خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi rabbil alamin. As-salatu wa salamu ala ashrafil anbiya wal mursalin. Nabikina muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd. Nabatdigi dersimiz mu'min adamlarina akhlaqlara qandihi bolishligi ba'arasi da. Birinci babda ularina şu quresh maydan digi, yaqi quresh jihad maydan digi. Mu'min adamda hulq qandihi bolishligi to'risda. 0:29 ayet-i bötülgen busa, ikkinci babtaysa, davat bu arasda mümun adamda, hakiki bir imangi igibigan paytidagi, akhlaqlari, qandi bolisligi toğristi ayet-i bötilyabda. Bulardan dimak naubat digisi, hikmat hukukaykan, Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerimde itaydi ki, Wa man yu'tal hikmata faqad utiya khayran tasiradi. Yani, qaysi bir kimsege hikmat berilgen busa, 0:59 Anar o shikimisegi cideketde yaxshlik, cidekeb yaxshlik berliktibib Allah Ta'ala bayankigan. Demek bu bilen hikmet Allah ta'mandan ata'itlaligan cidekeb yaxshliqine, öz ishiyoygan nasib kendigine dayan qaldi. Albetde insandi hayatide ne feqat davat baharasta, belki, özino adamlarla murgiqigan muamalasta, ailesi la mugan muamalasta, 1:26 Mənə shun həsələrdə, əlbəttə, insange hikmət digənlərsə, yuda zarur doladib, qayn ki, u insan muamalilarni xammasda bir nacaqga, ya ki, muafqayatga erishligi u chan. Əgər insanda hikmət digənlərsə, getishmawchirig boladigan bosa, bu adam adamlar bilan qileykgan muamalilarda xam, demek ki, bu tamallama naqilay xalatlarga chuk qaladib. Demek ki, bu, mese, bu adamlar bilan qileykgan muamalasda, qib bir muafqayatga erishanmayadib. Qipin qi, adamlar bilan muamalasda, 1:55 Qilish meyyur uradi. Sababi, qilish qerek bugen orundi, bir nasani qimastan, qimash qerek bugen orundi, uxan nasani xitqayadi. Gapirmash qerek bugen nasani gapirib qoyaddi, gapirish qerey bugen nasani gapirmaya qoyaddi, shun bilan, adamlar bilan, ortaxtegi bugen muamirlari buzlub qoladi. An uxandan, demek, Allah Ta'ala, hikmet qaysi bir kimisegi deriladi yonmusi, ziqo biyaxsi ilani derilip cungilidi. Demek, hikmet nasaqad davadda, belki insanda hamma, 2:24 cebhasi da xayatdagi iqbirigan hamma cebhasi dikirigi boladi. Hala uxe xar bitdasi da dimiq insani hizmetgigi boladigan buse, uxe babda insani goq yaxsidgi erisgan boladi. Davat barasda hizmetgi erisadigan, hizmet bilan huklanigan buse davat barasda, muamala barasda buse muamala barasda, ticarat yoki boshka, dunyavi islari barasda ham insan hizmet bilan hizlanigan boladigan buse, uxe tamallarda ham insandir. Bu sahalarda goq muafagatgi yaxsidgi sabab boladi. 2:54 Endibiyette, ekliyabdi ki, insaladdi bazan boladi, niyadi halis boladi, ibadatlari nukhayati ornida boladi. Lekin, bu adam, agar hikmatgi ege bomidigan bose, ono ibadatdigi yexsiligi, niyadlarini halis bogaldigi, fakat ono öz yegini kegirilani paladi xalasi, ondani narigi otmimdi. Agar endi bu insan, demek, mu amaladi hikmatilani rizklanadigan bomisi. 3:23 Təbəbə shu ki, bu adam min ibadatlarına yaxshqigani bilan, kökçilik bilan muamala qalanmaydi. Bilgan ilmini yetkizanmaydi. Belki, bilgan nasilini adamlariga ayetib biranmaydi. Buna qa adamlarina köklab hayati görüş mümkün, izbir ilimden cilikatda bir nasili begi egi bugan bolishiyan mümkün? Belki, adamlar bilan bugan muamalasi yox. Adamlar bilan, demek, yo davat bu arasda yox ki, 3:50 məvizə barasda, başqa muaməllər barasda adamlar biləndir, yeterli suratda uləbilən muaməla qilanmıydı. Əgər bittə adamga bir 3-4 adamdi bir edigan bu ses, həligilərdi bir başqarib qitanmıydı, iqlanmıydı. Bu adam, demək, ibadatgi salihligi, hamda niyetlani xalis bogənligi, bu adamda faqadtini, özgigini qigirlani fogin boladaxilad. Indi bunun mukabili də, bir adamda hikmet bari, leyti niyeti yaxsimi, niyet xalismi, leyti bu adamda salahiyeti yaxsimi. 4:20 ibadatlari, salasulpi, etelik, nabir, taqwa, nabir, hirzi boladi. Lekin bu adamda uzu gerisinin iskimati bar. Yani iskimat jayini bilib qiladi, jayini bilib yapiraydi. Ha, bir isti qiladigan bolsa, uzun orunda qiladi. Lekin bu adamdiyam, shibir tamandan yetishma usulik, yani ruhi tamandan, ushe iskimatige bir hamrah boladigan, dibi insandige ruhi tamani bomiyadigan bolsa, bu adamdiyadi, demayk... 4:45 xalatina eqisadi ki, biris istimai, birisi siyasi, birisi munaxdi ki, uxsat qaladi, bu adam bu xalati qil eqisadi. Faqat kini hikmet dozu barim, ono adamda nabir ixlas, nabir ibadetligi, salahiyyat bu metabidi. Endi ikilin arsani cemlab xalisligi, kemden kem adamlargi, Allah tamandar nasib qilinadi, agar tabi etan berilgan busi. Hikmet insani qil tabi etan berilgan busi, Allah ta'ali zikub nimetini atayit qemd olaydi. Ham ibadetligi, xalisligi, ham... 5:14 niyyat digi, demik, xalif digi basin, həm adamlarla mu'amil digi, demik, hikmat digi. Yani, hikmat digan nima digani? Hikmat digani, bir nertsani özünü munasib orduga qoyusdik digani. Aynan, munasib bugani özünü orduga qoyusdik, mənna, shunaysan, hikmat daradi. Buna ziddi, bir nertsani özünü munasib bugani orduga qoyumasdik. Bundan zulum qib çikadi. Məsələn, adamlar Allahga zulum qilisadi. Allahga zulum qiladi digani mənasi, 5:43 Аллах Таулаға ги бір нәрсәни зәр әлбеет күрі. Бәлкі Аллах учын қыла дуган нәрсәни Аллахдан başqasiya қılıxayda. Аллаhga munasib bolay digan ibadatda, Аллаhdan başqasiya yunayntirigandig uchun bu, zulum bolayda. Аллаh Taulağın uchun uchun xaqim digan ismi bar. Xaqim, hamma nersani istimad bilan qilayda. Yani, bir nersani qilay digan busa, albetda onartda, o altasda, Аллаhda bir istimadda irad aqayda. 6:09 Ad dinusan, bu tibili istiyar edigan musa, Allah Ta'ala arkastan kattir sismetdi iradakigan mula. Ya ki bu musa ingi biran tabir musibetdi veredigan musa, albette bu nesan arkastan Allah Ta'ala sismetdi. Suyun ki, bizdan ayitamiz. Biran narsi boladigan musa, indi Allah Ta'alani sismeti bar, bu nesan arkastan, Allah Ta'alani uzu ilah similadib, iman uzu nizgi tasalli garamiz. Awalgi sahabalarini davrlarida, bulardanki yingi davrlari digi alimlar, hayrxil tafsirlarilini ayitishgan, 6:38 Qur'an da ham geladi hikmati ayitilgi otilgandi. Qur'an bilan hikmati qiyan payitdi, gelasi yanmayan qiyan payitlar da bazilar ayitadi. Qur'an bilan sinlad digi manan ayitsadi. Bazilar ayitadi ki, hikmati digan insanda kuxliyi hujjati bolisti gidib ayitsadi. Demi, ikeli manayin bar? Demi, insan kuxliyi bur, özun sahasta kuxliyi bur hujjati iyebu geldigi, u insan ushi sahada hikmati iyebu geldigini ham ayin atadi. Shundan Peygamber sallallahu wasallam ibn Abbaske bu narsana dua qali sore geldi. 7:06 Parvadigar alam bu qishiga ta'wilini bergin, Qur'an ta'ssir qlistigini bergin, hamda dindi faqihki qoygin digin. Bashka bir ruwayati da geladi. Moshir kelesini zemligan xalatda parvadigar alam bu qishiga istimad bilani rukbant digin, u qishini istimadli bergin digin. Demek, bu Ibn Abbas, Peyamir Aslan, bu hadisla miqar ediyan bisik, bu qishiga istimadli sorogalligi. Adingi ruwayat digi, tafsir bilan hamd indigi fiqhni. 7:33 Dibim yaxsh bishunishlik, hamda dibim de yaxshi adamlarga yetkizib berishlik. Manash iken aslana janlattirib, siki ge hikmetti. Bilagisqan tashiyni olmaqdala ayytkan iken, ne payamarsan soraba ayytkan ikenlaya. Ibn Taymiyya ayytkan ikenlaya ki, hikmat digani, Qur'an doğruslu ge hikmat shuu ki, bo haqni bilib, ona aychilik, ubila aman qilishlik. Haqni bilib, ubilan ge berishlik, hamda ubila aman qilishlik. Manash nasil, insan öz aslini sujmaq. 8:00 shunga shiga m'ana atrafi da dimaq, basqa anlaram acikani kani, meyka hamasini barib kuyiladiyan cayi, bitda cayi barib kuyiladi. Atyut kani, haqna belib, buna özun orinda islacidika acikani belimdi. Enda hikmatni, Allah Ta'ala beriladiyan tamani bar, uysan tasqaladiyan tamani bar, tasqaladiyan tamani bar. Yani bu tabi'i beriladiyan hikmat bar, Allah Ta'ala beriladi, basqa qabiliyatladi berigandik. 8:27 İkinci zamanı, insan özü üşəmərsəgi erişligi belə dəndir. İnsan erişligi münasibli qiba təzribə bilan bolad. Təzribə bilan bitan asana qollab qollab görət də, əgər u bu münasib başqasını qollaydi, əgər münasib çətigan bolasa, hə, mənəşin asa bu oriniga münasib ekendir. Yengi baytda aynan üşəmərsəni qollaydi, çünki bu adam öz orinida hikmat münasib eləyikdən belə dəndir. Yani, bir nesan öz münasib qoyu ekdən bolad. Luqman Hakim etkene kenki, fərzansi de ey. 8:55 hikmətinə hasil qilişlik barasda iktan ikenki, ney fadilansin? Alimlar bilan birge oturgin, ular bilan, ularga tizin bilan zislashgin, yani, qalib oturgin, ulardi, razislariga barab ular bilan aralashgin, çünki Allah Ta'ala qalblarina hikmət nuru bilan triltirib qayadi xutdi, uylik yerin asman digi yamur bilan triltirib qayadi. Demeksin, ularga allashi baradiga omlusin, oysa Allah Ta'ala sindi hikməti xan atayin tadibdi. 9:24 Alinlar da qaray ediyon bursit, imam-u alitlar da ekledi. U kishini ilmeden alistigiden aldin, u kishini hulqa duvarini urgenishgan. U kishini adabini urgenishgan. Ber yeliki, u kishini adabini urgeniktiribki, ondanki u kishini ilmeden urgenishgan digi. Sababi, bu adamlar, ummet adamlari boygan. Basan, imam-u alitli adamlar, ummet adamlari boygan. Yani, iskine gina bir cema'a bilen gebbese digimiz, belki, butun... 9:51 hala tamandan keyladigan, hattanki Peyamber S. bu kishina hadisladda itaydi, imamu Dar-ul-Hijra dektirib. Yani bu kishi Dar-ul-Hijra, Madinani imamu boladlar, qayirdladandar, atda bu kishina aldiga adamlar keyladdi, dektirib, yana hadisda Peyamber S. basharat doygan. Yani sindi bir imam boladdi, Madinada dektirib, qayirdladdar adamlar su kishina ilmini izladdirib, qayirdladdandar keyladdi. Haqqatan imam muhalika Afrika, baska tamallardan, zidikir tamallardan nimalar gelishgan talim agami. 10:21 Bular aydisadi ki, imam muhalifni aldi ki gyanimizda, bu kishini ilmini organizmida aldi, adab akhlaqlarini, adamlarla mugen muamalasini organi aridi itdirti. Asun chun, bu kishiden dimak organib, oki awvelgi alimladan organib sitgan adamlar, beymalal camiyatlan muamala xibditi uradigan darazida bugar. Keyengi payitlarida, uzim-uzimdi davrlarini apk uradigan bizik, adamlar faqat kini ilinbilan shogullanib, organib qalishganda, bu akhlaq, oki adab digan nasilab sirttikab kispirib, 10:50 Çün-çün, hücidadan çıqqan talebana qayribigan bu siz, hic kim bilan muamala qalib, qirç qitam meyidi. Nə düniavi adam bilan busan, nə dini adam bilan busan, muamala qalib, qirç qitam meyidi. Mənə şunaysa, ulevde cida teqtabir kentilik vola meyidi. Yeni, muamala adabı, emeldi qorul meyidi. Ehtimal, bazı ma'limatlarini ala, lirkin, unlasana emeldi qollanilma qenilankigin səbabi, kin, bu, bitda muhiddi yaşab durgan, adamladda hud, xindiye muhiddade boylaydi, tashqar getisda, baska muhidd. 11:18 Ha, içkarda qeyuan ki, bir islami muhit deyisat qiradi hizlada. Qashqarigi adamlarla muamala qiladi qan bulsa, bitilli bir basqa muhid. Demek, bunda adamlarga ujgi yarishi muamala qilisdi qirayi buladi. Bayqamba sarasini matkani qellarki, qo hikmati qe erisilik babidi, mu'min adam bir tisiden hikmati shakilmaydi, demek. Mu'min adam bir tisiden hikmati shakilmaydi, demek. Bu digani nima digani, unsan yol qoygan kamsiligini qaytib qimaydi digani. 11:47 bu xa özü bosan, xa bashqalar qigan bosan. Bu nasda, Azir-Islami minhutdaq qiradigan bosayk, bu amal qidin meydigan hadis qeydani qoygan. Sababi, bir cema'a bitdi istiqturu bir cagiyeti barigan bosa, qan qeyi qamchiligilargi yol qoygan bosa, keyngi cema'a qiqatda, yana ular nukhtasdan, basnigan nukhtasdan basnab, uyan ushi yoldan kiti oradi. Aynan uyan ushi hatalardi, betdi oyergan meydi ki, 12:13 bu manalarda hatalarini örganib durib, asa hatalarina xunasiz farib durib, bunda qisi qorub, qomib ikan. Dib, yoy ki, bu musa ular digan caydan baslamiydi. Hamasi shoy, gelib durib, muqt noldan baslugda, noldan bir cay gelib tukdigan musa, budara mu noldan baslabdir, ayinin asa hatalarini yol koyib durib, jaman ishina abarishalindib. Bu, Peyamber-i Salaam demayk ayitganlari, momin adam itkimatda bir tishidan chaqilmiydi diganlari, demayk momin adam bir istqiladigan musa bir aqizdaki avat bilan qiladi, itkimat bilan qiladi. 12:41 qamcilik yol qoyilgan musu adun tixiradi ki, inaqin unasani khulasasini qilab qiladi dadi. Shundan Peyamad As-Sulam dyanabar hadislar vatiradi, xalim adam kim disa? xalim adam tayil ishqib bugan adam. Tayil ishqib bugan adam, bu adam xalim upoladi. Xakim adam kim disa? Xakim adam tazibibadar adam moladi. Xalim adam duma, ti shinas digadi, iki digadi, ux digadi, uzu uzda, xaligi adam hadib bir xayatda bir salinu urgandan kin, o adam anca yumxab, uzu... 13:11 muqqala gondi, xalim muqqala gondi. Ha, bu adam ehtimal baxisda bur qopal bolad, lakin qopal digi, demay qib baxi geyt kandaykin qaraz qali adam, ha, xalim bu muqsik bomi edikandi, da xalim bolad gondi. Yani bu, tajribadan, bu adam, tajribadan buga adamdiki mustahkamrak bolad kursh digi, chinki u adam bildini manasar la gursh digini. Qimatli buga adamdiyan, qimatli buga adam, albasta, tajribadar buga adam. Sababi, 13:37 çünki başqadan isqisaub ogan nasalar otdi. Hu min ma'limat qirgandan tashqari, hu adam qozu man qordi. Xuni qun, qozu bilan qorgan adamda tajribasi baxqa qaraq qoladi. Ani uxan dana edisadi ki, ki, burax buzda yashqilarda shija atiyo, kattalarda aqla birlasa bilanmısa cirekatka isqanilandiydi. Sebabi, kattalarda tajriba bar, yashqilarda yusa, yashqilarda kuchi bar halas, tajriba yok. Çünki, 14:02 həmə yuqqu uzun urtu qoçuk quru uradi, qat talar qor gyan enda, qayn si dimaqsi sal uzu vazmirligi bar enda. Demek, halim bugin adamda itad, insan hayatu mo bayinda qob, ishlar di qilatda, diyin, anca munca hatu aylar giyul qoyadda, hatta gunahlari kirib qoladda, shundan ibarat olib, hata urularini anqilav oladda, undan keyin qeyitlan adi qoyladda. Mano shumbilan, demek, insan indi erish shaydarida. Qayqambar s.s.ni hadislarini qaraydi gyan busik, xar bittan arsani uzunu urunda istanla. 14:33 Bu kishida isma qangi bir süsumat bulda. Sababi, bu kishidan gelib bi sahabalar tegir soruydu. Ey Rasuluslam, xayisi amal afzal disa, birisi ge başqa amal daytaydi. Yena başqa iskiri sorsan, unge başqisi amal daytaydi. Yena başqa iskiri sorsan, unge başqisi amal daytaydi. Hamasigi birxala etniydi. Sababi, aallar aychaydi ki, hali adamdi, bayamda sorum, uzun xalatigi xarab turubaytgan. Hayisi bur adamda demayi nasilgi, bi itibarliyi bugiyan busa, uxiyon asalim burin coringi qoyubaytgan. 15:03 Cinki u nasili qa adam itibar qisani itdi. Bayamil aslamda aldinlar qebar adam qelib, soraygan ki, irasilsan, mingi qebar nasilin ur qetin, deygan, qisqara qayt verin mingi. Qisqara qayt verin sebebin, yashqar dara adam bolaydi qebrin qe, na, yana, xamil nasilin sakilab qolanmaydi. Qisqara qilab qayt verin deygan da bayamil aslam atibid qellar ki, agar namazin qe turaydi qan basin, duniyadan uchbitik qan adamda namazda qa namaz oqigan. 15:28 namaz qotirsayn, hudd diba na shumayna ahirgi namazin bob qalisi mu mkoyin digan, itibarlidan namaz oqigan. Keyin ina ikigin, gittiga uzur ayita digan gapdi bugin gapirmagin. Oqitasan keyin, uzur ayituqal digan gapdi gapirmagin. Yani adamda bolatda, oylamansan, misalansan gaprib qoyaydi, keyin ikigin, qitinas, uzur, manaqa gapishki etiqaldi, manaqa oylamindir, diba aldindan oyla gapirgin digana. Vek bu ham, o shay, ismatni. 15:56 Anadar, turuzdan boladi. Insan, aytikken gapini aldin oylaqdurub, ushe gapi munasibni bit orun ge, yoyki munasib nasibni, hany ushinda munasib busi gapirgin, munasib bu miyadi uzuraytadigan busin, yahisi aldindan gapirmaya qoyirgin. Keynikin, adamlandi koldi bugen nasidan, umidini uzgindirli. Adamlandi koldi bugen, boyli gidan, boshkastan tamay qamaygin, adamlandi uzgindir. Demek, ispayin basam, qisqa surat taliyo adamda uzgiyar ishe, ibratli bugen, sizlarla etlilir, edlilir. 16:25 Demek, bu itda sur samandan gapiradigan gapida ham iskimadina cilikatda ornu barakan. Yana bir-bashqa bir hadislarida Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ishqa hikmat verilgan adamlardda, bashqa adamlar havas qilisligi tohrisda ikanikallar ki, xasad iqqorinda cahil digallar. Biz asda bu xasad bomayi da, belki izi xalas boladi. Bilki, muna macazi manada demek xasad dibi namlanga. Bir kisi bar ki, Allah ta'ala bungi maal duniyadi bergan. 16:54 həm də əşe maldini adı, xaq yollarda sarifləslikki, Allah Ta'ala ndiyo, şu imkaniyyati verib koygan. Həm maldi verib durib, həm Allah Ta'ala ndiyo, xaq yollarda, yaxşi yollarda sarifləslik imkanini verib koygan. Yenə bir adam var ki, bu adam qi Allah Ta'ala hikmət vergəndə, əşe hikmət bilan, o adam hükum qiladi, əşe hikmətini adamlarga dalim veridi. Demek, birincizde, o adam, Allah Ta'ala maldini diliyordu, lekin, 17:24 sarxini ham o adamgi, Allah Ta'ala, özü hırsati bilendi. O adamda qalbigi sabbu edib, o adam sabgen malini fakat yahisda malliga sarflayib. Ikincigi, hikmet verdi, özdegi bar imkaniyadda yahisda malliga sarflayibdi. Hasatan hikmetki pro ilim bilan birgi islatiladi. O shi hikmetlilin adamlarin ortasda hukum qiladi, adamlargi ona sanat, talim biladi. Ibn-i Hacar eceni kallargi, bu hikmetlilin Murad Suyuti, nisanli, 17:52 Cahillikden man qittiradigan, hamda xunik bugan nasilardan qaytaritiradigan ham man arsa. Insanda cahillik kechirib qoymidigan, eki bomnisa xunik bugan islardan insanda man qittiritostiradigan ham man arsa istimad bolor adanda. Yeni, adamladda ortasda insanda yaman ahvalbisab qoymidigan arsa. Manashunarsan, demayk, istimadi vaytani qallandigda. Davat barasda boladigan bose, peygambar s.s. ayit geldar, 18:17 rabbingizdi yoliga, uca'u ila sabili rabbiki bil hikmati, wal mawa'izati ila hasanati, wa jadilhum billati hiya ahsan. rabbingizdi yoliga, hikmet bilan, shirayli maw'iza bilan, hamda davat qilin, wa en yahshi yollar bilan başkalarilan munazara qilin, dedir. Uch basqisti, uch xilli yoldi Allah Ta'ala bayan qaldi. Uch basqisti. Bittesi, birincisi, hikmet bilan adamlarina davat qilin, dedir. Hikmet bilan davat qilisti, davat qilini, davatina shuglari diyon adam, halbet dana haytta bundi buqtad boladi. 18:47 səbəbə, ayni gəbti maslab durub gəprəskərək. Məv'izəsi mə, davati mə, kutubəsi mə, aynan əşe narsani, əşe muhidke, əşe yaşke, əşe cinske, əşe aytilik xalatdiki bugan adamlarga özgi yarisi gətti gəprəskərək. Əks, əgər bu meydiqan bosa, bunda bayan-bansurama itkənləridik, qilinq Allah Rasulini yalganci, bu qalisini hali yastarim. Adamlarga, akillarga yarisi gəprəskərək. Akilli qitar meydiqan narsani gəprəsiz, udar dib... 19:15 inkar qiladi bunasana. Inkar qiganda bu, Allah Rasulini gebin inkar qilisadi. Goyan ki, buna Allah Rasulini yalqanchili shqarib qiladi dhikta. Xunchi, adamlarga aqli hitabigan masani gapirilmadiga. Hasatan, demek, adamlarga aqli, endi dini baslan qis ma'limatu gola digan basi, bulagi qatamasi Allah tostu gapirmasi dik girek. Sabab, bulardi aqli qotarmaydi. Hali bulardi dindimi mukemma Rabbu gandasana bilmagi adamlarga, demek, u mukemma liyoki ixtilaflar yukur, bu gandasana tostu gapirilmaydi sababi bulardi aqli unasani. 19:45 Qutar ammaydi. Demek adamlarga hikmat bilan davat qanindiddi, indi hikmat tasar qamaygan adamlarga, hikmat bilan ish amalga qashmasta, onda qirayliyaraq mavziy oliga otin adamlarga. Qirayliyaraq qan nasihat qanind. Bazlarga khaslatan, bazlarga ammatan. Agar bu nasiyam baz insallari qarkam edgan bursa, bacaydin hu billati hiyasan, u adamlarga ingi yashgoynlarinda mucadala qanindiddi. Deni ularga munazara qanindiddi u adamlar muna. 20:15 Birinci adam, demen, hikmetla onlanadiga adam, agar adam uzu shi munasib bugin gebti gebaradigan bulsa, hikmetla onlanadita digan bulsa, boldusun asan atlog. Agar hikmetla onlami edigan bulsa, u adamlarga nisbetan, hindi sirayli yorakmaym uzu, yini, uzgi artisa bugin, artisa suratdagi, yaxsi bugin gebladdi, yuti ibratdi bugin asan atiladdi. Bu yan qarkam edigan bulsa, qasharab oladigan bulsa, u adamlarga nisbetan, raja edili hum billeti yi axtan. 20:45 Sira il-Rab ugan gondar bilan buladla inda mucaadala qanindayda. Demek, mucaadaliga otishtan aldin, insani aldini iki dana sana boqsarsal otisht garaq. Birinci, ozige munasib gerti gapirib kintirishlikki harikat qalish garaq. Agar bu bilan qaytmaydigan bosi, mav'iza qalish garaq. Mav'iza qalbani umishatadigan nasaraq qadi. Insani qalbani umishati aqraqya baqlaydigan nasaraq. Bu tarhib bilan, tarhib bilan boladi. Yani, qizik-tirishlik, oki onose, qorkiclik bilan boladi. 21:14 Shunasabilan, ular dhi, taurlisliki harikat qilin. Bu yamki arkimi edigan bolsa, bunda ularini hujjatini ratqilisliki, hujjatini keskin suratda ratqitaxilisliki, demik, harikat qilin dili. Ho, birtta, demik, davatdigi ekime suratladan, albi tiktokuniyiki adamlarini halatlariye qalash qerek, sharaitiye qalash qerek, ulargi bayanqi berediye muqtadarga qalash qerek, bazda adamlari sarchabdirigan bolsa, u adamlarida uzaq vaqt gapir, ushtabdurisli, qey qibolmasa. 21:44 ahliyyatni ediyam, nasilad torsli gapir isliyik, yoy ki, bominsa gapini chozib uzaq qivar isliyik, agar ushingi uvardanlari munasib bomi ediyam bolsa. Bayxamba sadistadan sahabaladi avg yoradiyom isiq, qoblinca qisqa gapir adilak, baz ornilad da ciza uzun gapir adilak. Ha, bazdima daki ila bayan bolson qisim debir uzun gapir adilak, hisse sana qalnar vadimak. Hamma nasil torsli gapir isliyik. Yoy ki, ibn Abbasim avg yoradiyom isiq bazda, 22:12 shundaki uzaqi gapirardi, atdanki bir namazla siri uts-gits qal ekin daraci gechi. Nekin bu, kyan man kyan sadir bugan. Bazi ushumni halatda qazaqi gyan payitdi gapiringan. Aksar bu gyan payitlarda Ibn Masud radiyallahu anhunu suzu qullanlar. Yani, bu qishi adamlargi taqtida bir maddi, qayshanbaytini adamlargi bir maddi gapiradi gyan bugan. Sunda adamlar gopuraxta laqqilishgan bu qishi dan. Topi gopuraxta laqqigandaykanki, min, Aziz Ashkizdan, qasmi mami deykinsilar, 22:41 kish torisida malar lanib qorasi, sayqibarsidan bil kish qataq qorolatib gapir adina. Bozdi dana ki, qoqb nasani har dyni qobir gapir omad, ya indi qobin canimana qadir qomidi, minchun, qoy qaladibir, buki, aqtadadir gapir isliyini yoy qoy ganida. Musulma adam digiyam ozi shun arsa, demek qoqb nasani alor ganina, alor ganina gdara, amalkini yoy qoy ganida, azrab uganin arsasina amalkini digiyom bursa, manashinsa insangiz qoyda goyra digiyon darsada. Kimat? 23:10 Bu, Allah Ta'ala haqqa uytqanimizik veracigan qattabar nimat, bu narsana insa Allah Ta'aladan sora baladar. Ruwayatda qilaydi qil, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maqsi qeytir uytigyan, qazali qizani maq 23:40 hikmət berilmə də digəndə, sin hizki hikmət berilə ddi bargan san, xilashdan barma gansan. Quda üçün barganin digdi, singi berilgan buladi. Sin hikmət tutafi mandigan mahqadda bardi, sinci singi hikmət berilmə dira. Sinci, hikmət Allah ta'ala berə digan darsan. Bu, xaxla gyan bannasini berədi. Lekin, hayti utkənimizdik, hikmət ta'agan nanki, adam tuvaray orundi, isli tuvarishdi digiyam anca, is bolabimdi, özun orzum islasibidi. 24:09 Albatda, hikmatda abdurib insanda su bilamir garykta xayatdaga tadil basayan bolish garyk. Bir matda namin asib ugan narsana, kengi sefarga doqorlashdik garykatnish garyk. Mumin odal, bayan basiram atgan qazdi, hikmatda bir tesik-tesikdan shakilmay digalligi, mumin odal qadamini belgilab yurad digani bu. Agar bir matda hataqo yol qoyilgan bosa, yaqan atroftami, su bugun kundami, bu nasana qaytarmasdi. Qaytarmasdi gichin insa u nasana aldindan bir sozlak dilyakgan bolish garygin. 24:39 Mala üstim yankı gyanadim, shumda xatagi yol qoy gyanadim. Ha, bunda, dip, xatasini uza aynabiye shkireydi, ane ondanki dini tekrallamaktik diraq. Yani, ber maddi istiqturinda, tasdabki taurisligi nasindir o. Hadirgi payidda, demayk, o adamlargi, gob damandama, bo, ha, siyasi tamanda bosan, ha, amari, yana, dini tamanda bosan, peki, mos adamlardina muamala qilis tamanda bosan, albatdi insangi ixkimaddi gyanlarsa zarur. 25:04 Çünki bu bilan xasatən, ço dimbilan çugunayki, qidavatna çugunayki adamlarga bil naxaytda zaril boladi. Səbəbi, adamlarda əgər özünə qalbiga kiral meydigan bulsa, ular digi qızıqçislik damanini tapal meydigan bulsa, u adam mahfaqqa qirish oradi, adamlar digi bizan qolşidi. Əgər u adam qalbiga kiral meydigan bulsa, ki kiradigan qalbti ularga bil meydigan bulsa, biyoki bulmusa, adamlardan yaxshi mamil aqimasdan ra'i aqima meydigan bulsa, bu adam, 25:33 yub urunladda, yuval qaz, uzu qaladdi, yub qal qaladdi. Suni uchun, aytibitmaksib uganil aslamiz, deyitda, hikmatdi basida aytibitganimiz, demayki, birinci, haqni bilib, unu aytislik, u gila amal qilislik, manay shun asli insani hikmatik diltirib shqaladdi. Buna qagandankiyin, uzun urniga qoyishlik, ya, yani, aynan, haq, haq, lekin baz adamgi usha haqni aytimit urladdi. Sababi, bir, utkan alinladda, 26:02 Hayatlari yaxari edigan busik, bulardi, isa khasatan Umar ibn Abdul Aziz rahman Allah'nin siyasatdigi bashqar o. Anan siyasatdigi bashqar o, nukhayatda bir hikmatliy kimsa budan etgenli. Bu kişi, nukhayatda adamlardi arasda zulum ki payib gitgen payitda xalifa bala otirgenli. Zulum, ani, awbaldi davirgen nisbetan, sahabalad davirgen nisbetan, zulum yakqal gözgi tasniradigan davirdu etgen. Indi hazırgi payitdigi zulumlar bi sifatla bu meydi, ungi taqqasi ban bu meydi. 26:32 Belkin, awalda zulum kam cidin yox suratda bogarlig itun, ki, ingisal payitda cikadigan zuluma adamlar gözü kyor nukbagan. Ani, osa payitda, ki, ingi bokishi adamlarga fiyasat alib bargan indi. Shundan bokishini fiyasatlarida birdaniga lahqilislikke shashilmastik haqdi. Bo, mesex, hakimiyyat qoluda turibdi. Hatta inki, nima eytadi, Umar raziyallaha anhunu qazilit digan ishlarini, yazilgan ishlarini, 27:02 salimini Abdullahi qaytati dindi, yani Umar r.a.di zivarasi qaytati. Shunin, umarlarini bir versizdidi. Umar r.a.di qaziliq masallari boychak ikan islarini bir versizmengi digandi. Uq shaytadilar ki, Abdullahi mnardi onlari, Umar yesebi otgan davar, sidan siz yesebi otgan davar, babirdan fark qaladi. Agar siz Umar da davardigi qaziligini, qazida qaladigin busiz, Umar dan qoray darisiz otki etsikiraydi u liman. 27:32 çünki ümər davridigi qaziliytgeni, həmmi musulmallar nəhayatda riyaxsi bir xayatda qiçilikgen payitda bugendi. Siz, qazirgi payitdiye çiçdigi ula diyanbisa, bütün adamlar anca izden çiqbogend, payitda bugend. Keni dikin, bazilar nimaqigengi, ushe zulum qilin gen, qaytar valin gen nasilardi. Adamladdan ali ilikmi, bir mesele dire ilikmi, digandima da bazi xakimlari yazarind. Adamladda, 27:59 zülmən a'lingi a'gallar bar ki, bizda a'ldingilar adamladan, yani hakimlar adamladan zülmənin məsələrddə a'galdar. Ani, uxilarda ulardan tartıbali ilikmi? Əgər bermesa özdiri ilikmi? Dirturib, bazilar Umar ibn Abdülazizgi məktub ecalib. Umar ibn Abdülazizgini ular gözorodda, qanaqabr, ahmak adamı özsuladib, kendi məzmun gözorodda, ulardan sorinlar. Əgər iqrar losa, versa alinlar. Bo məsəl, 28:27 Min Allah'ın huzuriga ular da qani bilan kitkanindan kore, ular Allah'ın huzuriga adamlar da mali bilan kitkanindan ma'a qorradiga. Do'yurda, ular Allah'ın huzuriga adamlar da mali bilan kitsin, lirki, min Allah'ın a'liga ular da qani bilan barsi da xa'lan biladiga. Yeni bir orundi, Ömer'in ablada, demirlarda, kitradiga qabila qoladi, hundaskadan uşaq qabilada, bashka diyariga adamlar hucum qolib, anchi özigi iyi bolishadi. 28:54 Ege bugendenki gen, bugishi gemindan cikat dur canab gelisad, ush etten nasiba qalib. Nime boldi su suna qabir? Bolonca ege xucumki gen dik shundan, musulmallar da talafat boldi mi? Yo, talafat bolmada, bittabir adam, sar nime boldi? Bittaymda? Sar bittabir adam, sar nime boldi? Yani, tasraq tabaqa digi adam musulmallar da. Diganda bugishi qatli qazabdan oda. Yani, unca malina mingi bittay, ushu adamdi. 29:24 Yana bu kishi dan ki, yana iki gen, Mekke dan nima yazisadi, hakimlari, su davarlar da yazadda, ay tadiki, awalge ge halifana, Baytulla ge nima yapi etken boladi. Kaaba poshtir koyadi ki, kaaban usmu qabli edigan, poshtan qan arsa ki, mablaqa ziratsi, zirptirib, bu kishi gizan etkani, ay tadiki, minge uyetki mablaqunu ki intirganinan kore, kan boqal adamlar di ki intirganin minge. 29:53 atlar rabir adibiddi. Uyidik dindir gandayn korya, mingi uyyidayn korya, misilmalladda qibar qiliqlik sunayasi mingi atlar rabir adibiddi. Susa qangi demek, bu qishi adamladda qigan siyasati bilaynin, ondan tashkar uqiliyam aytadda, ey ota mundi isladdi qimirsima, bayam aslamda urladda, manshariyatda mundi ikigyan, adamladda mundi qiliqkir edivaynigib, birdanigi haqdi tatbuq qiliqlikke bu qisin tarasi ganday, ey bolan xoximaygin. Hali bu adamlar, 30:20 shariyatda ol suratda tatbak kimi siji, hali bu adamlar tayyar maz hali. Bu adamlar ant izdan chiki qalişti. Bulan izi qaytar istigi uchun, ditda qalişti özü qayaqa miydi? Agar min qaliş ben kira diyom usam, qaliş ya özüm ge qaytad diganda, yani qatda rahtura diyom usam, adamlar meni özüm öldürü varal diganda. Undan gore, maydi azra busayam, yani umrum kanca qaygan busayam, usta qesi geyin bir, su adamlarini usta aca harekat qalaya bizittirib, farsanti ge etkin. Tungo shigan demek, 30:47 40 digi cidi köplük alınaddi. Adamlar digi ha siyasat tamanda busun, ha davat tamanda busun. Abarazigan kismati islari bogan. Mena bu nasilardan, ha zirgi payitdiki, ha cemaalar busun, peki bomisa, siyasatmish uleykellar busun, yu başkalar busun, ha cihat hareketdikilar busun. Xu nasilardan köp, bilmeydi xu nasilardan. Ma'lumati yemiyo xu nasilardan, biyibahraqa genanda. Agar xu nasilardi, islam ummetin avvaldigi, 40 digi bogan alınaddi, 31:17 hikmətlə, hizqlə, xizqlə, xizqlə, xizqlə 31:46 hikmet ki, insan iki buqqal ediyon buysa, hattangi ailesini ishida ham mafaqayt giyirishadi. Ozu aslida, gopchiliyin ortasida mafaqayt giyirishligini awvalgi baskisi, insan ozuna ailesi da mafaqayt giyirishvalis digi. Simki gopchiliyini, ishini bashqarishda aldin, ozunu, kichkina gini ailesini ishini bashqaralli ediyon buysa, bunda mafaqayt giyirishgali yon buysa, hali ondaki inki ingi baskisi, kitab tarabir yarxanani yoykibomisi davlatda bashqarishdiki isi insayeti barishdigi munkum olaydi. 32:15 Albatda o shay, bashkar ekin adamlaram, istimatin aqil ekin adamlaram, biz goxxigan adamlar, yoblar da bashkaca bar, alaqda bar qitaqiyyo. Oleykin, bular uzun ustu isilagan, hamda otgan adamlarin tazibalardan gox faydalangan, asho nasilani uzun amga qoy islini bilargan, hala sonlar. Demek, agar bizda ham shumoshigan nasilar bolay digan busan, betta bashk adamlarga ulaqil ekin islani, uzun ustan, beymadan qisik bolay veraganda. Sunsun, demek, dindi... 32:44 qiraz, yanayam, yaxshira urganishliki harekat qilish qireyq. Asatan, otgan alimlar da, otgan mashhur bogan adamlar na qib, ibradli bogan tomallara bar. Anay u shoylar da urganishliki harekat qilish qireyq, chunki u ulad urganishliki tazribi artirishliki bolad insanda. Demek, bar hayatta, bas qisidaya qi halatada, ulad kanday qisidayna amal yaxshirigan bosa, bu nasilarin urganiq, yaxshi urganishliki insanda tazribini artirishliki sebal bolad indar. 33:13 Hamda, mummankim, bu insana özina xayatu digi bugan tadribatma qoşa diganbisi, albette, yaxsira işlali yol yuqoysi digi imkaniyati boladi. Bugungi, demek, öz edarsaniz, asasan simetka baqlog bugan caye shuyetidi. Simetni asasan ma'limat tamanidan ay tibirtildi, deyikim, muna tatbik tamanida insana tatbik qilishi, iki harekat qilishi girik. Bu tatbikka hareketi, albette, insana... 33:39 Birinkiden, özden ötken, ya ki, özden yukara bugan adamlar da, ki, prasaj gibi giyibugan adamlar dan tajibelarda örgen islik gerek. Ha, shunchi ibn-i Abbas di, Bayam-i Az-Sulam, nima Ruziyallaha'na ayetgallar da, buna ikiden asas var, shunbilan, shu daraqiga yersi, yana kiçkina barayda hala. Akil qilucu qalbi var, sura ucu teli bardiga. Akil qiladigan qalbi var, sura yedigan teli bardiga. Chunki sura yedigan teli, yani ki, adamlar da yaxshi, yurgen tamallar dan. 34:08 buxshi surab belib urgen gen. Xamdi, kiosh kattiroq bugen adamlarna, asaten indi bu diyarlarda bilmadim, özimiz diyarlarda, kiosh kattiroq bugen adamlar bilan, agar xamsa qar buladigan bulsa, budar, qibratli qitalarda bilada, undan tiskari yoxs labdi ki, bugen anchi minchi bir hazal huzul bi imani geblab, nabdi ortasim qaric bulmuyla. Gen nekin ibadatki qibra bir misli qolabdiyla. Sindan qarikam zaytaldi, agar kattiroq adamlar, 34:36 hanshi safarga chika digan busa, minasa bu qalib minam qoshnishki harekatqal aridan, xizlatqal amen, boshraqal amen doq chikib, ulardan judi qop nasi olgan aridan. Ibadat tamandanam, oaqiyalar tamandanam, qisalar tamandanam, chunki ularda, ya anii, yashikatlara adam bolot, ibadatdigi yasri adamlar bolot digan busa, dimiq, bulor, baslar digan ilqat intayli gugan nasila bulordan, hansi iraq bolodu, shun-shun, vaqtlarna bar qaydali sorot, tutkishliki harekat qoladan. Shunan judi qop nasilargi. 35:05 irishgan ma'andi baytaydi. Birintiki, Allah samanlan birilgan oysa, ikintisi samani, musan kasyb qilib irishadi ganyib oysa, kasyb qilib irishadi ganyiga ham, musan, atibud gandik, qaqalib, qaqalib, qaqalib, alibadda bitanasiga irishadi, liyiki, bizan qaqalib irishdigi mischatmaz, biz qaqaliga adamladan urganib durib, qaqalmaksan irishdiyik ham, bola dushinasalarga, shimdidi, musan, tarikat qilishdiyik qirayi barada. Hayattigi tadribi, qib adamlarga fayda biradi. 35:35 Ахи рудаван, ани фандырли.