiradi. Allah halim. Va ka'bayhi, va ashiklarini, tupuklarini, tupuklarini yuushlik. Tupuk ayaqni iki yanadan usb chiggan ikdi suyagin. Manishu tupuklarini bilan birge kushib yuushlik kirey. 38:20 Wa arju lakum ilal ka'bayin. Ilal ka'bayin ham ayoqlari indi tupiqlari gece yu ilar digani, tupiqlari bilan birge kushib yu ilar digani. Rasulullah s.a.v. bir adamlarini shashilib tarat qil etkendi, ayoqini orqasida tupiqlari tomanida bir su timi yaldirib oqarib ociqciy qoyganligini kurganida etdilar ki, vaylun lil aqabi minan nar. Tupiqlari ge dozakta vayl busi didilar. 38:45 vaylun lil aqabi minannar, yani topoglarga dozaktan vayl bozindidlar, man ishundan chunladiki, yani topoglarda yam koshim yuvishlik kerek, vayana ayatdaki ilal ka'bayl, yani ma'a manasda chunlub, topoglaram yuvish kerek. Vamas hu rub'i rasihi, vay uchunchisi, yani birinci sinva boldi, tohraddi farzi, tohraddi yuzni yuvishlik, masini aittik, qayrdan qayrgeci yuvishlik kerek ligini, vayana... 39:12 tirsaklari bilan birga qushib ikta quluni yuushlik, wa ikta ayaqni tupqlari bilan birga qushib yuushligi, wa masxu rub'i rasihi, wa basini turtdan birga mastarishligi, farzi bu. Amma basini hamme jo yiga mastarishligi bu sunnat bu. Buzi, basini mastarishligi masalasi, qtilafli masali. Umam Shafi'i rahimahullah, mastarddi diga isim busa boldi itgallar. Yani, mastarddi diga, masal quldi, nam quldi, shuna baska tigizi bir yurgusse? 39:41 bulda ushe mastortgen soblanadi boladi, farzi shu diganlar, imam Malik rahimahullah basni hamacoy digan, yani hamacoyga mastorislig farz boladi diganlar. Yedig Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni biz halatlariga qarisek, tarat qilisliglariga, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam kullarini tikib, sallani tegiden kullarini tikib mastortdilarida, kin sallani uston mastortdilar. Demek mani shunladi ki, in kamida, 40:07 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam qimasa bu mey digan halatda bir merte busayim kursat qoyganlar, mana bu quldusunu qtqandi peshinalariga basdi aynan turddan biriga mastortgan bolaydi. Wallaha halam, yani masalada yin racihi mani shubusi qirayq, wallaha halam, chunki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam bundan kaman qimagallar. Masal, Imam Shafi'i rahimallah itkin geblardi bir orta bir ruwayati qemagayn ki, masal, qullari namla bir basiga mastortgan bolaydi qi Rasulullah dan sahabalardan hichbina qaynarsay qemagayn. 40:34 Qiyin, imam Malik banjda hamma joy qedidlar, likin Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam pishanalarga mastartib, qiyin sallani ustan mastartiganliklari, yani bu hanafi mazhabdaki qawlini, kushli ikanligini kursatadi. Wallahi alam. Wa mashu rub'i rasihi, wa kullima yasturul basharata min lihyatihi. Wa yuzini tusptiradigan tuklarini yuushlik wajib buladi dihili, abdaha zir. Wa kullima, yani bu kullima yasturunu atfi. 41:04 qaslun wajihida, wajihiga obarsik agar yuush wajib digana. Yaki wa mashuhu rub irasihi wa mashuhu kulli ma yasturul basharata digilinsa, bu yuznu tosbtura digan basharana nimani yuushlik. Bundaki oysa muqtar qaul mazhabda yuznu ham sudan su yurguzishlik. Abu Hanifa rahimahullahdan man shiruwayat gigan. Yani bonuma digana, yuznu tosbturgan sakal digandan, man hazim yuz, adamni yuzu manisho. 41:34 Kiyin biyaqo sakal, sakal yagdan pasikan, chukitkan jaye bo, asilib chukan sakal sabla nahde. Manashoy yagdan pasin, asilib chukan sakal dan pasin, hindi bono yu ushlik wajib amaz bunda. Yani, maalik, maalik shafiida, ono ham yu ushkiray digan, chunki yuzgik rade bo. 41:51 Bir kisi yuzunu tosib durgan, soqalini urap durganlar, asilasa sahib, ihram baytida korib, soqalini da achgin, chunki yuzdan digan agarlar. Ushochun, bu yuzgi kiradi, yuzlarini u iladi yaptim, soqalini ustubilan koshibimish giriagdi, om shafiib, om maligat, agarlar. Abu Hanifa rahim Allahi teyabdilar ki, yog, bu nata orgu. Chunki asilib durgan soqal bu yuzgi kirimaydi. Yuz, mani bu, iyaydan tipasi yuzgi kiradi, likin mani bu soqal yuznu tosib qoyganligi uchun, bu yuznu hukumu bunga utadi indi. 42:19 Awal soqol bomaganda yuznu yux kiray midi? Soqol bogan nanki yin ushe yuznu urniga soqolini ustudan suni yurgus kiray. Yani yuzgi yuzdi yugan petta man ishe soqolini ustudan yuxlik kiray. Bu qalin soqolda yatil etkin narsay. Soqol diganda uzi qalin soqol, suni yuzga qaraganda tagi badan korun masay qalin soqol digiladi. Agar da tagi korun turgan busa bu xafif boladi, unu yuxlik vacib bolay, bil itifak. Yani unu da ushe yuzuna hamizay yuxlik kiray. Uzi asli soqol chikgan kisini yuzi cuda qisik bu qalan. 42:48 Anca qarib yarimi uzu bihagu soqal bolan. Demek bana shu soqalini ustu bilan qushib suni yurghuzushlik ayatilini yaptiq. Yuz diganda bana shu joy, soqal bilan qushib. Diki amma-amma asalib gitgen joy soqalini ki bunga mas tardaniladi, buni yugushlik mazhabda wajib. Mas yukarda itkani mizgabi, imam Malik və imam Shafi'i rahimahullahi lalari yugush gari diganikallari. Soqalini asalib durgan joy inaham. Wallahu a'lam. 43:15 Demek ki, xazir manishu taharatni farzlar boldi. Xulasa qisayq, kitab-i tahara, farzul wudoi, qaslul wajhi, yuznu yuqishlik, minas sha'ari saqidan, yana matin qarabdur yuzlar kitab ki, sha'ari saqidan, ilal uzun saqidan qulaqi gecha, mana bu, wa asfali zaqan biyaqi gecha, mi dey, elantarib shundir yaptilar da, sha'ardan biyaqi qulaqi gecha, wa asfali zaqan gecha, manishun dey, elanasi ge bolad diganda, da bu. 43:43 Man shunday guz bolayda, man qarayn? Man shunday ila zaqan bosa dima guz bolayda. Wa yadayhi, warijlayhi, wa iktakulini, wa ayaqlarini, kullarini, ma'al mirfaqayni, tirsaklari blambirga qushi bi olinaydi, wa ayaqlarini, topoglari blambirga qushi bi olaydi, wa mas hurum iraqsihi, basini turtambirga mastarchilik, farzi bu. Basini turtambirga mastarchilik, wa kullima yasturul basharata milliyahiyatihi, wa... 44:10 yuzunu tosbdurgan sakaliga sakalini yuush. Yani bunu rvayat etsi mumkun sakalini tosbdurgan numaga mastarishlik, bunu bashigadib agar atif qilinsa, yani mashu rub irasihi, bashini turtdan bariga mastarishlik, va yuzunu, man shujayiga mastarishlik, yani man shujayiga quluti ish girey, mastarishlik gani namlangan quluti, uz masx digani, arab talida imrarul yadil muballal ala adwin, yusibu ma asaba wa yukhtiyu ma akhta'a. 44:39 Mastarchilik digan tarifishu ki, qul nam bugan qulni, azani ustuna yurguzush digani. Tikken joye ge, tik edi, tik megen joye ge, tik me qalab. Agar da baske mastarchilik ditken, baske mastarchilik, vay yuzni tosturgan, manabo, sakaliga mastarchilik. Yani, qul nam lab, yurguzush bolad digan. Agar onu yugushlik ge atifqisak, bunu ham yugush gire bolad. 45:02 Man shunday, man shun cayini sudan su yurguz uslik kiri buladi. Amma soqali pasi busa uzun, bazlardiki uzun soqali buladi. Soqali uzun buliki busa, bungan oralarini, oralatsilik bu, sunnat bu. Amma farzi, yuzlu tusp durgan cayini yuusli buladi. Yuzlu tusp durgan cayini yuusli buladi, wallahu a'lam. Xob, shu bulan, dimik taharatini, farzlarini hazibir etkin buldik. Vaqtimiz azraq baraka hali. Giyin. 45:33 Masallardan bari shuki, agar da barmaqlar birbirge qoqshilib qoygan bosa, barmaqlar aqil bosa, bazad adamlar diki qol sinib qoygan, ya bir aqil medigin qoygan bosa, qoldu yugan paytda, osha barbaqna orasiga, su kirishligina juda itibar bilan qirat shikirik. Yani imdi qol aqil medigin qoygan bosa, masalan bir kasalik bu, basqa bolim. 45:57 yugan petta, kulunan qigan petta, barmaqlari achilmay qoygan, usha achkirek ayagda barmaqlarida, hem kulda barmaqlarida, chunki agar biz zarracha cayi hem yuulmay qoysa, taherati kamil bu meydi. Va shunga uxshash, masalan kuliga, masalan lak qoygan bosa ayollarda masalan. Kuliga lak qoygan bosa, usha lak, masalan turnaqdini qablab qoygan nankiyin, unu tayyiga su itmey qolaydi. Tayyiga su itmey qolaydi, taherati, taherati bu meydi, kullarimi yuuylar digan Allah Ta'ala'nin ayatiga amalgimaygan bu qolaymiz. 46:26 Usha uchun, usha aya qullarga lak qoylinganda, u lakni kitki zikirik. Taharat uchun, u lakni kitki zikirik. Amma xina busa, masal sunu tusmay digan narsa busa, u masal ranylar busa, masal saxti boyaqlarga oxshaygan boyaq busa, u bir kreska bolub turub, qoplab qomaydi da, rangi chqadi, likin u badan turub uradi. Masal xinani biz ammamizi yaxsh bilamid. Agar da ushana qangi xinaga oxshaygan narsa bolay digan busa, bunu zarar yox insha Allah. Bunu zarar yox. Amma... 46:55 xulni tusb qaladigan narsabol etgen bosa, bun albar tak etgish kirey. Xud shingi xuxigan, maslan, boyax kreskelar. Maslan bazabar boyax shirgi binan ishli etgen kishilar, bun arsiga etibar berish kirey. Agar su yit shirgini man qaladigan kreske qolga tushb qosa, unu tagiqin su yitma gandankin, u taharat kamil bumi qolad. Un shingi etibar berish shirginiz kirey qolad. Xob, kin, agar da, maslan, lay kisaklar yapish qogan bosa ham, maslan, tarnoglar, nolorke xamir, maslan, mani, akhatinlar, kupin chayonlar, 47:23 xamir qiganda, mese, barmaqlarini nimalarda xamir qoygan bose, taharatda, mene, xamirlarda kit kizib, tagiga su it kiziklik kirek. Va yana, tırnağı, mese, tırnağı usib, tırnağıda tagib, yani, adati haldamda atilib yulatgan halat bose, boladi. Yani, usyan yush kirek. Albatda, tırnaqlarinda tagilariga su itibarishlik kirek boladi. Va yana, özügi taqqan bose qoliga, özügi agar qisib turgan bose, tagiga su itmey digan darajada qisib qoygan bose, özügini qimirlatib, tagiga su it kizib. 47:53 U shani, kumil xatirjan bolishlik kirak ki, itibargan ikanligi ge. Bu, masa, tahirati kamil bumi qaladi. Asasan, farzdan, biz ayatmaksu bugan narsilar shu. Ki, yan, u shan, yuznu yugush digan, masa, da, qaslul wajahi diganda, azraq bir narsila ayitamiz. Yuznu yugush diganda, qasl diganda, uzu suni qalib, yuzga juna yurguzush diganda. Suni qalib turib, suga yurguzush diganda. Yani, bunu, uzu asnada, urf bu icha, yugush dibdima qayatilinisa shu. 48:23 Yuzuni yu deyedi gani. Inde masalan, haz masalan ayna yu etgeni narsaya chikayam. Pisi-llag masalan, pisi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi-psi 48:52 qiyin unu mindilbina arti birisa yudu deyiladim, ulan qolamiz, yudu deyiladim, yudu deyilmaydim, min bir kishinin tuharat qiyanligini korudum haramda, yan uxladi, yuxudan turdi, takbiratiligin betdi, yurda haramda qiqib tuharat qip gelisligi bir mesele wuzi, qiyin tashqariga qiqib tuharat qip gelisligi, u aliyy pisirlagi barigan qoldi, shunday aldi danki pis-pis-pis bitige sipib, qullarigan pisirlagi sipibdi, birtom qisu doqin yuk basgin, ayoglarigan shunday qoldi, ushi joydi tuharat qivaldi, 49:22 uylani qaldimi indi onu tarati-tarati bolidimi yoxmi? uşa, yani bu, yani buni jawabini min isti uchilarga silargi tashi iman, shu qasil diiladi mi yoxmi? yux diiladi mi, yux diilmaydi mi? uşa, pisillati bimaqsa. kupincha, fiqhi masalarda, hali bizda aldimizda kup masallar kiladi insha Allah, urf bu itcha nima qanda etinladi, msala, qaslul vacihi diyabda, o ayatda, msala, diyo ki farzida faqsili ucu hakim, o ayatda, diyabdi ki faqsili ucu hakim, yuzlarin yu ilar. 49:49 iqsil u digani ge, lugatda qandi chunamiz? iqsil u digani, iqsil digani, masalan su aq turbdi, aq turgan suga qolumda mnaya mnaya tqvasan masalan, yugan soplana mamme, ya albatta dalik qalib turib ishqash kirayme, yani albatta bazif qohalara chigan ki, ishqash shard digan, agar da ishqa masa, u qasal bumaydi, yugan soplana mamme, masal, an horga qolumda tqvasan, an qolumda kirgiz valim, yugan soplana mamme, 50:16 Uruf bu iqche qanda et shunami shunu? Bunun iqchimi uruf bu iqche boladi. Urufda shu yudi digi, meseq ayagimdim, meseq anihardan toharat qiliyatudum, ayagimda aniharga tqib chayib chayib qaldim. Yugan soplanamami shunda, yo albette kulun bilan isqalisliyik gireyim. Ishqalasayini gapiyogu? Yakshi, isqalamasaychi. Toharat-toharat boladim yogmu? Buda ham cavabu uzlarizgi. Yani bunu uruf bu iqche itilinadi. Uruf bu iqche shu, bunda lugatda shunya adam, yudi digi dimi shunu? 50:43 qolini anharga chisa qolini maqla yapdi anharga chisa qolini yu yapdi dimi qurgan adam? Demek o she yechim boladi biz için. Wallahu a'lam. Taharatda sunnatlariga keyb qaldik ki, bizda 5 dakiqa vaqtimiz barakan. Inshallah Allahumkan berganiche eti uramiz inshallah. Yani mavzu qib etisligimiz minimche shartamaz, chuki aldimizde ketde bir masofa bar. 51:05 Muallif Rahimullah ayitadlar ki, Sunanul Wudu, Tahratli Sunnatlari. Qalal Musanif Rahimullah wa Sunanuhu, 51:31 Al-bidā'atu yuqi al-bidā'atu bit-tasmiyati wa bi-ghasli yadayhi ila rusughayhi thalāthan wa-lsiwāki wa-ghaslu famihi bi-miyāhin ka-anfihi wa-takhlīlu l-lihyati wa-l-asābi'i wa-tathlīthu al-ghasli wa-mashu kulli al-raqsi marratan wa-l-uzunayni bi-mā'ihi wa-l-niyatu wa-tartību wa-l-wilā'u wa-nabū nāsilar ujidharatu sunadlara 51:57 Musalif rahimullahi idlar ki, wa sunanuhu, sunnatlari, sunnatu digani, sunnat uzi tariqul masluqa digani, tariqul masluqa, yani dinda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan bizge qalgan, amal bulib qalgan, miras bulib qalgan, ish bu dindagi ishlar, ushe sunan digiladi, sunanlar digiladi, hazir fukahalarda sunanni bilan, bu akida ilmidagi kishlarinin sunnasini farki bar. 52:23 Aqidah ilmida sunnah digani itqad manasi, yani bazir ulamalar butun dinini sunnah digidi. Masal shunshinam, aqidahda kitab yozgin kishlar, masal Ibn Abil Asimda sunnah kitabi, yaki Barbaharini sunnah kitabi, Sharhu sunnah, Usulu sunnah kitabi, Umam Ahmadi Usulu sunnah kitablari, Ugullari, Abdullah ibn Ahmadi sunnah kitablari, sunnadib etkenliklari aqidahda yozgin. Bozu sunnadib aqidahda etken, bu aqidah ulamalar. Amma fiqhtaki sunnad digani, fiqhtaki sunnad digani da u farizdan, 52:52 Farzdan ki inki martabada turatkan, yani ahkamlar, hanafi, fiqhida, ahkamlar bishda. Birencisi farz, ki in wajib, ki in sunna. Farz, wajib, sunnat. Sunnat uze muhakkida, sunnat muhakkida bar, qayru muhakkida bar. Ki makruh bar, makruhu tahrimi bar, tanzihi bar, unan ki mubah. Demi ki hanafi, fiqhida, ahkamlar yitda bolada. Jumhurda ahkamlar bishda, ular farz bolam wajib tajirat meyda, wa makruhda. 53:20 maqruh tu tahrimi wa tanzihigi ajrat shmaydi. Yani wajib, sunnat, yani wajib, wa sunnat, wa maqruh, wa kin, mubah, manishu bishda ahkamu takrifiyana ityaday. Haram kin, haram. Hanafi fiqida bu yitida. Yani farz, wajib, haram, mandub, maqruh, wa mubah. 53:41 Makruh ham ikde, makruh tahrimi ve tenzihige bolnadi. Demek hazi sunnati diganda biz mani shunu nazarda tutamiz, yani farizdan kingisi diganda. Sunnati diganda bu qat'i dalil bilan sabit bolmagan, bunu qilmese amal qabul bu meydi, değil meydi, qisa kamil boladi. Yani boz bize itken sunnatlarida qilinilse agar tahrati kamil boladi, agar qilin meydi diganda bosa tahrati naqs boladi, lekin tahrati tahrat boluradi. Asosan tahrati... 54:09 Taharat bulishligini sharti, biza yukarda etkin farzlarini bacarslig girek. Wa sunanuhu albida'atu, yaki albida'atu, iki xiluxligimiza mumkun, baslash digani, yani taharatli sunnatlari, taharatli tasmiye bilan baslashlig, yani Bismillah bilan baslashlig bu sunnatki kirar. Yani baz ulamalar, Bismillah bilan sunnatli baslashligne farz diganlar, yani wajib diganlar. Yani Bismillahini etmagi, la salata liman la wudu alahu, wala wudu aliman lam yadhkur isma Allahi alihi. 54:38 digan hadisti dalil qilishka, yani, toharati yog adamni namaz qabul bu meydi, Bismillah demagan adamni toharati toharat mehaz. Digandaki, la salata, la wudu'a digangam, Arabdolida, ikxil manan biradi, yani, la beda nafiyus siha wal jawaz mi, yoki, nafiyul kamal mi. Ikxili ihtimali bar, xuddiki, hadistati lingani kabi, la salata li cari il masjid, illa fil masjid. Masjiddi qushnisi gi, ni namazi, fakat masjiddi qabul bulad. 55:06 Masjiddan basqa yirde, masjiddi qusnusuna namazi qabul bu meydi digani. Wallaha alam, dimiq, waqtimiz uzu bub qaldi. Inshallah, Allah subhanahu wa ta'ala nasib qigan bozay. Inshallah, irtangi darsimizde, shuk yigin caydan davam ittiramiz. Allah ta'ala uzu bilmigallarimizi urgatsin. Urganigallarimizgi aman qirashlik, uzu tawfiq bersin. Allah ta'ala darslarimizi davam iqsin. Aqul qawli hadha wa astaghfirullaha li walakum. 55:29 wa astaghfiruhu innahu huwa alghafurur raheem. Subhanaka Allahumma bihi bihamdik. Nashhadu an la ilaha illa anna astaghfiruku wa natubu ilayk. Wassalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu.