خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi rabbil alamin. Salatu wassalamu ala ashrafil anbiya ilan mursalin. Nabiyyina muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd, bi gün Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerim'de keltirgan luqman hakimni balashiya qilgan vasiyyatlaradege terbiyevi tomallara haqda gebleşib etemiz. Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerim'de bu vasiyyatlarını keltirib et. 0:27 Bu vasiyyatlarini kiltirib utisligi ma'lum ki, Qur'an-i Karim buzibu, mazibu megan vaqiyalarini, yokibu meza qisalarini kiltirmigdi. Albitdi, Allah Ta'ala bir nasani kiltiribdi ki, bu nasidi bandalar uchun juda hamketdi faydalar bar. Uchi nasidi bandalar uchun duniya aqiratdi aqtisadatibadir. Khassatan, Luqman huqya qisasini balasibdan bujgan vasiyyatlarini, yoki balasigi bujgan vasiyyatlarini kiltiribdikan paytidi, 0:56 Allah Ta'ala aldindan aytibotadi ki, وَلَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكِمَةَ أَنْ يُشْكُرُونَ إِلَّا هِلَّا هِلْبَسْ لُقْمَانُ حَكِمْ لِيهِ حِكِمَةِنَا بِيَرْدِيكْ ۖ ۖ 1:26 bu Luqman hakimni farzanti yaqigan vasiyyatlari, ushi torsikigan ayatlarini qar yediyan busik, hikimattan murad insanini duniyayi aqirtta fayda bir yediyan narsilariga yollab qoystik insallarini. Mane shu yolda islatigiyan narsa, albette hikimat bolar iken. Barinci, Allah ta'ala etkin peytidi, biz Luqmaniga hikimatini berdik dedidi, izi geyli, an yushkur lillah dedidi. Allah ta'ala inge, 1:55 shkirana etkin, dede. Demek, Allah Ta'ala adamandan biril edigan har bir nimet insandan shkirtilis digini talab eteregen. Uxax, nimet ketta nimet busun, haqishkina nimet busun. Mala bu yutteham, Allah Ta'ala alahida lukman ge, man hakim ye shkimatni birigani digini bayan qitturib, an yashkirlillah, Allah ge shkirtigin, dede. Annankin sebabini bayan qalibird. Wa men yashkir, fa innama yashkiru li naflih. Kim Allah ge shkirana etedigan busa, bu insan özü üçün shkiraydi. 2:25 Bu insan özü faydalandi Allah Ta'ala qe shkuraychilikden. Allah Ta'ala onu özüden ham, ibadatlardan ham, hammastan bi hacat bugen zat. Insanda hech neslisi bi Allah Ta'ala muhtaji imez. Biz ibadat qaladiyan busik, bu neslisi özümüzü manfaatimiz uçin Allah Ta'ala muhtaji ugenliki uchini imez. Bu neslini Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, Allah Ta'ala dan ruwayatdikan hadis qulisi diyami etibot edi. Agar insallan na hammasi, cillan na hammasi, Adam alaihi s-salamdan tartibda qiyamat gece boladiyallar, 2:55 acayib bugan insanda qalbida bole digon bosayam, hammasi birxil suratda, hattanki en ibadatli kimsa bugan Peygamber s.a.s.la qalbida qe bole digon bosa, hammasi Allah Ta'ala'nin mulkida bura anlasini ziyada qimeydi. Yani, hama insallar Peygamber s.a.s.da qe ibadat qilisa digon bosayam, Allah Ta'ala'nin mulkini his nasasini ziyada qimeydi. Yoki, hama insallar, jinnar bosan, 3:19 Qiyamakisi bugan insallar busun, bular eyn rasva qalbdi buladigan busayam. Aytilik, shaytandi qalbidaqa buruyo ki, firanli qalbidaqa bugan taqdirdiyam, bular Allah ta'la'ni mulkidan bulanmarsan, kem aytirib koymayin, diz. Demek bu insallarini qaladigan amallara faqatgini huzlari uchun iken. 3:37 Şinin üçün Allah Ta'ala etdi ki, وَمَنْ يَشْكُرُ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ كِمْ شُكُرًا أَيْتَدِي جَنْبُسَهِ Bu, insan özünü, menfaati üçün eytirtdi, dedi. وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيُّنْ حَمِدًا Kimki nankörlik qısa. Allah Ta'ala belgen nimetlerge nankörlik qıla diganbusa. Nankörlik qıl istikdime digana. Teşekkü etib, qoymestigin özü ilaymez. Belki uşanasalarina nator yol dişletisligi. Allah Ta' 4:05 Qaysi aza bolisdan qad inazar. Insandi tili yaxsi bu mu gani nasili islatladigan busa, bu, Allah da'alan bergan nimetgiye nankorlik digiladi. Qoz nimet, xam, oshka xama nimetlar sunindikdi. Kimki nankorlik qaladigan busa, Allah da'alan bun digi kimselarini hamastan bihacadda, dedi. Allah da'alagi brandasi zarar biram midi? Belki ular özlarigi özlari zarar biradi. Demekki uqarida ayetdi Allah da'ala 4:30 Luqmanga hikmatni birigalligini bayan qalib oddi da, ana ondankin Luqmanna özunu farzantiye qigan vasiyyatlarini keltirib oddi. Wa iz qala Luqmanu libnihi wa huwa ya'idhu ya'bunayyala tushikbillah. Isling vaxtiki Luqman özunu farzantiye vasiyyat qigan xalatdan, pab nasihat qigan xalatda vasiyyat qalib etdiridi. Ey balacam, ey farzantim, zidi. Ya'bunay, yani insan özgücudiyan bir yaqin alib etkinliyi. Bu, bunday bugan xitab, 5:00 Fərzantiye bugən xtabiyyo ki, fərzanti atay bugan xtabini qörə digan busik, Qur'an üslubide Ibrahim alayhis-sulam sözlerden geladi. Gerci atasi müşrik bugan taxtir digam, ya abatiya, abatiya, atacanim, atacanimdi buzgi digam, buz öz bihtil da ala digan busik, yaqin neslir digam, bir mihrini qorsetgan xalatda ayti budadi. Bu qishan, alih bende buganligiden fərzantiye anoshundi xtab qaldi. Demek, insan... 5:25 yuqari qismi bosun, ati tamani bosun, niyo ki farzan tamani bosan, judaham mihr shafqat bilan insam khutab qal isligini mana bu joydan shinib asik bolarikan. Rasualikke biyurgan takdirdaham, mana Ibrahim a.s. ati tamani gey hizkan xo oshkirgan yok, niyo ki bakirgan yok, atisi gi judaham bir mihr balini bilan muamil akilda, hot shindik, farzan keham insam pran lasolani aqlina itadigan bosa, ungi bakirgan halat dimas, belki özgi judaham yakin ogan halatda, unay faqad kini aqligi imas, belki 5:54 qibrak unu qalbiga, xtabqigan xalatda itadigan busa, bu narsa insalmi qalbiga xishligiya qirrabi ila dushinin, usun busa qarik, Allah halam biddigi bugan uslubda un kishi, manashindiki, farzantim digan uslubni isladda. Demek bu, tarbiyevi uslubladdan barintisi, va'is uslubi digiladi, yani, pan nasihat uslubi. Bu niyam uslubni, cidaham insangi mulaim bugan xalatda aytishligi. Bu itta, Luqman farzantini, en xatarli bugan nasidan qaytarda. 6:24 Mahrum ki, insan buyurladigan bu saham, birinciden, yani kattarabugan, muhimrabugan nasildan buyuristi baslaniladdi, hud shindik biran nasilin qaytaradigan bu saham, insani tarbi ilaslik sahasti, yamaldigi qattarabugan nasilardan birinci bolib qaytaradi. Bu, insani qaytarisligdeki uslu bahamdir. Shinin usun bu kishaydi ki, la tu shirk billa, ey farzantim shirk gelpirmagin, chunki shirk jurem katti zulumdir, kimi ge bugan zulum bu? Allah ta'ala ge bugan zulumdir. 6:52 Yeni, insan Allah uchun qilna digan ibadatni, başkasi uchun bura digan busa, bu, Allahin haqqini qilingen zulum buletdi. Bu zulum, cidayam, agar zulum saldanadi. Suni uchun, may uchun agar desa, chinki Allah da'la bunu kekirmaydi. Bunu qigan adam, albatda da ozaq ki kitada, ya tabakmi digan busa. Suni uchun, bu zulumni, agar bugan zulumdi baytaldi. Suni uchun, sahabalar davrda... 7:14 Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ularki ayat chukan paytta, Alladhina amanu wa lam yalbisu imanahum bi ghulm, ulayaka lahumul amnu wa hum muhtadun, yani iman keldirgan kimsalar. Wa ular hic qayisi birilara agar zulumga aralashmagan bola digan bosa. Zulum qami digan bosa, ular uchun dunyaya akhiratta amanlik, khasircamlik, shubar detdurib ayatda keladind. Uchilar hidayatda bola diganlar dedi. Shundi sahabalar bu ayatda ishtigandan kegin, uca gharati bir xalat kechisdi. 7:41 Qaysi verimi zulum qimaydi? Qaysi verimi zulum qimaydi? 8:06 Aytadi ki, inna shirkiladhul minadhin, yani, shirk ucudiyam katta zulumdir, dibaytgan, bid digi, iman kiltirgan o, zulum garalashmagan digan, digi, zulumdan murad bid digi, shirk, yani, shirk, bumi iligammus, insan shirk kiltirmagan, halatda dunyadan utadigammus, ular uchun, dunyaya, ahiratda, amanlik boladi, atircamlik boladi, hamda ushalar. 8:27 qid ayatda bulad digan ayatni mazmunu qelqish qaldi. Shunqun, hadisladi qaray digan busiq, ayatladi qaray digan busiq, shirk geltirmagan xalatda utadi qan busiq. Vek kimi qi shirk geltirmay digan busiq digidi, Allahda mandan bulad digan maqfiratlar, bolusligi, yukun insanin gunahlari kechiril, cannat kirlisligi, manash doğrusiq iladi, qisad, shirk geltirmagan xalatda insan uchligi qilay digidi. Ani uxunqun farzantini, in qeddi bugan xatardan qaytarib eddi ki, ey farzantim, Allahgi shirk geltirmagan, chunki, 8:57 Bu, shirk, keltirislik, cüdeyam, ketde, oğor, zulum bolad, deda. Demek, farizantda taribiyyilislik uslubi, bu, birinci bogan uslubi, pan nasihat qalisnik, onu, yamaldigi qattara bogan nasiladan, yaxsi, yumshak bogan uslubilan qaytarislik bolad. Ana undankigin, ikkinci vasiyyatki otada, vavassaynab insana bivalidey. Demek, insana zimmasligi bogan bir qanca haqlar bar. Harbir insana, harbir momin adamda zimmasta haqlar bar. 9:24 Ulanin haqqin in kirtisi Allahini haqqidir, in kirti cinayit Allahi yaqinna diyan cinayittir. Xini qun, ona sana birinci bolib bayan etdi. Adi ondankin, insani zinmastigi boygan haqlari gavd. Ikinci haqlari, bandalarini haqlari gavd. Bandalarini haqladan insani qun in adayicliki haqliyiboygani bu, ata-anani haqqidir. Xini qun, qalasayinan insani bi valideyi, biz insange ata-anasgi yahqlik kilişini vasiyat qaldi idi. Demek, insani... 9:49 ati anasi chun yaxsdik qilisligi insani zin masligi bugin in katli nima uchun. Chunki, Allah Ta'ala uxaniyam hoxu ayatda bayam qiligitdi. Yani, anasi xamiladar bolisligi. Xamiladar bolib, agar qiyin mashak qatlar bilan xamilay qotari bulisligi. Undan qiyin, tukqandan qiyin, ikki il balani yudiyan, nima qilisligi, imizib yudiyan bar qiyinchilik xalatlarini utasligi. Ana undan qiyin, taa katli bugini gece. Ati ana, 10:19 Birgəlikti ikəlləri farzanti demək terbiye qiliştigi u yoldu jüdeyim qatdi maşaqqitlar bu gəlligi uçun Allah Ta'ala u shi insangi atalashqi yaxsdik qiliştini biz vasiyyat qaldigi dibaydi. Bu yedde, boshka hadislerden malim, anani haqqa jüdeyim qib bu gəlligi uchun, bu yedde anani haqqini, anagi alahi deytibar qiliştini bu ayetde aytibotiyatdi. Anani haqqlarini mi uçun qib? Analikibar, hamiladarlikibar, balani emeslikibar, bu muddetlar, bu davrlar jüdeyim qiyin davrlar boladi. 10:46 Undankiyin ma'lumki kib raq, farizant atan tarbiyasitan kiri, anan tarbiyasiti kib raq bulad. Farizantki anayi qirraq bulad atadan kiri. Shunin shun, fayan basarindan sorigandaya, kim min hamraq bulisligimgi en yaxsi bugan, en haqli bugan kimse diganda, anayin, anayin, anayin, anayinda uchumatda itkallar, kin atayin diba itkallar indi. Buna albirtta ayitilixtigi beciz imastir. Ana undankiyin insan, botta musulman bulad digan busa atanasigi iddaat qiladi, atanasigi yaxslik qiladi. Ho, musulman bu mesele ma qiladi. Ho, musulman bu meselem. 11:14 Agar chi kafir bola digan busa, agar indi shu ataana, itaat qilishiina Allah ta'ala, ulagi yaxli qilishiina itkenden ki ilma ba'da, shirikke macburlasa. Sen özün ilmin bu magan nastalarini mingi shirik qilishlikke macburlasa digan busa, ana o shundiye bugan xalatda bulargi itaat qi magin dedib. Itaat qi magin dedib durub, 11:41 la sahibuhuma fid duniya ma'rufay. Lakin duniya ishlari da ulargi baribar yaxs digi bilan ulargi hamraq bogin digi. Demek, allagi atdanki sirt-giltirisligdgi macburligin taqdirda ham aningi oxqirmigin, aningi yamalliqimigin, atanigin, ularini qinimigin. Yani, itaatqimigin xalas. Ulargi aq bogin demedi. Ulargi aq bogin, boz ular pisak gitgin demedi. Belki, ulargi osha boaladi, osha sahasdi, osha itkin gebi da itaatqimigin da ularini digin. Baxki ishlari da ulargi hamraq bogin. 12:10 Wad tabi ahsabi ila man anaba ilay. Mingi ina baktiga, mingi ergeskin bugin kimselarini yoriga, sen ergeskin dedi. Allah Ta'ala ki tabakigan kimselarini yoriga, sen ergeskin dedi. Demek, bu barada Ata'anani, Allah Ta'ala, Ata'anani ki itaat qilislik haddini belgilab verdi. Ata'anani insani için en uluq kimse boladigan busa, en itaat qilisligi en lazim boladigan, insanlarini haqqani için en lazim boladigan kimse boladigan busa, 12:39 Anu shingim, Allahgi asili boladi yonmusa itaatqima stikke buyurtibit. Lekin, itaatqima gen takdir diyan, baska sahalarda, elbetda, muamilani yaxshqili stikke aytibot diyand. Bu sahada, elbetda, Allah Ta'ala ge tawbaqla digan kimselargi ergeskin. Dunib farzant, shunakaki farzantda tabiilik tabiiyati bo. Farzantda mustaqillik tabiiyati bomit. Gozini kimlargadir oxshatishli boladi. Kimlardadir arkasdan yurishli boladi. Hami shakli diyam, korunis diyam, kimlargadir? 13:06 uzuni tabi qil shiki harkat xiladi. Xuncin, agar bollar giy qalib yambusi ilasal, qisi ila bugin bollardan yosh kit tarabu gelladi. Darru, shakillari kim gedir qarab kitadi. Soch nunturumlari bitasgi qarab kitadi. Yo bu, mosaq, kani xarkin, futbolcini, meyki, bashkasini, ushini, yashgiri ushini namlarini ayat yugiladi, uzuni ushi namlari ulan chaqiladi. Agar futbolki giy yadigan busiyan, ushi arkasi ushi ilasaladi, yazu oladi. Farzanta dimiq, ushi yoshilarda tabi boliclik va. 13:33 shun shun tabi bolishik yorunayan bayan qaldiki, vat tabi asabi ila man anaba ilay Allah ta'ala ge davba qaladigan, inaqat qaladigan kimsalarini yoliga ergeskin, yani yaxsi bogan, salih bogan adamlarini yoliga ergeskin, didi. Yani Allah ta'ala ge hammana qaytladi, demiki Allah ta'ala ge hammana qaytladigan joyi Allah ta'ala ge buladiki, Allah ta'ala qiyamatginda o hammana qigan islari torsa xabarini beraddi. Xabarini beraddi, digaldi, shun qeri ayti qoyisligi mas, belki ushingi yarisa cezasi niyoki, mikafatini beraddi. 14:01 Allah Ta'ala'nın huzuriga qaytishlik, narsilar tohsa ma'lumat alishi bitirimiz, belki osha ma'lumatlar boyochi insan ya necad tapishligi, ya ki bu mese azabdigi ruftar boyochi digi. Mena shu nasilarni bayan qalibib. Ana undan kigin, bandalarini, haqlarini in yukarasini bayan qigindan kigin, yena Allah Ta'ala'ni haqqiga qaytti. Undan aldin isa, insanda Allah bilan bagalashlikga harakat qilindi. 14:25 Yabunaya innaha intakum ithqala habbatin min xardanin, fatakum fi sakratin aw fis samawati aw filab, yati biha Allah inda Allaha latifin khabir. Ey farzantim, agar sin qala digon ginah, yuqar dati ki Allah Ta'ala gi hamma qaytarilad, Allah Ta'ala hamma naqigan ishlarin xabarini birad did. An undan kinad ki sin qigan ishlar. Yabunaya intakum ithqala habbatin, kic kinagin nazar racib olad digon musa, galsi bu amal kuzikorun mey digon musa. Si u qiga amalin qaytta qalishligin dan qati nazar. Bir taqar dicida qala samma. 14:54 taxti icide boladi munashe, Allah ta'la hammasini geldiradi qiyamat gunadi. Demek, nimek ki, munaselerini aytiboddi? Cinki insandi ozydan, ozyna kuzatu ucina cikarish gerek. Insani iciden, ozyga ozy kuzatu ucu boladigan bosa, bu adam ki, faski bogan kuzatu uga, uncalik muhtac bomiydi. Faski boladigan kuzatu uga, uncalik muhtac bomiydi. Sunun icin, bedda, insani, bu farzanti tarbeylaslik ustubida, Allahdan korqislikke, 15:23 Ushi asasda terbiyeveçlikke biyette etibet yabdi, farzantada. Yani, qar qana qangina saqla diyan bu sinxam, qisqinami kattama, elbatda Allahin huzurda cawabini berasan, Allah ta'la hammasini guzel tuturadi, ushi tohursta qiyametgunda singe malumatini beradi, ushi kumda, uxin gerisi yo cezayini, omka fatini alasan, bedi. Demek insani, yasdi gidan baslab, 15:46 başqa broglarini kuzatu deymez, belki Allahini kuzatu da turgan ikanligini, Allah Ta'ala unu hamma amanini kuzatu turgan ikanligi asasda tarbiyalasdi. Bu, yamcida muhambolyan narsadir. Yani, farizanti, bashka narsa bilan qorkutisi ligi imez, belki Allah bilan qorkutisi ligi, Allah Ta'ala hamma amanini asasda turgan ligi bilan qorkutisi ligi, lekin, bu narsada kemdan kem adam najab tapadi, kemdan kem adam vafaqayt girisadi. Sinin usun, qistalar diyam ki, peytiladi ki, belki onay, 16:15 suqqab kiriyilad dibdib, hir suqlan toldish kiriyim digan, bu kimdir suqqoshgan, suqqoshgan, suqqoshgan, hima kimi qoribdib digandig, shu da ma'idginin da u qormasi Allah qoribdib diganlar sana. Yani, kamdan kam adam munasigar ayaqilad. Yani, Allah ta'ala qoribdib diganlar sana. Sunin uchun, farzanida darbi elasdiyida, qobrak insallardan imas, belki Allah ta'alani quzar sudurganligi, insan zarraca boladiganlar silarigi, ham Allahin huzurda cavab berisdigi, tohrasda buyidda. 16:43 Demek, bukshi tartib bilan insallarini xuklarini bayan qilibot yapdi. Insani qilisliyi kirik bugan ishlarini. Insani zibmasta bugan masuliyyatlarini, vazifalarini bayan qilibot yapdi. Anamdankigan, ayyitiboddi ki, Demek, namaz awalgilarigan farz bugan ibadattir. 17:10 Ne faqad bizi ummetimizde belki awal giladgayan farz bogan amaldir. Bu biz goriyakkan, bulardagi xristiyallardagi bosun, yahudlardagi bosun, bu namaz namaz emez. Hatdanki ulani dindayan görilgan namaz emez buna isa. Namaz ibadat bogan, lekin, tohra bizi qiladigan ibadatlarimizdan farqliy bogan, lekin, bularda ham sajda bogan. Bularda sajda qrisliy yox, görünmaydi buna qanasilar. Xristiyallardayan shu ibadatu digan vatsiyaki agib artribi nasilalarda okeyri shu ibadat dindi ulardayanda. 17:39 Az asli ibadat, ushe namaz bugan. Allahni insange bağlab turadigan, yini insani Allahge bağlab turadigan, inkatda bağlab bu namaz bugan. Xuncina Allah naraytadi ki, insani Allah da'alani aldi digi bugan, uzini qadrini bilmahci boladigan busa, uqiyatgan namazige qarasin. Ushe namaz, insani Allah da'alani huzurdeyi qadrini bildirib turadi. Agar namazige mahkemlik busa, namazige cidayam, 18:04 xaricligi ecdiyambir, insanni o xingi ishtiyaqo balantligi, adayicligi ecdiyambir, tartibro ayasi boladiyambisa, demek o insan bilsin ki, Allah ta'alanin huzurdi qadri baladira. Bi pervali boladiyambisa, insan bilsin ki, Allah ta'alanin huzurdi qadri o xingi qadri boladika. Sunucun, barimci Allah ta'alaf buyurgan farzlar, hama sharyatdiyam ibadat qilislik, o shabarik ibadatdi en kattasi bu namazdir. Namaz ayat-i qalimizdik, insani Allahga ba'alad tura digan ibtir, ba'aladir. 18:32 u shanasana ada etkindi də, aqini s-salati. Albet də qoygan amallar namazdan kiinkiladi, roza bosun, zakat bosun, boshka amallar. Hamda uqshinu wa'mur bil ma'rufi wa n'hanin mongaflid. Yani, öz inge gire tigirlanib qamasin yaxsliklar. Farzan tarbiyasi də demek, yaxslik seni öz inge buq qamasin, belki axsli laryin chakargin, boshkalarini chakargin yaxslikke. Yaxslikni bildinmi boshkalar yam örgetken, chunki bala-balaga bazansilani örgetse, atasi, anasi, oryetkenden kore tasiri yaxsira bulishi mumkun. 19:02 Çünki, özünü-dosını dini də boladdiydi. Balayam öşe, ortağani dinde boladdi, küfra akhlaqı dədi. Nimi olsa, öşününki xaraktiti boladdi. Eger yaxshi boladigan bulsa, balayam yaxsini nisikiye, asar ha boladdi. Xini üçün, yaxslikiye buyurkin, yamanliden qaytargin, dedi. Bundan tashkaryana farizanti, cemiyyatdi gami bilan nisisliki olgachlik. Oqit, özün gami bilan imes. Belki cemiyyatdi gami, yaxslikiye buyurib, yamanliden qaytarishlik, bu, cemiyyatki alaqadar boygan masanadir. 19:31 shunin uchun, yaxsli kebir yomanlidan qaytargin, ded. Albetda bunde bu gandan ki, insange öz-ozdan sabir kerek, chunki öz-ozdan hamma qabol xubito vermiydi, adamlarini özdan unge qarsiliklar boladi, shunin uchun, vas bir alama asabak aldindan aytib qoydi. Singi ushi yoldani meytali yomasi sabir qigin, ded. Insan öz qiladiyani ibadatlar dayam, qincilida boladi yomasi sabir qigin, shunin dik, adamlarini yaxsli kebir yorgan dayam, yomanlida qaytargan dayam, ilaci yok insandi. 19:59 qazabini kil tira digan, yu ki, bu nisi insandi, u shasdan qaytira digan nasilar buladi, shunasilargi itibar vermaginda sabar qagan. Inna dhalika min azmil umor. Lekin, bu yuqar digi bugan islar, insani ibadat qalib, bashkala dimi shingi chakarishligi, camiyatda xambilani yashashligi, inna dhalika min azmil umordit. Yani bu, judeyan bir qat iyyatli bugan islardandir. Judeyan bir insandan qat iyyat talab qala digan, qisi judeyan derejasini yuqarik utara digan amallandandir, dib aydu. Demek, tartibilan qaridigan busik, 20:29 Yudeyin bar acaid suratdigi vasiyyatlarini farzantiga itibudyabdi. Ehtimal farzantini yashe, balagat yashegi itibqogendir. Ehtimalinna gore kisiradir, ehtimalinna gore kattiradir. Lekin, hammasigiyem ozoni yashegi yarashe, buyidilse boloradigan vasiyyatlandir. Kattarabugengi yengira suratdi, kisirabugengi qiskarabugengi, yengirabugengi, addirabugengi suratda itibudyshligi. Ana ondankigin, inzandi amir marif nahi minkar qilisdigi, camiyatdigi tutgan ornigi, 20:57 O shi ishi giyardan beredigan, narsa haqqda itiboddi. Bu, insandigi ahlaq adabiydi. Insandigi ahlaq adabi, Allahin huzurden insandig derecasini gotaradi. Shunin sun Peyamberi Sallallahu alaihi wa sallamdan sorarigan payitda, mu'minladdi imani eng mukemmal bugan, eng gozal bugana qaysi diganda, gozal ahlaqli bugan mu'min diganda. Mu'minladdi chidi eng Allahin huzurdigi derecasi yu qalisi. Yoi ki, hatta inki, bazis hadislar digan gelidi, Peyamberi Sallallahu alaihi wa sallam bulan birgi cannadda buladigan. Kim? 21:27 Uşa, akhlaqi gozal bo gyanlari dik gilad. Tarazidayam, ahir basadi gyanlar sadiyidi qiyamat kunda buyam, gozal akhlaq bolishligi, yani, musulman adamna akhlaqi gozal bolishligi digi. Ani, usha nasilalani aydi battibi. O ayitladda itibutadi ki, Wala tusair qadda qalilin nasi, wala tamshi fil ardima raha. Indi, adamlarla muamala qalikkan paytindi adamlarga kibar qamagin didi. Wala tusair qadda qalilin nasi, yani, adamlarga iyagini kutarib balat qalib, uziyni balat tutmagin. Cinki, 21:56 yukardigi nasiladi qiriyakin adam tawazuli bolishlik girek. Çünki yukardigi Allah Ta'ala qe ibadat qilishligi, adamlar ne yaxshligi shakir yomanilidan qaytarishligi, uzun adamladan yukartishligi qabarmigidi. Belki Allah Ta'ala nubuyurluğun bacarikkanligiden tawazuli bolishligi qe insani ondiyidi. Şirin için adamlarga yaxshligi shakir yomanilidan qaytarishligi qaytariyikan payetinde akhlaqini unmagi. Ularga nisbatan mutakabbar bomagi. 22:27 Maroha, gerdayam gerday görmagen, ded. Qaridiyan musik ikilasi bir-birgi judayam yaqin bugan nasi. Kibar qimastik, gerday görmastik. Ikilasigyan bir-birgi judaya yaqin bugan, tahminan bir suratini iki xil yoldan qaytarishtik, dibaytilad. Shunu için aytisadi ki, agar camiyatta bir yaman akhiloq tarqalif etgen busa, bunasidan qaytarilad. Qayta-qayta qaytarilad bunasidan. Lekin, uslublanla xar xil qil qaytarilisliyi bunasa, 22:55 qabul bolisi ki, yaqirra bolad dixat. Bittim, uslubni ikixil uslubni qollad. Yani, tashbih uslubi dilad bu, tarbiyadigi bogan nafsa. Adam kibir qalib, uzuq balad tutmazdigi, hamda, ushe, ayni suz bilan, yani, boshka suzlar bilan, ayna nasadan qaytarizdigi, adam gir dayib, zidayam adamladan uzuq balad tutuyormazdigi. Wala tamsifilad maraxa, inni kelan tahriqalarda, wala tabluqal jibaylatu ila, e, bu, boshka ayatdi ila. Demi, boshka ayatda itadik, sen, qotarilganim bilan, uziyni balan tutganim bilan 23:25 Qibir nima diganda? Haqni inkar qilishlik. 23:55 adamlarini kemstislik didi. Ki, haqni inkar qilislik farqi yox, kertdami qisiimi haqni inkar qilisligi insanda aqibatini hatarli bolisiygi alif ilaydi. Yana ondan tashkari, bir insan, bir musulman bradarini kemstisligi, onda yamalliida kifaya qiladi dibaytiladi hadisdi. Bir adam yamallik qimaxci olaydi, yamasan, bitti yamallik isi, muhamman bradarini kemstisab oldi. Bashqa yamallik qilislikki hacat yox, yoni, yoni, öshadan ozi yitarli digan mazmuli csunamisti. 24:21 Qibir qolusligi ca adam gir dayib hamamadan bala tut yurusligi imaz. Belki, haqqini inkar etsilgiyam qibirakan balib turib, ondankin adamlarini kamsisligi, ustanma sadaqili qolusligi qolubilam, qan qibuladiyomusim. Attanki, Baygamir sallallahu alaihi wa sallam ayarudilan oturigan payitlarida, Aishanamiz bilan oturigan payitlarida, Allah halam, Safiyyana Musaqqa da geyib qoladib, ayishanamiz isharakiladib qolubilani, tadigib boyi tasdiyarak buladib. 24:51 Bu i pəstiligini işara xiladi. Kert dəhligi, bu i pəstiligimi digandi. Fəyam bəlasan, uxun digabdini aittis ki, əgər budi dingizgi arilashtira diganmursa, bulgabda şeydi gondaraciladiydi. Insan dimak, buddi isharani uzu bilad, uxun chalik ahir gunahini sadir ediyar. Birolini kəndi fisligiz orunda. Uxun uxun, birolini kəndi fislig, cüdeyam, ahir buganlarsa, ön uxun uxun, Allah ta'ala bundi bugan kimsəlani yaxish görməydi. Allahini yaxish görməsligi, inusanini rəhmatqi məsligi yalib 25:20 Ahiratda, demayk, unu, nidasi geyam, bashkasi geyam, qulaqsa maslikke, shafaatini qabulqulum maslikke, ubaradoshunax, nasilani qalib gelin. Demayk, insanda hala haram boladimda itkanimizda. Ana undan kin hiyana vasiyyatlarina davamada, aytu batadi ki, yani, vaqsid fi mashik, vaqsid fi mashik, vaqdol min sautiq, inna inkarol asulati la sauti l-hamir, divaytadi. Vaqsid fi mashik, yurishinda orta miyana bol, dit. Yurisda orta miyana bol diganda, biz shunamiz ki, tez yurima diganda, shunamiz. 25:48 Lekin, bittanima alaqasi, bak, tez yurima diganligi, tez yurishlik insanda, orta ki yurishligini, tez yurishligi mokon, lekin, yox, bittan, yurishlikini alib, insanda butun hayatini itibar konuyak bittan, hama nasida orta miyana bolishlik. Insancideyam haddan ashbit masligi. 26:05 jidiyam, uskeçlik diyal qoymest, digi həməy islərdiyam. Xini yüçün, Allah Ta'ala yexsh qyrə digiyan əməllər, davamiyib ugeni, gerçi az bugeniyam, az busiyam. Xini yüçün, bir denigi köbboli uzulib qoyendan qyrə, az busiyam, davamiyit kəndigi, Allah Ta'ala qesimliyir, abul edi əməldiyam. 26:19 Mu'tadil bolishligi insanda, hama xalatlarda, bu nasi mu'tadilliglikin qishunish qerek, mu'tadilligdiyam, hama xalqil qishunadir. Bura biyi parmaligdiyam, mu'tadilliglik qishunadir. Lekin, u mu'tadilligimiz, bu mu'tadillig qaystamandan, judeyam haddan ashk kishlikden, judeyam suskashlik qilishlinin orta miyana bolishligi. Bu, bizi shariatimiz, mu'tadilligke foslangan shariatdir. Yahudili dini basi nasiladi, judeyam haddan ashken, xristiyalini judeyam suskashlikki ketken, 26:46 Shunu ortasdigi bugan islam dili, bu mu'tadillik dili dili. Demek islam amallari bu uchi insani yashashligi, ane uzimzi halatimizda, bu insani mu'tadil yashashligi dili. Bu yuqar, yadizda hadda qashmastan, yuki uskashligi kitmastan. Ana undan kiyni etki maqdudin insa, qiki azini pastatif yapargin dit, azini baxirmagin dit. Ma'alum ki, yuqardigi bugan nasilani qibkigan adam, ya bu adamlarini yashashligi qebi yurgan, yamanilgidan qaytargan adam, bu adam kibirlanmasligi qerek. 27:16 adamlarin ortasda, orta miyana, boroshik kiri adamlarin yan qinab qoyadiyan xalatdiy ma'az. Shunindik, awazini fasilatkin diganda, awazini kim belatlatadi? Adatda, hucjat yok boygan adam. Bira onu ocirishlig uchon, awazini ocirishlig uchon, bu adam ki praq, awazini gutarat. Hucjata mandan maqlub boygan adam ki praq, munasabilan tahdis qiladi. Wallaha la, buna sana hamd shun say bolad, sen ushundi qamaygin. 27:39 awaziyni pesaytirin gapirgin, chunki, yani, ayto utganimizdik, hujjat damandan maqlib bogan adam ushindi qilatsin, hujjatiyni hitabdi qiginda, adamlargi keyin, gapirginiginda, awaziyni balant qimastan, oshqirmastan gapirgin. Nimega, chunki, inna ankaral asuwatli shawtul hamir, awazidlarna judeyim, xunik bogani ishekni awazi dit. Chunki, ishekni awazi nina, adam beyzar bolad. Qulaqigi adamdi yaqmiyidi. Mesalan, ayteyrik, azan bolib, balant aytsilsa, adamdi qulaqigi yaqad. 28:08 Bələnt aytilgin taqtirdiyam. Likin, avazlari bar ki, ularini kütariliştigi insandi nirvigi oynaydi, umman insan bunu yaqtarmaydi. Demek, həmi avazlaran bələnt boliştigi yamanmasa ki, bəz avazlari bar ki, unu kütariladigan busa, mənə azan goxsha, bu nasilan adamlar uçun, yaxsli kaniye işlaligan busa, insan rahatlanadi. Likin, bəz avazlari barakan ki, bəz avazini berislik, avazini çıxarislik orillari barakan ki, bundi bugan orillarda insan avazini tasda çikirik. 28:37 çünki bunda insan awazini belatlaştigi yoddi, isheqni misaligi beddi uxratiliyatdi. Ali ayto utkandimizdigi inson buru qasmini uzu awzini qirisdigi uchon, awzini qitarib bakarishligi, goki bu misal, basqa urunlar diyan kireyisi bugan urunlar diyan bakarishligi, albatda bu tarbiye uslubi dan imaz, xunin uchon beddi xam, shi isheqni awazidik boladi debdiri beddi. Buna sanju diyan bir xunik bugan suribki tamsil qilib aytiliyatdi. Insani bazan, 29:04 yani bu hayvallarini ishe, bundu yakinişlik. Hayvallardan bolib, akilsiz bugan hayvallarini ishe. Bazı hayvallar bar, akilli boladi. Çünçün, akilsiz bugan hayvangi kibro, işşekni misal kirtirladi. Işşekmi yedi ila diyoki işşekni misal kirtirladi. Bazan hayvallarini görsürcük, ançinti nasulargi aqli itik kirligini bilamizdiyken, işşekti unçali yemes. Çünçün, bitti wallaha alam, işşekni misalini kirtir vetti ki, demek insan uşendi bugan hayvallardan. Yani adamlar nafritlana diyon, adamlardan bu qaliştiden insan... 29:34 saqlanisni kerek khas satan yukar digi bugan sifat digi bugan kimsela. Yani, adamlarini yaxsli ki biyorib, yumaydan qaytarib, cemiyyatgan bilan yasab. Shundi boli digi adamlar, demek, ibadatini yam yaxslashlik kerek, Allah bilan bugan alaqasni yam yaxslashlik kerek, bashkalar giyam, etibarini qarashlik kerek, shum bilan birgilik de, akhlaqini, adabini, judeyam gozal qalishlik kerek. Bulardan khas satan, taski bugan akhlaqlarini ayitib otuldib itte. Kibar qalishlik busin, peki buz ağzini götarib. 30:02 həmə nəsələ dorti cəmiyanı boliçtikdiyikən, mənəvi bogən tomondan, qalbi bogən tomondan həm insani akhlaqlari cdiyanbar gozal boliçtik kirek bolidi. Mənə şu vasiyyatlarina Luqman Hakim özünü farizantiye qalib ötdi bu, shun isun Allah Ta'ala bu nəsələni ikintirdi ki, bu harbi insan bundan özgersi, khulaqsa, faydalar aliçtigi mümkün bolidi. Shun isun yuqaldayti voddi ki, hikmat, mənə shun asla, hikmat, duniya, aqiratda insani fayda biyradigan nəslar giyollab qoyisdik, unda zara biyrad 30:32 qaytar islik, mənə shu nəsə hikmət borad, dədi. Allah Ta'ala iddiki, qay siqri insange hikmət beriladigan bu siqlarda bu insange cüdeyam katta yaxsli berd. Cüdeyam katta yaxsli beriladdi, dədi. Mənə shu demək insanna, tarbiyevi üslublara, mənə shu nəsə insanda usha hikmət bor isligi, demək yuqar digi, hikmət berildi, shikru ana qigan Allah Ta'ala qidi isligi, demək insan özü shikru ana qil isligi, farzan tariga boradigan. 31:00 qornaq bolishligi, ulargaytali yonnasin tasidli ya bolishligi, manashu nasilargi alib geladi. Manashu demek, naiturtilgan usha ayatlar, bu ayatlar da itqatgi ham taalquli bogan nasilani, itqatni togurlaslikgi chakarildi, ibadatlargi chakarildi, adamlargi itmar qilishligi ham, adamlargi ghanbilan ishishlikgi chakarildi, shundik ulargi muamalani hamchirali qilishligi, ada bakhlaqti gozal bolishgi togursa, hul naskilan bedda, dinni toguk suratdigi bogan, 31:30 Məkiddədi, məz min mənəşməsəni qiçirəyitirilgən suratda bizgə bihirti bayan qilibətdi. Huddi, Cibril alayhissalam Peyamber alayhissalamda aldi, kibdur baytadi ki, iman xaqqa, barinci iman xaqqa da soraydi, islam xaqqa da soraydi ki, nikgin, baz qiyamat alamatlara, boshkala xaqqa da soragendan ki, Peyamber alayhissalam, kimi kendigini bilaslar midib soraydi, sahabalardan kitkendan ki, Allah Rasulun özü biladiyani bilmimizdigan baytda, Cibril alayhissalamın di dini ilerde uriyatkandiki gandadiydi. 31:59 Subhanaka Allahumma wa bihamdika nashiru billahi ilaha illa antana astaghfirika nafibu ilayk. Allahumma ta'la ilim a'lamtana wa a'limna ma'iyam qa'una wa jilna ilim a'limna.