خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُذْلِلْ فَلَا هَادِيَ لَهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَّا إِ 0:29 Allah subhanahu wa ta'alanin faizli bilan manashu masjidga, shamba, künlik, islam, adabi darsiga cemlenib oturibmiz. Bu dars evvel mrakmalakan masjidda utgenidi, indi inshaAllah bu masjidi koshirildi. Allahnin tawfiqi bilan, Allahni faizlidin, yana sorayimiz ki bu darsini davami bolusligini. 0:59 Avvala, uzumga, vaqala görse, barchamizga, manfaatli, faydali bolusini Allah subhanahu wa ta'aladan, soragan halatta darsimizin başlayimiz. Islam adablari cidahem ki, biz undun bir parchasini azgina muddatdi utdik, insha Allah, shu mausum, mabaynada, halgan adablari ya tohtalamiz. Bugungi tohtalmachi gogan, 1:28 İslam adablarini biri, bugun-bugun hazırgi darsligimizde toqtalmakciv oganimiz. Al-amru bil-ma'ruf, wal-nahyi anil-munkar. Ma'ruf, yaxshi narsalarga, bazı kisilar ma'rufni shariyattaki, bugulungan narsalar diganikan, shariyat bugurgan narsalarga, biz ham adamlarini, awala uzimizni, kanadanimizni, keyin konuk usunimizni, 2:00 barcha kishilarni shariyat buyurgan narsaga buyurishlik, wa nahi anil munkar, shariyat qaytargan narsalardin awwala uzimizni tiyib alishligimiz, wa qeyin khanadanimizni tiyib alishligimiz, wa konu koshnilarni qeyin qalavirse barcha mumin musulmanlarni, wa basqa kishilarni ham nimadan shariyat qaytargan narsalardin qaytarishgi haraket bilish. 2:31 Biz bu dərisgə toqtalişimiznin səbəbləri bar. Əmr-i mərif, nəhi-i münkərni bizgə nəmək ərəkibar deygan saval tuğuladi, öz-özdən. Min alın bulməsəm, min qannay əmr-i mərif qılaman, bunu nəmək ərəkibarikən mingə deygan kişi buladi. Köpçülükke mənşi saval öz-özdən kilişi mümkün. Biz bu dərisgə toqtalişimizdə səbəblərgə işara qılıb edemiz. 3:02 En birinci səbəbi, dualarimiznin qabul bulməsliginin səbəblərdən biri, biz əmr-i məruf, nəhi-i münkərni təşləyəndiqimiz səbəbli dualarimiz qabul bulmayan. Ancaq-ancaq yasal kişilər bar, məscitlərgə dua tələbi də xatlar yollayan. Dün məscitdə imamlar və muqtadiyilər, şu yergə namaz oxşekigan kişilər bərcəsi, 3:33 qol qotarib dua qilyabdi. Lekin dualarimiz qabul buğmayabdi. Musibet qushqayn kishilar bar, dua talebidekiyabdi. Lekin qollarimizi qotarib dua qilyabdi, biz dualarimiz qabul buğmayabdi. Xunin in birinci sebebleri, bana xu emru marufni tashlashdir digan kendi. Huzaifat ibn-i l-Yaman radiyallahu anhu, Peygamber ilayhi salamdın, ruwayat digan hadiste, 4:05 اَوْ لَيُوشِكَنَّ اللَّهُ اَنْ يَبْعَثَ اَلَيْكُمْ اِقَابًا مِنْ اِنْدِهِ ثُمَّ لَتَدْعُوَّنَّهُ فَلَا يُسْتَجَابُ لَكُمْ 4:35 Bu nesani tashiygan vaxtinlarda, Allah subhanahu wa ta'ala sizlarni, uzinlarni ikinlardan bir cazalat koyadi ki, iqab ki, caza bir koyadi, geyin, sizlar dua qilsaynlar, duaynlar qabul gomaydi, dedi. Yana bazir rayatlarida, fimmah layad'u uxiyarukum falayustajawlakum, sizlarni in yaxshilarinlar dua qilsayham, dualari qabul gomaydi, dedi. In yaxshilarinlar dua qilsayham. 5:04 qabıl buğmaydi. Xun üçün, xazir yukinda qarayib turib, en yaxshimiz xalan cebo sekerekde barib dua alamiz, dekin öxe dualar qabıl buğmayabdi. Birinci sebebi, nima üçün, emru maruf, nahi munkar darsligi etukdayatganimizni sebeblinin biri, bu, barchega taallukli bogan sebebi. Bu yerida alimem dua qiladi, özü üçün, amiyem alim buğmaygan kishiyem dua qiladi. Demek, emru marufun tashashlik bilan öxe dualar qabıl buğmayabdi. 5:34 İkinci səbəb, bu dəriske toktaşimiznin ikinci səbəbi, biz cidəkü bradərlərinin, Allah razı bozun, dərislərimizgə atnəşiyyat gənligini, ya ki ilim məclisləri də yürgənliklərini görüb, bir xursan bolub, qalbimizdən bir xursanchilik geləb. Dikin, hanadanlərigə, bir barib kiradigan bozəngiz uylərigə, 6:08 İslamdan bir harifini yam tapmayiz. Yudayam uzaqda yashayatganligi, bir cahalatda yashayatganligini goreyiz xanadan. On yillab, beş yillab, darislarda, jumalarda, shu emri maruflarini ishtiyan bradarlar, nahatki uylariga barushu emri maruflarini uylarida munkar narsani qaytar ishmasa. Nahatki uylarida emri maruf qil ishmasa. Manashini uchun ikinci sababi, 6:39 Biz bu dəriske toktaşimizde ikinci səbəbi şur. Üçünci səbəbi, bu dəriske toktaşimizden üçünci səbəbi, indi namaz gekirgen braderlərimizni, əmru-mərufni qanday qilişini bilməyik qala digən xalatge çukenlərinig vahib oldib. Min bunye bəzi özümüzge gigen, saval bilan muraca qib gigen, yigitlərini və ayallarini qaytib dermax cimen. Bir, 7:13 özümüzni şu kuslaqdan bir ayal, bizge muracatib gigan vaxtida namaz okuyatman, xicab gecirdim. Likin, meni kiyogum, meni shun halsadan meni tos yabdi. Shuj orinda kanday qilib meni cikib getishim gerey, ya min talagimni tos orayinmi, deb muracatib gil. Yena baska bir kishi oğludin iskayak qilib geddi. Masjidga yuvargan edik, masjidga barib derro, 7:45 bir həbdə on kün yürüb, məhciddə dədəsigə gəb qaytaradigan bulub, siz haram tafuk geliyabsiz, siz unday qiliyabsiz, bunday qiliyabsiz, deb, üvdə cəncəl kötaradigan buf qaldı oğlun, deb, kirt. Demək, az ginə məhciddə qatnashiblan, az ginə ilim alashiblan, dər raw üvdə, nima boladi, cəncəl boladi. Bunu səbəbi, qanday qilat, emru maruf qiliş kerek, 8:13 qanday qilib, nahi munkar qilish qereginib bilmaganlik sababda manay shukalib gec shuninad. Qini qun biz bugungi darsligimizni, amru marufnin zarurligi bugungi gunda wa uni adablar yapuq talamiz. Allah nas qijan busa. Amru maruf, nahi munkar, cudaham zarur goganligidin Quran-i Karimda 13 ayatda, Quran-i Karimda harqil suralardan 13 ayatda 8:42 Allah Ta'ala emru maruf haqidi gafirdi, nahi minkar haqidi. 33 hadis emru maruf, nahi minkar haqidi varib oldu. Və sələf salihlərinin əsərləridən 13 də əsər varib oldu. Birinci emru marufnin zərulligi, biz başqa ümmetlərdən yaxşi ca'imiz, Allah Subhānahu wa Ta'ala bizi mahtagən ca'i, başqa ümmetlərdən bizi mahtagən ca'i, 9:14 أَشِي أَمْرُوا مَعْرُفُكَ وَنَهِي مُنْكَرُكَ أَمْرُوا مَعْرُفُكَ بُيُرَدِي نَهِي مُنْكَرُلَرْدَنْ خَيْتَرَدِي ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ 9:43 yamanlikdan qaytar astilar, dep turub, Allah ta'alan maqtadi. Baxqa ummatladan bizi uzgece gub turadigan ca'imiz, mashi ca'idi iken. Bizar isi, ademlanla yaksilik, yamanliki kit yebsa qoludin usheb tartib, yaksilik ki afgeladigan bolsayk, shinda biz yaksib olarkarimiz. Yamanga koshilganda yaman bolub, yaksige koshilganda yaksib olub, maxis kekirganda musulman bolub, kocacay cikganda fasiq bolub kiti voradigan bolsayk, 10:12 Biz din rasla ümmet ulamiz. İkincisi, Allah subhanahu wa ta'ala ütyen ümmetlerini lanetledi. Lanetləşliyinin səbəbi, ular amr-u maruf məhîmün qərq-ı məgenligi üçün lanetledi. Hənə, Peygamber sallallahu aleyhi və sallamdın, Abdillahi ibn Masud radiyallahu anhu, ruwayat qizgen hadistə, Peygamber aleyhi salam etdi ki, 10:44 fayaqu kana rajulu yalqar rajulu fayaqulu ya hada ittaqilla wada matasna. En birinci dedi, beni İsrailga dedi, Musa a.s.m. qavmiga. Dinini buzadigan nasa, en birinci kirpdigan nasa, dinini buzishta kirpdigan nasa, en birincisi dedi, bir kisi dedi, shunday bir bradariga yolu qardi da, uni bir günah isqiliyatganini, ya ki öznin shariyatga muafot bomagan bir 11:15 ij qiliyatganini korisa, ey falanca, sen shu ijni qilixtin Allahdan qorq, deb aytardi, ded. Bu birinci güni yoluqyan vaqdi da shugatini aytardi. Keyin, bu senge halal bomaydi, sharyatta bunge ruqsat yok, deb turub, unni qaytarardi, ded. Keyin, ertesi günige yoluqyan vaqdi da, ertesi ge yoluqgan vaqdi da, 11:45 qaligi bradari, yena xu gunaxni qiliyasi, sekin yanida indamestan otru oraydi. Kechi ekgen mami bu, kimi etdi? Bungi yuzmati ekgeni imlan bayribi kimi edidi, sekin yanida otru oraydi. Indi niga, kirik bolib yeb, iciyib, bi malal otru oraydi deydi. Allah saklasin. Muginda bazı damlalarimiz, shunaqa caylarda oturuq, shunaqa adamlar bilan oturuq, ularga emri marif qimestan, indamay oturuq yeb, unin vacifesi fakat qo. 12:19 Akhirda, Qudayn akhirda, bir Qur'an talavat qibbirish, min wazifamdi bilib cixitibgin adamlar Allahdan qorqistin. U shambilan birge shirik bobot ristin. Keyin, shirik bolib qaytarmasizdi ded. Mene shunday qilyan min ki, Allah subhanahu wa ta'ala ulalinin qaliblariga mihir urub qoydi. Wa Allah ta'ala mene bu ayetni nazil qildi. Lu'ina alladhina kafaru min bani isra'ila ala lisani Davuda wa Isabni Maryam. 12:50 Zalika bima asaw wa kanu yaqtadun, kanu la yatana hawna an munkarin fa'aluhu labisa ma kanu yaqtadun, dedi. Bani İsrail qawmi, dedi, qawmadan kafir bugan kishilar, Dawud a.s. wa Isa ibn Maryamnin tili arqali lanatlandi, dedi. Shuu kishilarga Allahnin lanati bulsun, dedib, shurigan vahlada bular, tila vaqqil birishti, shular arqali lanatlandi bular, Bani İsrail. Nima yukin diganlarda, 13:20 Ular yunax qiyanlari sababli, ve yaqtadun tajavuz qiyanlihlari sababli, emru maruf nahi munkar qima qiyanlihlari sababli. Kanu la yatana haunan munkar. Munkarini korisa billa otura urardi. Birinci gün qaytarardi, ikinci günü şehirik bubkite urardi. Manashu sabablik ular lanatlandi dhidi. Labiqsa ma kanu yaqalun. Ulanni qiyan ijlari qandayan jamandur dhirdirib Allah ta'ala dhirdirdi. 13:51 münkarini körgen vaqtta münkar bilan birgə kit yetkən, bradarlanini körb qasa, bradarlar bilan atbaq yaxshi imanlik kishi boqbar yetkən adam Allahtan korkusliyi kərəkdir. Ükünci səbəbi, əmru ma'rufi, nəhi münkarini zərulligini, üçünci səbəbləri, əgər yeryüzdə fasad köpeysə, Khubus deyidi, taygambar a.s. Khubus kəliməsini işlətti. Biz bu kəliməni qayabda işlətəmiz, 14:20 Taharatanay kirehkinda Allahum minna a'udubike minal khubsi wal khabais degib degib eytemiz. En iblas narsalardan wa khabais shaytanlarinin ham en xabislardan panaktilayman degib eytemiz. En nacasat cayda islatilnadigan narsa. Manashunaqa nacasat narsalar yeryuzide kubaygan waqtda degib. Allahnin azabi hammaga birxil gelab degib. Biz degi adamlarimiz, kucidegiler günah qiliyabdi. 14:53 Nishaa Allah, bir nima bose, ulargi keledi, shu gunaq sebeblidi, bqamaylik. Bu azab, Allahna azabu kelediyan bose, köcedegilaren, masjiddegilaren, hammasi bille gidishadi. Shuni, Numan ibn-i Bashir, radiyallahu anhu, fayganbar aleyh salamdan rivayet digiyan hadislarda, masalul qaim ala hududillah wal waqifi hadidi. Allahnin hududlarida, yani, karyat yoluda mahkem yurgan kishilar bila, 15:23 şariyat yolunu paymal qiliyatgin kishilarinin misallari diri Huddi bir kemage minishgan vaktida keme iki tabakadan ibarit. Pesk tabakasi va tepe tabakasi boyan kemage minishadi. Ximda kim tepeda oturadi, kim peste oturaddi isse, ular ortada qur'a qilid, qur'a bilan yeshamizdir, ortaya qur'ate shashadi. Bir cemaat kemenin pesi da buladi, bir cemaat 15:52 tepeside boluslik nasibasi boladi, Qur'ada chikyan nasibasi. Chundda feste oturgenlar, kemani feside oturgenlar, bir mertde tepege chikib su alishadi, iki mertde tepege chikib su alatda, keyin aqishadi ki, kelingar nukul tepedegilergi özimizin harekenligimizini, muhtar yekenimizini korsatib, bulargiyam azar yetkizmaylikta, kemani tagini texakalaylik, su özü bizgi chunday chikib koyakaladi, deb kemani tagini texikini harakat qiladi. Xu vaqitda, 16:21 Tephada turganlar degidi. Oshalarini qoludun ushlar toqda qoy, buni qimad demasa, birga gharg bolad degidilar. Baygamar a.s. qirayli misal getdirdi. Musulmanlarini qanda gharg bob getishini, yudiyam gozal misal bilan getdirib qoydib. Tephadagilar musulmanlar, masjiddagilar, Allahni hududini qilayakin kisilar, Allah huyurgan amirlarini bagargi itaq qilayakin kisilar keman tepasdagilar. 16:53 Kemani fasi dagilari yese, dunaqla diganlar. Deyikin, shkilarini qoludin ushamasayniz, billa qarib bolaymiz. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, Ummul mu'minin Zaynab binti Cahshnin radiyallahu anhu dun varib bolayan hadiste, bu ayallari Zaynab onalarimiz eddi ki, ya Rasulullah, bizde salih kishilar bolay turub, yaxshi kishilar bolay turub halak bolaymizmi diganda, 17:25 Xu xubz, iplakliklər, arag iqish, zina qiliqlik, oğurlik qiliqlik, Allahmi hududlar qaymal qilingan vaqtida, manashular kufayib gitgan vaqtida, billa xalaq bolamizdiyit. Xuni emri marif bilan toqdatilinmay digan bosa, xuni da billa xalaq bolamizdiyit. Peygamber sallallahu alaihi wasallamdan Aishan amiz ruwayiq digan hadista, qiyamat güniga yakim boygan vaqtida, kihabiga, 17:56 kəbəni buzulat deyişkət, qiyamatın alamatlari shu, kəbəni buzushkiyə bir kattə əskər cəmlənib kəbəni buzushkiyə gelədi. Shu əskər kəbəni buzushkiyə geliyatdiyan vaxtıda, bunin avvəlgidagilarini, shuncali qibki, akhiri korunmaydi. Akhirdin avvəlgilari korunmaydiyan dərəcəde kattə əskerdi. Mənə shu əskarini ikidə, bazı kishilər, bazı kishilər, 18:27 Cüda paydaqla digan botmuzda, xunca kattta askar kelliyab genekan, bularga indi yey digan, içe digan nasi keliyab, abarub-satuvalaylik digib, yugirib-abarub-sata digan, xuyarga bazarcilar yugirib cikxadi. Xuylarga satuvalaylik payda qilamiz, itibaravar satuvalamiz digib. Ularan billa nasi lalini satux uchum billa cikxadi. Qafihim asuaquhum digib. Uzlari bilan birga bazarlariyan baridi digib. Demek, cüda kattta askar kelliyagani peyamalik sana ufadalayagdi. Xunday barayatgan vahdda, 19:00 Allah, Subhanahu wa ta'ala, ulalini yergi yuhtiratdi. Awaligisini yam, wa aqirgisini yam, hamasini yergi yuhtiratdi. Shundan shanami zaytiki, ya Rasulullah, ulal, askar, kaban, buzux maqsadidaki diyatganidi. Lekin, bazar niyatida yugirib, bechara, bir nasta, bir tangi, iki tangi bosim digib, chukgan kishi, varidi ikida. Bazar maqsadida chukganlani, nima bolaydi, digibla. Ulalini yam yuhtizadimi digigandi, fayqanbaray salam, ha? 19:32 ular ham shular bilan billar yer yuzub gedaddi. Lekin qiyamatda niyatlarga tarab tatilgizilladi dirlar. Shunu uchun ulamalar eytan ekin ki, Man sha'araka ahlal batil wa zhalim fa innahu yakunu ma'hum fil uqubadi. Kim dunakhtarlar bilan dirga shirih bose dünyada, ve zalimlar bilan asilar bilan dirga bose, ular azabda shular bilan shirih bu gita uraddi. Dünyada qarab oturgani yok halimiya. 20:02 Shunu uchun, azgina bayramlar buqqala diyan bosa, bizan shu bayramlardin faydalana balishka hareket qalamiz. Munahlar kofayaligan bayramlar diyan, bizan shunga shirhi buqqalashka hareket qalamiz. Shun asalarga ahamiyat bir khoj kerek. Biz, emru maruf nahi munkanin zaruzligini yapirdik, endi unu hukmiga toqtalamiz. Keyin adaplari qotamiz. Emru maruf nahi munkanin hukmi, albatta u, alim kishilar uchun, 20:36 fariz bol orad. Lekin amma uchun icidin alimlar turub, amru maruf, nahi munkar, qisa hattak-hattak ishlar dadaydi. Bashkalardan sakit boladi, farizi kifaya bolad digan. Amma amru maruf, nahi munkar, farizi ayin boladi. Harbir kishi uchun xashan farizi ayin boladi. Bashka adamlar unga aralashamay digan vaqtda, xu kishi uchun farizi ayin bolad digankan. Bunga misallar, 21:05 Siz uyunizda ayalinizni namaz urgetishiniz, ayalinizni xicabke buyurishiniz, uyunizda farzainitlarinizga sizini karashtishini, emr maruf qilishiniz, nahi munkar qilishiniz, sizgi farzain qiluri. Uyada ahli ilim kedib sizin hanazaninizda emr maruf, nahi munkar qilib, urgetish shartmaz. Har bir adamgi, demek, farzain bukbalarikan, uyuida munkar koruniga vaqta qaytarishi. Marufge, uyuida buyurishligi, 21:37 Nima bulu uradi, farizi ayin bulu qalu uradi. Adaflariga toqtala digan bulusayq, Anas ibn Malik radiyallahu anhu ayitganikanlar, Peygamber rey salatu was salamgi ayitganikan, Amru maruf nahi munkar qashan tarqil nadi, qashan toqtati ladi, tarqil nadi, qilimmay qoyad diganlarda, Iza zahara fikum, ma zahara fil umman qoblakum. Agar sizlarda awvelgi ummetlarda tapilgan nasa, tapilsa, shu vaxta amru maruf qilimmaydi, nahi munkar qilimmaydi diganikan. 22:09 Awalgi ummatlarda niman nasi tatulgan? Awalgi ummatlarda qaysi nasi tatulgan diganlarda etkanikan ki, al-mulku fi siqarikum wal-pahishatu fi kibarikum wal-ilmu fi ribalikum diganikan. Muluk diganikan. Yashlarin quli yutgan wahdda amhumar nahi mungarqan ummaydi. Muluk. Yashlar tullar buqqayan wahdda nukatashlanan yan wahd gelad. Qeksalar, qeksalar, 22:43 Taqishege berilib gitgan vaqtda Amru Maruf nahi minkar qilimmaydi. Ilim esa, en fasiq kishlarga beriligan vaqtda Amru Maruf nahi minkar qilimmaydi. Fasiqlar ilimnih bolib, dinni sozini gatira diganlar fasiqlar bogan vaqtda Amru Maruf qilimmaydi. Gerek bolsa Amru Maruf qiliyatgan adamga, toqdan icima turin digi. Qayariga barsaynlar gatira gorib, basin agirtiginlar digi. Yoldan toqda tishki harakat qiladi. 23:18 Mənə şu vaqdda əmru ma'ruf kaşinayat edib, qay amiri samamayt edilib. Adablar yatoqtalmax shimiz. Əmru ma'ruf nahi minkarini adablarib. Birinci adabi, əmru ma'ruf nahi minkar qiladiyan kishilar, nin birinci adabi, niyati saalih niyat qolusligi, tohru niyatta qolusligi. Əmru ma'ruf qiladiyan kishi tohru niyatta. Əmru ma'ruf qilib özünü xalqa tanishtish maqsadi bolub qamasdiyikeri. Yakshi davetciyekan, yakshi gafirarikan. 23:49 amir-u ma'ruf ya qatiraragan, digan maqsad bomazlik kerek, amir-u ma'ruf qilagan kishini. Ikincisi, amir-u ma'ruf qilagan kishilar, bironish harimanda qilish maqsad bomazlik kerek. Cemaatini ikidi oturub, birov, chab qolublan yev qoysa taqamni, tashkarga chikandiki brada, taygamberi esanum shulunun qaytargan, onqol digin desa bolad. Lekin, haligi kishini bir qalbida bir adawati, yina adawati bar, 24:25 shuni nal köpçilikini qide sharmandaq qoysa qir mazakilad. Ali otiraddi, ey falancay, siz on qolda yeyishnayan bilmay sizmi, qolda shaytan yeyididir, bir ayqini ayitgan vaqda qir mazakilad. Adabiyat durusmaz, amir marufna adabiyat durusmaz. Biraumi sharmandaq qilish maqsadi, al-Ummi Dardar radiyallahu anha ayitgani qenlar, man wa'ada aqahu sirran faqadzana, kim biradariga sirr makhi xalatda vaiz qisadi qenlar, 25:00 qöbçilikini qidin tashqariga al qiqib, maqfi öziga yalqis qalatda ver qisa, nasihat qisa, faqad zana, unu deygan, cüdeyam yaxish qibdi, tohru nasiyan qibdi deygan, kim qöbçilikini icida lima qisa, nasihat qisalab, faqad fada haqib wa shayna deyan, unu sharimanda qibdi, va unu ayiblarini aqibdi deyan, bura unu ayibini aqib boladi bu, qala qeyin, men yaxshi niyatda eytim, men amrimar qoydum, yaxshi sawaf niyatida eytim min, unuzdir, 25:30 öz yiga baxana izlak koyadi, ver onu kermanda qilvadi. Hatta ki, shimda i kishilani kordiq, uyida kitaplarini varaxilab, limaxilab diyakin, mene bu uchun kinimesi, Amir-u Maruf qiliyatgan kishi, Amir-u Maruf isa, bir adam Amir-u Maruf qiliyatgan bosa, indi öshani xatasini tapish ki vetadi. Nimeyini yafridi deydi? Men shimda yafridi deyisi, xata itikdi deydi. Menevi yeri xata, enevi yeri xatadi, xatalarini izlash ki vetadi. 26:04 maqsadi öshani hatasini aqtarish. Yaqib o masi qafrib bogandankiyin, ungi sawal berib turib, uni öshikta jawab beramaydiyan bir qiyin sawalini tavib gelib, shungi sawal berish maqsad qolad. Biz qorgan nasi bir qishi namlalarini qida, uyu da kitab varaglab, hara adam özunik qorgan kitabini varagi isla qalad. Shubir, qik qerda yasqan masiladan tavib gelib, bir bittasi qayt qoyarkan, shun musaylani 26:35 Falan chege berasam, diyarkan. U jawab beramaygan, danki, mange berasam, diyarkan. Aligi, sawal bersa, aligi, jawab beramaydi. Unniki, bunge bersa, bu, bir maza qilib, aligi, aytiturib, gidinlikmiz biz. Amr-ul ma'ruf, nahi minkar, buna qabumaydi. Aldindin tayargarlik qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qilib, qil 27:10 Özünü körsətçilik bu məsliyi kerek, Şatibi Rahmahullahid denekenki, ākhirul əshiyyə nuzuləm min qulubus s-saliheen, hubbu s-sultatu wa t-tasaddur. Ākhirgi s-salih qişilani qalbidin, ākhir qişadiyan narsabiyyan, ākhir qişilani qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin qalbidin 27:39 xafa, tafşilikke hərəket qıladi. Ikinçisi, əmru mağruf, nahi, münkarinin adablarinin ikincisi, buyuriyatgan, mağruf, yaxshi nasiga buyuriyatgan nasasini, və xaytariyatgan nasani, nime eytanligini öz yaxshi biliştigi, dəlillari bilan yaxshi biliştigi. Bizde ikda, adamlar şunde ikda qısımga bölüngen. Əmru mağruf, nahi, münkar qıladi yan adamlar iki qısımga bölüngen. Birinci qısmi, min alım məsmən, 28:12 Mutlak emrimarif qilishlikki haqqim yoxdib, umuman aqdini axmayib. La min dib aqdini axmayib. Uyu gi kirseyen ustunday girib, ustunday cikgit oradi, munkardini korseyen gapirmaydi, mashimda gir oradi. Bu xam hata. Ic bomaganda uyu degi goliyatgan munkardini arsani qaytarish gerib. Ikinci qismi. Ikinci qismi. Ic sanday ozyda ilimi yox, lekin, 28:42 Nukul amru ma'ruf, nahi munkar qilad. Ic qanaqibiz ilm yuk. Iqqalasinin amali, nima boladi? Kukur, zarari, kukurak boli uraddi. Shulikun Sufyanus Tawriy, radiyallahu anhu, rahimahullahi ityanlar, la ya'mur bil ma'ruf, wa la yanha'ani munkar, illa minkana fihi xisal fadad. Ma'ruf qe buyuradigan, munkardan qaytaradigan kishida, üç dana isa tapulmasa qimasin digan. Üç dana isa tapulmasa qimasin diganlar. 29:17 Unu 3-ka nasa, 1-tisi, buyuriyyatgan nasa-si da wa qaytariyyatgan nasa-si da rafiq mulaim bolish digi. Mulaim bolish digi. Buyuriyyatgan nasa da, qaytariyyatgan nasa da, mulaim bolish digi. Dir vaqtlari damlalarimizdin dirige saval koyan, 95-ci illar, 93-ci illarda, bir bala, meri dadam bir cayri islaydi. 29:50 hər kegəndə dittə-dittə turbə kətər gelədi. Xu turbələr argali, yüvimizdə su kirlizilgən, xu turbədin kirliyekən suyda taharat qısan bolam yox midib? Yəni bu, əmru-məruh, nəhi-münkarini qirayla usluq bilməsdə, azi biz yenə geləmiz, öshar nəmələriyə. Kelib dədəsi bilan, ushariyyan, usluq bilanla beri qub oladi. Rifq bolish digi, mulaim bolish. Mulaim ligini Peygamber aleyhis salatu was salamni misallariya qaraylik. 30:24 Bir güney Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, mənə şimdey məsciddə oturganidilər, deyikin Mədinədə, Peygamber eysalam məsciddə oturganilardə, tasadıf, həmmə şimdey oturdi, tazə məscid, tasadıfdır, arabi, sakirdidə, məsciddgə bəvil qildi, peyşab. Sahabilər ye ye limaqiyat edib, olinlardən turub, dərro həlləgini yushab, adab ver koymaq cib oldu. Peygamber eysalam ba'uhu dedilər, tigmenilər, qoyb qoynilardir, peyşabini tügetbin qey tigmenilardir. 31:03 Bu gyanidin keyin indi nima qildi? Manashu minin nima siga dedi, Ariku ala gawlihi sajdan min madi. U shamin gawli qigan cayega, bir chilek sul tukunilar taza bolatdi. Keyin haligi Arabiini chakirib, mahcidlar da, manabun dayi islanini qilishlik, zusbumaydi, dit durub. Birincidin, bu Arabiini islamiga, gyanayan mayin bolishligiga bir sabab bu. Ikinchidin, 31:39 Agar xu yerde, nima qigandi, u yenayam maqsini, qopirax cayini qachib, nacasat qigam bolardi. U juncidin, baul qilayakyan adam baulini tukatmastan toqtata digam bolsa, u zararlanishi mumkiniqan badaniga, unga zarar qedishi mumkiniq. Manay shumun ki, naysa, un aqibatda tukganini, baygamberi a.s. seyidib, unga mulaimlik, bilan, nima qildi, muamala qildi. 32:09 Qeynaytlar ki, innama bu'ittum muyassirina wa lam tub'atu muassirin, deyidi. Sizlar, adamlarga yengillatib berish uchun yubarilgan sizlar, ularga agir qilib, mashaqqat qilib berish uchun yubarilmadynlar, deyidi. Yengillik dik osadynlar, deyid qoydi. Erzimeygan bir nasib uchun, etta macari shqarib, shawqon suran qilib, musur uchun hajiyat yox digan ma'lan qildirib. Saygambar sallallahu alaihi wa sallamdan Abiy Umamah radiyallahu anhu ruwayat digan hadistda, 32:41 Peyyamberi A.S.'nin mulaimligige biz misal keltir, biz davatda, Amir-i Marib Nahi Munkarda mulaimligiga misal, bir yigit sahabilar, bilan Peyyamberi A.S. otur ganda, bir yigit kelp keldi da, Ya Rasulallah, ete ızenli bi zinan edin, mange zina qilişke ruhsat veresini dedin. Bir yigit kelp gelib, mange zina qilişke ruhsat veresini dedin. Qasaha annasu bihi, otur ganda dar ol, tornazini turk bakir da haligin yaparab. 33:14 biladi zinani haram eganini? Darro, nima qildi? Covab verishe başladi. Taygamber a.s. eytiki, qalbi buhu, unumengi yakinlashdirginlarci didi. Halegi kishini yakinlashdirganlar da, oturin ki, dedili. Taygamber a.s. aldilargi otuzganlardan ki, inaytilar ki, atuhib buhu li unmik, siz zinani, anayngiz, bilan qilishga, qilishni yakhish qoratsimi, dedili. Cimda halegi kishi, la ya Rasulallah, ya Rasulallah, nima deyarsiz? 33:46 Unge men razim esmen cealaniyallahu fideh, Allah sizge meni fidaqsin. Unge razim esmen dedilad. Inde, siz, siz dedilad, qizingiz bilan zina qilişge, qilişini yakish goreksin, dedilad. Hali ikişiyeni orunladdan ırgıptırdi. Diyin Peyamber a.s. yana etkik, afalaringiz bilan, ammengiz bilan, halengiz bilan, bittte bitttelad sorad. Ayer bitttesi de hali ikişiyog dedilad. 34:17 Şimdə Peygamber a.s. etdi ki, bular həm dedi, bravlarinin analari, bravlarinin qızlari, bravlarinin afalari, bravlarinin sinirlari, emməsi, xalasi, bular həm bunasigar a.z. bumayt dedil. Həli ikişini köfretlərye koyub dua qılbilar. Allahumme tahhir qalbahu waqfir dənbe wa hassin tarji. Qalbini paq qıl ve günahini maqfirat qıl ve tarjini auratini 34:53 Ozin ximayaqiyen zinalardan fahshirin ximayaqilsaqla, dedi. Liddua qulla. Falam yakun shay'un abqad ilayhi minazina. Xu kundum başlabdeyli hali qishi, en yaman koryan nansam yeryuzda, mange zinabuq qaldi, dedi. En yaman koryan nansam zinabuq, dedi. Mulaimnihni qorin. Qaytarish uslubini qorin. Amru ma'ruf nahi munkar. Munkardin tawambar ayasalam qanda icrali qaytarit hali qishi. Rova muslim. 35:25 An Mu'awiyya ibn al-Hakam as-Salami haddatana yawman fa qala bayna ana usalli ma'a Rasulillah. 36:03 «Yarhamu ka Allah»dir, hali ginge etdi. «Faramanil qom bi absarihim» daya qarasam degidi, ber adam, namazdagi adamlar minge degidi tikilib kuzlarini hali teshvara digan daya qara yaqdi degidi. «Faramani» digani, shun daya kuz bilan teshvara digan dara janay edinladi. Shun dali iki shi qara turdi da, «Wa sakala ummahafikum» «Analarinlar yokatsin» dima boldi degidi. Namazda ikinci merdi getirish. 36:34 Birincisi, yerhankumulla degendi. Yendi ikincisi, analarinar yokaksin, dima bollu silarga degendi. Ma shanukumtanduruna ilayya, min gedimce bunla qaraysizlaya defkoldi. Namalda gapir yaddi. Faca'alu yadribuna bi aydihim ala akhhabihim. Akhhabihim. Kollar bilan sanlarga urup, meni toqtatsiki harekat qolisti. Amma sanlarga kollarini urup, gapirma gapirma degendi. 37:01 Men shunu bilgen vahdimda, meni toqtad yetginni bilgen vahdimda, undan kin toqtadindi. Toktaganladan kin, fata falammaa sallan nabi bi abi huwa wa ummii, maa ra'aytu mualliman qablahu wala ba'da ahsani taliman min. Namat digandin ki, indi qo bittan qalibqittir. A'lamar aleyh salam a'ziri indi a'dabinni rafayab iradi, a'dabini indi qatirisa qalibqib, qorqib turganidi. A'itadi ata'anam u kishige fidab olsun deydi, bundin awvalam 37:32 bundan ki inan buna qay gozal muallamni kormayan, gozal talim beladiyan kishini kormayan man, ma kaharani, wala zarabani, wala shatamani, bir aqz sokmadyam, uvshmadyam, qaymadyam, ayitlar ki innama qala, inna hadas salat la yasluf fiha shay'un min kalamin nas, innama huwa at-tasbih wa at-takbir wa qira'atil Qur'an. Wa ayit ki, bu namaz giydilat. Bu namaz bunda 38:05 bunakha amallan durs qomaydi didi. Belki bu namazda tasbi, takbir, Qur'an, okushlik durs qolaydi dip qoydi. Baxqa naysani ayt qoy? Ayt maddi. Taqa shugay kadi manamni ayt qoy qaldi. Manay shumay ayt qanidin kin, aliqi qishi, ayt eddi ki, min bunakha muallimni qorma qanidin didi. Qordiynizmi tanbaydi. Mulayim, david qilish. Masid ki, ballar keb qolaydi yanmasi. Sani namaz chiqqazi, nishayi sani chiqqazi. 38:36 shawqin qiladi yanmasa da raun namazin, qiyin, bazda namazin yan buzu qalan. Buzu bali qub chukish gari gattila. Qali gozar qilib, davat muskufini qollasimis gari. Amri marif qali qolish gari. Ikintisi, biz yukarda Sufiyan Sawrii radiyallahu anhuna etgani, ikintisi, birintisi, rifq qolish gari digi. Rifq qa yana misallanla itaylik, wa'iz birt. 39:05 Amr-u Ma'ruf qiladiyan kishilardan bari, davatkilardan bari deydi, Abiyy-i Ja'far'in mansurini aldiga girib turub, qat-qat qopal gapirganlar daydi ki, Ya hada urfukbi, oydi, sen mulaim gapir isni virgandi. Mulaim gapirdi. Davat qil yafsan mi, Amr-u Ma'ruf qil yafsan mi, mulaim gapirdi. Arsal Allah subhanahu ta'ala man huwa khayrun minka ila man huwa sharrun minka. 39:38 Allah Ta'ala sendan yahsha adamni dedin, mendin badbahrak adamni huzurga jonatdi dedin. Allah Ta'ala Musa alaihi salamni. Musa alaihi salam hannamizdin yahsha adam. Peygamber durusmi. O shani, mendin badbahrak adam, bizdin badbahrakin fir'an. Fir'anini huzurga Allah Ta'ala jonatkan waqtida, ayetdiki, faqula lahu qawlan layyina, la'allahu yatabakkaraw yahsha. 40:10 unga gozal, mulayim kalimalamda aytinlar, shayatki u eslasa wa Allahtan qopsa ditdi. Shunday en uluq adamini, en rasu'a adamini aldiga zyonatgan vaktida mulayim getirishini aytisa. Sen kevab menge diri daqallasini aytisasan, mulayim gorlidila. Demek, Amin u Marif qoyatgan kishi, mulayim uslubni islatadigan cayladan, mulayim uslub islatishligi. Allah Subhanahu wa Ta'ala peygambariga talimdirigan vaktida, 40:42 Peygamberinin maktagan wahdda da, Allahnin rahmati bilan, marhamati bilan, ularga mulaimlik qildinizdi. Agar qobal qoyaninizda, qalbi dagal qoyaninizda, asrafinizdagilad tarqalqitgan bularddi. Niyak mulaimlik uslubini yan, qollay biladigan adam, amru maruh nahi minkar khasatan atanalarga, atanalar, 41:14 münkerde füryan muhsa qira'ili, gözel usluplar bilen dana qilish qerek, davat qilish qerek. Mene, Ebu Hurayra radiyallahu anhuni, xayatiga bir nazar salim. Analari, müshrikeydi islami qabillamayan. Er günü anasini aldiyak eladi, anacan islami qabillay. Peygamberi aleyhi salatu was salamini hüzudi gabaradi, anam islami qabillamayabdi. Ikti ortada yiglar yuradi. Cinde bir günü kelib Peygamberi aleyhi salamini xayat qirkan vahiylerden anasini istiradi. 41:49 Bu anasiye davat qilib tekin-tekin ejdir yefkendi analarini aqchini suqidayib qayganbar aleyhi salam diye nisbeten yaman soezlani gebit qoydi. Qayyib qayganbar aleyhi salatu wa salamini dinini mir nima geyim, chata geyim amadi. Xinda Abu Hurayri qorkib getdi de indi Allahini azabini anax qishadi deyib qorkib Rasulillahini huzurigi gugirib geldi. Ya Rasulillah, halak boldim, ananham halak boldim. Nima boldiyini siz haqlamay digan, sizge yaman geblari ayit digi. 42:20 Anamca dua qilin diganlar da, Peygamber a.s. Allahummehdi imma adahi Abi Hureyra. Abi Hureyra na anasini hidayat digan, dir Peygamber a.s. dua qibiyyat. Uylariga, hanadaniya qigan vahlar da, analari eysini gerki qigyanidir. Ishkarda yugun yapgan avazlar istigil, sugun avazlar. Inde ya Aba Hureyra kitab edirlar, yugunib bul, chitib, eysini asti da, ishadallaha ilayh illallah amma muhammadir. 42:54 müşrikə busə, Peygamberi a.s.m. sülətkən vaxtı deyə, təşəkkif qalmadi. Dua qıldık. Axirgi ləhəndə gecəyini dua qıldilə. Şunakı çirayini muamələdə rifiq bilən davat qılıçdik, qal satan atanalarca, bradarlar, mənə şunumə bilən işlətiniş gelib. İkincisi, mühriyyətkən nəsədə və qaytariyyətkən nəsədə adalatdik bomacan kishi amir-u ma'ruf nəhimin qarqimasin, dedilər. Sufiyyanih tawriyni gaflərin eytirib. 43:25 üçdə nəzərə etdilər. Şunu ikincisi, mühriyyətkən nəzrəsi də, qaytariyyətkən nəzrəsi də, adalətliyi bovməkən kişi əmr-mərif qımasın, dedilər. Çünki, qadın bovmək digən bosayniz, qadın oyncaq ol yedir. Qadın daşniz gelib soresi, qadın daşniz gelib soresi, şalak koyub mən qadın nə dize, yor, yor, ba, taqla bov yedir. Bir beygana, bir düşməniniz gelib soresi, yor yor, qadın nəzrəni əyrilirsiz, deyib. Oyncaq ol yedir, ad 44:03 hukumda, fatuada adillik bomaydi. Beganalarga qalbinizga yakmagan adanini, qakhlagani, yaqi dinin chikarib, unayga yol talgu bermaydi, ozga qakhlagani, yakhish gorgan adamgi, darro nima qawb beradi, yol talgu bera digan burqalad. Adil bomasi. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam adalatiya qaraylik. Bir güni, maxzumiyya qabilasidin logan ayal ugorlik qildi. 44:36 və kolgeç biflənib, kolu keslədiyəndə idi. Kolu keslədiyəndə uyan vaxtıda, şu qabilər, adamləri, nazir vaxtıya, adamini taf həməllər qarbalıq yara qatılnadi, çünki okşab Peygamber Aleyhissalatu Vassalam bi yol aqtarisdi. Qanday qisay, Peygamber Aleyhissalam, şuni meyli kolini kesməyinlerdi isi kesilməy qaladi, di bi yol aqtarisdi də. Usama ibn Zayidni tapisdi. 45:06 Usama, Peygamber , Hibbun , Nabi en yaxish qolgan kishilardan ziri idi. Shunda shuk kini qalib aittiki, faqat siz shafa'at qilablasti Peygamberin aldi da. Peygamberin aysalamaya barib, siz aysaynizga, aysaynizda shunda kicishi mumpildi. Shunda Usama kildi da, Peygamberin aldi ayer kirib turub, haligi qetni aittiki. Had qigarasi da, siz shafa'at sorayasinizdi. Bin qigarani buz qiyasizdi. 45:45 Allaq qolni kisi xini qey, xini xat qidi, qegerek qoydi. Indi siz xini qey gali, yoov, Allaqnin imasini qoyi indi indi, biyaqa yu deyafsiz midi? Allaq ge qasam bilan aydi qoyaydi idi. Qusama ge qarabaydi. Hager meni qizim Fatima oğurli qiyanda qolini qesardimdi. Oğurli qiyanda qolini qesardim, qizilmi didi. Manashmichalik, adalik, hukumni togri berebilisdik. Quliyafgan nansada, qaytariyafgan nansada, adillik bilan, qarinda shuruqlik, qon kosh nalik. 46:29 məhəllə, yüzü ıstıxliyik, irtiqandak həlaymiz azir, yox, shiqen nəsələ, mənseb, ket də mənsebi qesliyik, indi bungi haramdiyiv varsay xaziyini buğmaydi, indi indi yoltamish qerek həməllə, bu nəsələr buğmaydi amr-i marif qiliyyatqiyan ademgiye, nəhi minkar qiliyyatqiyan ademgiye, həmməsi birxil boqish qerek, adalatliy boqishliyik qerek. Üçüncisi, buyuriyatqiyan nəsəni və qaytariyatqiyan nəsəni aqlim ilimliy bu məsəb, 47:08 Aqalli shaybi shi buru yehken narsada o qaytar yehken narsada ilmi bolusluğu kerek. Ilimsiz bola digan bolsa, bu, kub fitnalariga, fasadlariga alib geladi. Bir nima boladi, sunnatga buyuradi, bu yada fariz amal, yaki vacib amalini har qilislikke alib gelib koyab. Bir sunnatga buyuradi, fariz amal, vacib amalini har qilislikke alib gelib koyusum yugu. Suni ucun, buru yehken kishi gozi nima bolusluğu kerek, 47:41 ilimlik bulish gerek. Mungi bir misal ayetik iteylik. Bani İsrailinin qissalardan Peygamber a.s. qissal agen, shunde bir kishi 99 kishini öldürgen günahkar kishinin misalini getdi. Shun kishi bir abidnin huzuriga geldi. Abid ilimi yok, lekin daim mehcisten chikmaya ibadatlargan kishi. Ilimi yok, lekin mehcisten chikmaya kek ibadatlargan kishi huzuriga geldi. Geldi de 48:14 Men 99 kishini öldürdüm, menge tolba bağım mı, deyibidi. Hali iki kişi, əmr-i mənrib nəhimil qər qildi. Yok, senge tolba yok, deyibidi. Qasuayi karsan, deyibidi. 99-ni öldürüp, endi tolba qımarsan, deyibidi. Senge tolba yok, deyibidi. Cahillik ördiniz mi? Cahillik mi? Cahillik, itki naysayda cahillik qil yakti. Hali iki kişi, aqchir ıçqida öldir qoydi. Öz nəfsiyye cahillik qildi. Öz nəfsiyye nima qildi? 48:45 Cahillik qildi, ayitmagan da, ölümdünü saklangan bolaydi. Ikincisi, Allah Ta'alanin Rahurur Rahim kechiraman deygan ismi sifatiga nina qildigini tajawuz qidi qoydi. Allah kechirmaydi, dediydi. Buna ayitsike, hixginin haqqi yok. Allah kechirmaydi, dediydi ayitsike. Biz shuyur ediyana baska hadiske tutqalib kitayliyik. Bukhariyida giygan hadisda iki kishini misal qeltirsi. Sayyamr a.s. iki kishini misal qeltirsi. 49:18 Bu həm bəni Yisraildan keltirib insandı. Xündə, biri ibadat bilan, məshgul boladigan kishi, daim ibadat qibirə digan, biri günah işləri qibirə digan kishi ninsan keltirib. Xündə həligi ibadat qiladigan kishi, ikisi ülfət, dost. Həligi iş yerigini qörsə, günah qiliyatgan digini, ya hədi, aqsir min hədi, ey palancı, mənə şu qiliyatgan işini toqda, qaçan gecə şu günah qilasan deb, əmr-u ma'rif qilard, nəhi münkar qilard. 49:51 Bir merte eytti, iki merte eytti, üçüncüsüde qazabı çıxdı deydi. Atçıqı çıxdı aleygen. Sen neni tekşir yürülədiyankı cönətmigəndi səndi? Qaçan an zınaklı yasan, tipəm ekib arkamdan tekşir yürəsəndi? Un qalışnagadi cavab digəndi. Bu niyam atçıqı çıxdı da eytki, len yaqfirallahu lekebi. Allah seni keçirməydi, deydi. Yenə baz riwayatlarda, len yudxil eke Allahul cennə. Allah seni cennə keçirgizməydi, deydi. Ikinci riwayatda. 50:29 Xu orununu özüde Allaha ala iktelesin canin aldi. Haliqi, yunah digan kishini eytdi, min seni özünnin rahmesini bilan minna kildin, yunahlarini magfirat kildin, cenneti mekirdib eytdi. Haliqi, ibadat qirib yuradigan kishiye qarabi eytdi ki, sin qandi sacavus kildin minni cennetini tartib alish ediydi. Cenneti kirgiz meydi dediyo. Cenneti kocayin bof qaldiyini dediyo. Yena bir rivayetlerde, 51:02 kechirmaydi deygan vahlarida, min makhiratli kechirmilik zatmin, sin meni üstümdün hüküm yurduk mahcub oldinmi, deyib. Allah'nı üstüdün hüküm yurduk mahcub oldinmi, deyib. Min haqligin kismi kechiraman, haqliganini kechirmayman. Bu, Allah'nı özge khas, shumlan bunu dozat qechiribiz, deyib. Xüncin, insan ihtiyatu uys kerek. Bir kelime bilen, ahiratni yok atip uys muqib. Ahiratni bir kelime bilen. Layamalu amal ahli cennati, atta layatqa illa ziraq, 51:34 Cennat ahlini amalini qilib barib, illa bir zira bir qarish qayqaygan vaxta, cehennan ahlini amalini qilib, cehennanini qirqdi deygan, nashin orshab qalish qalibdi. Xun uchun, bura o qib, unaka hukum berishlikdin ihtiyati oluxum iskeri. Biz Bani Yisraelini qistasini aciyat qendik, 99 adamini oldurib turub, aliginge keganidi, naqidi u, unun soraganidi aliginge, Allah kechirmaydi deyib. Uniyan olduribdi, yus ta bozdi. Keyim, bir alimini aldiyak edib. Alimini aldiyak edib turub, 52:06 Men yuz Adem uldirgenmen, tobaq isan Allah qabil qilam edibidi, sin bilan Allahni ortasini niman nasi tosadibidi. Tobaq isan Allah qabil edibidi. Hiki tosadigin nasi yogdi. Hali gey Adem tobaq idibidi. Qimda idibidi, illa salihlar yasaydiyan cayyik edibidi. Cunki yenay shuyir diyursayniz, yenay shuy gunaqdi ilasib qalishiniz muymkun. Cuncin salih kishilar bilan, billa qosayniz, bu gunaqladin uzaqladisi palan kishilak edibidi, shuyidi salibilar bilan qolibdi. 52:36 Qiyu qishlaqi qiti etken vaqtidi, Allah Ta'ala bunu camini aldi. Bir tarakdan malatil azah tarishtelari, bir tarakdan cennet tarishtelari gidib, duna qildi, bunu rukunu tarishteli. Bular, kumki adami uldir gani, bu dozakka barishtelikdi tarishteli, margilar bu toba qilib qiti etkenidi, bu cennetke barishtelikdi tarishteli. Cundi Allah Ta'ala bu tarishteli kishirdi. Bularin ortasini hakem qidi. 53:09 hukum qilib berisli ediki iki tarafini urchaynlar kaysi tarafka yakini rahm oladigan dosa shunisini alalim, alin arti shunida iki tarafini masafasini urchaygan aqnarda aligi adam yorub keliyatgan masafasi kuslaqka yakin ka genekan musala etsinimizin maksad bilmey turub, ilimsiz buf turub haytar yetgan narsasi deyan buyur yetgan narsasi deyan bu sunnetke buyur yetgan boloshi munkun 53:53 Vajidini tashliyatkan bolishmirkin. Salil, gilaylik, rafiliyatiyan qolmik, meselem dua acib, namazda dua qilami yovmi digan bir mesele, bizim diyardagi masjidlarini birider ixtiladibdi. Braderlarimizdan biri mutlaq namazda qolmik otarish mimkumimi esibdi. Ixtiladibdi. Ixtiladibdi. Ixtiladibdi. Ixtiladibdi. Ixtiladibdi. 54:39 Bular namazdunki duada qol nukatarmazsakan, bular namazdunki duada. Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerimde itad ki, وَاَتَسِمُوا بِهَدِّ اللَّهِ جَمِيعًا وَلاَ تَفَرَّقُوا Allah'nin arqanini mehkani shay'nlar, hammeyni dittalqa arqani shay'nlar. وَلاَ تَفَرَّقُوا ixtilaflashmeyni laziyyat. Allah Ta'ala Qur'an-dakegen amirlar nimege buyruq boladi? Amir, buyruk, Allah buyurgen nansalar wajibyat alalad qiladi. Allah Ta'ala qil degen nansalar wajibyat alalad qiladi. Qilma degen 55:11 Haramdi dadala. Mənə bu ayetni özü də, Allah Ta'ala nəməgi duyur yatsdi, arqamni uşat həm eyni ziddi bu nindar. Vaciq boldi mi? Qızbirlik, ajram eyni lər. Qaytar yatsdi mi Allah Ta'ala ajraq? Ajraq haram boldi mi? Qillatni qilamendir, həm vacibni tashadi, həm haramni qildi. Həm vacibni tashadi, həm haramni qildi. Iki tanasini bir orunda qilyab. Iki qerek. Qalib, üçüncisi, adablarinin üçüncisi, al-hikmatu fil amri bil marufan nahi anil munkar. 55:53 Amru maruh, nahi munkar qiziyatiga waqtta istmat bilan qilish, danalik bilan qilish digi. Allah subhanahu wa ta'ala fayganbar sallallahu alayhi wa sallam ni Qur'anda Udu'u ila sabili rabbika bil hikmah wal maw'idatil hasanah wa jadilhum billati hiya ahsan digi. Allah subhanahu wa ta'ala'nin yoliga hikmat bilan davat qilin digi. Wa guzel maw'iza bilan davat qilin digi. Wa jadilhum billati hiya ahsan. Wa in ahsan. 56:23 artiq raq artiq raq artiq raq artiq raq artiq raq artiq raq 56:53 en gözel tartishuni artıqrağı bilen tartishin, deyib. Sırali muamilə bilen. Əgəl gözel tartish bu oladigan bolsa, shaytan qolunu shumarib turarikyan. Bu, men nasibəm deyirikyan. Bol, endi bulani ikkisini, nimaqilayman ikkələsi meni ulusun, meni avum boldu bular. Adr, ikkələsini iqqirami bir-birgi girgizləyman deyib turarikyan. Xüncin, Allah ta'ala nasaralarga boganda en artıqraq muamilədi tartishkanda shumday tartishin, deyib. 57:23 Bizi musulmallarini hali tahtishini gori. Birbirini yibir oqiyaskan, mhaqqita qalanca oqiyaskini digidi. Hain digisi, hain bin urmiran tahtishkani, mhaqu maqqita oqimayimim digidi. Qumadi yiyan, maruh, nahi, minkar qilabiyan kishkilarini, Allah subhanahu wa ta'ala, en gozaliye buyuridi. Turtuncisi, adaplarini turtuncisi, amri maruh, nahi, minkar qilishligi, adaplarini turtuncisi, awwala ozi amal qilishligi. 58:03 Ouz amal qimay turub amru marif qilishi. Ouz amal qimay turub lahi min kar qilishi mas. Awwala ozi amal qilishi. Allah Subhanahu wa ta'ala Qur'an-ı Kerimde mana bu ayatini kilitirdi. Atamuruna annasa bilbirri wa tansauna anfusakum wa antum tatbuna alkitab afala taqilun. Adamlarini izgulikke cakirib turub dedi. Yakshilikke cakirib turub. Ozyinlanini unutu qoydinlarimi dedi. Adamlarini davat qilasi yakshilikke. Ozyiniz qimayis. Ozyiniz unutudinizmi. Ozyizlar Qur'an. 58:34 Kitabini tilawat qipturib sizlər vahalenki. Efe la taqilun, aqlinin lalini islitmeyiz sizlermi, deyidi. Demek, bu ayetden imaygan buyur yakti, adamdan davet qiliyatgan adam özü esini cikar qoymaz qerek. Özü emal qilish qerek. Davet qilip turub özü qimagan kishinin aqibatini, qiyamat günüde qanday borusini, Peygamber aleyhi salatu wassalam hadislarda etdi. Yuta birracul yawmal qiyamata yulqa finnar, fatan daliqu aqtabu'a. 59:05 qiyamat günüde bir kişi alp gelinadi cehennemye tashilinadi diyidi keyin nima qilinadi? haliqi qarini diyidi ashqazanlari haliqi nima da aylanib cehennemde cikib qarini ashqazanlari asilib shu cehennemni icida aylanib duradi quddi haliqi burungi vakitda tigir menni, tashini, yesheklani qoshu alib hachirilar bilan aylantirish gerikib quddi shungi oxishab aylantiraddi aylantiraddi 59:36 qimda qarnladan asilib, ashqazanladan qikib, uchakladib, qarvurak turgan adamini aldaya qilib, deyoy polanchi, e, sizga nama boldi? Siz dunyada bizdi yakshiliklarga buyurardiniz, yamanlikladan qaytarardiniz, nama qilib endi siz cehannamda bunda yurirsiz digi amaqlardib? Hali iki shey tarikenki, men yakshilikga buyurardim, yamanlikdan qaytarardim, lekin özim bunu qimasidimdi. Ustambar a.s. bunu bir misal govsh etgen, adamlarni yakshilikka cagirib, 60:11 özü qilmay digan kishi qiraq qohshaydi digidi, shem yohshaydi digidi. Shem yanib adamlarga yarifliq beradi, fayda digidi, lekin özü qiyibgidi oraydi digidi. Shemin özü qiyib, aqirige seyi tugaydi digidi. Adamlarini yakshilike chayqirib, özü emal qilmay digin kishinin misali adamlarga yakshilik beradi yu, lekin özü qiyib tugaydi digidi. Bu dushin yohshaydi digidi. Baz ulamalar ekken-ekin, ulema ussu yaman alimlar digin, 60:44 cennetini ishigi oturuvalib, adamlarini cennetde gepleri bilan chakiradi, lekin fiilleri bilan cennetin tosadi, deydi. Ey adamlari cennetki kilinladi qab chakiradi, lekin qiliyatdiyan fiili bilan adamlarini cennetin tosadda shaydi, deydi. Andaydiyisi, biziz zamanimizda azib bir misallar kataydi. Damlarini eytkaniyna duz hizani qiladi. Amma bir gepli olabiyan basi damlari mi deydi? Dimagi yaman? Yaman fiilleri bilani. 61:18 Yaman dima bilan, adamdan di shu aman ni qilisni tos qoyarimiz. Oman fiillar bilan. Shunu uchun aychigan ki, cennetke ular kiradigan yaxshi bir aman ni qilaydiyisa, haliginge qarab turub, ha, ashimi bizge örneh gol yapgan, qoy shunujun qoray, onu qima qalimiz yaxshi deyib, qimay kitish qalad. Shunu uchun fiillar bilan cennetini tos yapdiyib, ular yaman alimlar da digan. Endi tenbih deb kitishgan iken, tenbih agahdan truh deyidi. Endi gaz adamdan zayitiki, uzun qimeyatgan nasage 61:51 duyurma dedik. Lekin duyerde, hali qay ayatte, Allah ta'lanima dedik, sizlar, azamlanini izgulukka puyresdilerde, ozynlanini unutasdilarmi deygan cayda, ibn-i kafirat denekenki, emr-u ma'rif qima deygani mas deyabdi. Emr-u ma'rif qilmadi, qaytar ishmas bu. Unum egeda lalat qil yabdi, emal qil deyimax cida. Ozyngani emal qil deyimax cida ayatte. Demek, bundun cikadi, 62:22 Ouzi emal qimayarkin kishi emir marif qisa bulami yukmi digan meselechgan? Allah Ta'ala Qur'an'da bir oğlanini yaxshilike catirib, oziyn emal, oziynlani untaslarimi digani, ozyngan emal qisayin bulmaydimi digan mana keb cikayabdi. Emir marif qima digan mana keb cikmayabdi. Xini qun, ulamalara itiqan ki, bir adam, yunak, iki nasegi davat qalishligidin toqtaq qalmasdik garibdi. Ibni Cevzi tawbisil iblis digan iblisinin, shaytaninin vasvasalari, 63:00 Deygan bir kitabıdı, kiltiradi ki, bir adam günahkar bola digan musa, shaytan gelarekanda, sen günahkarsan, kanday qilib indi adamla nik nimaklasan, davat qilasan, qoy sin indi davat qima gindi, davat yorudun tosadi, digdi. Xinin için evvala bizar emel qilişke buyuramiz, legin bez bir kitkene günahlar, başkalar boyayan adam, günahı sebebli, nimaklı nasliyikerek, emr-i mağrifin toqtak qalmasa. Beşinci adabi, 63:34 qat uttama'i minan nas. Amru ma'ruf nahi munkar qiliyatkan adam adamlardin ta'ma, gerchilikni kirskin uzibda shashkirek. Ta'ma qitqamas girek adamlardin. Xuncuna itishkanki ulamalar etadi ki, agar iki nasadin ta'masini toqdatmay digan bolsa, uunin amru ma'rufini faydasi yox digan. Birincisi, min lutfin yanalunahum bihi. Amru ma'ruf nahi munkar qiyandinkin adamlar lutf qirstad. 64:04 ikram, lütuf qılıb, və ya adam, mənşi nəsəni adamlar dün kütüptüməz gerək. Əgər bircayda ikram qımay qoysa, lütuf qımay diyan qoysa, mihrubancılı qıllari nə qımaysa, əmr mərh qımaydi. Bu demək Allahu qun məs'u? Ikinci təməsi, adamlar razı bolub onu maxtash. Qacaqa dib maxtashsa, əmr mərh qılab. Maxtamasa, əmr mərh qımaydi. Mənşi nəsələrinin toqda çiçdik gerək. Çünki bunaka qil ige boyan adamlar 64:46 adamladin taamak qoygan adam haqniga pramaydi, haqniga pramaydi. Ali maxtab qoygan min qeym, bir adam, onu min aqlamaysis, hüccet aqlamaysis. Al-ihsan, yaqsa unlihsan digan arablar, taamak qilasiz, bir adam sizgi ihsan qiladi, ya bur pul veradi, ya bur narsa qiladi. Ihsan, tilni kesadi deyishad arablar. Ihsan, tilni kesi qoyad. Bir adamlin taamak qilib, bir narsana aq qoygan monseniz, 65:18 indi xaqq gegan vaqtayam o adamiga yuziga ayt almayiz. O adam kerib bir masala sorasa, daim kishini faydasi ge gechib berishiniz ge torukib qala. Xuncin ulamalar itaydi, Ibn Rajabir Hanbari itaydi ki, hatta amirun ma'ruf nahi munkar qiliyatgan kishi, adamladin qariz ham almasin diga. Manamizda yadir, aynaqsa qariz alish masalasi yuda qiyin burqa yan vaqtda. Awalgi vaqtlarda, indi sahabalar davirlarda unatanima bu mayan. Lekin bizi vaqtimizda yuda qiyin. Qariz berib qoya digan bolsa, 65:57 qoydukdiygan itiqad boladi. Quni qun aishi qaqni qefrishtiya tosix qoydukdiygan digi uchun ulamalar maishunayasani qimasin deyishan. Bir quni Abdullah ibn Masud radiyallahu anhu masjidin çiqqit yedkaniydi. Xuyeyde adamlar, jamaat ondodun turusuk Abdullah ibn Masud qanasin qeyin çiqqit yedkaniydi. Aligi kishin arkasida billa çiqqisdi. Aligilaydi, iyo, iyo, taqsir. Sin indi tayyambar-i salami sahabalardan, allamalardan, qurra, quranin en yaxshi bira diganladan 66:43 Siz caniniz yurishiniz, yurish bizge bir tazilat zayindiriz, sezim akildi. Sezir tez arqaynlarga qaytinladi, tez qaytinladi. Fa inna hu, fa inna hada fitnatun min matbu madallatun liqtabi, deyidi. Bu, matbu erge shekkan, adam usun fitna, deyidi. Mani fitnaga koyasilar, deyidi. Daryal qalbima, maryan adamlarini qordim, maryani hamdani maqiyat digan nasikilay, mani fitnaga koyasilar, uzlarini xarlashmesmi, deyidi. 67:19 yana da ilgashib yurib, məhnaqib yurish xarlikməs midiyib? Unnin kölət hirqayt inlədiyib. Az genayan təməgi orun qoymayabdi də, adamlardin təməqlişke orun qoymayabdi. Altınci adablari, əmr-i mərufinin altınci adablari, ixtiyar vaqtil munasib. Munasib vaqtni təlləş. Əmr-i mərufi qun munasib vaqt. Qazabi çiqib turgan vaqtda qedib turub, bürmət, ixtiram bilan qılnişliq qerek. Teki bulmasa bir adam qazabi qit, 67:53 bir adam, bir adamdan uluşup durgan vaxtda kelip durub amrunarib qilinmaydi. Ya ki, özinizden, qazabiniz qilip durgan vaxtda ham amrunarib qilinmaydi. Çünki Peygamber Ayesi Ahmetdi ki, la yaqli qadi, heyna yaqli waqalban, bir qazi adam hukum çikariyatgan vaxtda qazabi kelip durgan vaxtda hukum çikarmasin, deydi. Qazabi kelip durgan vaxtda hukum çikarmasin. Çünki u qazab üstide ya tohru, ya qataq hukum bercimiydi. Çünki oxşat, 68:25 Bizan qazabimiz çiqqiturgan vaqta emr-i marif qilmasimiz gereqti. Bizan iti qoyadi, rasa atçigim çiqqiturganda uqirab qaldi, rasa rasuasini çiqardimdir qoyadi, emr-i marif qilib, deyib. Akhirlan iti qoyamiz. Atçigim istiba uqiram aqtida deyibiz. Yaman qiladim deyibiz. Masha Allah, emr-i marif qilabiyan davetkilarimiz atçigim çiqqituradi. Yaman qivarish qilib. Bundan saxlan qi gereq. Yettincisi, mura'atu tadarrugu fi uslu bil inkar. Inkaruf. 68:57 qili artiyan vaqtinizda, yani bir nansani qaytar artiyan vaqtinizda, nimani qiliş derece derece, sekintekiz, öz, faqanasi bilan qiliş. Qoliniz bilan, ingar qilişke kucuniz yisse, qoliniz bilan, kim dedi, raa munkaran, min raa munkaran, tal yuqayyir hu biyadihi, kimdir munkarini kursa qoli bilan, alib peşteşni imkanı busa qoli bilan qisin diyamdi. Agar ungi kucu yetmese tili bilan, ungi hem kucu yetmese qalbi bilan. Va bu, ing, 69:33 ab'afu'l iman, iman zayf kishiniqla digand digand. Gizaldi ki, ta hatal olad. Bir hataq, Peygamber a.s. kolin bilan inkar qil digand digdurub, shuyerde zancal, topalan, gayağı pırnasana alib sindirigand, kol bilan inkar qilish mayshiyyigand digdurab. Kol bilan inkar qilishlisini, baz ulamalar, bu pahshaklar niki digand digand. Hemma adam kol bilan qilamayisda, buronu hudayzey dirsayniz, arak turgan bursa, yapu oyida, 70:04 alib arahlarini sindirib chikini sudiris chittin, dima gula? Amma pashaqlar inca artisa, bu durs bolorad, ikgim topalantilamaydi. Indir, tilbilan qilish, indir kum kuchiniz yetmagi, tilbilan ayitas, hadidi o vaqtimiz yoksha. Tilbilanam kuchiniz yetmeganda, qalbiniz bilan yamankori, shri mazlisinin turib chitib getisliyiz. Shri mazlis tiyaginche oturib, razi qilib, hadisi, in hapa bufamasinida qarimdaş izi kegigan budaydi. 70:41 En zalika abaful iman, bu en aqirisi, imanin en zayifi shu dedilir, pegamber eysaq. Bu, tazeruj bilan, yani nimabilan, fagana fagana inkar qilish. Birdan tipadan basamayin. Tizinci azabi albatu bil ahamni falmuhim. Zarur bar, undunam zarur aqibar. Inkar qilishgi kucun zarur naysa bar, undunam zarur aqibar. Qaybirdin baslaymiz? Undunam zarur aqibar baslaymiz. Misali, mirazan, maragicadi, hamsi garicigi. 71:21 Dibbaşlayimizin ya araqishme dibbaşlayimizin. Araqishme dibbaşlayimizin. Ununan zarrugraq. Bir adam, ayali namaz okumaydi, vizar, xicaban qimaydi. Qay sinistimbaşlayimizin? Xicabdimbaşlayimizin? Namazdimbaşlayimizin. Cunki, u namaz okusi kin, xicab ki ishiyye sebet ol. Allaha ta'ala innas salafatan ha anil haqshi wa munkar. Namaz, haqshi wa munkar nasilardin adamni qaytarad diyan. Sikin sikin. Demek, in zarrugraqadan başlayimizin. 71:56 Qeyngisi, fukuzun qadabi al-israr bil-inkar. Amruna arif qazir ten qishi sir qalishdi, qafi sir qalib. Cunki sir qalin gannase daim icabat qalishdiye yaqildunadi. Maqfi qalib, özini qaqrib, yalhiz özini. Maqfi naqildiniz, yaxshi maqisi tabi isayin, tiz icabat qalad. Qobchilikni icilay isayin, shaytan geladita qalbiga qarasyeni deyib, nima qalib? Adiyarlar ki, wa man wa'ada aqabhu sirran faqad masahahu wazana, wa man wa'ada... 72:38 qaqahu alaniyatan faqad fadaxahu wa shan, biradari qal, maqfi xalakta davat qisa unay, nima qaldum ya nasihat qiti, ashqara xalakta davat qigan molsa, unay sharman da qitidi. Onay qi, aadablari, alla yamna anna, raqbatin nas minal amridil marufan nahi yamudar. Amru maruf nahi minkar qiladigan adam, adamlarin qorkanligi shuni tukdat qoymaz qerek, amru marufani nahi minkar, ahna aicqin qasab qalmaz qerek. 73:14 imam ahmet rahmetullahi aleyh, padişahı imtiqan qeyat gelib. Padişahı imtiqan qeyan vaqlardib. Qur'an, şu vaqdi imtiqan, Qur'an maqluq mi, Allah'ni kalami mi deyim, imtiqan bollib. Hamma mi qilamiz Qur'an, Allah'ni kalami. Bu maqluq maz. Bi de imam ahmet, mənə shun ayasa bilen məhkəl turiyan. Qan qe uxsayan, qan qe suqsayan, Allah'ni kalami deyib. Maqluq maz deyib turiyan. Demek, əmr-i mərif, qilniyyat qeyan vaqlibdani maqluq liyib. Qla digan qishi, 73:47 ya qi davat qilariyan qishi, ya qi adamlargi qidua, namuna boyan qishi, shunaqa orunlarida nima borizliyir, darro abuket qanas gerekti. Mungi bir misal qettiraydi, sahabalan hayadini. Qanday sabatda turganli. Buzun yeryuzlige, en getta getta patraqliklarga, Islamiga davat qilib birin cixasini yubarganlarida, alt kishin qanlari. Cu alt kishinin biri, Erdillah ibni Khuzafet is-Sahamin. Siraq. 74:36 Meliki Furus Fariz Pashaqligi kisraga, kisra digan en katta Pashaqlig imperiya, Fariz imperiyasi ve Rum imperiyasi varim. En katta dünyanı qaçkarip durdu. Xunga cunata digan buldi qayran Melikasana. O yerden ya aman qaytadi, ya kunu bitadi. Uyga gedib xayrlashib, balacagasi bilan, ahli bilan xayrlashib. Hatni Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam hatni kollariga uclab, Pashaq nuzurga getdi. Gelyanlarida 75:09 qaz shahini qafqin diman maksad dekiganin aytdi, xatni aqqinla digandi, shu xatni en dushayman diganda hali qazinin qorinini taqtoydi. Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam mange bu xatni qolna qol verishni buyurgani, min Rasulullahnin amrigi xil aqqimayman digandi, qolna qol veramaydi. Shinda qaz shahini tarcimani aytgani dimayli aqqisin digandi, qoli ge titqaydi. O qordi da Rasulillah ila maliki aqimi qapurs, qaz shahini 75:51 Muḥammad sallallahu alayhi wa sallam, Allāh'ın elçisi dīn, Pārız, Pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı pārız-ı 76:27 atlariga mindi da, da royo gaya rawana boz. Keyin, birazdan keyin, cehirlardan tushkani ki, aqirin gaya ona deyil. Arkasdan izlab cixis tatmayadi. Bu kishi, Qayyambar a.s. a.m. a.ldaya kilti, qatni percalat yestir texte gani gana etdi. Qayyambar a.s. a.m. mazzakallahu muljahu deyil. Allah qala onu mulkuni percalasini deyil. Keyin, bu birinci dunya barganligi, en katdi imperyalanla biri, dunya barganligi, Umar ibn Khattab radiyallahu anhuni davridi, 77:05 18-19-ci illarida Kisra patshahi, halegi Fariz patshahi Kisra, atchilari chixdi da zandagi Bazan patshahi oyen, shu, unu nayibi, unun basari, chunga buyurdi, til iki adam jonati, Mekkadi, kum Madinadi, amaz digan adam menni hat jonati, tez chudin meni aldini obdesindi. Iki adam taif qetildi, isi adam jonati. 78:08 Taifka kegenlardin keyin, Taifda soraxgenidi, Mekkali Furaishi kafirlari ticaratcilariga yolot qalib, kuyladin Paygamberi a.s. soraxdi. Ular, sidlar kimi sidlar degendi, biz Farizqinin, Qisramin adallarimizdi. Ximdi haligiler, yugirib Mekkaya gelib eytiki Muhammad a.s. ge, Qisra in ketta patshahli qarishixiyak genegen. Dendi, bodi kulu bitkidi. Ximdiki haligiki adamini Madinaga yubardi. U kishi yasribdi. 78:44 Hali ki, iki adami Madinagi, Peygamberi A.S. izlert gelib, tafti. Afganilarda, zizni kisra talab qiliyatdi. Agar, bizzi, ayitganimizgi huk desaniz, dedilar, kisrani aldita, zizgi yakhshi, nima veramiz? Guvaq veramiz, yakhsilik nayitamiz, yakhshi adamikan deyimiz, maktayimiz. Agar, yakhsilik bilan covab bermasaniz, kisrani aldita, dedi, indi, ozimiz bilasiz, dedilar. Indi, Peygamberi A.S. ertage kelinilar, dedi. 79:17 İndi ertesi ge kegenlərdə, ndi, əllansı və nə əlamat əla, səzənin patshəngləri kisirgan, biðin xanak kıldırdi. Həldi ki, ikkisi, orunuzun səkret durub, nəmə deyəsiz? Əgər bu gəpinizdi kisiraq eysizse, nəmə qoladidi? Əvvə mərəyə sənam etdi ki, əllah əla biðin patshənglərinini öldürdü, özün oğlu tahtini qasıl aldı, dediydi. Ayin naibin bazlanga qarab ayetdi, ikkisi, kelim bazlanga. 79:53 Yaman shahriye kiliq Ali Bazan naibiga eytdi. Shumda-shumda iqot kibib. Shumda eytdi ki Bazan agar Muhammad alayhi salaminin eytgani ras qotchisa, min islamli qabilday mandi. Agar yalqan qotchisa, unnankin qoramizdi. Dirt durgan vaxtida Qisradan, Faristan, nima qeldi, qat qeldi, qoqli qat qioneti, min atamini uldirib, qor nini basil aldim. Bo mingi itaat edinladi. Dirgan vaxtida Bazan ashabi allayhi la ilallah, nima Muhammad alayhi salamin kiriti. Asgarilari bilan birinla islamli qabildi. 80:27 Ikincisi Rum shahrigi. Bu bargan vaqtidi Abziyilar bilan birgi Rum shahrigi Abdullah ibn Khuzakhi shuyirgi bardi. Bargan vaqtidi Padişah aittiki, agar muslimanlarini gudayam shicaatli, gudayam aittigindin qaytmay digan, bittisuzdut var digan kishidi bilgatman. Ushqasaynlar askarilarini birini trikli min aldim yap iynar cidi. Allah nasib qilib Abdullah ibn Khuzakhi asirgi duxti. 80:59 Asirlar cemaati bilan pashaqni aldiya alib geldi. Junda pashaq, dungun cheynan dedi, islam dinindin chikhnaqlan dedi. Gunda men mulkumga dedi, Rum imperiyasini, mulkumga sherik qilaman dedi. Deganidi, sen sheriklikmaz, baxca mulkunni berib, ve yeryuzdagi arab mulkunni berseni han dedi, men dinindin chikhnaqlan dedi. Gunda men seni uldiraman dedi. Deganidi, bilganini qil dedi. Di pashaq koyunlarida dedi, 81:54 unga yakin-yakin caylariga kemamini atinladi. Yakin-yakin caylariga kemallarini atisdi. Keyin etdi ki, kazan alip gelinli, zilmallardan kitikini alip gelib, Abdullah ibn Huzafanin kozini aldidi, goychilari goychiga, itlari etiga suyek-suyek gecerib gittidi. Abdullah ibn Huzafanin kazanini tepesiga atiganda kozilardan yagin samchiladi. Undanima geyiqla dindigalidi, tepesiga kegan vaktimda didi, unga chukib Allah yolu da, 82:58 bedenimdegi savc tarasici can bolse, ber Allah yolu da shunday azablanib olsadidi. Berkes Allah yolu da shunday bolsadidi, shuni goylag turib yigladim, dedi. Az shak buni casaratiye, buni hakiki, shundi sabiqiyye tani berdi. Bashini bir merti otaka, bir merti ot koyvara, musulmanini esirlarini bille koysen otamadi. Ber musulmanini esirini koyvara mendi, dedi. Bashini bir merti otu da, hemmi esirlarini alisak idi. Omer ibn Khattab etdiki, 83:44 musulmanlarga waciq boldi, Abdullah ibn Huzasani basini obisdiydi. Abdullah ibn Huzasani basini obisdiydi. Unnum eytixtin maksad ikti talar. Qala nal qiq qeciqin hikmati iclati, ma'adi shubibin, basini oda qalay, qiq qedamizdiydi, ammasini al qiq qeddiydi. Qala bonu qiyan icin maqtadi, bache musulmanlar bunu basini obisdiydi, waciq boldi dibaytdi. Qaygamada rey salatu was salam eyti allar, ala la yamna anna ahadakum raqbatum nasan yakula bihaqqin idara'ahu aw shahida, 85:13 فَإِنَّهُ لَا يُقَرِّبْ مِنْ أَجَلٍ وَلَا يُبَعِدْ مِنْ الرِّزْقِي أَنْ يَقُولَ بِهَٓا ۖ ۖ ۖ 85:43 11. Adabi, qadamul inkar fil amril xilafi. 86:17 Yudakot məsələlər ixtalafal ulama, ulamalar ixtilaf qıldı bu məsələdə. Shafi'i bundaydeydi, Hanafi'i bundaydeydi, Maliki'i bundaydeydi, ixtilaf məsələlərdi. Shunatı ixtilaflik məsələlərde imkarsın Amr-i Märuf qı məsələydi. Bizdən məhsitləri yekirsəngiz, daim Amr-i Märuf birinci soralardaygan paypaqqa məhsit qalsa dolami yohm ediydi. Ya, shu toğrida Amr-i Märufi kekekken bolaydi. Nime toğrida o Amr-i Märufdeyse paypaq 86:48 Ulamalar ixtilak digan narsilar, umumman unga amin-umarib qurunlarigan narsil nasil. Sunucun, Peygamber sallallahu alaihi wasallam ahzab qazatidin cikganladar, ahzab qazatidin cikganladar, yahudlar, Madinadagi yahudlar xiyan atildi. Ular Peygamber aleyhis salamdan sulud qilganidi, iqtifak qilganidi. Agar brav kisar, Madinagaki kisar, silardi ximayaklarini silar, bizni ximayaklar silardir, iqtifak qilganidi. Ahzab digani, 87:20 bütün sodalar cemaat digan, bütün Mäkkə, Taiz və başqa qabilələr dərcəsiz cəmlənib, 10.000 əskər yigib Peygamber a.s. yox baramiz digib Mədinəgə, minakaldi teclan iskand. Mənəşum digigan vaxtda yahudlar itdi, indi, bular Mədinəni mənəşu tərəfi də turbti. Bizər arqa tərəfi də turbniz. Əgər bizərəm arqadan uruş bulub, uruşsayk, uruxsayk, shu cayda, 87:49 nimaqilamiz qalib kelemiz, elbet ta qalib kelemiz, tayramar a.s. yox qo aramiz deyib, musulmanlarin yox qita shaymiz deyib, durub sulukni buzuq yapidilab, sulukni buzuq, shu musulmanlarin arka tarakidan zarba dilişki haraket kildi. 88:31 La yusalliyanna ahadikum illa fi Banii Qurayda. La yusalliyanna ahadikum illa fi Banii Qurayda. 89:07 Peygamber a.s. maqsadi tizraq yurinlar, tizraq barub, shakti okuinlar degatdi. Maqsadi shuru, əsrini qazaqlinlar deganmaz. Əsr okuinlazar, yarima okuvaldi. Yarima etdi, yox, Rasulullah okumaynlar, illa öshetki yetib okuinlar degan, shaka barub okuinlazar, shaka barub okusdi. Itkeləsinə imti artimat. Itkeləsinə dırz düşüngen, itkeləsikeyan vəcih düşünüşge erzugurlik vəcih var. Bu yem üçündeyi düşünüb, bular okusdi, bular bayagindeyi düşünüb, okumakdan banyan prezde gecik yetib barusdi. 89:42 Peygamber a.s. iqtilaqlik masalalarda talashib, tartishib, amrimarib, nahi munkar qilisini hacadi yox. Misali sun, yana, Abi Sa'idin l-Khudri radiyallahu anhuni hadisida, Peygamber a.s. a.s. ayitganilar, şu, Abi Sa'idin l-Khudri rivayat qiliyatdilar, iki kisi seferga chixdi. Seferga chixdi gani di, seferda su yoxu qaldi da tayamnum bilan namaz oqisdi. Keyin, 90:19 namazini okub bol ishganidi sul tapoldi. Biri ayitti, namazini tayammun bilan okusga shariyat, ruksat bergan, enni onu qaytarib, okusga khacat yox deyitda, namazini qaytarmadi. Ikintisi ayitti, sul tapolib tulibdi, namazini vaxti chitgani yox, qaytadin su bilan taharat qilib, namaz okvalamiz, deyib. Ikintisi, taharat qilib suga namazini qaytadim atibdi. Peygamber a.s.na adaya kilib, ayitshganida, meyshinib, Peygamber a.s. a.s. ayittilar ki, haligi, tayammun bilan okub, 90:55 qaytarmayan, namazini qaytarmayan, okumayan, qaytarmayan, taharat qomayan kishiye qarabayytiki, qasabda sunna wa ajzayatka salatikdi. Sunnasini taqibsiz deyidi, namaziniz durs deyidi. Sunnat ki, tayammim minan oksayniz, keyin sunna taqib qalasa qaytar baturmayiz. Ikincisiye qarabayytiki, lacan azir margataydi. Taha tayammim minan oqidi, keyin yanay taharat qilib namaz okuyanyaya qarabayytiki, sizgi ikki mazda azir baturdi. 91:26 İk gələsini çün dəylim adı. Qadi biz də bulsa, əgər biri təyammum qılb okuyam bulsa, biri, məsələn, təyammum bilan, yenə taharat qılb okuyam bulsa, ikisini indi cəncələni qöreyim. Damlada dələn məshgul, öziyyən məshgul, məhəllə məshgul, məhciddə gələn məshgul. Həmmə, şuna artasida, muna boladi, məshgul boletadi. Çünün-çün, Allah, Subh'ana ta'lığı istaqlasın, munaqa, xilafi məsələlərdə, əmrin-mə'raf, nəhin-m 91:54 kengi on ikin si'in aqr jisi insha Allah deykin amru ma'ruf nahi minkani a'daflari jive qib bizar zanurlari qib qisayatmizdib oylayniz insha Allah aqr jisi sabir amru ma'ruf nahi minkani qiliyatgani a'dan sabirli qolishdiyi Allah subhanahu wa ta'ala Qur'anda inna al-insana la fi khusur illa alladhina amanu wa aminu as-sulihati wa tawasu bil-haqqi asirga qasan wa qasam insan hammasi ziyandadir illa iman kiltirgandar 92:31 və salih amal qiyanlar, və xaqqiga vasiyyat qiyanlar. Əmr-i marif, nahi mümkər, xaqqiga vasiyyat qilib, və azarlini nima qiyanlar? Kötərə bil qiyanlar. Və tavas olgu sabr, sabiriga vasiyyat qiyanlar. Xaqqin qeyin nima qiyaladi? Saqqa vasiyyat qiyanlin qeyin? Azar qiyaladi. Xu azarlini kötəriş üçün sabir qoqish qiyalad. Azarlini kötəriş üçün, Peygamber sallallahu alaihi wa sallamge, vahil qiyan vaxtı, himmemizge ma'lumat. Məzidi, xaqq, 93:05 tughganin də yakmaydi dək qoyadi. Xaxni gapirgan maqtinizdə, shun qaliyeyikən, tughganin də yakmaydi. Indi begana adamda, xaxni gapirgan maqtinizdə, kancalik nasilar qeladi, tughmatlar qeladi. Bida qi bolasiz, na tohru yolda yurgan bolasiz, na tohru aqinda yurgan bolasiz, adamdan da buzu yapgan bolasiz. Ish qilib, butun tughmat ustunuzgi qelab olaydi, xaqqa gapirgan maqtinizdə. Yaxshilikke shakirgan maqtinizdə. Sh peygambar alayhi salatu was salamda, amin deyishat, qasliq, sadiq. 93:35 qanisli qic yalgan yapirmay digan, haqqan, cahiliyatda iki nima qabila urishib qalsa hukum qilad digan. Qabani, taqshini qoyayarkan vaqtada urishib qalishdi, talashib. Kim hukum qilad diga ishti? Xu ishtin kim kirsa, shul hukum qilad diga. Qarab kirganda tayganbar a.s. ishtin kirg diga. Kirgiganda radiyin a.s. mihidi, tayganbar a.s. bu kishini hukmiga hammamiz razimiz diga. Bishalti qabila talashib qilad diga. Hammazi razi. Munaqa cilda kammankam. 94:05 Bir razibisi, bir razibomasi mümkün. Lekin, həmmisi yaxshi qorabdi. Qelib, Peygamber a.s. ridalarini yechib, tarshini qoyib, həmmiqni, hər taraxdani usheynadi, usheyab abarib, tarshini onnaya qoyib, ixtilaflarimi kebti, adahallikdili, cüdeyn kirayili hukum qarib qoyib usheyni. Manashunaqa, həmmi razib okturgan kishiga, vahiy kegan vaqtida, vahiy kifgan vaqtida, Peygamber a.s. Khadija anamiz, Varaqat ibn-i Nawfal digan kishinin huzurini yet ehlat barib. Yet ehlat baribganda, nima golyabdi siz 94:39 Mənə şimdə, mənə şimdə nəsələr degan idi? Sizin qovmengiz kul çıxargan vaxtıda, mən yanshqir, ıspirim, laxtım, pütkir, mingan vaxtım boganda, sizge yardan vergan bolardimdi. Qarambar el-Salam etdi ki, awa muhriji ya qovmi, qovmim mene haliq kulban çıxaradimi, deganda, siz alip gegan narsani, birar payganbar alip gemadi, illa askesayan, qovmi unuq, nimaq olub çıxardi. 95:12 qum cikardiririririririririririririririririririririririririririririririririririririririririririr 95:48 Dersim inşallah məshidde şəmbə künü.