Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم 0:27 Sallallahu alayhi wa ala alihi wa sahabatihi. Wa man ihtada bihadihi ila yawmi d-din. Wa sallimillahumma tasliman kathira wa ba'd. Bukhari rahimahullah uzni sahih kitabda. Wa muslim hamdu hadisi chqargan. Abu Musa al-Ash'ari radiyallahu anhu dan. Hadisi chqarib ay taddar. Abu Musa al-Ash'ari radiyallahu anhu ay taddar. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam. Ayatilarki min. 0:57 u bilan yubariligyan hidayat və ilimni misali, yani Allah Ta'ala min u bilan yubarigyan hidayat və ilimni misali, qoddi ki, bir Osmaninan tushadigan kub yamğır goqseydi. Bu yamğır bazı bir tozda yirlarga tushdu da, u yir uzun içideki barcha dexsiliklarini cikardi, usimlikler usturdi, kub utlar kukarib cigdi, adamlar bunu miyvalardan yiy digan, çarvalardan unga baka digan, 1:28 bir faydalik yir boldi. Va bir yir bar ki, u qatdiq yir, uzda tushkan sunu uçlip qaldi. Odamlar u sudan istilar, va ikinlarini sugardilar, va hayvanlarini sugardilar. Uja yir insallargi fayda kiltirdi. Yana bir yir bar ki, u tiptikis yirdenkin, huddiki bir qayalikdog shaydi. Tushkan sunu uzga... 1:55 asrab ham komeyde, uzdan bir kukat ham kukartirmeydi. Bu, nin u bilan yubaralingan ilim wa hidayat wa undan faydalanadigan adamlarini misal edidda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam. Demek, manashu hadisten bilanadiki adamlar uchkhid bolarekin. Bir taifahsi barki ular Allah u bilan yubargan, yani ilim wa hidayatni kutdiki bir suga uqshati abdi Hazir Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam. Chünkü bu su hayat manbasi bu. 2:25 Duniyadayam, ahiratdayam. Sunucilam, ahirat doğrusdaki ganda ham cennetlar zikir qilinsa, xu cennetda daim tagidan anharlar oqadi gandib sifatikiladi. Cunki su bu hayat manbayi, ham amiz bunu yahshi bilamiz. Su bor caydi, daraq boladi, daraqlar bu gandankin, u yurda miyvalar boladi, soya salqin caylar boladi, va tukchilikni alamati bu. Daraq bor bu caydi gandi. Ilim huddiki bu su dey, ilim insonge hayat biradi. 2:53 ilim vahidayat yugh bulgen insallarini hayati, xuddu su yugh bulgen yirgi ox shaydi. Hicbir narsay kukarib chigmaydi, u yirda hayat bu maydi, busa ham hamasi yalgandayken hayat bukturaydi. Yani u shirdagi usimliklarni yashil bir plasmacilerden yeslab, masalan, soqta a manarsa soqta qilinse, yurdi su yugh, chunki u ikin kukarimaydi yurdi. U shirni qangi qilib durub soqta qilinyan hayatki ox shaydi. 3:22 uzlarini yaxshi yaxshi edigan dey qilib kurs etgan hidayatsiz kishilar. Mana shu Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam kiltirgan ilim wa hidayattan faydalangan adamlarina birincisi huddu bir taza yirkabi uzdaki yaxsiliklarina aligi ilim giyigandenkiyin ilimini olib, undan uzlarini hayatiga tatbib qilib, boskalarga habbini urgatib, hayatta faydalandilar. Ham uzlari faydalandi, ham bu bilan camiyatiga fayda verdilar. 3:49 Mani bu Rasulullahni kiltirgan ilim va hidayatlari, butun insaniyatlarini, harbir shakslarini va butun camiyatini islak bolisligige kafalat bolidigan bir narsabi. Va yana bir tayfa adamlar bar ki, bu ilimni uzlarida uclab qaldi, huddi ki, unu Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam qattig bir yir yoksit yapdi. Qattig bir yir suni uzda saklab qaladi, taginge cuktur ormaydi suni. Bu ilimni yotlab qalgan ulamalar, 4:18 Qitaplarga yazi bunu qodamlarga saklab qiyin qiya ummatka bunu gitgizi birgan ulamalarda misali bu. Yani uzlari ham bundan kimdir faydalanalgan, kimdir bundan faydalanmasa ham agar uzdan boska qe bunasalarini gitgizi qodamlargan qiyin qe miras qilib qaldirgan. Man hazi biz u qidigan qitaplar, hadislar, ayatlar, tafsirlar, hamasi biz uchun kimlardadir qigan mihnatini yivazgi qiganlar sabib. Irtani irtadimay qi isni qi isdimastan mihnat qilib. 4:47 Bizge mene şu ilimni yitgizgen, Allah ullardan razı bulsun, ulemalar, imamlar, başlab sahabalar, ullardan kingi, ayinmalar, mene şu ilimni bizge miras qilib qaldirdi. Uchuncisi, bir fix yer, quddiki qaya goq shaydi, qushken ilim undan utkitu uradi, quddiki yamgir, ustuge qushken peytte ne u uzige sindirib bir nese cikaradi, ne bir sunu alib qalib, uziden bashkalarga fayda biradi. Qushken su, bashkaya qaqarib, utkitu uradi. 5:17 Bazı insallar Allaha asrasi qutushunay boladi. Ilim ustudan oqib utadi, dikin u uze ham faydalanmaydi, broga ham faydalandirmaydi. Bir qancafayt oqib turishligi munkum. Demek bu, Allaha Subhanahu wa Ta'ala'ni nasibasi bur. Kimge qancafayirgan bose. Agar kimde kim bana shu Rasulullah kiltirgan hidayatdan, ilimdan faydalanay olay digan bose, demek bu, Allaha Ta'ala'ni katta bir fazlige irishgan boladi. Abu Hurayra R.A. bu burkun. 5:46 boz ordan utkicilerde adamlarinin sauda qilayetgarligini korub, sidlar maqchidke bariyilar Rasulullahinin mirasi tarqatinini yapdi dedilar. Hama adamlar yugurub maqchidke gelisdi, maqchidke qarisi, his narsa yuk, fakat bir dars gokturgan iken. Sunda adamlar yaka qarab, yaka qarab, his narsa yuqa qen, dilsa nimani qordulari indi ganda, fakat urda bir dars gola yapdi ikendi isa, peygambarlar uzlarida manayisho ilimni qaldirali. Kimki manayisho ilimni agar igalli gogan bosa, 6:14 u tuliq bir nasibani olgan boladi. Allah ta'ala hamamisni dinde faqih kislardan, chungan kislardan qisin. Bu ilim dunya va sa'adatni tatta bir baxt kiltir edigan narsaydi. Dunyada ham ahiratta ham sa'adatni kiltir edigan narsaydi. Agar da ilimli kislar bomasa, xuddi ki bir edishni icide su yuq bosa icide hava igallaydi. Ilimlilar bolmagan camiyat xuddusundi icide su bolmagan bir edish goqseydi. 6:45 O camiyyat kuruq, bux camiyyat guladi. Undan bir manfaat kimeydi? Qacani ki, unda ilimliler buumasa eger, albatda wuxa ilimlilerin urnini, quddi ki, su yux cayini, uz-uzdan kan calig su buxasa, shun calig dereceda, hawa igallab borganiga uxsab, bu camiyyatda ilimli kishi kitgen sari, unu urniga, bittda ilimsiz, cahil kilib durub, wuxa cayini igallab, uzu ham adashadi, adamlarini ham adashtiradi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayatadlar, 7:12 ilim kutarlib kitcligida aldin ilim urgarib qoylar. Allah ta'ala ilimini adamlardan birdan suğruva koymaydi. Lekin ulamalarini ulimi bu ilimli kitcligi buladi. Agar ulamalar uylsa, kiyn adamlar uzlariga cahil bulgen adamlarine basli qovaladi, u shalardan kiyn ilimsiz ular sura alinib, ilimsiz fatwa biradi, uzlari hem adashadi, baronu hem adashtiradi. Ibni Masud radiyallahu anhu etadlar ki, 7:42 qadamlar qanchalik derecada agar bir bida'at ishni paydaqsalar, shu bida'atni urnida bitta sunnat yuqalib qitaqdiyat. Bitta bida'atki isa, ushe bida'atni barabaradagi sunnat uz caydan yuqaladi. Chunki bu xayad hamma cayi tuldirilgan. Hicbir bushca yox, irtalab turganizdan basilab, kic turun uxlagin izce. Hatta kicasta bir merta uyganib kit qasayizam, ushe ndan dima qilislik odaplari barib. 8:13 Ya ki tushkurib turib, alaxsirib, adam uy hudan uyganib gitsa, ham ushe peyti nima qilishlik kirayligi, shaytan waswasa qib basib bir nasalar busayiz, agar ushanda ham nimadar qilishlikiz bar. Acatke barayasizmi, oqatiyisizmi, basqa basqa, hamma odaq ahlaqlar tulay bu hayatta. Burar jayida acig jayi o. Demek acig jayi bu magan nankiyin. Bitta bida'atda agar ob kirsayiz, nimanadar sabiga kirish kiraygi. Ushe bida'at nimanadar sabiga kiray, chunki agar 8:43 qadi abdul vaha bin maliki rahimahullah 9:14 qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul wahab al-maliki qadi abdul 9:44 quduqlarga muqtaq buqtirgan buqsa quduqdu bilamiz azgiran sugu boladi. Uyam agar gubraq sugu alinisa qurb qaladi cilak sugu. Agar katta-katta daryalar quduqlarga ihtiyaci buqtirgan buqsa insani ihtiyacin indimi qaldiradi. Min bunu manasini iteman agar da 10:15 ya ilimde buyuk bulgen kishilar agar uzlarini burcek burcekke alib chikege chikegitse, ilimde fes bugan adamlarini maksatlarida nima qaytar ola? Yani alim kishilar agar uzlarini bir chikege alsa, ilimsiz adamlar da ora gechikadi. Sunucun ham, ilimli kishilarini wajibi, harqandi zamanda agar uz ilim bir nesbi inerse, hechkin min ilimli man diyolmaydi. Zatan uzu bugungi dersimiz shu mauzuda. 10:45 min ilimli mən digan kixini, xandei xalatda buganligi, məsələn, inxallah, xu axta, xu odaplar haqqini gaframiz. Ilimli bu nisbi inarsa, hickin min olim mən digalmaydi, lekin, xalqtaki, camiyattaki uzuni, urnini bir kixi sizsa agar, xu camiyat unga muqtaci gandigini bilsa, bu adam xu cayini tashlab kitixligi unmuma mulkunmaz. Agar tashlab kiti digan bosa, 11:14 unu urniga, boska bir cahil adam kibigallaydi, yokki bu mese bir buj qoladi u she co. Buj qogen joy xutti ki, iyasiz qolgen uy goqseydi. Uy iyasiz qob, yashevsiz bugan uylar da bilasiz qana qayngi qolad qigiladi. Tartanak uya qoradi, kuslar, cu da hamr, qaraba, hatta ki, su dereci qeci qiladi ki, odam kirgani qor qadigan qolad ki, qirq qoladi. Cinlar na uyelari boladi u joylar. Yani u shana qayngi qarovsiz joylar, cinlar yashevdigan joylar bolad digiladi. 11:44 Bayoglular kib in kuradi. Ilimsiz bulgan camiyat manu shunayi buladi. Su uchin kim ki agar usida bir ilim sisse, min shu camiyatka bir faydam tigara gandib bilse, khasatan talib ilimlard. Talib ilimlard juda ham katta bir, shu islamli katta bir tigarasini kuruqlat duray digan, in muhum tigarasi, dushman manu shu coydan gelay digan, tigaranı kuruqlay digan adamlar talib ilimlard buladi. Biz manu shu tigaranı boshat koydik. 12:12 dushman asasan shu taraftan kilan ilim taraftan kilan biz uze insani buzul uslik sababi iki tadib etiyodik shahawatun nafs va ikintisi shubahatu shaytan shahawatun nafs odamda icidaki shahwatlari masadan turgu uchisligi deyaxsi korusligi maqdan choqligi deyaxsi korusligi malga bugan shahwat, ayonlarga bugan shahwat wahi qaza mamma shahwat, lekin bu shahwatlar 12:41 shahwad tukat kenden kin, shahwad tukaydi. Masalan, oqatke bugan shahwad, oqat yibit kenden kin, oqatda yoman narsabu me qalad adam kuzdi. Kutdushunay, basqa narsalar haq. Ushenye erishkenden kin, u, unu shahwadligi qamaydi. Masalan, bir fakhirli mashinda bingis kilad adam. Ushan, mashinda ichige kirib oturgan adam, hich qallay bir basqa narsadan farkini sezmaydi. Tashqardan qaragan adam, unu bir fakhirli mashin minib kitiyab didib uylaydi. Lekin, 13:09 echkarida turgan adam uchun u shahwati nis nasani vermeydi. Insan bir narsage irishamandib turub haraket qiladi, u shenye irishkendenki maksadimgiye gittimmi kendib oylasa, yox, undan kore naryagida yana boshka narsa korinadi. Oqati gizkiladi, oqati bugendenki unu hazm qilishkirek, uykuskiladi, uyk shahwati boshlinadi. Uxilab tursa bosh oqrib turub, kin yana ishleskirek, kuldu shahwati var, vaha kaza, vaha kaza. Yani bu shahwatlar yinisa bolay digan narsalar. 13:41 Lekin, shaytanin shubhasi bu ilim taraftan giladi. Insan bir narsani na tohru bilvaladi, ushe na tohru bilisligi, ya ki umuman bilmasligi. Ya bir narsani na tohru bilvaladi, bu na tohru bilvalisligi, judiyam yama musibad. Ya ki umuman bilmaydi, cahil bulaydi. Bilmagan adam nima amal qilisligi nayan bilmaydi. Guna isqib turbti, lekin ushe guna isli, guna hikerligi nayan bilmaydi. Ushe isten tawba qilis kirak hikerligi nayan bilmaydi. 14:12 qutu yosh balagi oxxib. Yosh bala bilmaganligi uchun, qulidaki harqancha qimmet bahanar saniyan bir ripsindirad. Harqancha qimmet, telifon unu quliga tushqasi, o barib suni sudicigi soq qoyad. Nima uchun? Chunki unu qadrini bilmaydi unu. Insan ilimsiz bugandan kiyn Allahni nimatlarini qutu mani shu yosh balagi oxxib istetad. Kiraksiz caylarga mal sartlaydi. Kirakli bugan caydan ushe malini 14:42 sarflash kiragligini, kiragli joyini bilmaydi o adam. Kutdiki yoshbola, masalan, agar anasi yoki, otansi kasal bu, ingirab yotkin busiyan, bitta uyuncaqdi korub, uysa uyuncaq qanay, uynabotirgan xalatiga uqsaydi, adamlar da umumi xalati kut, yoshbola yoxsaydi. Hazir ummat qan dayi bir dardda ingirabdurgan paytida, ummat nimamilandir uynabotirgdi. Qana qadir uyuncaq, uysa uyuncaq agar uziga faydali busa, hammayli idi, faydali narsabilan uynayabdi. 15:13 kattaraq poydani qimastan kichigiroq poydani qilayabdi diridik. Agar uze uyin etkin narsaysa, uze gem zarar busa ci. Begda unu otovana sidan qadirlik rasuli agar sukulib turgan busa, har qanday xayalig etkin narsa bilan, budun camiyyat camlanib turub, birga bu keyler sukamiz, bir, iki, uch, suk diktib, suksa hammasi. Hami cavab versin ci, bittas shulardi, bittas awasin putarsin ci, putar almay diyan. 15:42 Agar bit-tas awazini kotarsa, unu yana dakilar, unu talab dashaydi. Dimayi, awazini kotar hepsi? Qaz bizar geni gapiraydi ulan. Awazini kotarmaylaydi. Manan bu narsalarda sababi qayrdan keldi. Biz bu halatka nimi chung shqaldik bu halatka? Bu halatka tushligimizde sababi ilimsizlik. Ushe ilim digan chigarani biz bosh qoyib qoydik. Bu narsaga, qalibi ilimlerde judakatta masuliyat var. Shu chigarani dushman keliy digan jaydi, hashilab ular bosh qayqa kitqal. 16:13 uqigan talib ilimlardi koraysiz bazarda soydakib yurgan digini. Maylib, trikcilik, qiliclik girak. Likin, bu trikcilik digani, bayis digani mas gu. Wallahi, bayis uchun yuradi kup adamlar. Parin toymaydi umuman. Masin minib yurpti, yani, un nige, basqa masin aliclik garikatdilar. Un yil, un bish il uqigan talib ilimlar, nima islar bilan shukullani yurpti? Bani, shu adamlardi sababcisi, hazirki halatda ummatti, shunday xarlik keki gani digini. 16:46 in katta sababcisi shularguladi. Wal-iyyadu billah, agar bala kise, shularga birinci kila. Bunu biz basimizda mutkizdik. Dushmenkiygan peytta birinci urinda, shu ulamalarda abchigib kitaplarini yakib, uzlarini bacca vazdiktirib, darga asuar gandiginik. Mani hazirgit, yakin tarix hamamiz uchun. Va boylar ikinci urinda. Mani shu chigarani biz bos quydik. Bu chigaradan shaytan kila digin chigara bu. Yani shaytan bu insange shubhalar abkilinadigan, 17:19 cehalatni kirtiradigan tomani, asasi shaytanini kirtiradigan ishi ki, man shundan boladi. Bugungi sohbatimiz, manim shu umuman ilimgi tegisli bugan sohbat, hamamiz uchun malum, mashkur bugan qisse, Musa a.s.ni Khadir a.s. bilan bugan qissalari. Shu qissadan bazibir faydalar haqdi. Agarci bu qissani hamamiz bil bilgan bosay ham, yanay bir takrarlar shiichkin ge zarar qimaydi. Bizi shaykhimiz kub etardilar, kub takrar qilishlik, 17:49 ma'lumat dik xalibda sabit qiladi. Yangi bir xazir sizlad ixtmagan bir hadislarini Musnadul Firdavusda mani bu hadis barakan, bu barakan dik uqubirishimiz munkun masinan. Kub-kub hadislar dik uqubirishligimiz munkun liki unarsay, biz uchun bir yangilik gugan bilan biyaqda qud liki aligi etkandimizde bir tiks yergi uqishab suq oqib tushbit qala. Yani qud ixtilingan narsalardan fayda alansay, bunda cidakatta manfaat bar. Bu hadisli Bukhari rahimahullahi huwayat qigan, muslimda ham 18:20 Uba ibn Ka'ab ibn Abbas ibn Abbas ibn Sa'id ibn Jubair ibn Abbas ibn Ka'ab ibn Abbas ibn Sa'id ibn Jubair ibn Abbas ibn Sa'id ibn Jubair ibn Abbas ibn Sa'id ibn Jubair ibn Abbas ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa'id ibn Jubair ibn Sa' 18:49 Biz Khizr aleyhis salam diyimiz, yani Khazir diyimiz, Khizr disayq oz bin chalab. O shaykh Khizr bilan, bu ilgan Musa bu bani İsraildi Musa si imasaykan, boshqa Musa diyabdi o. Dib Ibn Abbas din suraygan. Shunda Ibn Abbas radiyallahu anhumayt dilar ki, bu Allahni dushmani bikara itibdi dilar. Allahni dushmani bikara itibdi. Min Ubay ibn Ka'bdan ishtim. 19:15 u kisha eti verdirlar, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam etdirlar ki, bir günü Musa aleyhis salam, bani İsrail bilan utirib, ilerdi sohbet qilib, davat qilib utirgallar da, bani İsrail me cüde hem halblari yumşab gözlerden yosh kilib, sohbet cüde qizib buldi. Kiyn Musa aleyhis salam turib gitgallar dan kiyn, orqasdan bir odam yitsib vardi Musa aleyhis salam gi irgashib, ey Kelimullah, 19:43 yir yuzda hazir adamlar icide, sizden kura alim rak kisi barim edib sorarib? Xunda Musa a.s. yog didilar. Allaha a'lam dimadilar. Yog diganlarida, Allah ta'ala mene shu yog diganlari uchun, kalimullah bulgan Musa a.s. itablarib. Allah ta'ala etdi ki, sin yir yuzda minden kura alim kisi yog dib ettin, sinden kura alim bir bizdibandimiz barib. Xunda Musa a.s. ey Rabbim, u qayrda minge etkin cahini min barib, uchla sey u bilalib. Diganda, 20:14 Unga barisligdi yuli, sen uzin bilan bir baliq olu olgan, mana shu baliqni qayrda yuqatsayn, ushi jodan tapasa unadi. Ken u kishi uzini khizbatisi, Yusha ibn Nun bilan bir galigda, bir sawatka baliq olib, onda israyilatlar da, qabarlar da, har xilki gyan, u baliq shur langan, baliq bugan, u bugan, bu bugan, allahu alab. Har qalaya bir baliq bugan, shu baliqni sawatka solib turib, yulga chikishgan, su yakalib. 20:45 yurgan, yurgan, yurgan, anca yurgandan kiyn, bir joyga barib durib, katta bir xarsang tashna aldiga barishkandan kiyn, dam alishkand, Musa a.s. uxlabkagan, yusha abdindan uyqaq halatda, turgan payatda, haligi sawatdaki baliqka hayat kirib, uzu baliq uzu sawatda bir qanchalat yurgandan kiyn, uzu ulqaladib, gani ulig baliq bugan, haligi baliqka hayat kirib, bir sakrab girga tushib, sakrab suga tushib itib. 21:14 shu suga chushgan cayda khuddi ki katta bir tashini suga atsay su chukur buqqaganday, usha cay shunlaq chukur buqqab su tuktaq bagan usha caydi. Yani Allah ta'la bir muciza qalib durub, shu sunu aqishligini tuktaq qoygan. Kin, Yusha ibnun Musa alayhis salamga iya baliq kit qaldi diyimandisa u kishi uxulab durgan palatlariydi, kin ayitamandib istin chukdi. Kin Musa alayhis salam Uygan dilarida kit dik sayr davamittiramizdi, gulb kit dilar ikaylasi. 21:43 Yurdu-yurdular, shu kundu qogan vaqtada ham yurdu, ki chasa ham yurdular. Rasa charcha ganlan kin, kin Musa aleyhis salam, haligi baliqna apki gin juda charcha digibir, oqatlan eyleg. Digallar da, ay tifi bu baliq tushbitganlida, mey sige ayitamandisam, shaytan mengi unutturdi. Bunu Quran bizge qissa qili biraydi. Yani baliqna apki oqatlan tiramiz, oqatimiz na apki yiymez digallar da Musa aleyhis salam. Chunda men, haligi baliqna tushbitganlida, sige ayitamandib, 22:14 shaytan minge unutturbti, yadimden shaytan chikar qoybti isimden, diganda, Musa alaihi salam, mani shum kira gidibiz digar, shuna etmab sanigda, dit kin yana orqage izlardidan orqage qedgib, khayirdan dular izbasi qigam dulselar, ushe izlardan, qarqadda ala asarihim, asarihime fasasa, fasasa digandim, shi izlige qarib qarib qarib yurkic digan, khayirdan qigam dulselar, ushe barib barib barib, ushe joyge baridlar, ushe kharsayin tashini aldiga barigan peydlardar, 22:45 xazir aleyhissalam uxe cayda tapdilar uksu yasil bugan bir yapin cik qiyimlariga urengan halatda turgan ikallar Musa aleyhissalam barib durub Assalamu alaikum wa rahmatullah dib salam bersalar xazir aleyhissalam bu salam seni yerin daqani salam baribirda digan shunda sen kim san digan da min Musa man dudlar beni israildi Musa si mi san digan he beni israildi Musa si man shu cay kerek bizga uze aligi 23:14 Ibn Abbas shuu chinkirtir yabdi bu hadisni? Nawfal buka'li, Allah'ni dushmani u yalgan yapribdi. U Musa, Bani Israildi Musa'si, baska Musa imasi u. Khidr aleyhis salamda ayni nazir etkin geblari, Bani Israildi Musa'si mi sendiginde, ha dedilar. Kim Musa aleyhis salam etdi ki, minge ilim urgaçligin uchun, yani Allah ta'ala seni minge ilimli kisidi etdi, demadilar. Agar etkin Musa liram bu qisqa buganlig uchun, haberlarda kim edi? 23:43 eddi ki, min singe irgessem, ilim urgetesem mi minge, dediler. Xunda u kisha eddiler ki, sen min bilen birge ilim urgenisligi uchun yiralmeysen. Negi ki, sabir qib yiralmeysen, chunki min bilgen narsani sen bilmeysen. Min xunda bir ilim uskiz demen ki, sen onu bilmeysen. Sen bilgen narsani min bilmeymen, dediler. Xunda Musa a.s. inxaa Allah, min sabir qilemen. Inxaa Allah, min sabir qili uchilerden deyib topasen. 24:12 diganda, bu mese shart bilan dedilar. Shartdi shuki, min nimi ishqisam, sin nimi soramaysan, nimi chun qaldin qib soramaysan dedilar. Musa a.s. muafiq bol dedilar, shu bilan, ketdiy kelas. Yorub ketdilar, shu ketisda sudan ud shikerek boq qaldi. Suda bir kimadan sudan ud qizib koyucu bir kimacilar baridi. Aligi, Khizr a.s. di kurgandan ki, kimacilar tanib qaldi, ye salix kishi, Khizr keldi dib. Hammalari hurmat qalib, kilin kilin. 24:41 yurin biz ut qizqlayamiz, pulga utamiz biz diganda, yox, biz pulamaymizdi. Qancha tanab qizlarim, yox, pulamaymiz sizdan, ikillari ninin pulamaymizdi, bi pulga kima gemindirdi. Xunda kima gemini botirgan payitlarda, bir uxanda bir katta bir kima nilmasini, taxtasini, kul bilan bir olub sindirib kupar valdilar bixi. Yali kima qizlarga korsatmagan valitdi. Musa aleyhis salam bunu korup durib, bu nima qigani goldi. Bular bizdi tiginden tiginge, xunda emindir odi, 25:13 kayyar ki mani sen aibdarx qoydin ku diganda senge ayt urdim ku sabr qilalmaysandib. Desalar ki Musa a.s. uzur, men unuttum, shartimizni unuttum ben. Meni bir martan unutganligim uchun minge azab vermagen, tamam, indi qayt soramayman dedilar. Bopti dedilar, yana ket ki ikilas. Shunda ular dengizdan otu boyganlaridan kiyn, qanday otganligilari bu kimagan xabarilari, qarkali sudan otdilar. 25:44 ku ballar uynab yotken faytlar halat peki uchiratdilar. Ushe ballar desi da nahayatda bir çirayli, bir balaca. Shunday barib Khazir aleyhissalam haligi ballarini ushle, basini ushpteshladib. Bazir vayitlar da kellasini shunday ushpteshladib. Bazir vayitlar da shunday yad qizib durub suyib desiladib. Suyib kellasini acirat koygin. Bunu kurgan Musa aleyhissalam sin judahan munkar ishtiqil digi seni. 26:13 Diganda, Khidr aleyhissalam, min singe ayitmab midim sabrqilal meysandib. Alam akullaka, inna ka lan tista tuya ma'iya sabra. Singe ayitmab midim, min bilan birgay sabrqilal meysandib. Shunda Musa aleyhissalam, uzur, shartimiz tuqadi, indi bunarsagi agar yana bir marta sorasam, tamam, biz urtamiz azir alamizdi. Yana bir marta sorasam, urtamiz azir alamizdi. Kin bupti didilar, yana yurib getdilar ikilas. 26:43 shu kicite bir qishlaq ahligi bard, qishlaq ahliden taam soradilar, ular taam birmadi. Bizi mihman qiyilar, biz musafirmiz, dib sorasalar, yox, hic kim, shuna kan kifir adamlari kem, mihman kirey mazglargi. Kin, ushe qishlaqini cik keste bir divar yiqilemen dib durgan qaytta, qinsayib durgan divarini korib, Khizr alaihissalam u divarini tuzati koydilar. Shunda Musa alaihissalam ettilar ki, sin nima qilardin shu divardi tuzati? Agar da, 27:13 ulardan ta'am sori ganymizda birimadi, agar bu narsani bir kulga kilishganindaydi, kul olsayk u shangay bir ta'am olib, yiririk icaraga bir ishi bulardi bu yan. Koydali ishi bulardi yani. Diganda Khizr a.s. etdi ki, mana bu, biz min bilan seni urtamizda acralishligimiz. Dipdurub ki, eni ki otirgin singa min sabir qilalmagan narsani nimatil nubin ehtibirimi. Yani bu qisqa, bu qis sacuda uzun ruayitlar bilan ki, 27:42 Zatan uzu bizi maksadimiz bu qissani toluq ayiti verisdi giy maz. Min bunu uzuq yuluq qilub ayitibba hazır, uzuq Bukharidakigin riwayatini ayitib bizi hazır. Bu qissa cidahan kub yirlardakigin, israyilotlardakigin bunu toluq anulari. Biz uchun qissani suyagi shu, qushumcha narsalari kub uncha ilim birmeydi bizgi. Biz ilim ola digan joyimiz shu inshallah. Shunda ayittilar ki, birinci nubattaki aligi seni sabir qilalmaygan kime? 28:10 bu, bir miskinlardi kiymasi idi. Ular, dingizdan trikçilik qilip turub, ularini trikçiligi xo idi. Ularini artidan bir potcah, zalim potcah, urushka kiymalarini yixistirib qob kiti yabdiyken, u qib qasa, bu kiymasini tordo qob kitadi bulardi. Xu potcah qob kitmasindi, bunu ayib dorki qoydim digi. Fayda qildi minkin, ziyan qildi mimi qishi. Fayda qildi, digin bu kiltirgin faydasini Musa aleyhis salam bilginlari yox. Cunki bu, qayib ilmi bu. 28:42 Musa a.s. bu qayib ilmi bu. Qissega qatti qibraq itibar biyab turizlar, chunki bizde asasi darsimiz qisse imaz, o qissadan annadigan faydalarga qaradilgan. Buna islab turish girek harbi qissada qul edgan vaqiyal harbi. Ki ingi halatda ki yoshbola ge qil edgan bosek, onu yoshbola u kafir qilib turib yaradilinyan. Ushebola kafir qib yaradilinyan. Baz rivayatlarda innahu tubi a kafiran digan. 29:11 kafir qib yaratilgen, agar u yashase, shu bala agar umri uzaq bolib durub yashase, oto anasini yuldan chikaradigan bala bolaydi. Allah ta'ala xoqladi ki, manan shu oto anasini, bu balani uldirib, oto anasiga bundan kura yakshiroq bugan, mersani birislikini Allah xoqladi, didi. Shu uchun bu balani uldirish giregidi uldirdim, didi. Bunu uzun uchun qiganimi yok. Bunu Allah na amiri bilan qildim. Masalan, malakul maud odamlaridi canini olaydi. 29:44 Adamlar da canin aladi, malakul mawt. Xu canini agan peytdi, malakul mawt zalim bulami? Kim etadi? Zalim buladi didi kishini. Nimi chun zalim bumaydi? Chunki u buyuru uchini, buyuru uchini basarayabdi. Rabbul Alemin beton kainatini igasi, insallarini igasi, bar falanchi bandamda ruhini alib gildiydi, u kishi bar ruh tabdiladi. Hic qini qangi verdi, ilchiga ulim yogdi ganday, u kishi xizmatti basar uchi. 30:14 Allahni buyrughini bacari uci zat, u kishige ichqana qayngi malamat yox. Hazir ki, Khizr a.s.da qigan isi daham, ichqana qayngi malamat yox, chunki u kishi bu qigan isini Allahni buyrugu bilan qildilar. Amma qisraq ahlida ki bayagi divarga kiladigan bosayk, u divarni tagida katta bir xazina bar. Bunda bazda rivayatlarda, qirtubi, qafsirda harqil israilyadlarda kitdirgan, xazina nima ikenli gini. 30:42 Khazina bazilar kitab digan, katta bir kitab bar, u kitabdan katta bir boylig bar. Yani u shana khazinadib etyabdi. Bazilar etgan, u yurda katta oltum bar. Nima buganda ham katta khazina bar. Kitab bulsun, yoki oltum, neki khazina diganda, kanz diganda bu tilla chunla, diski kitabda chunmaydi. Wa kana tahtahu kanzu lahuma, ayatda kanz digan. Yani u divarda tagida, aligil ikde hitim bala uchun, kon bar, tilla bar. 31:13 Ani sunu ular kattab olib durub alisligi uchun ular ta vayege yitib. Ularini atalari salix kisi idi. Dimek u atalari olib gitgen, u ballar yitim boq qalgen ikite bale. Bu ballar vayege yitib sunarsani alisligi getse, divar turish girag. Min shu uchun divar ikla koydim digi. Bu qislaq ahli uchun qiganim yox bunu digi. Xu qislaq ahli de ikite yitim bale bar, shularini haqqa bar bintagidi. Mani sunu alisligi uchun. Bu, sen sabir qilanmagan narsan shu edidi. 31:44 shu bilan acralis buldi Rasulullah sallallahu alaihi wasallam itadlar shu qissadankiyin Allah rahim qisin Musa alaihi salamni agar sabir qigallari da yani koprak acaibatlarini biz bilu olardi qibili yani Rasulullahni ilimgi qizqaliklari buyurdi indi Bukhari rahimahullah mani shu shu qissada mani shu Musa alaihi salam bilan Khizir alaihi salam qissasini uzini sahihini unushta cayda kirtirgin unushta urinda agar 32:15 Buna agar faydalar alislig uchun, bu qissadan faydalar alislig uchun, kupraq cayda ham kiltirislig munkun idi. Lekin, u kishi katta katta, unishta cayda kiltirgan. Bukhari rahmahullahin adatlari uzi, bir hadisini bir cayda takrar takrar, bitta cayda kiltirse, baska cayda ham kiltiradi, lekin aynan uzu qalib kiltirmeydi. Kiltirgan, ikinci cayda kiltirganliglari, bir ziyadasi buladi. Yo matinda, yo ki sanatta, yo ki matinda, yo ki sanatta faydasi buladi. 32:45 Bukharini hadislarda takrar giyganligi, yo sanadi, yo matini hoydasi bor. Bikardan bikariga takrar kiltirmaydi. Masalden baz joyda muallag giyganin hadislarini, basda bir joyda mauzul qilib kiltiradilar. Buna inshallah bu ustalahu hadisda urgayladiganlarsa. El muhim, Bukhari rahimahullah, manashu qissani uzini kitabidan sahihida, unishta joyda kiltirgan. Birincisi, kitabul ilim. Kitabul ilimde uksu bab acilatib etgallar ki, 33:16 bab ma dhukira fi dhahabi Musa fil bahri ilal xadir wa fi qawlihi ta'ala hal attabi'uka ala an tuallimani min ma ullimta rushda bana shu bab dib etken yani Musa a.s. xizir bilan birgalikda dingizga sayirqit kitkenliklari ilim urganistiqi uchun bunu Musa a.s. da xizir bilan birgalikda xizir a.s. bilan birgalikda kitkenligini 33:45 bab qalib kiltirgan ikkinci babda ikkinci babda bunu ikkinci basqa bir babda ham kiltirgan Bukhariyat adlar ki babul khuruji ilal ilim warahala cabir ibna abdillahi ila abdillahi ibni unaysin fi masirati shahr yani ilim talapida safar qalishlik digan bab citargan ilim urganishlik uchun safar qalishlik babi Abdullah cabir ibna abdillahi radiyallahu anhu ilim urganishlik uchun 34:15 Abdullah ibn ʿUnaisini aldiga, Abdullah ibn ʿUnais Mısırda bugan, bir aylig masofa bugan, Abdullah ibn ʿUnaisini aldiga ilim urganisligi uchun safar qiganligi lari edib bab azir etgin. Hazir itibar bir etgin bosa ki, bu birinci babla ikinci bab birbiri goq şeydi. Birinci babda eti etdiler ki, Musani Khizr aleyhis salamdan ilim urganisligi uchun Dengizgi qarib safar qilisligi edi etdi. 34:42 ikinciste ilim-urganisligide safarqilisliyabdi. Gu ikasini farqishundaki, birinciste Musani safarqilisligi diganiden Bukhari shundi edimaxsilar ki, harqan che shani uluq adam basiyam, ilim-urganisligi chun safarqigalligini edimaxsilar. Yani Musani safarqilisligi edibkiltiriyabdi. Ikinciste mutlaq ilim-talab qilisligi chun safarqilisligi diyabdi. Unda Musa busun, basqa busun, kim basiyam? Ilim-urganisligi chun bu qisadan bizge shundi fayda chitadiki, 35:13 ilim urganislik uchun safar qilislik kirek. Inshallah bu haqda juda qeplar qob. Qistalar yanay, shuna qangi qistalar bar ki, ilim urganislik uchun ulamalarlik qigan hareketlari, ularni safardaki halatlari, agar sanadi sahib omasa, ishani iskemi edonarsalari. Rastanam shun cali guganmikan dib qalasiz, meki sanadi sahib uganliki uchun ishami ilacimiz yox. Inshallah vaqtki isa unu basqa bir darsilarda itamiz bunu. 35:44 Muhim Musa a.s. hazır, Khizr a.s. dan ilim urganistik uçun, in peygambarlarini ulul azim bişte, ulul azimni bittasi bu kişi. Kalimullah, Allah bilen mubasharatdan tuğrudan tuğru gebleşgen zat. Allah bilen gebleşgen, şun deyik ulul azim buğgen zat. Bani İsrail de butun yeryüzde minden kura alim yug dib yurgen kişi, sinden kura alim roq, odan bardi gen peytte, uşani aldi gen sefarga çiftiler. 36:13 Boshka ishin texlef, hama narsani texlef ilim urganisligi uchun cikdi. Demek biz uchun bunda cidekatda bir ibrat bar. Odamlar da asosan ilim urganisligiden qaytarib qoladigan narsan, hayyo bilan kibirlanisligi guladi. Quddiki Mujahidi ibn Jabir rahimahullah itkallari qabi, odamlar da ilimden ikdi narsan tosib qoladi. Birincisi hayyo, ikincisi kibir. Aliyan bu kushi Allah rahmaksin, shaytandi vas vasatini etmiyabdikub, odamlar 36:45 shaytaan da was-was-hasi bilan ilimdan tukto gyan. Was-was-ha qiladi shaytaan, qishi buse yasda u qizan didi, yas gisa qisda u qizan didi. Mani bu ham hasi shaytaan da was-was-hasi. Yashin seni qashi qoyan buse, qirqdan ashkin adamga qirqdan ashdiyin didi, illi dan ashkin adamga si illi dan ashdiyin didi, almishtan ashkin adamga almishtan ashdiyin. Buldin seni ki buldin, ishtar zahamaydi kallin, u qigan minan kirbaydi bari burdiyid. Tamam cahalatdo unu buyniga qut qoyadi. 37:14 Ushe cahillik, ushe cahillik, bir yil aldan qanday busa, hazram ushendi yurgan kislad olad. Bir yil utkitti, likin bir yil dici de halim ushendi. Belki bundan imkuru, yamara bol shumkin, agar yorlagan Quranı busa, istin cikab olad, bir yil dici de. Bu, cidiyem acizladi, xolat bunarsan. Musa a.s. dey kishi, ilim talab qalisligi uchun cikandikilarni, Bukhari rahimahullah, Kitab-ul-ilimde shuna ayet basili. Kitab-ul-ilim, birin bob qabil ayeti yaptilar ki, Musa a.s. 37:45 ilim-urganislik uchun xizirni aldiga, dingizgi qarab turib safar qiliqetishligi digi. Bu safarda kanca qiyinchiliklar qevchuradi. Lekin uxa qiyinchilik bu saham, qiyinchilik bu saham, bu kisi ilim-urganislik uchun borganligi. Ikinci babda kiltiri atbilar ki, Bukhari rahimahullah, bab-ul khuruj ilal ilim. Ilim uchun qislik. Ulamalar ilim-urganislik uchun safar qilmaza bu meydidi beciki. Lekin safar qiliqetishligini sharti, harbir talibi ilim, 38:16 safar qilişlikide aldin uzini shaharidaki ulamalarda ilmini urgan istikdirik. Çünki safar qilişlikini katta bir meseqati bor. Safar qilişlik, masalan dingizge minişlik, kimage minişlik, kimalarga miniq, qiyinçiliklerge aldin ki, davurda kimage minişlik, gani bu ulimdi gani bugan. Çünki kimalar hazırkide katta katta bomagan, tahtalardan qilin gani bugan, agar tulqin kib ursa, hatta bir balaglarim kib turib kirey bosa, dumumina ursa, oganib kitay digan kimalar bugan. 38:48 Shamal bozda, shamal yiqit-git edigan qimalar bugan. Hanca-hanca adamlar chuk gitigan qimalarda. Ilim talab qalisligi uchun qimalarga minis girek. Sahralardan yurish girek. Sahralarda bazan adam cuda qiyin chengilerga uchuraydi. Vaxshi hayvanlarga dushki qalis munkun. Harqil hayvanlar buladi, ilanlar, qiyanlar, binarsalar chok qalisligi munkun adamda. Qarakchilar bugan yolda qarakchilarga uchurab qalisligi munkun. Maalizdan aziralib qalisligi munkun. Hatta qimada aziralib qogan. 39:17 imam ahmad rahimahunga ilim talib ilim payetlerde kiimiden aziral qoygan payetlari bugan ekin buxari waragit uge qoygan payetde warag bilan xalem oylis uchun kiiminin satib warag bilan xalem ogan ekin uydan chikmestan turib yozgan kiin shirigilari keb turib darske baramiz desa eshidi ochmestan turib yapileshgan ekin kiimim yogdi gan ekin shundar bir adamdan harziga kiim ab keb turib yerib qabchit kitgan ekin sirigilari uydan yani talib ilim bub turib 39:46 qiyimini qiyimini qiyimini qiyimini qiyimini qiyimini qiyimini qiyimini 40:15 Madinaga, Kin, Mekkega, Kin, Misirga, Kin, Maghrib Damanga, ms. u cikereg bosa, mani shunde eylani turub ilim urganislik golga. Wa Bukhari Rahmahullah shunde musal tariqasta kirtiryabdi ki, Cabir ibn Abdullah, radiyallahu anhu, ilim urganislik uchun Abdullah ibn Unayisni aldiga bir aylik masataga sayrqa bardiladiga. Ukshi Abdullah ibn Unayis, sahabi, ukshim Misirda bugan. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamna kiyin. 40:45 ulamalar, sahabalar bazilari Misirgi getti fatiq qilislig uchun, va u shirida adamlarin urgatislig uchun, shirida qab kitisdi. Bazilari Shamgiya va Shamanqiyin narigi taraflargi, Iraq taraflargi gettilar. Shuyagilarda qalib getti Anas ibni Malik gox shigan sahabalar. Kob sahabalar Madinadan cik kitisdi. Nima uchun? Cihat qilislig uchun, va ilim urgatislig uchun adamlari. Bani suni qalib turib, Ablahumna unayis, radiyallahu anhu, 41:14 Misirga baruk var gerda. Cabir ibn Abdillahi ki, Rasulullahdan bir istilngen hadis var. Unu, fakat Abdullah ibn Uneyz bilareken dib istikanligi de, Cabir uzi Madinah ahliden buladi. Madinah ahlidaki in faqihlerden, sahabalarin icidaki in olum faqih kisilerden sorda ladi. Va u shaydaki sahabalar niman bilse, u kishi shu ilimdi olganman dib uylaydi uzican. Shu Abdullah ibn Uneyzde hadis vareken, bitte hadis. Dib istikanlankin, 41:46 tuya satib olib turib, misilga qarib yulya chitganaki. Bir hadisdi istislig icun. Bir oylig masofa. Bir oylig masofani kisib otib, borib, Abdullahi ibn-i unayicini ishigini taqilatgan baytda, xizmatisi chikib kim diganda, ay Cabir keldi dibayt diganda. Kin ishgariga kirib turib, Cabir diganda bir kishi kipdi diganda, qayisi Cabir diganda? Cabir ibn-i Abdullahi mi, digib turib, chikib turib, korib, ikide sahabi birbili bilan uchogla chib korishib. 42:15 indi u sahabeler Rasulillah diyanida yurgan ikilasiya. Vaqt gilgendenki ikilasik ge qarib aciralib gitgen, shunda birinci qafir etkin qabbi, sin Rasulillahdan bir hadis ishtikan ekin sen, shunu ishtish uchun kendim shirga digan ekin. Hu hadisdi ishtimestan turib min ulib gitishligiden qorbtim digan ekin. Ihtimal manen shu hadiste mini hayatimde nacat tapishligi, shu hadiste bulishligi nukun. Qaray sahabinin fahmini, mini hayatimge fayda bul etkin. 42:42 duniya va ahiratimga fayda bul etken, gap, mani shu hadiste bul istigi mumkun, shu hadiste etibirdigi. Shunda ukshi, ha min Rasulullahdan bir hadis istitgen men, qiyamat günüde qadamlar hamalari qiyamat günüde yalen ayaq bugan xolatda, bosh yalen, yalen qac, va xatna qilinmagan xolatlarida Allahni aldida maydonda hamalari tirilip turadilar. Bitda maydonda. Shunda Allah Subhanehu wa Ta'ala nida qiladi? 43:13 Ularin hammasi shun dey bir teks meydanda boladi ki, bir nidaqili ucikisi nidaqisi hamma ishtadi. Allah Ta'ala nidaqilarekin ki, min, malik man, min, adamlarini ge ceza veri ucikisi, sop kitab kili ucikisi atman, deb turib nidaqiladi. Hic kimden nidaq cikmaydi. Qani patshahlar yapirsin, qani zoravanman digan adamlardik, agar u shirde isib uciksin, hamma cim bub turib ishtib turadi. Bani shu feytta Allah Ta'ala sop kitab qiladi hammanin. 43:42 jannat ahladan brar bir kishi jannatka kiralmaydi, agar dozak ahladan brar ta adamni unu ustu da xaqq qogan bosay. Dozak ahladan brar kishi dozakka kiralmaydi, agar jannat ahladan brar kishini unu ustu da xaqq qogan bosay. Brar ta xaqq, brar unu ustu da xaqq qolmagin che, xaqqdarlargi xaqqa olu beriladi, manu ushannan kiin ham adam jannatiyilar jannatka, dozakiyilar dozakka kiraydi. Umumi, shuu hadisda itibir geldi. Bal kim, 44:13 Cabir ibn Abdullah radiyallahu anhu mani shu hadistdagi manalarini hich qeystiga ihtiyaci yogdur belkin. Lekin ushe hadis nimey kendib durub, Madineden bir aylik mesafiga tüyasatu alib durub, sefer qibaldili. Hazir bu hadiste hich qeystini bilmegen kisiler qende bular. Acib ki, hazir shundi hadisler bar, aldimizda Bukhari turbti, Quran turbti, hamma ilimler bar, birrar merte Bukharini uqumegen, basdan ahir geci uquchmegen taliblar qence. 44:46 Nima manqiladi agar talib ilim, qu uqimandisa, nima manqiladi? Hech yox, bosh vaxti uqisayam, agar kuniga 5 beddan uqisayam, bir ayda 150 bed uqidi. Un ayda bir yarim min bed uqidi. Bir yarim min, bir yelda 1800 bed bolani bu. 1800 bed digani bu, nishti kitab digani bu. Bir yelda bu. Buna qay yillerdan nishtasili utkizdik biz. Nima uqin biz, mana qu, bilmagan narsamizdi, uganislikke qizikmayimiz. 45:21 shayad ki bizde nacat daptir etkin nersi ushe bilmigan nersi amizadir. Hazir bilmiganligimiz uchun, hemen nersi shudi bu iliyimiz. Likin bizde aldimizde bilmigan hancan nersiler var. Oyaqimizde tekiden akim etkin nersiler, quddiki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, Abu Musa alayhi shari'in hadiste etkinlarki abi, adamlar uchde tayfa qebulib darsimizde basitini etdiki bu. Ucimizde, ustumizde ilimde shun dey oqizib yubaradigan adamlar dey bu falislikden Allah azirasi. Cu uchun, ilim urganislikki adam, 45:52 haris bulish kirek, kim bulishdan qati inazir? yosh ketta busin, yosh kichin busin, ayol busin, irkeq busin, xosratan ayollar, kanche bux vaqtlar bor ayollarla, liki uxe bux vaqtlarini bihud dage utkizadi, bihud dage hicbur fayda kiltiratib uylemimimi, illa Allah rahim qigen kisilar bundan mustasna, yani uxe vaqtni qatiri ge barib, biz utken derslarimizde vaqt doğriste, qanimet bilis doğriste, sunu bu darsimizde, sunu davami goq şeydi, 46:25 Mənə bu nərsələrdən ғanimət bilib ilim urganiçtik ki, bizde kattabir, mənə şu qissəden kattabir fayda var. Allah Ta'ala uzini kitabide bu qissəni bikardan bikarga kiltirmelik. Unda kattabir faydalar var ki, uşaq üçün kiltiran. Bu mese bu vaqiyalar kanca, Quran tarix kitabimiz, ya ki qissə kitabimiz, adamlar di vaqtini çoq qilib oturir ye. Bu geblarda har bitde kaliməsiden biz üçün kattabir faydalar çıqat. 46:56 Hazir Musa a.s.ni safar qilisligiden fayda olayabbiz ki, shuncalik shani uluq busa ham, ulul azimdan bugan kalimullah bugan payganbar busa ham, ilim urganislig uchun cikisliglari cide katta bizicun katta darsbi. In katta afat, kisi yoxish katta bub, yoki manzaddar bub qogandan kin ilim urganisligi cideyim qim bub qolan. Xosatan valiler, amirler, amirlerdi farzantlari ilim mazislariga kilib otirisligge uyalgan. 47:28 Wa Bukhari rahimahullah nahan Bukharadan chikar waris digi ge, bahana shubu ge, uza asli sabab boshka, dekin shunu bahana qilish ge. Keb turib, meni farzadlarim ge, qasrda hadis eti birdi ge Bukhari ge. Bukhari etgen ki, yuq, hadis undayqib barmaydi digi. Ilim uzini xarkimaydi digi. Ahli ilimler uzlardi xarkilib, boylardi isigini tagira, kim agar unga pul birsi, ushenge barib dars birib, ushenge yakshi gapirib, usheni arkasdan yuradigan, bomagan upayitlar. 47:59 Bukhara etken larki, kisin, kimgi ilin bar, otirsin, man shi min aldimda, boy kamaqal, hamma birxil buladigin. Shirga kisin, hadis ettima, agar qulinan kisa, mini manqib buygin, qiyamat kundi da ettima, min hadis ettiman duydum, falanchi manqil dedib, Allah da aldiga, barib churis kalimiza ettiman digin. Shunda Amir, bu masasi Madinadan chiki kitkin durub, uksin chikar vargin. Hatta uxedimadan, Madinaya Bukharada. Bukharadan chiki kitishligiga, sabab shu bulayabdi, zahiridi. 48:27 shu qiqqit shlikke razi buqtirib qiqqit yebtilir. Lekin, amirdi yuygu barbitirib dast bilmimiligin. Nima uchun amirdi ballarinin nima ziyadligi cayi barb kiptirib, adamlar qatarib qitirib, Allah nu yuyda dast ishitsi? Yo, ular unu xoqlamigan. Kuddi ki, talib olimlar cu da xam kammagal kordishta boladi, kim lariyam uzu gerishe bugan, bit de kimi bugan, yuulgan ya yuulmagan, gijin bugan, amma cayi rayn bugan, hatta u shet... 48:55 Yozgallardan ki, mani villaryam rayng buqqalarekin. Oğzige çislep-çislep, soqallaryam, oğzlarim rayng buqturarekin. Kimlaryam rayng bugan hamacoylari. Ularin olda da amirlar da ugullari, ularin olda da utirishlikke uyalgan. Insanlar, odamlarini kuproq ilimnan, mahrum buqqalishlikke obkil etkennarse, shu kibri bulan hayo bulan. Hayo bulanligi uchun, bilmegen narsasin surumaydi bazig kishilari. Nime saval bardi gen peytte, saval chigmaydi. Nime ge, uyalade. 49:29 Qub qiraydi qidi sawal bir ishqe uyali. Bu uyali ishlik, sini ilimden mahrum bu ishlikke olib gilay. Uchuncisi, Bukhari rahimahullah bu hadisni, Bab ma yustahabbu lil'alim ida su ila ayyun nas a'lam, an yakilal ilma ila Allahi da'alam. Agar da olim kishidam, qaysi odam olimdib suralinsa, Allahu a'lamdib a'itsin. 49:59 Mani shunay deyishdi ki, mustahab digan bab chqarigan. Bab diganligin uxaynday, buxari rahimahullahini sahihi bablerden ibaradi. Yani, shu bab digani ulamalarda, filibina oganida tercima digiladi. Uxay tercimada buxariyni fiqhi bar. Unan kiyn bitta hadis kiltiradi, shu hadis uxay tipadayki buxari nima dimaqsibuganligini dalili buladi. Bu, butun talib olimlarida kattig minat qildirigan nirsi buladi. 50:29 Bukhari, Rahimahullah, shagirdlarini ishleshke, majbur qigin. Yani, bittafiq, bab, yazib turib takige hadis yozgan, shu hadisni yuqar daki tarjimege munasabatin u ilib tapin. Hatta bazir, hazir geciyam, topol megan, munasabatlar bari. Bazir bir munasabatlar da, topol megan, hazir geciyam. Nimochun, Bukhari, manashu tarjimani taige bu hadis kiltirgan egan. U ilib, bazan, Fathul Bari de, Rahimahullah, shu bablarga, 50:59 hadislardi munasabatini etkin peytlardi de, nahayet derecede Bukharini fahmige hayran qolub qoyul qoles. Xu derecede sheykh Shunchalik uyladimi ke imamdi. Bazil buki şeytman siler ki, babde alim kisiden, agar in alim kimdise, min demeslik diregde, Allahu a'lam, yoki falanchi in alim demestem, Allahu a'lam, dir cevab verisligi mustahab digi. Çünki harqande ilimlini üstüde bir ilimli kisi bular. 51:30 Dawud ibn Ali al-Dahiri rahimahullahdan bazı bir ustazlarimiz eti vergan idi, shukshini tarixiden. Bir günü hadis halkasda ukshi dars verib turgan payitlarda, ukshini ilib dars halkalarda uchuzdan ziyad muhaddislar bugan. Addi faqih wa addi adamlardan dashqara uchuzdan ziyad muhaddislar bugan ekin. Shukatta bir majliste oturgan payitlarda bir natanish adam kirib kip turib, pur majliste yarib kirib, shayixte aldiga oturib turib, sawallar barima digan ekin. 52:01 Hicama qaldirgan adam kim? 52:33 qilucisi kim? Hicamadan birinci kim ulgen? Hicamani turulari haqida gapirgen ekin. Unu faydaları va zararlari tibbi halatlari haqida gapirib, kiyn Rasulullahdi davriye ki genden kiyn Hicamadaki hadislerdi sahihi, hasani, zaifi mavzusi hamasini etkin ekin. Kiyn fukaholardi undaki xilaflarini eytib, ortalarini, racih-marcihini, tercihini eyti qilib turib, yici birgen nekenden kiyn turib qitkin ekin. 53:04 Shunda shaykh etken eken ki, bugundan boshlab min, hicbir kishini uzimden kura ilimsizra buzakira egdib, isqimiymandigim. Yani, Allahu alam. Allah bilib, hickim etmedi ki, min kupra bulamandim edib. Agar usha eddisa, usha etken tomaniden zarbay idi bu adam. Allah subhanahu wa ta'ala harqan dey adamni, shu zaifligini kursatislik uchun, Allahu somatini kursatislik uchun buzakirik. 53:31 har qanday uluq adam busun, bir ayaqa qaqilganligini qorsat qoygan. Ayniqsa bu, katta-katta alim kisilar da bu korlingan narsa. Sho uchun ham, bizge talibilimlerge, shunde bir odab chqadi ki, agar shaykhimizda biz yoqtirmay digan bir halat korib qosek, birdan u shaykhti yuzuge tuflab, orqastan qibat qilib, tez kar qarab getib qomaylik. Chunki adash adi, har qanday adam ham adash adi. Har qanday adamni gapidan olinadi, vat haslanadi. 54:03 ibrat unu yaksiligini kubligigi qarib bolan. Farkin de odamam adasidigi mulkun. Lekin kim in bilug chidib soralinsa, Allahu a'lam dib etsidigi kirib bolan. Abubakir raziyallahu anhu budu misalini etkani dik. Shunca Abubakir Rasulullahdi yonada yurgan, shunca calalati bilan. Ummattaki in uluq adam kim disayin afzal adam, shu Abubakir di iladi. Bani shu kisi ham bazibir nasilarda bilmagalli giygin. 54:35 ayal kisi kib turib, nivaram ulib qaldishu, nivaramdan min nima olaman mirasdan? Dib soraganda, Abubakar itkandikan ki, min nivaralar dama olisdigini bilmasa kemmar. Ashablarimdan soray kiye aitaman digan. Kiyn ashablari cagirib bu, agar nivarasi ulib qaza, unu katta qanasi nima oladir mirasdan? Rasulullahdan biran xabar iskan misilar diganda, Mughirat ibn shu'ba bilan Muhammad ibn Maslama ikalasa itkandikan ki, 55:04 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam davurlarda xud dushunaya bir vaqiya buganda, usha mamasiga, onasiga, katta onasiga Rasulullah sudus birgandilar, yani oltidan birini birgandilar. Mirasti oltidan birini katta onasiga icrati birgandilar diganda, Abu Bakr unu chakirib turib oltidan birini birimigorgan. Yani shu masalani bilmaganlar. Ubar raziyallahu anbudan ham, kup masalalar bugan bilmaganliklari. Burkuna Abu Musa al-Ash'ari uksunu, 55:34 kinshiklariga izin sorab gelbilar. Umar birna isbilan majgul idi izin dermadi. Bukhari rahmahullar vatgiga sahihida buniyam. Istiizan babida. Yani izin suraj. Shunda Abu Musa qayt gitgan. Ucumatda izin soragan. Umar majgul bugan kin qayt gitgan. Umar cagriylar kirsin. Abdullahu min qays kelib dediganda kin kirsin dibi addilar. Yani Abu Musa al-Ashari. Qibshin isimlari. Abu Musa al-Ashari 56:05 ikin kitibqabdi diganda barilar itikiglar digan. Barib orqastan adami barib tapib apgiigandan ki nimagi kitibqaldin digan, umar. Xunda, min Rasullahtan iskandim bircegi barsalari, uch marta izin suri ilar, agar izin berilinmese qitikiglar diganda, xun cin kitim digan. Sin hal Rasullahti tuhmad xalib sanma digan. Nimagi biz bilmimiz bunar san digan. Rasullahti yana da xunci yurgan biz bilmimiz, bu gapin nga hüccat kiltiresan, danil apgilesan digan. 56:34 danil ap kimasayn, singe ishin yaman bolaydi, ura mandibi. shunda, abu Musa juda qamga tushib chixib, ansarlar birgi qilib turgan cayga barib turib, ansarlar da aldada qamgin boturiganda, nimagi xapib obdurib san diganda, shuna qadib umarga etsam, guax ap kimasayn, ura mandibi etdi. diganda, kingin, shungam xapib bolaysam, bunu, hama bilaydi ki bunu diganda, singe guax bolu chadan, bizda in kichidi gemiz guax bolaydi, abu Sa'idil Khudri singe guax bolaydi, in kichidi gemiz bor, ayit umarga diganda. 57:04 Kim bar turub etkenki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamda ishtikan edik, bunu hamma biladik o digan. Izin surash mesta o dapı bir yirge bar turub agar suralinsa, izin berilinmese, orta ge karab pechdi. Umar raziyallahu an hudan kup bugan ta'un masalaste masal, ulat kesali. Shamga borgan peytlarida ulat kesali cikib digan, vaba yani. Vaba bolib digan diganda sahabalar bile maslatigallar, dima qilamiz. 57:32 Shun chakadde sahabalardan hichkin bilmagan ki, Rasulullahdan bir hadis giyganligi di shubabdi. Shunda Umar bol da kirmemizi yurga digan. Vaba qibqanboca yurga kirmemizi qayt qicligi da, Abu Ubaidat ibl-i carrah, ya miril mu'minin, Allahni qadaridan qochi qitasmi digan. Allahni qadaridan Allahni qadariga qochi yapmiz digan. Agar bu qabdisi indan boxta qishi etkenda, minna haqini olardi ya Abu Ubaidat digan. Allahni qadaridan Allahni qadariga qochi amiz digan. Agar da bir odamni quylari buse, 58:04 va bir vadiida faydalik utlar busa, va bosqa bir vadiida zararlik utlar busa, agar faydalik utke boxsa, hem Allahinu qadari bilan bokadi, zarar bira digan utlarga boxsa, hem Allahinu qadari bilan bokadi, shundaq mas mi digan? Ha, shundaq diganda, demek bizde, uzmizde, ixtiyar uzmizde bugandan kiyn, zararli joyga uzmizde urub maqalamiz, qeytlik uramiz digan. Shunda qeytkin petlarda, yulda Abdurrahman ibn A'uf kib qoygan. 58:32 Abdurrahmanumda awufa etkeni kallar ki, min Rasulullahdan ishtikani dim, agar bir yerdan waba cikdi dib ishtisalarin kirmeylar, kirgan bu seylar cikmeylar dib etkandilardigan. Alhamdulillah digan, Umar raziyallahu anhuni qigan islari Rasulullahni etkin yapiga maskigan. Lekin ayni paytda shun hadisti bilmaganlar u shirdaki katta, cemaat ichgin bilmagan. Bir kunu Umar raziyallahu anhuni sahabalar bilan otirganliklarla qattig bir shamal iskeni kallar. 59:02 Allah rahim qisin bir sahabini kim bu sahan bir kisi Rasulullahdan Shamal tohruzda biran nasi ishtikan busa etibirsay dedigende, Abu Hurayda bu qabdi ishtib turib, zudlik bilan uloga minib, umar aldiga barib turib, Rasulullahdan min Shamal tohruzda hadisi ishtikan dimdib etibirgin. Bu hadisi umar ishtimegin bugan. Buna qangi wakiyalar qob? Yani bir kisi hama ilimdeyi gelib alisligi ciddiqiyin nersi? Imam Shafi'i rahimahullahi etgini kellerki, 59:33 Bizde, icimizde birar kisi yox ki, Rasulullahde hama hadisini igallagan birar tem adam yox digi. Harqande, alim kisi busin, jalalat qan cali ustun busin, lekin nimalardir u kisidan utkitgan boladi. Bir adam hic bacani hama narsani yuzga yuz igallagan adam yox. Wa imam Shafi'i rahmahullahi tiyana bir mahsul yaplari bar, hama narsani biladigan kisilar fakat peygambarlar boladigan. Yani u peygambarlar ham bilisligi Allahnin wahisi bilan bolganligi uchun. 60:06 Ayni faytta bilmesexem, uja vaqiyaya duc gigan faytta, Allah Ta'ala u kishi ki vahiy qiladi biladi bun. Hemen asalini biladigin kisiler, faqat peygamberlerden kitullinadi bun asal. Bir kisi imam Malik rahimahullahini aldiga gelib durib, uttis altita masaladan suraganda, u kishi altitasiga cavab vergana gani shundan. Uttisita masalasiga cavab verma gani gani. Uttis altita masaladan altitasiga cavab verib, uttisitasiga cavab verma gani gani, bilmiyimani gani gani. Shundan ahligi adam, 60:37 hamne bilmeyisiz diganiki. Siz bilisis kerek, chunki meni arkamdaki hatta xavim turpti meni yubargan, bilib gedib yubargan, baska kimdin suri imad? Odamlar kutubu turpti, min jawab obarisi digimdi. Diganda imam Malik etkini gellarki, ushe kutubu turgan adamlarga barib et, imam Malik bilmesey kendi vet digi. Bilmegen narsayiz, bilmey iman digan. Chunchi nam Rabbani ulamalarini, yakshi xislatlarden biri, bilmey iman digan jawab bolar. Bilmey digan narsayizdan suri alinsayiz, 61:07 Bilmeymendir jawab vericilik, bu ilimli kishin ishi bu. Amma ilimni unca bilmegen kishilar gole etgen bose, sal ozrak yaqbiyaqdan kitab korib qaga adam bose, u uzini logatidan bilmeymendigin gebti optisliyid. Hemen ersege jawab barim. Hemen ersege, u ilab durub jawab bir var barim. Bu nerse ciliyab agir mesele. Ertege Allah mu aldi ge barim yuli qabba itte, e bendam, nime ge mano broga tilgisli bugan malini baska bir adam ge alib verdiyim? 61:37 Nimaqe mano haram bolgan farcini sin halal qil birdin? Nimaqe min halal qigan Allah narsa ziynatlarini mini bandalarimga sin haram qildin? Haramlarda haram qildin? Dib soragan paytta bu adam hic yaka qaciqdudan meqalan. Ibn Abbas raziyallahu anhumadan talaq haqida soralini bkisi, talaq, masadan xatini talaq qigan, suna qangi bil ishkel masallar gol etkin mosa, xatini haram bolgan boldi minna muna sorama, talaq qishkendir jawab beririgan. 62:06 shunday yuhanda turgen kisiler, Allah rahim qisin sidi, a unge basqa bir yul tabib birseyiz bumi iman disa, min unge yul tabib birib qiyamatda min azablanib, u tu shayda qatili min u maza qisin mi digi? U ila mastan qatini ge talaq talaq digi dinan kin, kin ibn Abbas, ibn Abbastir, min arqimni yurad ham mas digi. Min jawab bir mi iman, bargi kimge barsayin bardi vargin. Yani alim kisilerde, ulaji baricca bilmagan narsasini gapirishlik, tiyilishlik, u narsaga uzuni basini suquur mastik. 62:37 bu alimlarda odaplardan bolyan. Inshallah bu kumamizda 13-ta ce foydani Bukhari rahimahumla imaqigan citargan coylarini min yazib kiligandim. Kilgirsiz darsimizdan inshallah fogan cu coydan davamittiramiz, vaqtimiz burqatdiygin. Allah subhanahu wa ta'ala hamamizni uzini dinidab haqih kisilardan qisin. Dini chunyan, Allah ta'alaga chunib ibadat qiladigan kisilardan qisin. 63:03 سبحانك اللهم وبحمدك نشهد أن لا إله إلا أنت نستغفرك ونتوب إليك