خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 Bismillahirrahmanirrahim 0:36 Cəyindən bir gün, ya ki, bir yərim gün ilgəri, Qanah Vadisi yaqını dəqi, Aynayın tağının aldı dəqi, Səbəxənin ortəsində düşdü. Bu cay, Uxud tağının Cənubi Qərbi təmanı da caylaşkən. Tüyələrini isə, şu yerdəki musulmanlarının ikinləriyə qoyub yubardılar. Rasulullah sallallahu aleyhi və səlləm, özlərinin əskərləri bilən cümək günü əsr namazından keyin, 1:06 Məscidin nəbəvidən Ruhud Taman çıxdılar. Bu, Hicri sənənin 3-ci ili 14-ci şəhval günü idi. Onlar Səniyyət-ül-Vəda'dan Şəhud Tamanga yurdular. O şeirdə münafiqlərinin başlığı Abdullah ibn Ubəy ibn Səlul öz əskərlərlə sərildi. Bu, isə Rasulullahın aldıngı adım qoyuşlardan çəlqitmədi. Bir-pəs üçlənib qalınanlardan sonra aldıngı Şəyxəyin Tamanga yurdular. 1:36 və uşaq yeri əskərlərin çürüb tayin namazıya qədər qaldılar. Tayin namazıdan sonra, onlar düşmən əskərlərdən uzaqraq buluş niyyətində, yollarda səhəl şərqi tamanga müayil bulub, davam etdilər. Yolları da Bəni Harisə məhəlləsindən otdular. Qanah vadisi yaqinədəki Uhud tağının bir dərəsi gətişdilər. Tarixi mənbələriyə görə, üç bu cay, vadinin ləbi bilən Uhud tağı arasındakı eyni tar cay buluyan. 2:08 Aynəyin tağı bilən, uxud tağı arasında bəzən sel aqıb durədəyən səyaz bir vadi bolu gəndəki təqrislər və ayətlər var. O, əsasi aqım, ya ki, onun şəhəbcəsi boluşu mümkün. Qəndəy bolu gəndə həm o, quruq və səyaz idi. Rasulullah s.ə.v-nin şu məkanına təllə gəndəkləri, müşriklərinin əskərləri qöbləgi-müqabiləgi cüdə xidmətli bolu gəndə idi. 2:37 Ularının cəyindəki adətləri boyucu iki taman əskəri bir-biriyə qələmə qarşı rəvişdə səhv tartışar idi. Rasulullah s.a.v. əskərlərini, yüzlərini Mədinə, orqalarını Xud tamanga qılıb səhvlənirlər. Şündə əynək intağı, ularının çət tamanları da qaldı. Onun üstəgə Rasulullah s.a.v. oxçılarını qoydular. Müşriklər isə 3:08 ularının qarşılarda səhvləndilər. Üçündə ularının yüzləri Uhud və orqaları Mədinə təmanı deyirdi. Ularının oyun təmanları da Xalid ibn Vəlib və İkrimə ibn Əbi Cəhl başçılığı dəqiqə atlıqlar barədi. Cəhəng, Quy dəqiqə tərtibdə başlandı. Müşriklərinin bəyraqdarı Təlhə ibn Əbi Təlhə aldıngı çıxıb, yekkə-miyəkkə vuruşuşuqa musulmanlardan birini təklif qıldı. 3:39 Qunga Ali ibn Əbi Talib çıxdı və iki qoşun ortasındakı meydanda Ali Təlxanı öldürdü. Şündə Təlxanın inə Osman çıxdı. Qunga qarşı Həmzə ibn Əbdülmuttalib çıxıb onu öldürdülər. Şündən ki, iki təman əskərləri bər-bərləriyə qarab hücum başlədilər. 4:09 Müşriklərinin bəyraqdarləri kətdə küçü təşlədiləri oğlardan kitmək üçün 8 nəfərini öldürdülər. Şübdən müşriklərinin bəyrağı yıxıldı. Müşriklərinin atlıq əskərləri aynəyin tağı təmanədən xücum qılıçqa urundular. Tağdayı oxçu əskərlər, onların üç marataba urunuşlarını küçükə çıxardı. Bəyrağı tek durmaya qalgan müşriklərinin mənəviyyətləri çöxdü. Çün də onların bəziləri artqət sərlə başladı. 4:40 Musulmanlar isə ularının orqasından ergəşib, ulardan bəziləri müşriklər kerib düşkən cəyə qəçə yetib barıqlar. Müşriklərinin bəzi əyalıları taqləriyə qələb qaçışını başladı. Musulman askərlərinin bəziləri müşriklərdən qalqən ölcələrini yığışqa kirişib getdi. Bəziləri isə ularının çadırları qəçə kirib barışdı. Cəyinin birinci rəhzələri onda bulub ötkən məydanlar boşəb qaldı. 5:14 Cəyind tügədi deyən oy bilən, özlərinin başlıqları Rasulullahın cilməklər deyən buyuruqlarını istətkənəyə qəməməy, əksəri pəskət şub öz şirikləri bilən olcə yığı şəkər şifq etdilər. Xalid ibn Vəlid oxçilərini qüzətib durardı. Onların öz orunların təşəqənliklərini qörgən zəhatı, özünün atlıq askərləri bilən qalqən oxçilərə hücumlu ötdü. Mənbələr Xalid ibn Vəlidin oxçilərə yetib barışıda, 5:49 həysi yoldan gəlgənini anıq etməyin. Bu arada alimlərinin bir neçə xılıq fikirləri var. Bəzi alimlər Xarid ulərinin ədədləri kəm bölgənliyi üçün doğrudan-doğru xücum qılgəndisələr, başqa alimlər Rumad tağını eylənib ulərinin artlərdən gəlgəndi belgiləyirlər. Alimlərdən yenə bir taifələri, cümlədən Mədinə tarixi və əncə yaxindən təniş bölgən alim, Əbdülaziz Qarı fikirləri yekora, Xarid ibn Vəlid, 6:19 Xud dağının tamamən arqasından əylənib gələyən. Xalid ibn Vəlidnin arqa tamamından hücumuna uçuşluğu, arqaya təsərrüləyən müşriklərə dəldəb olub, onları çəkinişdən qayıtardı. Çünki onların bəraqlarını əmrə Əl-Hərisiyyə bələnd götürdü və müşriklər, ordlardan ergəşik periyadkən musulmanlara qayıta hücumda oturdu. Meydandayı xalət, Mirdanəyə tezgərəkə əyləndi. 6:48 Bungə səbəb, musulmanların meydanda tərqalib keçişləri yox, müşriklərinin iki təmandan kirləyətkən əskərləri ədədinin kət təliqi buldu. İki arada qanlı vuruş əvcəgə çıxdı. Bəzi sahabələr şerikə və mərdana varcayın qıldılar. Bəzilər qaçıqa məcbur buldular. Musulmanlara kət də təlafət yetdi. Bu xacirlərinin bəyraqları Musa'ab ibn Umayr r.ə. şu yerdə şəhit buldular. Bəyraq yıxılışı bərabəri də 7:17 qorx musulmanlar şəhit buldular. Rivayətlərdə gelişdikcə, Rasulullah sallallahu aleyhi və səlləm əskərlərgə yaqin caydı. Bir çəkədə ətrafları da bəzi sahabələrinin xümayəsi də cəyini küzətər edilər. Xalidnin xücumunu qurgənləri də əskərlərinin yığışqa urunub, onlara xütab qıldılar. Bu kişinin avazlarını eşitdikən müşriklərinin bəziləri öldürüş məqsədi də yaqinləşib, 7:45 hətta Rasulullah sallallahu aleyhi və səlləminin yüzlərini yaraladılar. Atraflardakı dövgürək sahabələr uqşını qatlıq xımaya qılıb, ulərdən 10 bittəsi şu yerdə şəhitli oldular. Şu arada Rasulullahın buyruqlarını eşitikən sahabələr həm yetib gelib, qleykü, nəyizələr bilən xımaya yekrişdirlər və müşriklərini Rasulullahdan uzaqlaşdırdılar. Rasulullah atraflardakı sahabələr bilən 8:17 dərənin ortəsəyə qərəb taxt aman yurdular. Və onlar tağının bir xəvatır cayıqa çıxıb aldılar. Artlərdə hücum qılgən müşriklərini tağa çıxıb uygulayan bəzi sahabələr qeydlərdilər. Müşriklər bundan artıq zərbə verə alməsliklərə əmin buluyacaq, vuruşunu bəhs quldular. Onların komandanı bulmuş Əbu Sufiyanlı dağ qılıb, bu, Bədrdə buluyan cəngə cavab. 8:53 Yəni, bir ildən keçid Bədərdə cəhin qılıçqa təyyar rələmiz deyə Məkkə təmanı yolu aldılar. Müslümanlar cəhin meydanaya qayıtıb düşüb, şəhitlərini yığdılar. Onların başçılığı da şəhitlər səyyidi Peyğəmbərimizin əməkiləri Hamzə ibn Əbdülmüttalib rəziallahu anhu bar edilər. Hint onu musləq qılıb, qulaq burnunu kesib, çəvaqləp təşləgən edib. Rasulullah şəhitlərgə cənaza oxub, onlara dua qıldılar. 9:25 Sonra o şəccən meydanəyə komşuqa büyürdülər. 9:29 Allah öz vəadəsinin üstüdən çıxdı. Sizlər onun izni bilən kafirlərinə qırabaşlədiyiniz, ta suskəşlik qılıb, Peyğəmbər ə.s-nin fərmanları bu arasında tələşif artışqan və Allah sizlər yaxşı qoruyan nərsəni, yəni qələbəni qözəngizlə korsətli qoyuyandan keyn, Peyğəmbərinin əmrdən baş tartıqan payitəngizləkə bu üstünlükləriniz davam etdi. Arayınqızda dünya istəyən kişilər həm, ahirət istəyən kişilər həm var idi. 9:55 Sonra sizlərinin imtihan qılışı üçün, ulərinin üstüdən qələbə qılışı ornəgə məqlubiyyət tamangə bürüyü vardır. İndi günahlərin qizni af qıldı. Allah iman eqələrigə fəznu mərhəmət sahibi boluqən zatdır. Bu cəndən alınış gərək boluqən dərsləriqə işarə quluq ki, ayətlər nazır oldu. Allah ta'ala, momunlərinin Rasulullah s.ə.v-nin büduqləriyə heç bir xilaf qılməsdən, 10:22 bu işin işlərə işaraq kıldı. Asilik bilən, mənə şun dexalətlər yücəyik gelişi mümkünləyini bildirdi. Onların şun dexalətlərə düşkənləri də səbir və təbəkkül bilən Qurəş və Taatda bərdə olan bol işlərə çəkirdi. Şübhəsiz, Uhud cəngi də cüdəkətdə ibrətlər var.