خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 Elhamdülillahi Rabbil alemin ve salatu ve selamu ala eşrafil enbiyai vel murselin nebiyyina muhammed ve ala alihi ve sahbihi ve men tebi'ahum bi ihsanin ila yevmiddin. Evet arkadaşlar en son geçen haftaki dersimizde cuma namazı bölümüyle ilgili hadisleri ele almaya başlamıştık. İlk hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem cuma namazını 0:28 terk eden kimseler için ağır sözler tehditlerde bulunuyor. Allah Azze ve Celle'nin onların kalplerini mühürleyeceğinden ve o kimselerin gafiller topluluğundan olacağını bize haber veriyordu. Dedik ki bu hadis-i şerifte ilk aldığımız hadis-i şerifte cuma namazının her mükellef olan kimseye farz-ı ayın olduğunu haber veren hadis-i şerif olduğunu söylemiştik. Ondan sonraki 0:57 Hadis-i şeriflerimiz, geçen hafta ele aldığımız hadis-i şerifler, cuma namazının vaktiyle alakalı olan hadis-i şeriflerdir. Bazı rivayetlerde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin zevalden önce cuma namazını kıldığı varid olmuş. Bazı hadis-i şeriflerde ise Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin zevalden sonra cuma namazını eda ettiği varid olmuştur. Dedik ki bu konu hakkında. 1:24 Raci olan, evla olan, en ihtiyatlı olan zevalden sonra kılınması olduğunu söyledik. Ama zevalden önce kılınırsa da Cuma'nın geçerli olacağını buna delalet eder. Hadis-i şeriflerin bulunduğundan bahsettik. En son ele aldığımız hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Cuma günü hutbe verirken Medine'ye bir deve yüklü bir devenin geldiğini 1:55 Ve hutbe esnasında sahabelerin kalkıp ihtiyaçtan dolayı o deveye doğru yöneldiklerini. Ondan sonra Allah Azze ve Celle'nin Cuma suresinin 11. ayeti kerimesini indirdiğini. Ve seni ayaktayken bıraktılar. Yani hutbe esnasında hutbe verirken seni bırakıp gittiler. Malindeki ayeti kerimenin nazil olduğunu. Ve Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ile birlikte sadece 12 tane sahabenin kaldığını ve diğerlerini o... 2:24 gelen kafireye doğru gittiğinden bahsetmiştik. Bu hadisin bu kısmıyla ilgili ilim ehlinin görüşlerini söyledik. Şafiler, Hanbeliler, Cuma'nın sıhhati için 40 kişinin bulunması gerektiğini söylüyorlardı. İşte İmam Malik bu hadisleri bir delil getirerek diyordu ki 12 kişi olması gerekiyor. Daha aşağısı olmaz. İmam Ebu Hanife, İmam hariç 3 kişinin daha bulunması gerektiğini. Öğrencisi Ebu Yusuf, 2:53 Yine Rahim Allah diyor ki 3 kişi imamla birlikte 3 kişinin yeterli olabileceğinden bahsediyordu. Bu konuda da Raci oğla Cuma'nın kılınabilmesi için imamla birlikte 2 kişinin daha cemaatten olmasının yeterli olduğunu söyledik. Bununla ilgili ileride hadis-i şerifleri ne yapacağız? Ele alacağız. Bugünkü ilk hadis-i şerifimiz Abdullah İbni Ömer radıyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. 3:22 Altyazı M.K. 3:48 Diyor ki İbn-i Ömer radıyallahu anhu Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemden şöyle buyurduğunu bize aktarıyor. Diyor ki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem kim cuma namazı ya da diğer namazlardan bir rakata yetişirse hemen ona bir rekat daha eklesin. Böylece onun namazı tamamlanmış olur. Kim cuma namazına veyahut da diğer başka bir namaza yetişirse bir rekatına yetişirse 4:16 Ona bir rekat daha ilave etsin. Bu şekliyle namazını yapmış olur. Tamamlamış olur. Bu hadisi Nesai İbn-i Mace Dar-ı Kutni rivayet etmiş. Metin Dar-ı Kutni'ye ait olur. İsnadı sahihtir. Ebu Hatim bu isnadın mürsel olduğunu söylemiştir. Dedik ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem. Diyor ki sizden her biriniz kim olursa olsun. 4:46 cuma namazının bir rekatına yetişir ise cuma namazının bir rekatına yetişir ise ona diyor başka bir rekat daha ne yapsın? İlave etsin. Biz diyoruz ki cuma namazının farziyeti kaç? Kaç rekat? İki rekat. Cuma namazı iki rekat olarak bize farz kılınmış bir namaz. Eğer bir rekata yetiştiğimizde peki bir rekata yetiştik diyebilmek için nereye yetişmemiz lazım? 5:15 Rukyu'da imama yetişmiş olmamız gerekiyor. Demek ki cuma namazının ikinci rekatında eğer biz imama yetişebiliyor isek yani rukyu'da ikinci rekatın rukyusuna geldiği zaman imama yetişebiliyor isek, yetişti isek rukyudan kalkmadan önce o rekata, ikinci rekata ne yapmış oluyoruz? Yetişmiş oluyoruz. Yani imam ile birlikte bir rekat kılmış oluyoruz. Sonra imam selam verdikten sonra 5:45 imam selam verdikten sonra kalkıp bir rekat daha ona ilave ettiğimizde cuma namazını eda etmiş oluyoruz. O zaman Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu rivayete dönüp baktığımız zaman cuma namazına yetişebilmek için demek ki bir rekatını ne yapmamız gerekiyor? İmam ile birlikte kılmış olmamız gerekiyor. Eğer birisi cuma namazına 6:14 ikinci rekatına yani ikinci rekatta rukuya imam ile birlikte idrak edemiyorsa imam rukudan kalktıktan sonra geldiyse veyahutta secdede yetiştiyse ikinci rekatın secdesinde veyahutta teşehüde oturduğunda yetişti ise o zaman diyoruz ki bu kimse bir rekata yetişmediği için sadece bir rekat ilave ederek cuma namazını tamamlamış ne yapamaz? olamaz 6:44 Böyle burada kim cuma namazından bir rekata yetişir ve gayriha bunun dışındaki bir namazdan bir rekata yetişirse ibaresi geçiyor. Bazı ilim ehli diyor ki bu gayriha lafzı mahfuz olan bir lafız değildir. Yani hadisin metninden değildir. Şaz olan bir lafızdır. Çünkü diyorlar ki 3 rekatlık 4 rekatlık namazlarda bir rekata yetiştiğiniz zaman onun üzerine bir rekat ilave ettiğiniz zaman o namazı tamamlamış. 7:13 Olmazsınız. O zaman diyoruz ki ilim ehli buradaki ve gayriha yani cuma'nın dışındaki namazlarda diyor ki bu ibare mahfuz olan bir rivayet ibare değildir. Şaz olan bir ibaredir. Eğer diyorlar bu rivayet mahfuz ise bu gayriha lafzı bulunuyor ise o zaman diyorlar ki cuma namazına benzeyen iki rekatlı namazlar ne yapılmıştır? Kast edilmiştir. Mesela hangi namaz gibi? Sabah namazının farzı gibi. 7:42 Yani ya burada bu gayriha lafzını sabah namazının farzına hamledeceğiz. Veya da diyeceğiz ki bu rivayetteki bu ibare şazdır. O yüzden bundan alamayız. Amel edemeyiz. Çünkü bunu aldığımız zaman mana mustaqim doğru olmaz. Çünkü öğle namazının farzında dördüncü rekata imama yetiştiğimiz zaman, üzerine bir rekat ilave ettiğimiz zaman öğle namazını tamamlamış olur muyuz? Olmayız. O zaman diyoruz ki ya buradaki gayriha lafzını 8:11 sabah namazı gibi iki rekatlık namaza hamle edeceğiz. Veyahut da buradaki gayra lafzının gayru mahfuz olduğuna yani şaz bir rivayet, ibare olduğuna hükmettiğimiz zaman ortada sıkıntının kalmadığını görüyoruz. Ve yine bu hadis-i şeriften çıkarttığımız faydalara gelince birinci olarak diyoruz ki namazın tamamlanmasının vacip olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Namazın tamamlanmasının 8:40 vacip olduğuna delalet eden bir hadis-i şerif. Çünkü Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem sizden biriniz imam ile bir rekatı kıldığında cuma namazında ne yapsın diye ona bir rekat daha ilave etsin. İmamla birlikte selam verip namazdan ne yapmayacağız? Çıkmayacağız. Tamamlanması namazın değil. Hükmü diyoruz ki farz, vacip. O eksik olan kısmı tamamlamamızın gerekliliğini bize aktaran bir hadis-i şerif olduğunu söylüyoruz. Ve yine burada 9:09 emir sigası ile Allah Rasulü diyor ki ona ne yapsın? ilave etsin, eklesin. emir sigası ile geliyor. biz de dedik ki asılda emir neye delalet eder? vücubiyete delalet eder. o zaman buradaki manasında ne olarak anlıyoruz? yapılmasının, ilave edilmesinin vacip olduğu manasına geldiğini söylüyoruz. ve yine başka bir fayda olarak diyoruz ki hutbede 9:39 bulunmanın Cuma'nın sıhhat şartından olmadığına delalet eden bir adış verir. Peki bunu nereden çıkartıyoruz? Çünkü farz hutbeden sonra. Çünkü Cuma namazının farzı ne zaman kılınıyor? Hutbeden sonra. Eğer bir insan Cuma namazının farzında ikinci rekata yetiştiyse bu neyi gösterir? Bu adamın hutbeyi kaçırdığını gösterir. Ve bu şekliyle bir rekat ilave ettiği zaman 10:09 cuma namazı geçerli oluyor ise demek ki hutbeyi dinlememiş olması o insanın cuma namazının kılmasına mani olan bir husus değil. Demek ki hutbeyi dinlememek cumanın sıhhat şartından değil. Hutbeyi kaçıran bir insan geldiği zaman sen cuma namazını kılamazsın. Çünkü hutbeyi dinlemedin diyemeyiz. Çünkü rivayet ne? Açıkça bize hutbeyi kaçıranın cuma namazının 10:36 idrak edebileceğini, kılabileceği faydasını bize verdiğini söylüyoruz. Dedik ki, hadis-i şerifin mantuğu var, mefhumu var. Mantuk olarak diyoruz ki, hadis-i şerifin mantuğu ne? Diyoruz ki, kim imam ile bir rekat kılarsa, ona bir rekat ilave ederse, ne yapmış olur? Cumayı tamamlamış olur. Bu hadisin mantuğu, anlamamız gereken şey. Bir de hadisin mefhumu var. O da ne? 11:05 Eğer bir kimse bir rekattan daha azını imama yetişmiş ise o zaman o kimsenin bir rekat ilave etmesi onun cumasını tamamlar manasına gelmez. Çünkü ne dedi? Kim imam ile bir rekat kılar ona bir rekat ilave ederse imam selam verdikten sonra o kimsenin namazı ne olmuş olur? Tam olmuş olur. Bu hadisi mantoku. Peki mefhumu ne? 11:33 O zaman bir rekat imam ile kılmaz ise bir rekattan daha az bir kısmını imam ile kılar ise demek ki ondan sonraki imam selam verdikten sonra bir rekat ilave etmesi onun namazını ne yapmaz? Tam etmez. O zaman buradan şu faydayı çıkartıyoruz. Demek ki cuma günü cuma namazının ikinci rekatında cuma namazının ikinci rekatında rükuda imama yetişemeyen kimse 12:02 İmam ile bir rekat kılmış olmaz. Yani ikinci rekatın secdesinde Ruki'dan doğrulduktan sonra veya secdede veya teşebbütte selamdan önce yetişen kimse imamla bir rekat kılmış olur mu? Olmaz. Peki imam selam verdikten sonra burada yetişen bir insan imam Ruki'dan doğruldu ikinci rekatta. Burada yetişen bir insan ondan sonra imam selam verdikten sonra bir rekat ilave etse cumaya yetişmiş olur mu? Olur. 12:31 rükudan sonra yetişen bir insan. Olmaz diyoruz. O zaman hadisin mefhumu bize şunu anlatıyor. Demek ki Cuma'nın ikinci rekatında rükuda imama idrak edilemiyor ise ondan sonra gelen bir kimse Cuma niyetiyle imama ne yapmayacak? Tabi olmayacak. Neye niyet edecek? Öğle namazına niyet edecek. İmam selam verdikten kalktıktan sonra diyoruz ki bu kimse ne yapacak? Dört rekat 13:00 Öğle namazını kılacak. Dedik ki hadisin mantoku imamla bir rekat kılan bir rekat ilave ettiği zaman cumayı ne yapmış oluyor? Kılmış oluyor. Hadisin mefhumu ne? Demek ki imamla bir rekattan az kılan cumaya yetişememiş oluyor. İlave ettiği bir rekat onun için yeterli olmuyor. Peki cuma günü. Öğle namazını, cuma namazını kılamayan kimse. Cuma günü. Cuma yetişemeyen, kılamayan kimsenin. 13:28 Üzerine gerekli olan, vacip olan namaz hangisi? Öğle namazı. O zaman cumaya yetişemeyen kimse ne yapar? Öğle namazına niyet eder. Yine imamla birlikte cemaate tabi olur. İmam selam verdikten sonra kalkıp ne kılar? Dört rekat öğle namazını, farzını kılar. Zaten imama dahil olduğu için kamete gerek yok. Yani o cemaate tabi olmuş ama onlar cumayı kılarken ikinci rekatta hukudan sonra yetişen kimse? 13:57 Cuma namazına ne yapmaz? Niyet etmez. Öğle namazına niyet ederek cumayı bu şekilde tamamlar. Dedik ki başka bir faile bu diğer hadis-i şeriflerde de bu faileye değinmiştik. Dedik ki imam ile cemaatin niyetlerinin farklı oluşu o namazına hükmünü batıl kılmaz. Yani imam cumaya niyet etti. Cumayı kılıyorlar. Geç kalan kimse öğleye niyet etti. 14:26 cuma namazı kılan imamın arkasında neye niyet ediyor? Öğle yani birisi cumayı kılarken arkada saf tutanlardan birisi öğle namazına niyet etmiş olabilir. Bu da yani durumun böyle olması niyetlerin farklı oluşundan dolayı arkadakinin namazını ne yapmaz? Batıl etmez. Çünkü Allah Resulü Aleyhisselam'ın aktardığı bu rivayette bu faidenin çıkacağını ne yapıyoruz? Söylemiş oluyoruz. Bir sonraki hadis-i şerifimiz arkadaşlar. 14:56 Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. Ve an Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu. Annen nebiye sallallahu aleyhi ve sellem. Kâne yektubu kâimen. Thümme yeclisu. Thümme yekumu. Feyektubu kâimen. Femen enbâke ennehu kâne yektubu câlisen. Fekad kezebe. Ravahu muslim. Diyoruz ki Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu. 15:24 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'den bize şu hadis-i şerifi naklediyor. Diyor ki Nebi Aleyhisselatü Vesselam'ın şöyle yaptığını bildirdi. Ayakta hutbe veriyor sonra oturuyordu. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ayakta hutbe veriyor sonra oturuyordu. Sonra tekrar ayağa kalkıyor ve ayakta hutbe veriyordu. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin cuma günü verdiği hutbeye bakıyoruz. 15:53 Önce hutbeye ayakta başlıyor. Hutbeyi sonlandırıyor. Sonra arada bir oturuyor. Sonra kalkıp ikinci bir hutbeye başlıyor. Sonra kalkıyor ve ayakta hutbe veriyordu. Sana kim Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin oturarak hutbe verdiğini bildirirse yalan söylemiş olur. Sana kim Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemin oturarak hutbe verdiğini haber veriyor ise 16:21 Bil ki diyor o kimse ne yapmıştır sana? Yalan söylemiş olur. Rivayete bakıyoruz. Ravvah-ı Müslim. İmam Müslim'in rivayeti olduğunu görüyoruz. Diyoruz ki Cabir bin Semmur'a radıyallahu anh'ın ilim ehli diyor ki demek ki Cabir bin Semmur'a radıyallahu anh'ın zamanında insanlar arasında böyle bir söylenti var. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin oturarak kutbe verdiğiyle alakalı. 16:46 Ki o da buna binaen ne yapıyor? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbesinin nasıl olduğundan bahsediyor. Akabinde de kim sana Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem oturarak hutbe veriyor diyor ise bil ki o kimse ne yapmıştır diyor. Yalan söylemiştir diyerek hadis-i şerifi bu şekilde noktalandırdığını görüyoruz. Dedik ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbeye başladığında ayakta başlar. Hutbesini 17:17 İlk hutbeyi tamamladıktan sonra ne yapar dedik? Otururdu. İlim ehli Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu oturuşunu diyor ki iki hutbeyi birbirinden ne yapmak için yapardı bunu? Ayırmak için yapardı. Bu hutbede oturmanın müddetiyle alakalı bazı ilim ehli diyor ki İhlas suresini okuyacak kadar bir müddet oturur sonra kalkıp ne yapardı? İkinci hutbeyi verirdi. 17:45 Demek ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin iki hutbeyi birbirinden ayırması diyoruz ki zamanı müddeti yani ilk hutbeyi verip oturup sonra ikinci hutbeye kalkması bu aradaki zaman dilimi İhlas suresinin okunacağı kadar bir zaman dilimi ne yapardı Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem? Bu arada oturur sonra kalkar ikinci hutbeyi verirdi. Ve hadisin son kısmında Cabir bin Semur'a radıyallahu anhu diyor ki 18:15 O kimse muhakkak ki ne yapmıştır? Yalan söylemiştir. Yalanın tarifini yaparken, kelime manasının tarifini yaparken ilim ehli diyor ki, yalan ile alakalı, diyor ki, 18:45 Hilafına ne yapmak? Haber vermek. Yani vakada yaşanan bir şey var. Onun hilafına haber verdiğin zaman bunun ismi ne oluyor? Kedil. Yani yalan oluyor. Vakanın hilafına, yaşananın hilafına, aksine, tersine bir şeyden haber veriyor isem bu söylediğin söze biz ne diyoruz? Yalan diyoruz. Söylenen bu söze yalan diyoruz. Diyoruz ki 19:14 Hutbenin ayakta verilmesiyle alakalı ilim ehlinin ihtilafını zikretmiştik. Cumhur'un görüşü bu konuyla alakalı, hutbenin ayakta verilmesiyle alakalı müstahap mendup olduğunu görüyorlar. Yani baktığımız zaman Hanefiler ve Hanbeliler bu konuyla alakalı, Cumhur diyorlar ki hutbenin ayakta verilmesi neye delalet eder? Müstahap olduğuna delalet eder. Çünkü diyorlar oturarak verildiğinde de 19:44 maksat hasıl olmuş olur. Yani hutbedeki maksat hasıl olmuş olur. İkinci olarak diyorlar ki Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin mücerret olarak fiili bir şeyin vacip olduğuna delalet etmez. Ancak ortada vacip olduğuna delalet eden karı iğneler var ise o zaman vacip olduğunu söyleyebiliriz. Ama mücerret olarak Peygamber Efendimizin bir şeyi yapıyor olması o işin 20:13 vacip olduğunu anlatmaz. Göstermez. Ama sözü öyle mi? Biraz önce sözüyle alakalı ne dedik? Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem bir şeyi emrediyor ise emirde asıl olan nedir? İlk döndüreceğimiz yer vacip oluşur. Eğer bunu vaciplikten müstahaplığa döndürecek deliller var ise o zaman bu emri ne yaparız? Müstahap olduğunu söyleyebiliriz. Ama asıl itibariyle emir peygamberin emrettiği bir şey neye derhal eder? Vacip oluşar. Ama fiili 20:43 Yani bir şeyi yapıyor oluşu, cuma hutbesini ayakta veriyor oluşu, yalnızca bunu ayakta veriyor olması fiili, bunun vacip olduğunu ne yapmaz? Göstermez. Ancak bunun vacip olduğuna karineler var ise, bunu gösteren, buna delil teşkil edebilecek hususlar var ise, ancak ne deriz? O zaman bu karineler ile bunun vacip olduğunu söyleyebiliriz. O yüzden Cumhur diyor ki, ayakta hutbe verilmesinin hükmü... 21:12 Müstehaptır. Faziletlidir, eftaldir. Ama oturarak verildiği zaman da maksat hasıl olmuş olur diyorlar. Baktığımız zaman İmam Şafi'nin görüşü bu konuyla ilgili. Diyorlar ki hutbenin ayakta verilmesi şarttır. Şart da neyi gerektirir? Bir şeyin sıfatını gerektirir. Yani eğer hutbe ayakta vermiyor ise o hutbenin hükmü nedir? Batıldır. Şart görenlerin... 21:41 durum değerlendirmesi böyle. İmam Malik Rahimoğlu'na vacip olduğunu söylüyor. Yani hutbenin ayakta verilmesinin vacip olduğunu söylüyor. Peki vacip ile şart arasındaki fark ne? Şart görenler yapılmadığı zaman batıl olduğunu görüyor. Vacip olarak görenler diyorlar ki evet hutbe geçerlidir ama vacibi terk eden bundan dolayı ne yapar? Günah kazanmış olur. Yani vacip ile şartın hüküm olarak arasındaki fark bu. 22:10 Eğer şart ise hutbe batıl oluyor. Eğer vacip olarak görüyorsan ve bunu yerine getirmiyorsan hutbe geçerli. Ama bu vacibi yerine getirmediğin için ne oluyorsun? Günahkar oluyorsun diyerek bu şekilde durumu açıklamış oluyorlar. Dedik ki hadisin son kısmında yalan söylemiş olur ibaresi. Biraz önce söylediğimiz gibi vakanın aksine hilafına bir şey aktarmak 22:40 yalan olabilir. Bu yalan kasıtlı veyahut da kasıtsız oluşuna göre kişiye günah kazandırır veyahut da günaha sokmaz. Yani eğer kasıtlı bir şekilde yalan söyleniyor ise bu o kişiye ne yapar? Günah kazandırır. Ama bir vakayı bir şey anlatırken burada yalan söyleme kastı olmadan aktarılıyor ise bir şeyden haber veriliyor ise o kimseye günahken ne yapamayız? diyemeyiz. O zaman 23:09 Kerim kelimesi eğer yalan kastedilmeden söyleniyor ise o zaman diyoruz ki hata manasına ne yapabilir? Gelebilir. Yani bir kimse Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin oturarak hutbe verdiğini yalan söyleme amaçlı kasıtlı bilerek söylemiyor. Gördüğü rivayetlerden veyahut da zayıf da olsa bir delillerden yanı bu hükmü veriyor ise biz bu adama yalancı 23:37 Demeyiz buradaki yalanı nereye hamlederiz? Hataya hamlederiz. Demek ki yalan ne zaman bizim Türkçe'de kullandığımız yalan manasını kazanıyor? Kasıtlı bir şekilde söylendiği zaman. Yani eğer sen kasıtlı bir şekilde karşındakini olan bir şeyi değiştirerek onun hilafını aktarıyorsan kastederek bunu diyoruz ki bu adam günahkardır yalan söylemiştir. Ama bir adam vakanın hilafına bir şeyden bahsediyor ama amacı 24:08 kasıtlı bir şekilde bunun böyle olduğunu anlatmak değil. Elle ulaşan delillerden bunun böyle olduğunu zannederek söylüyor ise bu adama yalancı değil. Ne deriz? Bu kimse anlattığı bu şeyde hata etmiştir deriz. O yüzden Kur'an-ı Kerim'e dönüp baktığımız zaman ayeti kelimelerde bazılarında muhti kelimesi kullanılırken bazı kelimelerde hatiun kelimesi kullanılıyor. Muhti ve hati. 24:36 İkisinin arasındaki fark muhti kelimesi yani efale babında kalıbında geldiği zaman kasıtsız bir şekilde hata eden manasına geliyor. Hati kelimesi yani fa'i kalıbında geldiği zaman diyoruz ki bilerek kasıtlı bir şekilde yalan söyleyen manasına geliyor. Şimdi ayet-i kerimede dönüyoruz. Bakara suresinde Rabbimiz bizi sorumlu tutma. Şayet unutursak 25:07 Ev ahta'na Buradaki ahta'na hangi kalıpta gelmiş? Hata'a ef'ale kalıbında. Ahta'na. Değil mi? Ahta'a ef'ale. O zaman ne? Kasıtsız bir şekilde hata eder isek bizi bundan ne yapma diyoruz? Sorumlu tutma. Başka bir ayete girmeye bakıyoruz. Diyor ki Vela ta'amun illa min gıslin Vela ta'amun illa min gıslin 25:35 لَا يَأْكُلُهُ اِلَّا الْخَاطِعُونَ لَا يَأْكُلُهُ اِلَّا الْخَاطِعُونَ Hangi bapta gelmiş? Hangi kalıpta gelmiş? Fa'il kalıbında. Fa'il kalıbında geliyor ise o zaman diyoruz ki buradan kasıt ne? Kasıtlı yere bilerek hata eden kimse. O zaman diyoruz ki وَلَا تَعَامُنْ اِلَّا مِنْ غِسْلِينَ Onların kanlı irinden başka yiyecekleri 26:05 Bir şey, bir yiyeceği yoktur. Cehennem ehlinden bahsediyor. Diyor ki bunu da ancak günahkar kimseler bu yemekten ne yaparlar? Cehennemde yerler. Demek ki niye ilkinde yani ibaresini neye yorduk, neye hamlettik? Kasıtsız bir şekilde hata edenler. Kelimesini neye hamlettik? Bilerek kasıtlı bir şekilde günah. 26:34 işleyenler. Bundan dolayı da ne yapacaklar? Kıyamet günü cehennemde bu bilerek kasıtlı bir şekilde yapmış oldukları hatanın cezasını çekecekleri söylüyor. Baktığımız zaman aynı fiil efale kalıbına sokulduğu zaman ne manaya geliyor? Kasıtsız şekilde hata işlemek. Aynı fiili faale ve hatta fail kalıbına soktuğumuz zaman bilerek kasıtlı şekilde hata işlemek manasına 27:03 geldiğini söylüyoruz. Ve yine burada başka bir faide olarak İbni Kayyum Rahimullah diyor ki bazı insanlar, bazı cahiller Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbe verirken kılıca yaslanarak, kılıca dayanarak hutbe verdiğini söylüyorlar diyorlar. Bunun da nedeni diyorlar ki İslam dini neyle gelmiştir? Kılıç ile gelmiştir. O yüzden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bunu simgelemek için kılıca yaslanarak ne yapardı? 27:32 Cuma hutbesini verirdi dediklerini söylüyor İbn-i Kayyum Rahimoğlu'na. Diyor ki bazı cahiller bu şekilde söylüyorlar. Diyor ki oysa ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verirken ya bir asaya bir sopaya tutunur veyahutta yay diyoruz ya oku attığımız yay. O yaya ne yapardı? Ondan destek alırdı. Hiçbir şekilde kılıca yaslanarak diyor hutbe verdiği varir olmamıştır. Birincisi diyor İslam dini 28:01 Kılıç üzerine kaim olmamıştır. İslam dini diyor vahiy üzerine kaim olmuştur. Yani İslam dini vahiy üzerine, vahiy dinidir. Yani zorla, kılıçla insanları İslam dinine sokmak Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in izlediği metot değildir. Kılıç kimin hakkıdır? İnkar eden, inatta olan, direnenlerin, müşriklerin hakkıdır. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem onlara önce ne yapar? Kendisine gelen vahiyi aktarır. 28:31 Eğer bunu kabul ederse ortada kılıç var mı? Yok. Eğer bunu kabul etmezse o topluluk Allah razı olsun hocam onları İslam Birliği'ne davet etti. Kabul etmediler. İkinci aşamada neye davet ediyor? Cizi'ye. Diyor ki ne yapacaksınız? Para vereceksiniz. Eğer bunu da kabul etmiyorlarsa kılıç hangi aşamada geliyor? Üçüncü. Üçüncü en son aşama. Hani onu kabul etmiyoruz. Bunu kabul etmiyorsanız o zaman sizde bizim aramızda ne var? Savaş var diyerek kılıç en son mertebede inat eden 29:01 topluluklara karşı kullanılmış bir alet. Yoksa işin başı Allah Rasulü Aleyhisselam savaşa başlamadan önce ne yapardı? O insanlara elçiler gönderir. Onları önce Allah Azze ve Celle'nin dinine davet ederdi. Kabul ettiklerinde onları kendilerine din kardeşi olarak görürlerdi. Kabul etmeyi, cizye vermeyi de kabul etmediklerinde onlara karşı ne yapardı Allah Rasulü Aleyhisselam? O zaman kılıcını çeker, onlarla savaşırdı. Demek ki 29:29 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemden varid olan kılıca yaslanarak Cuma günü hutbe verdiği rivayetlerin sahih olmadığını İbni Kayyum Rahimullah bize açıklıyor. Ve yine başka bir faide imam minbere çıktıktan sonra hutbesine başlamadan önce ne yapar? Diyoruz ki cemaate selam verir. Cemaate selam verir. İmam ilk başta hutbeye çıkar. Esselamu aleykum der. Ondan sonra oturur. 30:00 müezzin kalkıp ezanı okur. Ezan okuduktan sonra imam kalkar ne yapar? Hutbeye başlar. Bu rivayette geldiği gibi ilk hutbeyi bitirdikten sonra yeniden kısa bir müddet oturur. Ondan sonra yeniden kalkıp ikinci hutbeyi verir. Diyoruz ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in sünnetinde geldiği zaman minbere ilk tırmandıktan sonra dönüp yüzüne insanlara dönüp Esselamu Aleykum der. Ondan sonra ne yapardı? Otururdu. Rivayetlere dönüp baktığımız zaman 30:31 İbn-i Mace'de geçen rivayette diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem minbere çıktığında tırmandığında ne yapardı? Selam verirdi. Başka bir rivayette diyor ki Yüzünü insanlara doğru dönerdi minbere çıktığında Ondan sonra 31:01 derdi. Abdurrezzat da bunu yapmış, musannefinde zikretmiş. Ve yine Ebu Bekir radıyallahu anh, Ömer radıyallahu anh, Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin vefatından sonra aynı şekilde hutbeye çıktıklarında yüzünü cemaate döner, onlara ne yaparlardı? Selam verip ondan sonra müezzinin ezan okumasını beklerlerdi. Ve yine sahabeden Abdullah İbni Zübeyf radıyallahu anh aynı şekilde 31:28 Ve yine ondan sonraki gelen Emevi halifelerinden Ömer İbni Abdülaziz Rahimullah da aynı şekilde Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin bu sünnetini ne yapmışlardır? İhya etmiş kutbelerinde ondan örnek aldıkları şekliyle kutbelerini tamamladıklarını görüyoruz. Bir sonraki bugünkü son hadis-i şerifimiz biraz uzun bir hadis-i şerif. Cabir bin Abdillah radiyallahu anhu'nun bize aktardığı hadis-i şerif. 31:58 Bu hadis-i şerifte de Cabir radiyallahu anhuma diyor ki 32:28 وَشَرَّ الْأُمُورِ مُحْتَثَاتُهَا وَكُلَّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٍ رَوَاهُ مُسْلِبٍ وَفِي رِوَايَةٍ لَهُ كَانَتْ خُتْبَةٌ نَبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمُ يَوْمَ الْجُمْعَةِ يَحْمَدُ اللَّهُ وَيُسْنِي عَلَيْهِ ثُمَّ يَقُولُ عَلَى اِثْرِ ذَلِكَ وَقَدْ عَلَى صَوْتُهُ وَفِي رِ 32:57 وَلِنَّ سَائِبٍ وَكُلَّ ضَلَالَةٍ فِي النَّارِ Cabir bin Abdillah radiyallahu anhıma şöyle anlatıyor. Diyor ki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verdiğinde yüzü kızarır, sesi yükselirdi. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verdiğinde yüzü kızarır, sesi yükselirdi. Öfkesi artardı. Hatta bir ordu komutanı gibi olur. Düşman sabah akşam 33:27 Yanınızda olacak der ve şöyle buyurur. Biraz sonra bu ibarelerini tek tek açıklayacağız. Sözlerin en hayırlısı Allah'ın kitabıdır. Yolların en hayırlısı Muhammed'in yoludur. İşlerin en kötüsü sonradan ortaya çıkarılanlardır. Sonradan ortaya konulan her şey dalalettir, sapıklıktır. Bu hadisi İmam Müslüm'e rivayet etmiş. Yine İmam Müslüm'ün başka bir rivayetinde şu ibare yer almaktadır. 33:56 Cuma günleri Nebi Aleyhisselam hutbeyi şöyle okurdu. Allah'a hamd senada bulunur. Ardından hutbesini verirdi. Sesini de yükseltirdi. Başka bir rivayette Allah'ın doğru yola ilettiğini şaşırtıp saptıracak kimse yoktur. Allah'ın saptırdığını da kimse doğru yolu gösteremez, doğru yola iletemez. Nesai'de şu ifade yer alır. Her türlü sapıklık cehennemdedir. Her türlü sapıklık cehennemdedir. 34:26 Bu hadis-i şerife de dönüp baktığımız zaman, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbenin edeb, adaplarından bazılarını bize açıklayan bir hadis-i şerif. Öncelikle dönüp baktığımız zaman diyor ki, Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbe verdiği zaman, gözlerini abardı, kızarırdı. Ve sesini abardı, yüksek çıkardı. 34:56 Gazabı şiddetlenirdi, kızgınlığı artardı. Bu ibarelere dönüp baktığımız zaman bunlar insanlar üzerinde tesiri olan, etkisi olan haller. Eğer bir imam hutbeye çıkıyor, hutbeye çıktığı zaman gözleri kızarıyor, sesini yükseltiyor, gazabı şiddetleniyor ise onu dinleyen insanlar onun sözüne ne yaparlar? Kulak verirler. 35:23 Demek ki öyle bir sahabe üzerinde tesir etmiş ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in verdiği hutbede bu özellikleri Cabir radıyallahu anh'a yapmış, yakalamış ve bize bunu hadis olarak aktarıyor. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in gözleri kızarırdı. Sesini ne yapardı? Yükseltirdi ki etrafındaki insanlar ne yapsın ondan? Söylediği şeyden istifade etsin. Diyor ki yine Cabir radıyallahu anh 35:50 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin gazabı şiddetlenirdi. Burada diyoruz ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin gazabı ne zaman şiddetlenir? Allah Azze ve Celle'yi gadaplandıracak şeyler hasıl olduğunda yani Allah'ın haram kıldığı şeyler işlendiğinde. Yani Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem eğer hutbeye çıkıyor ise eğer insanlar Allah Azze ve Celle'nin haram kıldığı bir şeyi işliyorlar ve Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem 36:19 onu kendisine konu edindi ise Allah'ı gadaplandıran şey aynı şekilde ne yapıyordu? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'i de gadaplandırıyordu. Yani ortada bir hata var. İnsanlar bu hataya düşüyor ise Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bunu kendisine Cuma günü hutbenin konusu edindi ise insanların yapmış olduğu bu şey onu ne yapıyordu? Sinirlendiriyordu. Hatırlayın ilk hadis-i şerifte Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem ne diyor? O insanlara 36:48 ne oluyor da cuma namazını terk ediyorlar diyor ki bir an önce yapmış oldukları bu şeyi terk etsinler bu hatadan geri dönsünler yoksa Allah Azze ve Celle onların kalplerini mühürler gafiller topluluğunda olurlar diyerek cumada ne yapıyorlar Allah Resulü Aleyhisselam cumayı terk edenlere bu şekilde seslendiğinin tehditvari konuştuğunu görüyoruz demek ki Allah Azze ve Celle'yi 37:16 gadaplandıracak bir şey olduğu zaman bir şeyler işlendiği zaman aynı şekilde bu Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin de öfkesini ne yapıyordu? Arttırıyordu. Sahabe de bunu bize bu şekilde arttırıyor. Sanki diyor Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem sahabelerine eskiden Araplarda böyle bir şey vardı. Kendilerine düşman geldiği zaman kendilerine düşman yöneldiği zaman 37:46 O toplulukta işte sabaha yakın düşman size ulaşacak. Size doğru geliyorlar. Veyahut da akşama yakın düşman sizi yetişecek. Size gelecek diye eskiden Arap topluluğunda böyle insanları savaşa hazır olsunlar diye bu tarz ibareler kullanılır. Yani düşman artık az kaldı geliyor. Sabaha buraya varır. Veyahut da sabahsa artık düşman yaklaşıyor akşama buraya varır diyerek insanların ne yapılması isteniyor? 38:17 hazırlanması isteniyor. Burada da Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki Cabir radiyallahu anh. Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve sellem sanki diyor askerleri savaşa hazırlayan bir komutan gibi işte akşama düşman sizin buraya ulaşır veyahut da sabaha düşman sizin buraya ulaşır diyerek insanları yani düşman size nasıl ulaşacağı zaman tetikte oluyor iseniz bundan endişe duyuyor iseniz 38:46 Aynı şekilde Allah Azze ve Celle'yi gadaplandıracak bir şey sizden hasıl oluyor ise aynı endişeyi ne yapın? Düşün. Diyerek onları bu şekilde ne yapardı? Uyarırdı. Hatta ayet-i kerimelere dönüp baktığımız zaman Araf suresi 97-98 99. ayet-i kerimelerde Allah Azze ve Celle buyuruyor. Diyor ki Diyor ki 39:15 Yoksa o ülkenin halkı geceleyin uyurken kendilerine azabın gelmeyeceğinden emin mi oldular? O ülkenin, o kavmin, o topluluğun halkı gece uyurken kendilerine Allah Azze ve Celle'nin azabının gelmeyeceğinden emin mi oldular? Başka bir ayeti gelmede yine Allah Azze ve Celle diyor ki ya da o ülkenin halkı kuşluk vakti eğlenirken kendilerine azabının gelmeyeceğinden emin mi oldular? 39:45 Yine başka bir ayet-i kerime de Allah'ın azabından emin mi oldular? Fakat hüsranda olan topluluktan başkası Allah'ın mühlet vermesinden emin olmaz. Yani bu ayet-i kerimeye baktığımız zaman Allah Azze ve Celle insanları şu şekilde uyarıyor. Yani gecenin rahat rahat uyuyorsunuz. Gündüzleri Allah Azze ve Celle'nin razı olmadığı işleri işliyorsunuz. Veyahut da duha vakti oyunla oynarsa ticaretle uğraşıyorsunuz. Allah'ın razı olmadığı şekilde yaşıyorsunuz. 40:16 Veyahut da kendinizi çok rahatta hissediyorsunuz. Yani Allah Azze ve Celle'nin bundan dolayı sizi hesaba çekeceğinden haberiniz yok mu? Diyerek Allah Azze ve Celle burada ne yapıyor? İnsanları korkutuyor. Allah Resulü Aleyhisselam da Allah'ın gazabını gerektirecek bir şeylerin işlenmesinden dolayı sanki diyor yani bu hususta düşman geliyormuşçasına onları bu şekilde Allah'ın azabından ne yapardı? Korkuturdu. 40:46 Yani derdi ki bak düşman geldiği zaman ne yapıyorsunuz? Hemen düşmanla savaşmak için Hazarola geçiyorsunuz. Bir teyakkuz oluyor. Herkes böyle bir kendine geliyor. Diyor ki aynı şekilde Allah'ın azabından da ne yapmayın? Yani emin olmayın. Yani azap bize gelmez. Bu şekilde yaşayın demeyin. Çünkü ayet-i kerimelerde Allah Azze ve Celle azabının gelmesiyle ne yapıyor? İnsanları korkuttuğunu görüyoruz. Ve yine Peygamber Efendimiz 41:15 sallallahu aleyhi ve sellem bu hutbe verdiği esnada dedik ki normal sıradan insanlarla konuştuğu gibi ne yapıyordu konuşmuyordu yani cuma hutbesinde eğer haramlardan bahsediyor ise önemli bir mesafeden bahsediyor ise gözleri kızarır sesi yükselir gazabı şiddetlenir ama normalde bugün günümüzde bazı imamlar bu yani hutbe verme şekliyle 41:45 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin izlediği metodu izlemediğini görüyoruz. Bu yüzden Cuma'nın hutbesinin tesiri de ne yapıyor? Etkisi de azalıyor. Düşünün Cuma'ya gittiği zaman çoğu insanı uyuklarken görüyoruz. Niye? Çünkü imam elinde bir kağıt almış. Veyahut da elinde bir tablet var. Orada sanki ders anlatırcasına ne yapıyor? Bir şeyler işliyor. Orada ses tonu hep aynı. Okuma moduyla gidiyor. Etrafta bulunan, Cuma'da hazır olan, hutbe edilen insanlar da ne yapıyor? 42:15 Bu hutbeden fazla bir tesir etkilenme olmuyor. Ama eğer imam böyle kağıda bağımlı kalan birisi değil de insanlığa konuyu böyle sesini yükselterek, gerektiği yerde sesini yükselterek, alçaltarak yani bu şekliyle sanki bir ordu komutanı gibi konuşmaya başlasa etrafındaki insanlar ne yapmaz? Uyuklamaz. Herkes dikkatini ne yapar? İmama doğru yöneltir. Ama imam elindeki kağıttan okuyor. Ses tonu da böyle bir tonda. 42:43 yarısı duyuyor, yarısı duymuyor özellikte ise bu hutbenin de tesiri aynı Allah Resulü'nün verdiği hutbenin tesiri gibi olmaz. O yüzden görürüz ki burada bu hadis-i şerifte bize Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin hutbe verirken izlediği metotlarda bahseden bir hadis-i şerif olduğunu görüyoruz. Ondan sonra 43:13 Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyerek ne yapıyor? Hutbeye giriş yapıyor. Bahsedeceği konuya giriş yapıyor. Ondan sonra diyor ki Diyor ki sözlerin en hayırlısı Allah'ın kitabıdır. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin bu ibaresi bize şunu gösteriyor. Diyoruz ki 43:43 Normalde Allah Azze ve Celle'nin sözü söylenen sözlerin neyidir? En hayırlısıdır. Neden? Çünkü Allah Azze ve Celle'nin sözünde tenakuz yoktur. Bir yerde bir şey söyleyip başka bir yerde söylediği söz birbirini tutarsızlık göstermez. Aynı zamanda Allah Azze ve Celle'nin söylediği sözlerde eksiklik kesinlikle yoktur. Eksiklikten sözleri münezzehtir. Ve yine aynı şekilde Allah Azze ve Celle'nin sözlerinde 44:12 hataına bulunmaz. Kemal vasıflarına sahiptir. İlim ehli diyor ki Allah Azze ve Celle'nin mahlukatına olan üstünlüğü ne ise sözünün de diyor mahlukatının sözüne olan üstünlüğü aynı zatının mahlukatına olan üstünlüğü gibidir. Yani burada Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bize Allah Azze ve Celle'nin kitabına göre hareket etmeyi 44:40 bu sözlerin kadrini, kıymetini bilip hayatımıza geçirmemizi ne yapıyor? Bu hadislerinin bu kısmında bize aktarıyor. Diyor ki Yollarında en hayırlısı kimin yoludur? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin yoludur. Zaten bizler diyoruz ki bir ibadetin kabul olması için iki şart gerekli. Bunlardan bir tanesini 45:07 İhlaslı bir şekilde Allah'ın rızası için yapılmış olması. İkincisi de ne? Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin sünneti üzerine yapılıyor. Uygun oluşu. Eğer bu iki şartlar ise Allah azze ve celle diyoruz ki o ibadeti o kulundan kabul eder. Ayet-i kerimede Allah azze ve celle Peygamber Efendimiz'den bahsederken diyor ki O kendi nefsinden konuşmaz. Ancak kendisine 45:38 vahyedileni aktarır. Demek ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem izlenecek yolların en doğrusudur. Onun yolu, yolların en hayırlısı, en doğru olanıdır. Sözlerinde en hayırlısı, en doğrusu kimin sözüdür? Allah Azze ve Celle'nin sözüdür. Diyor ki, ve işlerin en şerlisi de sonradan ortaya çıkarılandır. 46:08 İşlerin en şerlisi de sonradan ortaya çıkarılandır. Dikkat edin Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem burada fil muhtefati şerrun gibi bir ibare kullanmıyor. Yani sonradan çıkarılan şeylerde şer vardır. Diyerek bazısı şerli olabilir bazısı hayırlı olabilir bir ibare kullanmıyor. Diyor ki işlerin en şerlisi sonradan ortaya çıkarılanlardır. Peki burada 46:37 sonradan ortaya çıkarılan kasıt ne? Din ile alakalı meselelerdir. Yoksa dünyayı ilgilendiren sonradan ortaya çıkarılan buluşlar diğer meseleler din kapsamına girmediği için şerli hususlar kapsamına ne yapmıyor? Girmiyor. Yani mutlak olarak girmiyor. Aralarında şerli olan şeyler olabilir. Hayırlı olan şeyler olabilir. Ama eğer konuştuğumuz şey din ise Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem diyor ki din de 47:06 sonradan çıkarılmış, hayırlı olan bir şey ne yapamaz? Kesinlikle bulunamaz. O yüzden ilim ehli bidatın tarifini yaparken diyorlar ki dinde sonradan ortaya çıkarılmış, ihdas edilmiş her şey nedir? Bidattır. Hadis-i şerifte Allah Resulü diyor ki من عمل عملا ليس عليه أمرنا فهو رجل Kim? Bizim işimizde olmayan. 47:34 bir amel işler ise bizim dinimizde olmayan bir amel işler ise bu ona ne yapılır? Kendisine reddolunur. Geri döndürülür. Yani bizim ona öğretmediğimiz bir şekilde eğer Allah'a ibadet etmeye çalışıyor ise o kul bu yapmış olduğu ibadet ne yapılır ondan kabul edilmez. Ona geri döndürülür. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu dini eksiksiz bir şekilde ne yapmıştır bize? Aktarmıştır. 48:03 Peki birisi dese ki ben bu bidatları sizin bu bidat dediğiniz şeyleri işlediğimde kalbimde böyle bir huşu hissediyorum. Bir huzur hissediyorum. Bunun ne gibi bir zararı olabilir ki dese ne deriz? Kenardan diyor ki sen diyorsun ki işte günde bir sayı sınırlandırarak şu kadar subhanallah demek, bu kadar elhamdülillah demek, şu kadar la ilahe illallah demek bidattır. Peygamberin öğretmediği bir şey. Ama ben bunu yaptığım zaman kalbim 48:33 Huzur doluyor. Mutlu oluyorum. Kendimi huşulu hissediyorum. Derse o adama nasıl cevap veririz? Deriz ki bu şeytanın sana oyunundan başka bir şey değil. Çünkü eğer öyle olsaydı Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem işlerin en şerli olanı dinde sonradan çıkartılan şeyler demezdi. Sen ne kadar kalbine bu huzur verdiğini görsen dahi bu şeytanın sana bu bidatı Allah'ın razı olmadığı bu şeyi 49:03 sonra da ortaya çıkan şeyi süsleyip önüne sunmaktan başka bir şey değildir. Sen istediğin kadar kendini huşulu zannet. İstediğin kadar kendini rahat zannet. Senin bunu işliyor olman muhakkak ki sana namaz bir fayda sağlamayacak. Bilakis aksine ne diyoruz? Bunun akıbeti senin için zarar olacak. Hadisin devamında ne yapıyor? Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bundan bahsediyor. Selef diyor ki 49:32 Kim diyor? Hangi topluluk bir bidat ihdas eder ise o insanlar diyor o bidattan daha hayırlı olan bir sünneti ne yapmış olurlar? Terk etmiş olurlar. Yani dine sonradan bir şey sokulması demek dinde o konu ile var olan değil mi? En doğru yolu üzerinde ilerleyen Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin 50:01 o sünneti ne yapılmış olur? Terk edilmiş, ortadan kaldırılmış olur. Onun yerine sonradan uydurulan şeyler getirilmiş olur. Selef de diyor ki kim dinde bir şey ihdas ediyor ise o insan ondan daha hayırlı olan Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem'in bir sünnetini ne yapmış olur? Terk etmiş, ortadan kaldırmış olur. Diyor ki Her bidat delalettir. Her bidat dalalettir. 50:31 Peki bidatın tanımı, tarifi, sınırını ne ile koyabiliriz? Yani ne zaman ne olursa bidat olur. Bunun sınırı nedir? Allah'ın ve Resul'ün emrettiğini değil şey. Diyoruz ki bunu tarifini yaparken bunun davetini ilime şu şekilde koyuyor. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem zamanında olmaya ve Allah Azze ve Celle'ye 51:01 ibadet amaçlı yapılan her diyor akideyle alakalı her söz her fiil bidat kapsamına girer. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem zamanında olmayan sonradan insanların ister bu akide olsun ister bir söz olsun ister de bir amel olsun. Peygamberin zamanında olmayan bir şey ile Allah'a yakınlaşmaya çalışıyorlar ise bu diyoruz hangi kapsama girer? Bidat kapsamına girer. Demek ki 51:31 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem zamanında öğretilenlerle ne yapmak zorundayız? Yetinmek zorundayız. Onun zamanında olmayan bir söz, bir fiil, bir inanış şekli ne yapar? O inanışı bidat kapsamına sokar. Demek ki bidatın sınırlandırdığımız şey Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem zamanında olmayan her akide, her söz, her fiil ne yapar? Diliyle alakalı tabii ki. Bidat kapsamına. 52:01 girer. Diyor ki ikinci rivayette Cuma günü hutbesi. İlk rivayette diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verirken gözleri kızarırdı. Cuma lafzı ne yapılmıyor? Direkt zikredilmiyor ama ikinci rivayette Cuma günü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbe verirken diyor ki Allah Azze ve Celle'ye hamd eder ve ona 52:30 Sena ederek ne yapardı? Hutbesine başlardı. Peki hamd ile senanın arasındaki fark ne? Hamd ile senanın arasındaki fark ne? Sena ölmek, hamd ise birisi Allah'a yapılır. Diyoruz ki, evet Ömer. Hamd, Allah'ın eksiksiz ve noksanın isimlerini överek ölmek. Sena ise onu yüceltmek. 53:00 Diyoruz ki hamd Allah Azze ve Celle'yi övmek, Allah Azze ve Celle'yi kemal vasıfları ile vasıflandırmak, sena ise bunu tekrar etmek. Sena ise bunun tekrarı. Yani Allah Azze ve Celle rahmandır diyoruz. Burada Allah Azze ve Celle'ye ne var? Hamd var. Değil mi? Hamd var. Ama Allah Azze ve Celle rahmandır, rahimdir, gafurdur diyerek bu övücü sözleri, 53:31 tekrarladığımız zaman, çoğalttığımız zaman bu hangi kısma girer? Sena. Ama direkt olarak Allah Azze ve Celle şu vasfa sahiptir dediğimiz zaman, övücü bir vasıf söylediğimiz zaman deriz ki bu neye girer? Hamd etmeye girer. Ama bu hamdlar çoğaltıldığı zaman hangi kapsama girer? Sena kapsamına girer diyoruz. Diyor ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Allah Azze ve Celle'ye hamd eder. Ona sena eder. 54:00 Sonra diyor biraz önceki hadis-i şerifte bize bahsettiği gibi diyerek ne yapardı? Hutbesine bu şekilde devam ederdi. Bu rivayete bir öncekine göre başlangıcında Allah Azze ve Celle'ye hamd eder. Sonra ne yapardı? Sena ederdi. Lafzı ne yapıyoruz? Bir önceki rivayette olmayan lafzı bize getirdiğini görüyoruz. Bir sonraki rivayette diyor ki 54:29 Kim diyor Allah Azze ve Celle kimi hidayete erdirirse o kimseyi saptıracak yoktur. Eğer Allah Azze ve Celle bir kulunun hidayetini murad ettiyse bütün dünya bir araya gelse o adamı ne yapamaz yoldan çıkaramaz. Allah Azze ve Celle birisini de saptırdığında hiçbir kimse ne yapamaz onu hidayete erdiremez. 54:57 Bunun en canlı, en belirgin örneği kim? Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin amcası Ebu Talim. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem onun hidayeti için çaba sarf ediyor mu? Ediyor. Allah Azze ve Celle hangi ayetini indiriyor? Sen dilediğine hidayet edemezsin. Şüphesiz ki Allah Azze ve Celle dilediğine 55:26 Hidayete erdi. Yani sen ne kadar çabalarsan çabala. Peygamber dahi olsan Allah Azze ve Celle o kuluna hidayet etmediyse sen ne yapamazsın? Onun yolundan çeviremezsin. Allah Resulü Aleyhisselam amcasıyla o kadar uğraşmasına rağmen Allah Azze ve Celle onun hidayetini dilemediği için ne yapamadı? Hidayete muvaffak olamadı. Sonra Nesai'deki rivayette sonra diyor ki 55:55 Her dalalette nerededir? Ateştedir. Diyor ki İlmehri İmam Nesai'nin bu ziyadesi ilk aktardığımız rivayetin ilave olarak. Yani ve kulle bidatın dalale ve kulle dalaletin finnar olarak bu rivayetin bu son kısmı nerede geliyor? Nesai'de. Bundan önceki kısmı Sahih Müslüm'de geçiyor. Bu da bize İslam dininde eğer her dalalet yani her bidat 56:24 sapıklık, dalalet ise, her dalalet de ateşte ise bu bize şunu gösteriyor. Demek ki İslam dininde bidat-ı hasene ve bidat-ı seyyiye diye ayrım yok. Bütün bidatlar hangi kapsamda? Seyyiye kapsamında. Kötü. Yani bütün bidatlar kötüdür. Aralarında hasene olan, güzel olan bidat yoktur. Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu dili en iyi kullananınızdır değil mi? 56:53 Yani bir şey anlatmak istediğinde en iyi bunu tabir eden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemdi. Eğer Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bütün bidatlar sapıklıktır diyor ise bu bütünün içinde istisnai bir şey var mıdır? Yoktur. Bütün bidatlar sapıklıktır. Bütün sapıklık da ateştedir diyor ise demek ki bidatın hasenesini olmaz. Olmaz. Demek ki bütün bidatlar sapıklık ise 57:21 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bunu böyle tabir ediyor ise o zaman demek ki bidatın hasenesini olmaz. Olmaz diyoruz. Bu hadis-i şeriften çıkarttığımız faydalara da şöyle kısaca bir değinelim. Diyoruz ki Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbesi esnasında hutbenin faydalı olabilmesi için, etkili olabilmesi için bazı izlediği metotlar vardı. Bunlardan bir tanesi sesini yükseltmek. Allah Azze ve Celle'yi gadaplandıran şey de 57:50 Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin gadabının artması, hutbeyi anlatırken kendini o kadar verirdi ki gözleri ne yapardı artık? Kızarırdı gibi Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hutbeye önem verdiğini gösteren bir hadis-i şerif olarak bunu burada zikretmiş olabiliriz. Ve yine Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem biraz önce söylediğimiz gibi bidatları bazı ilim ehlinin ayırdığı gibi işte vacip olan bidat. 58:19 Haram olan bidat, mekruh olan bidat, müstahak olan ayırdığı böyle bidatlar. Diyoruz ki böyle ayrım, sallallahu aleyhi ve sellemin yapmış olduğu bir ayrım değildir. Böyle yapılan ayrımlar bulamaz, kabul edilemez. Eğer bir bidat var ise, dine sonradan sokulan bir şey var ise, bu sapıklıktan başka bir şey olması söz konusu değildir. Ve yine diyoruz ki hutbenin adabından bir tanesi de hutbeye hamd ile başlamaktır. 58:49 Yani eğer Allah'a hamd ile başlanmayan bir hutbe var ise bilin ki o hutbede ne yoktur? Bereket yoktur. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem hutbeye başlarken Allah'a hamd eder. Ona sena eder. Sonra şehadeti zikredir. Zikrederdi. Allah'tan başka hak ile olmadığına şahitlik eder. Kendisinin Allah'ın Resulü olduğuna şahitlik eder. Ve sonra ne yapardı? Salatu selamda. 59:16 Diyoruz ki bunlar hutbenin edebinden, adabından olan hususlardır. Hutbe hamd ile başlanır, sena ile başlanır. Ondan sonra şehadete in, Allah'tan başka hak ile olmadığına şahitlik edilir. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellemin Allah'ın kulu ve rasulü olduğuna şahitlik edilir. Allah Rasulü sallallahu aleyhi ve selleme ne yapılır? Selatu selam ile hutbe ne yapılır? Sonra erdirilir. 59:42 Peki son olarak şu soruyu sorup dersimizi bitirelim. Peki Arapça dışında başka bir dil ile hutbe vermenin hükmü nedir? Arapça hutbeyi vermek hutbenin sıhhat şartından mıdır? Yoksa Arapça olmadan da cuma hutbesinin verilmesi geçerli midir? Yeterli midir? Geçerlidir ve yeterlidir. Diyoruz ki geçerlidir. 60:10 Yeterlidir. Yani hutbenin Arapça olması hutbenin sıhhat şartından değildir. Ama ilim ehli şöyle yapıyor. Hutbenin diyor ki en azından giriş kısmı yani Allah Azze ve Celle'ye hamd, sena, peygambere salavat işte şehadetin kısmının Arapça söylenmesi diyorlar daha evladır. Eğer bir topluluk Arapçaya hakim olan bir topluluk değil ise Cuma hutbesinde ne vardır? İnsanlara bir şeyi müjdelemek. 60:37 Veyahut da bir şeyden korkutmak. Veyahut da bir şeyden haber vermek vardır. Eğer bunu anlamayacağı dilde anlatıldığı zaman o zaman maksat hasıl olmaz. Yani siz insanlara Arapça olarak zinanın haram olduğundan, içkinin haram olduğundan bahsediyorsun. Bir sürü önünüzde oturan topluluk var. Neden bahsettiğinizin farkında değil. O zaman cuma günü çıkıp onlara hutbe vermenin bir manası olmaz. Eğer bir topluluk Arapçaya hakim değilse, bilmiyor ise onlara 61:07 kendi dilinde hutbe verilmesinde bir beis yoktur. Ama dedik ki evla olan hutbenin bu giriş kısmı bu hamdele dediğimiz salvele dediğimiz kısmı Arapça yapılması evla olandır. Günümüzde de zaten ülkemizde de bunun böyle uygulandığını görüyoruz değil mi? Hutbeye başlarken imamlar nasıl başlıyor? Arapça başlıyor. Konunun özüyle alakalı konuya gireceği esnada Türkçe konuşarak 61:36 Etrafındaki insanlara faydalı olmaya çalışıyorlar. Bugünlük de bu hadis-i şeriflerle yetinmiş olalım.