Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi wassalatu wassalamu ala rasulillah muhammadin wa alihi wa sahbihi wa man walahi wa ba'd. Allah subhanahu wa ta'ala aga hamdlar buhsun. Allahna tanişlikke uzu tawfiq birganligege. Allah subhanahu wa ta'ala aga tanişlik buhsun. 0:37 ilimlerini en şereflisi buladi. Bizi hemme ilimini icide en şereflisi, şer'i ilimler. Şer'i ilimlerini icide en şereflisi, Allah subhanahu wa ta'ala'ni tanişlik. Allah'ın tanişlikini en yehşi yolu, Allah ta'ala'nın isimli sifatları arkalik tanişlik. Ve Allah ta'ala'gi ibadat qilişlikini en yehşi yolu, Allah ta'ala'nın isimli sifatları bilen Allah ta'ala'gi ibadat qilişlik. Allah ta'ala, Qur'an da etadi ki, 1:06 وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَ فَدْعُوهُ بِهَا Allah'ın güzel isimleri var. Mene şu isimler bilen Allah'ka ibadat qiliyler. فَدْعُوهُ بِهَا Bunu qandeyt şunamız. فَدْعُوهُ بِهَا Şu bilen dua qiliylerdi qani. Du'ani ulamalar ikiye bulishkan. Du'a'ul ibadah wa du'a'ul mas'ala. Du'a'ul ibadah. Mene şu isimler bilen Allah'ka ibadat qiliylik. 1:33 Du'a ul-mas'ala digani, mene shu isimlar bilan Allah Ta'ala dan surash. Shu isimlar dan wasila qilib Allah dan surashli. Asli uzu, insanin hayati ibadat buligandan kin, Allah Ta'ala ge, mene shu isimlar bilan ibadat qilinadi. Biz, hutken derslarimizde, Allah Ta'ala tawfiq biligani che, Allah'nin isim sifatlarindan qindi qilib turib, biz tatbik qilamiz qindi qilib turib, bu isimlar bilan muamala qilishlik qindi buladi. 2:01 Wa bu isimlerden qande fayda qalamiz. Yani mumin kisi uzu rabbani buladi, diil nadi. Rabbani diganligi xu, Allah ta'alani Rabb, Allah subhanahu wa ta'alagi mansib adamu digani. Yani bu digani daim Allahni ra'aya qilib yuradi. Misal için Allah ta'alani ghafur ismini bilgenden kin, maghfiratini Allahdan suraydi. Allahni ghani ismini bilgenden kin, boyligini faqad Allahdan suraydi. Wa hak oza. 2:28 Rasulla sallallahu alayhi wa sallam etkinlar ki, Allahni 99-da ismi var. Kim ki meni shu isimlerini puqta iqellese, u cennetki qiraddirlar. Men ahsaha dekhalal cennet. Men ahsaha digani, yani bu isimlerini feqetkini berqagazga yazib yadlav alis digani mesbu. Shu isimler bilen Allah ta'ala ge ibadat qilislig digani. Meni shu isimler bilen. Biz birin birin bu isimlerine urgenisligi orqali, biliyabmiz ki, cudiyem bu 2:59 ilimni ishige cilak hattay ishige ken bu. Manashu bizni hayatimizin asli ikanligini bil varamiz. Bazan adam hayratket shoy digan narsay shuki, shu ilim shun chalik katta bolib turib, kup camiyalarda, kup dersliklerda, derslik sifatida shu qoyulmagan. Manashu narsay makteblerda, madrasalarda, camiyalarda, islami talim urgatay digan madrasalarda, uzu qolabir sahmasta bolish kirey bugan narsay bu. 3:28 Məsələn, dünyami madrəsələrdeyəm, Ərəb məmləkətlərdə Qur'an təlami qoyilin, yəni, umumi bir dərs qilib. Hattə dünyami mütəxəsliyidi urgat ediyen madrəsələrdeyəm, Qur'an təlamatları bar. Likin, mənə bu maddə, Allah'ın isim-sifatini urgat ediyen maddə yox. Asasi talibi ilimini, umumi mumin kişini muazanatki kiltir ediyen ilim uzuşi uzu. Mənə şunarsa, agar qoyilinsi, yəni, acaplanarlı cayi şundaki, 3:58 shu babda bir kitab yazilmagan ekan bir yehsuraq, bir faydalanislig uchun mujallat qilib turub, heme isimlarini tuklab, mesalan heme isimlarga batafsil sharhlay digan, shu isimlar bilan qanday qilib turub hayatta biz ibadat qilamiz, qanday qilib turub bu isimlar bilan tawasul qilamiz, albatta bu bolinyan halatlarda bar ilimlar, mesalan sunan kitaplarda, o başka bir kitaplarda, fatawalarda, o başka bir ilimlarda bar, 4:27 dikin tarqaq halatda tapasiz bunu. Amma bir mücallat halatda da bu ilimga itibar verislik cuda kemeken. Qani xoqlardiki talib ilimlar bensi narsiga bir itibar verib, shu masalada bir ciddiraq bir isqilinsa, Allah subhanahu wa ta'ala isim sifatlarini cemledigan bir mücallat bulib cixsa. Xoqlasin uzmuzda, tulumizda bulib cixsa, yam cuda acaib bir ish bulardi. Cunki bu narsidan ketta bir faydalar kurhamiz, hayatimizda. 4:55 Mumun kishini muazanatka salib tura digan narsa, mani shu bolaraygan. Yin asil narsa Allahini marifati, Allah-u Taala'ni tanishlik. Odam qalbidan Allahini qan calig tanishse, sunca ibadat qiladi. Allahini tanimagan kishi Allahka ibadat qilalmaydi. Ibadat qisayim, vaqtin calig ibadat qiladi. Ibadat qilib qilib, kiyn bir vaqt ki gampaytta, bir tomanya qarab turib, burulib getib qalishligi khawfu daim turadi. Mana bu judeyam qorkan shlik narsa. 5:24 وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُوا اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ Allah Ta'ala yata'adi ki, adamlardan shunay bir taifalar bar ki, shunumani maydanini yin chik kasi qe barib ibadat qiladi. Agar ibadatini bir maydan di bilid kim busik, tasawur qisik, shunay yin chik kasi qe barib ibadat qiladi. Agar da unga yakhsilik yitse, khatirjan bolib yoror adi. Agar yamali yitse, mozibat yitse, shunay munafiqlikke, ya kafirlikke, wa la'i hazbillah, qayt qit baladi. 5:51 Yani bu nusabab nima den? Man nusabab iman unu qalbida mustahkem urnaxmaganligi den. Bizi inqatda urgangan faydamiz, inqatda hayatimizda ola digan ilmimiz, arab dilida bu masin masin, uzmiz dilimizda bu seyim, unu farki yok, ilim urganixlik girey, gu ilim digani haqiqi mustahkem qalbda Allah subhanahu wa ta'ala'nin ma'rifati urnaxligi. Allahni tanigan kisi Allahka ibadat qiladi. Logik. Allahni tanigan kisi Allahni yaxkur qoladi. 6:19 Biz ibadat qil etken Rabbimiz bizne duamizde jabat qiladi. Bizi Rabbimiz bizge yordan biradi. Har qende qiyinchilik halatlarda Allah bizge yordan biradi. Amma yujibul muttarra ida da'ahu wa yakshifu su'u wa yaj'alukum khulafaa al-ard. Dua qigen kishi majbur bu qogen adam dua qigende kimi jabat qiladi? Har bir maqluqatlar bar ki insan busin, boska busin, majbur bu qogen peytte Allah qelti jaqiladi. In qinal bu qogen peytte Allah didi, 6:49 Allah Ta'ala un yununu ocalim. Buna qancha qancha uzimiz, tajribamizda kurdik, qancha qinalgan coylarimiz guldi, aldimiz birg bugan holatda, Allah uzin acikin digan baytimizda aldimiz ocalib, ocalib geti urdi. Mana bu narsa, bizdi yanayam Allah Ta'ala unu marifati giy gullaydi. Uxan uchun, biz uchun, ing sharafli ilim, agar shar'i ilimlar boli digan bosa, shar'i ilimlarini ing sharaflisi, mana shu isimlar bilan, isimlarini urgan islik. Bugun, 7:20 min etmaksib uganim, Allah Subh'anaHu Wa Ta'ala'ni Halim ismi bilani tadisamiz. Allah Ta'ala'ni Halim ismi. Allah Subh'anaHu Wa Ta'ala'ni Halim ismini Qur'anda qayrda kiltirse, shu Halim ismini, shunlan aldingi co'ide, albette bir odamlarini azaplashlikke haqli bir urun utkenligini odam kurali. Yani, albette Allah Ta'ala Halim dib etilindi mi, 7:48 unnan aldin ki, xalatdaki qiyan ishlar bir xalatni uqb qaralinsay ger insallardan albatda bir azabgi, xaqlig bir xalat bolibotkin vay shunga Allah Ta'alanin xalimligigi muhtaj bolingin. Yani bundan aldin biz uze xalim ismini lugatdan tanisisek. Lugatda basiqlig manasi var. Yani arap dili de xalimlig digani bazi kislar al-anatu, yani basiqlig dib eytadi. 8:16 Yani birdan qusqalib kit masligdi gani. Al-anat. Lekin, bunga ligi Ashaj Abdul Qaisdi hadisi bunga tizkar buladi. Inna fika la khaslatayni yuhibbuhumallahu wa rasuluhu al-hilmu wal-anatu. Ashaj Abdul Qaisdi ka Rasuluhu s.a.v. addilar ki, senda ikta khaslat bar, unu Allah wa Rasuluhu yaxshkuradi. Ularini biri hilim, halimlik, ikkinsisi basiqlik dadilar. Demek, ikta qib bulib-bulib eti yaptilar. 8:46 Arap dilide qoyda bar. Bir narsay bir coyda bir-bir bilan atif boli boğlanib geldi mi, iki o boshqa narsay digani. Demek, uze halimlik agar anat bilan birgi kise, boshqa bir manani, ziyada bir manani biradi. Halimlik digani basiqlik manasiyan bar. Likin halimlik digani, qudurat paytidi, azar yoke qazablantir edgen, narsay yitgen paytidi, quzgalmaslik digani. Azar yitgen paytidi, yoke qazablantir edgen bir ish bugan paytidi, 9:17 quzqal maslik, sabir qilib, basiqlig bilan is tutujdi gani. Logadda shunday. Indi Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni Halim ligini biz ayetlerden wa hadislerden urganamiz. Inshallah qanday urunlarda qigan Allah Ta'ala'ni Halim ismi bilan qanday ibadat qilamiz. Wa bu isim bilan bizni Rabbani ligimiz, bizni Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni isimlerden ogan faydamiz nima buladi. Allah Subhanahu wa Ta'ala Qur'anda 11 cayda Halim ismini kiltirganaygan. Bazan 9:46 shakurun halim, bazan alimun halim, ghafurun halim digan sifatlari bilan isimlari bilan yon mayon kiltirgin. Bu albette yon mayon birgi kiltirishliginin faydasi bar, inshallah kiri rayitamiz. Allah ta'ala qayrda agar halim ismini kiltirdi mi, bilamiz ki unna aldin adamlarda shu Allah ta'alani hilmige, Allah ta'alani halimligige muhtaj boladigan bir ishi utgin bolad. Masalan, 10:14 تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنْ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِن لَا تَفْقَهُونَ تَسْبِحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا Allah Ta'ala ayatı yaptı ki, yitte Osmanlar ve yir ve ulardagi bulgen canzatlar, hamasi Allah ki tasbih etadi. Yani Osman tasbih etadi. Yitte Osman. Yir tasbih etadi. Yirdagi, osmondagi narsalar tasbih etadi. 10:44 وَإِمِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُوا بِحَمْدِهِ بِرَّار بِر نَرْسَ يُخْكِ إِلَّا اللَّهُ تَسْبِحِهِ بِلَن تَسْبِحِهِ تَعْدِي طَغْلَرْ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ ۖ 11:12 Allah Ta'ala halim wa ghafur. Niga bu halim sifati aynan tasbihdan kin kilayabdi? Ayatda manasiga itibar dersek, Osmanlar wa yer wa undagi mahlukatlar hamas tasbih etadi. Birar bir narsa yok ki illa u tasbih etadi. Likin silar tasbihini qunmay silar. Allah Ta'ala halim wa maghfirat qil ucizad. Bunu biz qunishda Imam Ahmad wa Imam Bukhari rahimahullah ruwayat qigan. Adab il-mufratta Imam Bukhari ruwayat qigan. 11:41 qawiy sanat bilan, Abdullah ibn Amir ibn Asdan bir hadis geltirgan. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam addilar ki, Nuh aleyhis salamga wafat yitgan baytlar da, Nuh aleyhis salamga, uglini chakirdilar, bir rivayette ikide uglini chakirdilar digilar. Ikte uglini chakirdilardan ki, lorga vasiyat qildilar, ulish baytlar. Men silarini turt den arsega vasiyat qilaman, ikiden arsega buyuraman, ikiden arsadan haytaraman didilar. 12:10 iktan irsage buyur amen, iktan irsadan qaytar amen. Silarne, la ilaha illallah deyishlikke buyur amen. Silarne, la ilaha illallah deyishlikke buyur amen. Bu uzun hadis, yani la ilaha illallah, agar bitte tarazini pallasike qoyilinse, butun osmanlar, yerler pallage qoyilinse, la ilaha illallah, bulardan agir kila dediganlar. 12:39 Silarini la ilahe illallah qe buyur amen, wa subhanallahi wa bihamdihi diyishlikke buyur amen. Tasbiha diyishlikke, subhanallahi wa bihamdihi diyishlikke buyur amen. Çünki manabu, subhanallahi wa bihamdihi diyishlik, har bir terik canzatni, har bir narsani, bu duası namazı şu, yani tasbiha şu. Har bir narsani tasbiha şu, wa biha yurzaqul xalq. Bizgi mi etmaksu buganca yashirdi. Wa biha yurzaqul xalq. 13:07 Manashyu bilan xalq qa rizq birilad. Yani, butun xalayqni rizqi subhanallahi wa bihamdihi tasbih echlik bilan birilad. Yani, Osman ge rizq birad, Allah ta'ala yirge rizq birad, mahlukatlar ge rizq birad. Nimi uchun? Allah ge tasbih etib durdurlar. Insonga rizq birad, insonga rizq birad, nimi uchun? Tasbih etib durgarlig uchun. Eti yapti mi tasbih? Insong? Yani, kanca tasbih etad etse? 13:36 aytsiyem hana baytaydi, u shiyem xayali basqiyyagdi bolaydi. Tasbih aytsi agar. Demayk, uz-uzidan insa namayga muqtacib qolaydi? Allahna halimligiga muqtacib qolaydi. Inna hu kana haliman qafura. Uz-i kichirsina kendigin qab bolaydi. Aynan Allah Ta'ala ayatta, inna hu kana haliman qafura kintriyabdi. Bir qarashda biz chumemiz, nega, tasbihdan kin, Allah Ta'alana haliman qafur ismini kintriyabdi virde. Dib agar yakhsraq ta'amul qilib qarasek, haqiqatan ham, insan, 14:06 təsbih barəsi də, yəni, Allah Ta'ala Osmanlər və Yir və undaki nəsələr həmməsi təsbih etədi. Digərinə, uzu biz çünşümüz girəkki silərəm, sülərini icləsilərmi? Təsbih iclərin girək silərəm. Uz-uzdan səhval boli, etiyab silərmi, yovmi təsbih? Təsbih etiyab silərmi Allah qəd isə? Allah qəd təsbih ecit qoyin, Allah Ta'alanı suq ebtiyo adamlar. Wal-ayyazu billah, Allah Ta'alan suh azman librellərdi, qepretkin, qeplariga qaraysiz, cüda xunik qeplardi qepred 14:36 Allahni, ane shu joyda halimligini kuras. Agar kim Allahni halimligini kuramandisa, tilyuzik kursinda, akhbaratda, jurnalistlardik yapini ishitsin. Allahni halimligini kuras. Bir mulhid eyti yapdi, liberal adam. Allah ta'ala peygambar, agar bugan deyam, Allah ta'ala bugan deyam, paras qileylik diyabdi, Allah bugan deyam, agar peygambar yubarsa, ayol kishini yubargan da, xalqa sal rahmat qigan bulardi, diyabdi. 15:05 Allāhu ʿālamu ḥaythiya jaʿalū ʿrīṣālatah Allāhu ʿūzi bilad rīṣālatan qayrga qoʿiçdiydi. Oda nəməni bilad? Xunçalik dərəcəde Allāhu qe aqilur qət maqci bulad. Yəni, ɪnsan ʿūzi kimligi ɪsdən çıxib qitib qolad. ɪnsan nə mənə ʃu kimligi ɪsdən çıxib qitib qoʿiçdiydi, ʿūzini zaifligi ɪsdən çıxib qitib qoʿiçdiydi, həməgi qabrdi, ɑsi bolidi, bo� 15:30 Allah rizq biriyyabdi, rizq biriyyabdi, maasiyyat qisiyyam rizq biriyyabdi, zina qiliyyabdi, rizq biriyyabdi, uğurlik qiliyyabdi, rizq biriyyabdi, insu aldani qaldi. Kin sukisti basiladi. Rasulullahdi sukisti, dindi sukisti, kin Allahdi sukisti vutti. Yahudlar, Allah Ta'ala shunca ularga, ularini alemlerde abzal qildi. Yani biz ularini alemlerde abzal qildik, dedi Allah Ta'ala. Ularini otobolarga, alemlerde hiç qachan, odami zatke ulardan aldin ki, va usha davurda, 15:58 bir megan nimatda ularga bir qoydi. Yani, butun, wa faddallahum alal alamin digan Allah ta'ala. Butun alemlerden ularna abzal qildig Bani Israelin. Tabsirde, shu ayatli tabsirde ulamalar edisaydi ki, u shafaytdaki alemlerda, u shafaytdaki, yir yuzudaki odamlarna icida ing abzali sular bugan. Yani, Bani Israelin icida yaxsa odamlar yan bugan. Likun, shuncalik abzalik bulib, peygambarlar sulardan kilib, Allah ta'alani nimatiga ular, nima didi? Yadullahi maghloolah. 16:28 Allah baxil di ishti. Yadu Allahi maqlula, ghullat aydihim. Ular uzlari baxil. Uzlari baxil bir oga bir narsab yirmaydi. Balki qiladigan islari faqat wa faqat fasad, odam uldirish, odam uruxtlar ciqarishlik. Man hazir vaqida korpturgan narsabimiz, hamasini uruxtliq amirturishli man shirlar. Qaisi cayda uruxtjan cel bosa, man shirlar uruxtliq amirturishli qtura. Uzlari man shirla qangi odamlar ular. Lekin, man shir narsage Allah ta'ala, 16:58 haliimlik qildi, Allahni haliimligini kurdik. Allah ta'ala sabir qildi ularini azariga, Allahni suqqani adamlariga Allah sabir qildi. Muhim, Nuh aleyhis salam mani shu vasiyetlarida, uqillariga etdilariga misilarini ikden ersige buyur amen. La ilahe illallah deyishlikke, wa subhanallahi wa bihamdihi deyishlikke buyur amen dedilar. Wa ikden ersiden qaytar amen, shirkden wa kibirden qaytar amen dedilar. Uzu kishini, butun hayatini khulasasini biz ulish baytide korarakanmiz. 17:28 Odam uliş peytide kimligi bilinadi, diyimiz mi qisqar oqib etsik? Yani, butun hayatideki ishini, in muhimini uliş peytide etadi odam. Çünki uliş peyti odam üçün muhim peyti buladi. Uşoçunam, hayatini fakat bolem chakamdi utgizgin odam uliş peytideki vasiyatiye, mesanik, hatta olin chakir olitdi, ukeynlergi yashqaragen, seynliyinde irge birgen, uqigen, buqigendib, fakat şu hayatideki yaxsilik, eger gapiroldisi, şuna etadi. 17:57 Bazilar itaydi, falon chabinen geble shme, umman unu yuzuge kareme, salam berime, min otam disayn shungen kareme, wasiyat ma shunay ibarit bolay. Yani, hayati dayki narsayn khulasaysi, wasiyat qilish. Mani, Yaqub alayhissalam di wasiyatini, am kuntum shuhada'a id hadara Yaqub al mawtu id qali li banihima ta'buduna min badi, silar Yaqub alayhissalamni wasiyatige blaslarmini mabuganligini deyabdi Allah ta'ala. U kishige ulim hazir bugan peytte, yani ulish peytlerde, 18:26 farzantlarina hamasini yigib durub minnanki nimagi ibadat qilasilabidi. Yani ularini tili den ulari den vada aldi ki, sini wa otalarini rabbisi bulgen Allah ki ibadat qilamiz, ilahin wahida, yagana ilah Allah ki ibadat qilamiz, mani shunge biz shirk kiltirmiyimizdi vada birisdi. Xu axriki geplari bugan. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamini ulim tu shakidi yotkin peytlardaki geplariga itibar verin, la'anallahu l-yahuda wal-nasara, 18:54 Allah yahud nazaralarini lanatlasin, ular uzlarini, anbiyalarini, qabirlarini masjidlar qilib alisdi. Min silarini bundan qaytar amen, min qaytar amen, bundan qaytar amen dedilir, aqrgi geblari men shir. Aqrgi yotken peytlardaki geblari, as-salata as-salah, wama malakat aymanikum, 19:24 namazu qiylar, namazu qiylar, qul astilarindakilarga yaksili qiylar dedilar, qul astilarindakilarga xatinlari yam kiradi, farzantlari yam kiradi, kimdi qul asti dekim bose usheyni yaksili qiylar dedilar, mani bu, xulasa bu, dinimizde xulasa isi disesin boli darsinirsen, namaz, va yaksilik, vama maleket aymanikum, Aisha radiyallahu anha ayet edilar, agar Rasulullah s.a.v. mani shun deyidime gilleri deyidi, Rasulullah nimi uchun qabirlarini, 19:53 qabrlarida, uclavaldi yahudlarida blanadladilar. Cunki Rasulullahini qabri ibadat qilinadigan, vasan butqub qaleshligiden qorkardilar Rasulullah. Agar mana shubulmagandayidi, Rasulullahini qabri acib qoyilardidigallar. Walawla dhalik, lakana ubrize qabruhu. Rasulullahini qabrlari acib qoyilardidi. Yani, uyuni icige qoyilmazdi. Khuddi baska qabrlaridi, atrafida divar bumazdi. Likin, uyuni icide buldi. Allah ta'ala sunu qogladi. 20:21 Ibadat qilamandiga qabrda aldiga qiralmaydi. Allah Ta'ala Rasulullahini dualarini jabat qildi. Demek Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni Halim ismi Qur'an da umbir urindak iken. La yuakhidukum Allahu billaghvi fi imanikum walaki yuakhidukum bima kasabat qulubukum wallahu ghafurun halim. Qafurun halim sifati bilan birgi kildi. Wasiyyatan min Allah wallahu alimun halim. 20:58 qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa maghfiratun khayrun min sadaqatin yatba'u ha-ada wallahu ghaniyyun halim qawlu ma'rufu wa 21:29 Odam qaygu ge qam ge tushkan peyttaki uqilna digan dua. La ilaha illallahu al-azimu al-halim. Mani shunda al-azimu al-halim ismi bilan birgi. Yani Allah'ni azim ismi bilan birgi halim birgi geldi. Hadiste bilgani mani shubitte hadiste tapaldim min Allah Ta'ala'ni halim ismi hadisteki genligi. Yena belkim bardir. Eger kim bilse, shuna sani ayitse bir ilim buladi. 21:57 Ayatda 11 orinda Allah Ta'ala'na Halim ismi kegeneken, hadista, manashubutta, hadisu du'a ulkar, la ilaha illallahul azimul halim, buyurda al-azimul halim, azim ismi bilan birgi keliyabdir. Allah Ta'ala'na Halim ismi, huazir itibar verin, ayatlarda bircayda Alim ismi bilan keldi, Alimun Halim, bircayda Ghaniyun Halim keldi, bircayda Ghafurun Halim keldi. 22:24 ḥalīmən ḥafūra, mənən uqiqan ayatimizda innahu kāna ḥalīmən ḥafūra. Bu iqtirān diliyad, ʿarabdiliyadda birgay kiliştigand. Mənən shu iqtirānni, birgay kiliştigini, juda kattab faydalar bar. Kattab faydalar bu, mənən shundan biz Allah Ta'ala'nin ḥalīm ismini yanayamchi qurraq chunamiz. Musalicum mən shu ḥadistan boshlasik. ḥadīsul-karbda la ilaha illa Allahul-ʿazīmul ḥalīm kildi. Allah Ta'ala'nin, Allah'tan boshqa ilahi yuq, u z 22:55 Yani, Allahni halim ikenligini chunishti biz. Insani halim ikenligini bilsek, istirak cayib var. Yani, Allah ham halim desek, insani ham halim. Lekin, insani halimligi uzige khas, Allahniki uzige khas. Biz fakat bu sifati chunvalisligi uchun, insandaki halimligi ikenligini bilisimiz kirik. Nima digani? Insandaki halimlig digani, basiglig digani. Bir gazablantira digani, ishbugan petta, insani quzgalib kitmas digi, uzini basis digani. 23:25 Lekin inson bazan uzini bosadi, nimi uchun? U adam, sizdi qarcizdaki, sizdi qazablantirigan, adam sizdan kuchli busa, qazablanganiz, qazablansiyiz, agar gani qattaro zarba yib qalishdan qurqsa adam, halim bub qoladi. Bu halimlik, halimlik degil miydi bu? Shuchiram ulamalar halimlikdi tarifida, agar da kim qurqib halimlikse, u halimlik degil miydi digin? Bu adam halimdi qurqaqdi iladi adam. 23:54 uzini canini sakalasi chun, masalan, rakibi uta kuchlik busa, dushman uta kuchlik busa, he maylik, kishlik, biz halimlik, qileylik, basiq boleylik disayk bu halim, bu adam değil miydi? Halimlik qaçan kurnaydi? Kuchlik bubturib, uch alishlikke, qudratiz, yitgen peytte, uzizdi bassayiz, anishunda halim bulas. Ucha uchun hem Allah Subhanahu wa Ta'ala bihirde azim ismi bilan birga halimlik eltiri yapdi. Allah Ta'ala hem büyük, yani Allahdan büyük yok, 24:25 xalqani, xalqani dey yuqatvaradi, agar Allah xalqlasi, buttun silarini hamalarini yuqqilib, unnilarini basqa adamlari keltiradi, in yasha yudhihibikum ayyuhan nas, wa ya'tibi akharin, agar Allah xalqlasi, silarini hamalarini yuqqilib, unnilarini basqa adamlari da ab kiladi, Allah manashun dey azim bugan zat, wa shubilan burga halim ham, manabu azimun halim burga ki gandigi. 24:52 Biz shundan shunamis ki, Allah Ta'ala'ni halimligi qay derece deykin. Allah'ni halimligi, azimligi bilan birgi. Allah Ta'ala hic qachan halimligi nimadandir qurqanligiden ya bir khawsira bomaydi, hic qachan. Allah Ta'ala mutlak azamat igasi. Allah Ta'ala azim bugan zat, wa shu bilan birgi halim zat. Mana bu, haqiqi halimligi bu. Wa yana, baska bir ayatta mana hazir uqidik, 25:21 Allah Ta'ala alim un halim diliyabdi. Alim bilan kiliyabdi. Insana halimligi, insana halimligi, bazan insana bir adamlarga halimlig qiladi bilmaganlig uchun. Bilmaganlig uchun. Usha u halimligga layiqdib oylamaydi onu. Oylaydi da, lekin asidi layiq bomaydi. Asidi layiq, agar bilse unga halimlig qimasti. Yani bir sifatdi, ishlatadi insana unga layiq bomaydi. Masan bir kama qaldib bir adamga, 25:50 bir kisha sadaqatda birisa, uu kamaqal bu mey baybolishi mumkin. Insan bilmeydi. Liki insan uylaydi sunaydi. Unu zahir haliga qarab turub, halatiga qarab turub, shunya layiq bosa kira ikdib uylab biraydi. Aslida uu usha nga layiq bu meydi. Likin Allah subhanahu wa ta'ala halimligini islataydi qayrda bilgan urnidi. Sunu chiram alimun halimkili yapdi. Allah ta'ala ham halim va usha hilimni qayrga islatislikni judayim yaxsi bilaydi. Quddiki aligi qarun etkani qabi, 26:20 qarun, unga qawma etdiki qarunni biz qasas surasini tabsirde etken edik. Unga Allah Ta'ala kup baylik verdi, u faqirlanib gitti. Unu bayligini, xazinasini, kalitlarini katta bir cemaat kutarib yuradigan bir yuk idi. Unga qawma etdiki, sin kup faqirlanma, man mansiram agin. Man mansiram agin, Allah Ta'ala man mansira uchilar diyakshi qormaydi. Diganda, qala innama utituhu ala ilmin indi. 26:47 u etdi ki bu narsalar hamasi ilim bilan berildi minge dedi. Yani ilim bilan berildi digani ulamalar iki xil tefsirini etsikin. Shundan biri de ala ilmin indi digani Allah mini shunge layiqligimdi bilgenligi uchun berdi digani. Allah mini layiqligimdi bilgenligi uchun berdi digani. Bu adaşdi bu cahil. Asli de u Allah ta'lanı unge birishligige layiqadan masidi uşa uçiram Allah ta'la unu uzinim yirige yutguzu vardi. 27:15 Uzuniyyan, boyliginiyyan hamasin yirgi yud kuzdi. Muhim, Allah subhanahu wa ta'ala kimge halimlikde isletsa, uşaq adamna beladi. Shuricinam, Allah ta'ala mumillerdan razı buldi digan caydenima digildi. Laqad radiyallahu anil mu'minina idh yubayi'unaka tahtash shajarati fa'alime ma fi qulubihim. Allah ta'ala mumillerdan razı buldi. Rasulullah ka daraq takida bayatqil etgen payitda. Ular hayatini birib bayatqigen. Allah ka bayatqigen. 27:45 Buldi, Allah uchun tayyarmiz biz. Hazir mani namazda uqilin gen surade, imam muqaddi ki, minal mu'minina rical, sadaqu ma'ahadullaha alaihi. Mumillardan shundi ek kishlar bar ki, Allah ki ahbirgenler sastat durdu ular. Famin humman qadana ahbahu. Ularden ishin qibugan adamlar bar. Trik yurbti likin, Allah razibubugan. Trik buldi, bu adamdan min razimen, ishi bitti bunudi gani. Famin humman qadana ahbahu, wamin humman yantadir. 28:14 və ulerden hali kütüb türgəlləri bar. Yani, Allah ulerden emr razı buldu hali qogenlerden emr. Muminlerden Allah razı buldu didi. Bani şu Allahni razı buliçligi, ulerni qalbidagi nersani biliçlikke quruldi. Fa'alime ma fi qulubihim. Allah ta'ala razi qiligini Osmaniye dini arsa çib kimdi üstüge çiçedi qendi qimadi. Qalbilerdagi marifat, qalbilerdagi ilim bilen buldi. Allah ta'ala ulerni qalbidagi nersani bildi. 28:41 Allah bilib durib, u shalardan razi buldi. Demek Allah'ni halimligi, kimge kushligi, kim halimlikke layiq, unu Allah huzu biladi. U shul cinam Allah Ta'ala halimun, alimun halim, Allah ham biladi, ham halimdir birgi geltiradi. Bazan ghafurun halim birgi geltiradi. Allah Ta'ala ham halim, huddu alik, hazır ayetde uqiganimiz kabi. 29:07 وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِ اللَّا تَفْقَهُونَ تَسْبِحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا 29:37 ham yana unustiga quchimce maqfira tam qildi. Biz ibadat qil etgen Rabbimiz mani shundeyi byuk jad. Allahni qancalik tanisek biz, shuncalik Allahni yakhsh guremiz, Allahni chunub, marifat bilan, oyn bilan Allah Ta'ala ge ibadat qilemiz. Allahni tanimegen adam, bunu kup takrar etemiz, ta ki qalbimizge bu malumat sabit bu qalisligi uchun. Allahni tanimegen adam Allahki ibadat qilan meydi. Demek, 30:12 Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la'ni halimligini biz nimalardak korushimiz mumkun. Biz Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la'ni asmay sifatlarini urganisliyida uzi ushte basqisqib urganimizdib. Basqidan shu darsimizda sunu gelisdik. Birinci, shu isimni manasini. Hazir, ushe lugavi manasini va shar'i manasini. Va, kin, shu isimni wujuddaki asarlarini bilamis. Yani, shu isimni asarlarini, natijalarini qanchalik tanisik, 30:42 shun chalik, Allah ta'alaani tahnib başlayimiz biz. Vaki'in axirgisi nimi buladi? Natija, qanday qilib turib, shu isim bilan biz ibadat qilamiz Allah ki. Bani shu muhim, ini axirgisi muhim ozi. Axirgisi ki itibarishlik uchun, bu baştaki baskislar kirik. Bireynchi, shu isimni lugavi manasi, vaki'in shar'i manasi, wa Allah subhanahu wa ta'alaagi qanday unu, bu sifat bilan sifatlani shliki Allah ta'alaani, bunu misallar, azraq azraq misal kiltir burgen amiz. 31:10 və şunu vaqidəki əsərlərini, əsəri digəni nəticələri, məsələn, Allah Ta'la'nın rahmət əsərlərini nime de kurdik biz? Allah Ta'la'nın rahmətini nime de kurəmiz? Həmə nirsə de kurəmiz. Allah'ın rahmətini in kattasını biz Rasulullah'ın keliştigi de kurdik, Kur'an-ı Nazıl qiganligi de kurdik. Allah Ta'la bunu minnet qilib etdi. Allah Ta'la bizgi su uçqar qoyganligi de minnet qildi. وَأَنْزَلَّ مِنَ السَّمَاءِ مَا أَنْ طَهُورًا 31:40 pak suni chur qoydik didi. Bu rahmat mi, rahmat maz mi? Hava rahmat mi, rahmat maz mi? Havani bunday mutadil bolishligi, kainatdi muncalig birbirligi mas bolishligi, yashashki qulay bolishligi, taqlar, wadilar, dingizlar, nimmagi kuzi chuse azroq taamul qilin, u shendi Allahni rahmatini koramiz mi? Mani bu Allahni rahmat asarlari. Khuddi shunday, Allah subhanahu wa ta'ala haliimligini asarlarini biz limelerde koramiz. Allahni haliimligini biz 32:09 namalarda koramiz, qan Allah haqiqatta halim. Masalan, Sa'id ibn Jubayr, Sa'id ibn Jubayr, rahimahullah, u kushyunu Haccac uldramandib, uldramandib taqib qigan paytta qachib gitgallar, va Makyadan kiyn u kushyunu u shlab gelingan, barin dichin yildan kiyn. Shunda Haccac bilan bol edgan mahshibur suhbatlari bar u kushyunu. Haccac seni otin dimaydi diganda, Sa'id ibn Jubayr disa, u kushy qaytadi ki, sen, 32:38 Ta'is ibn Qusayr san digan. Yani, Sa'id ibn Jubayr da xir tiskarsan etkin. Jubayr da Qusayr digan, si sinigna uqli baxsissan digan. Sa'id digani Baqtiyor digani. Yani, Baqtiyor digamizi Baqtli kishi digani. Hazir ki, biz isimizdaki Baqtiyorga tukur kila. Sa'id, bas san sin baxsissan digan da, min onam tukam peyt da, sindan kore ismimdi yaxsuraq bilgana da digi. Kin, u ay tadiki, onay halak bu bugan viz digi. 33:08 shunda kux shaytadi ki, sen qaybdi bilasan mi, onam qandayligin bilsayn, onam qayr, jannatki gitgan mi, dozax gitgan mi, sen bilmaysan ki, shunda seni min alangyalanam turgan olovda qyudraman, diganda etkinakan ki, agar seni bun chalik azovli olish digindi bilganimdi, olovki ibadatqimi, sengi ibadatqigin bulardim, digan. yani min olov bilan ozovli uchi olov, agar seni bun chalik qudratlidi bilganimdi, sengi ibadatqilardim, digan. 33:37 qiyin etkene kende bu u shleylar uldiriyylar buni u shleylar uldiriyylar shu cayda digende qarab kul geneki haccazgiye nime ge kul esen seyn digende Allahni halimligi ge kul ebben digeneke Allah ta'ala qan calig Allahke cur'at qilebsen Allah singe halimligi qilebdi sunge kul ebben digeneke gende mendi shu cayini etmaksidim shu cayda u shu haccazgiye sun calig cur'atini korub haqqiqatde hazir kunde bazi kislarini Allahke gapir etken 34:07 curatini korib turib, Allahini suqishligini korib, Allahini halimligini kures, asarini. Hakikatda Allah Ta'ala halim zot. Agar Allah halim bomagandaydiq, u shizahati ularini hamasini yuqqati warishi qiraydi. Payganbarlarida bazibir xatolari, payganbarlarini, bazibir ishlari khilafil awlani qiganligilari uchun Allah Ta'ala uqubatlari birdi. Masalan Uhud cangidi, 34:35 aligi kemanchilarini qilgen aybi uchun qancha zarbi idi musulmallar. Va hich aybi yuq bugan Rasulullah ki kipchdi zarbi birdi. Bosliklari Rasulullah ki kipchdi. Rasulullah bu mese u kemanchilargi etkendilar. Biz qalib busegen, maglib busegen cilmeyler joylari inan. Agar bizni quchlar kib chukpit etkendigini kursaylaram, cilmeyler. Yena qandi etchmik qoylargi. Yena dimadi ishkirigindi. Hamma qab gapirilindi qattik tayyarilab quydilar. 35:04 Lekin ular baribur Rasulla sasramdi buyuruklarini urush tukadi qo buldi. Rasulla urush peyti da etkendilar bonudur. Chukki chisti. Vab shuna akabati da qanchi zarbalar yedi. Rasullahini tishlari sindirildi. Yuzlari qonadilindi. Boslardaki dubulgani ikte timiri yuzlariga kirib gitken Rasullahini. Yani cuda katta bir faciyalar buldi. Hamza raziallahu anhu shahid buldi. Musab shahid buldi. Cuda khunik bir islar buldi. Butta kata uchun. Indi bu adamlarina hazi qil etkin. 35:34 ishlarini kursayiz, qancalik daracada juratlar bulayabdi, Allah ta'alaani man ashunda biz halimligini kuramiz. Allah ki azar vergan odamlarga Allah sabir qilib, ularga azab vermagan diga. Allah azab laydi albatta, lekin vaqt giganda. Biziga qoyu bersa, shubugun hazr yogbosin digimiz hamasini. Odamlarga qoyu bersa shu, min halimman digan, min yumshakman digan odamam, joy gigan petta u halimligi ish birmi qolayab. 36:02 Likin, Allah subhanahu wa ta'ala halim zataken, Abu Musa al-Ash'ariyni hadistakiladi Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam addilar ki, hicbir kishi Allah dey azarga sabir qilucumasi. Bendesi, Allah ta'alani balasi bardi betidi. Allah ki azar birishlik, Allah ni sukish bu. Allah ni balasi bardi islik, Allah ni sukish buladi. Bendesi, Allah ta'ala sabir qildi. Yahudlar Allah ta'alani 36:33 Bakhildi ishti. Wa qalatil yahudu yadullahi maghluula. Allahini bakhildi ishti. Ghullat aydihim uzlari bakhil ularini. Wa lu'inu bima qalu. Wa etkin narsalari bilan ulari. Mal'um bugan adamlari. Hazirgi kunda, mesela, Allahini halimligini korisiz mumkin. Mana bu kusni davlatta bul etkin ishlerde, shunday adamlargi, qanca bir ustularidan olaw yaqdari etkin tağutlargi, Allah subhanahu wa ta'ala'nin halimligini korin. 37:02 Mənə bu, Allah nə həlimləgini əsar ebu. Allah bilməyabti mə ʃnərsələrdi? Allah bilməyabti mazbul etkən ʃtən? Bi xabar qolyabti mi? Yux, əlbətti. Allah həlimun, əlimun həlim. Allah bilyabti bunu. Və yana, ʃu bilan birgə həlim. Allah nə həlimləgi bilish bilan birgə bilyabti. Demek, biz xatircam bulamiz ki, Allah ta'ala qafilməz, fələ təhsabannallaha qafilən, amma ya'malu dhalimun, innama yuakhiruhum liyawmin tashqasu fihil abisar. 37:32 Allahni zalimler qil etken ishtan qafildib hich oylamayn. Allah bilme qalayab didib oylamayn. Biz bilme qalamiz. Bilsegen biz yordam qilmaymiz, yordam qilolmaymiz. Bazan qimi yapmiz, bilib turubham. Lekin Allah subhanahu wa ta'ala albette yordam biradi, Allah uch aladi zalimlerden. Innama yuakhiruhum li yawmin tashkhasu fihil absar. Bir kunda qiyamat günü üçün Allah ta'ala ularga muhlab birib turubdi. 38:00 Allah subhanahu wa ta'ala odamlarini fasadi bilan yirlarini halak qime gandigi de, Allahini biz halimligini kuramiz. Yirlarini, agar da Allah ta'ala odamlarini fasadi bilan yirlarini halak qigandigi de, hich nirsi qomasti. Agar Allah ta'ala odamlarini kasbi qigandisi de, birar bir yirde, birar bir hayvan, hich nirsi qomasti. 38:29 وَلَكِ يُؤَخِّرُهُمْ لِكِنْ اُلَرْنَا اللَّهُ تَعَالَىٰ قِيَامَتْ قِيَامَتْ قِيَامَتْ قِيَامَتْ قِيَامَتْ 38:59 Agar Allah Ta'ala xalim sifati bumagandaydi, bun chalik zalimlarni bu xalatda qoyup qoymasidi. Likin biz anıq bilamis ki, Allah Ta'ala'nin mani şu xalimligi, Allah'ni ilmi bilamirgi. Allah'ni ilmi hiç qaçan ulerden acrab bilmay qalganimaz, Allah Ta'ala likin bir vaqt uchun hamani keçiktirip durutdi. Bu bilan insan aldanadi. Insan bilan Allah'ni, agar xalimligini biz, 39:28 Muqarana qilib farqani kura digan busayk. Yani bu uchun qiyaslash uchun bas, qiyasil awla uchun bu. Qiyasil awla uchun. Biz insanda xalimlik dikura mis. Insan qan chalik xalim. Bazan ota anani farzan diga bulgan xalimlik dikurasiz. Bazibir insandar bar xun chalik xalim. Masalan ahnafubdan qays xalimlik bilan judab zarbul masal bugan adam. Xalimlik bilan. Bir konu kochada bir kishi xunu korup qab rasa sukka nekin. Shu sukkan paytda, shunu yuzu gorib nama ekit qagan nekin. 39:57 sukiş boşlagenden kit qogenden bu su kelmey qogen kiyen uyge borgenden kiyen barib ishigini taqilatkan agen ahnaf otsa haliga adam otsa ahnaf ibni qays kib turbti hantisa boya min su ket uding su kelmey qaldin nimay oman yapin barda etua xazir digan agen boya min sin aldiginen kit qaldim agar kuch edayki balalar min su ket kenligini korup qosa sin uldir qoyardi digan yani ahnaf ibni qaysdi sukişligini adamlar balalar korup qosa 40:24 sene urub uldirishi mubkynidi, sene rahmim kildi, shu uchun min ketib qaldim, nima gapin bar, gapri ur, sabir qubtira man digi. Shu darajada halim, yani zarbul masal bugan. Halimlikda zarbul masal. Bir kunu, bir akasini oğlub, kusini oğlani uldir koygan aki. Shunda otasi apkigan aki al digi, manov sene oğlanini uldir koydi diganda, xarab turub, uzini akayini oğlani uldirdimi, mumin kusini uldirdimi, uzini shu qarindashini uldirdimi, dib turub, 40:53 Buldi bunu onasiga min diyasin uzum tulimim bor kit digin ekin. Yani shunchalik derecede halimlik bile mashhur bugan. Yani insanda shunchaligim halimlik buladi mi? Halimlik buladi mi? Bulishi mumkin insanda. Yani kuramiz biz halimlik. Lekin, manashun dey halim bugan insanini rabbisi bilen bunu indi solishtir kuring. Allah Rabbul Alamin khanchalik halim zot. Manashunu farklarini biz, agar qaray digin busak, insanda halimligi uzgarib duradi. 41:23 uzgarib duradi, ya bir kesallik bilan, ya bir sebaplar bilan insalini halimligi uzgarib duradi. Masalan halim boygan adam kamaqal peytide, halimligi yuqal qalishi munkin. Yoki halim bub yaxsi yurgan adam, boyi gandan kin, basqa ci adam bub qaladi. Bakrag bolib, hamamani doglab, katta katta gaprib qaladi. U tanimi qalasi, bazan u isha adami ken shu pul ki gandan kin, mansab ki gandan kin, u adam basqa ci bub qaladi. Har narsaga bakradigan, sukadigan bub qaladi. 41:53 Yo qi mansab ka utirgandan ki mansabdaki adam quli qeli nga narsan atib, oyoq asti qilib, hic kim sitisa diyo lmeydi unga, bakir shakir qilib turib, halimlig yu qalb qoladi. Mansabdan chuse, shunday birdan yum shaq bolib, yaxsi bolib, kirey busa mansabda istib yurgan adam ki macitlarga kilib, hammege salam berib, yaxsi bub qoladi. Yo qi qesal busa yaxsi bub qoladi. Yo qi qesal busa yoman bub qoladi bazan. Qarigandan kiye masalan halimlig yu qalb qoladi baz adamlardi. Vaha qoza. 42:21 Lekin Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la'nin halimligi hic qachan uzgirmaydi. Allah Ta-A'la mutlaq halim bugan zat. Bandani halimligi baz narsalarda buladi. Masalan, baz joyda halim buladi, baz joyda halim bumaydi. Birguladan bor, halim. Yaxsi-yaxsi bu biuratda pulga qoganda halim omaz. Yoq pulga qoganda, agar suq seyizm indamaydi, abur usudin namisi getigi seyizm indamaydi. Lekin puluna o seyiz, yoq qoymaydi. Katta janjal buladi, agar pulu getigi seyiz. 42:51 Baz adamlar bar, basqa narsaysi. Yani pulunan isi yok, lekin onu erziga kiganda, ya ki basqa bir namisiga bir tigishisa ya basqa bose, kuymaydi ki. Deme qisqasi, insana halimligi, bolishligi mumkum, lekin bir narsaysi. Masalan, farzantlariga halim boladda, basqalariga halim bomaydi. Ya ki hamaga halim boladda, xatini ge kiganda halimmaz. Xatini ge xutdi ki, bir kulge gapirgin de gapiradi. Telefonda gapirislariga qaraseyizam, juda kupal. 43:21 Haa, huu, huu, dikta, telfon kuk uuradi. Halimligi yuk. Ademlargi qarisiyiz, hirmagi yaxshi. Demek insanda halimligi, birgi qarisiyiz bundi, birgi qarisiyiz bundi. Demek bu, halimlig sifati bardi gani, mas bu. Bu adam uzini soqta kursat yapti gani. Insanda haqiqi halim kishi, uzini ahligi halim bugan adam. Xuncinam Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, bunu mizan qildilar. Xiyarikum, xiyarikum li ahlihi. Silarini yaxshilarin, ahligi yaxshi adam. 43:51 uzini ahligi yaksili qisin aval, kulun asti da turgan adamlargi yaksili qisin, nimi uchun ahligi qopalli qiladi adam, chunki ahliden bunga hichqinda yomanlik qitmastigini biladda, uchun uchun shunya qoganda qopal, basqa adamlargi qaraganda yaksiki apir ura. Demek bu adam uchi ahlini urniga basqa adamlargi qibqosa, ulargiyan manshili maamla qalishligi tayin. Demek buni halimligi, bir kishiglargi halim, bir adamlargi halim emez. Allah subhanahu wa ta'ala'ni halimligi, 44:21 mutlak xalqiga xalim. Yani bu qiyasla bu meydi bunar sani. Likin biz tunishlig uchun adamna xalimligi bilan Allah Ta'ala'na xalimliginin farkina itamiz. Kin, adamlarna xalimligi, mani shunarsa, yani bir muhim bir nukta, adamlarna xalimligi bilan basqa adamlar aldan meydi. Barbar bilada adamlar. Yani edimedi gani. Masalan mi xalim bosam, ha bu xalim ku budub mingi istagan ishizdi qilur meyiz. Barbar atchigim kib qalishi mumkin. 44:52 bab atchiq qib qal shumkun, ya bu xalim qo dupdurub, shabbaloq dardub kit ursa, xalim qo dupdurub, narsas nal qit qal ursa, suq qibam kit ursa, namayam qil ursa, ya bu xalim boshin ursa, di meydi di ursa, qayzi aqilli adam shunay qilar, baharabir, yo bu xalim bugan minan, munchali qisen qoy meydi, atchiq qiladi itdaga, janjali qal shumkun, aqilibar bu adamdi, di dimi, kim posiyem, yani, insani xalimligi bilan xalq aldan meydi, yani, adamlar biladi, xalim bugan minan, min xalim bugan bilan, 45:22 Coy qigin da acig qilad baribir. Halim adamgi barib suncalig ustagan ishizdi qilurmay siki. Likin Allahni halimligi bilan xalq aldandi. Yani Allah suncalig halimlig kursatdi ki, adamlar aldandi. Ya ayyuhal insan, ma qarraka bi rabbikal karim. E insan, seni karim rabbinden nimanarsa aldab qidi, insan Allahni karami bilan aldanib qaldi. 45:49 Allah bir urdu unu insanı, guzal shakilda yaraddi. Alladhi khalaqaka fasawaka fa'adalak. Fi ayy suratim mashaa arakabak. Seni yaraddi, berkemal qilib yaraddi. Senge uzu qahlagan suratta seni shakilga kiltirdi. Bizdi, mene shu shakilga kim kiltirdi? Allah, si hichbir kishine, hichbir narsani birde bir sasi yok. Toğru mu? Bir nütfadan insanını Allah ta'ala yaraddi. Bir nütfadan. 46:19 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam qullariga tuflab durib. E insan, Allah ta'ala itirikan, min seni mani shundi sudan yarattim digin. Quttu tupurciq qoxshagan sudan, cirkanch mahin, cirkanch bugan sudan yarattim. Kin, insan, ane shun sudan yaratilingan insan, Rabbisi ge uzini kattalishligdi boshladi. Allah ge boyin toplashligdi boshladi. Ibadat qiganlardi manqilishligdi, Allah ge ta'at qigan adablardi ta'at qimeysandib. 46:47 ularga harxil azaplar berishlikke utdi. Bu adam nimi chun mulchali qili yapti? U rabbisini halimligiden aldandi bu adam. Lekin kim aldanadi? Hakiki cahil adam aldanadi, xut diki qarun yok sep. Qarun etki, minge bu muluklar, bu Allah bergen muluklar, mene Allah shunge haqlili gemdi, bilgenligi uchun beri yapti, didi. Xut di şu geplarini, biz bazibir namaz okum etkin adamlerden ishtamiz. Namaz okum edi, nige namaz okum ebsen desa, 47:17 meni shundak ham Allah yaxshq uradi diydi. Khob qaydan bilhasa yaxshq uris digini, meni uzim bir kishiminan sohbetlashgan men, yitmishbishki kiradigan adam, urishki varmkigan, meni bu ngan bir unbish yildan ashqqaldi bugibgiyim, u shabaydi yitmishbishki kirgandi. Meni hazi yox, barm yox mu bilmimen, Allah luhat lagan basin, u kishi etdiki, meni namazu qomeymen dedi, chunki meni gunahim yox diyabdi. Namazu qomeymen, chunki meni gunahim yox. 47:44 Ağzıdaki tişləri həməsi şun dəy soqturtdu 32-di tişi. Bırar, umrumda kəsal bumadım, bırar da kəsallik bumadım, didi. Hic cayim ağrımaydi, dəyabdi. 75-ge 40-ge madım edi, dəyabdi. Hic cayim ağrımaydi, tişləri həmme caysoq, uruşke barib giygen, bırar cayimge tıq timi qaytib geldim, didi. 5-li uruşlu yorub. 41-ci ildeki uruşke qatlaşkan adam. Meni şunca, dəyabdi, meni namaz okumeymen, çünki meni günahım yox, dəyabdi. 48:13 Ken, bir kişi, men yanımda ki, kisi etib qaldi ku, o etdi ku, bu challari namaz oqiydi, namaz oqiydi, ken, cikib kochada, chaykhana da oturuvalib durub, adamlar da otkin qetkin, kelini ge qaraydi, qisi ge qaraydi, hammasi oturuvab diyabdi. Men, dedi, namaz oqima gani minan günahim yox diyabdi. Ken, o etdi ku, siz, dedi, namaz oqima edirib durub, qazi, ular da qibat qilayabsiz ku, dedi. Siz, ular da qibat qilayabsiz, ular namaz oqiyken da, günah oqilaygan, siz, namaz oqima edirib, günah oqilayabsiz man, dedi. 48:42 xam namaza muqimisiz, xam guna, xam isqili yabsiz. Shundaki ariga odam fahamlab qalil anchi minchi. Yani inson mani shubina aldan qoladi. Allah bira uradi, bira uradi, guna isqisi, ushe guna xo birdan yazilib qosi, u odamga bilinib qolardi. Aldim bani Israelda bir odam bir guna isqisi ishigi yazilib qolarekin. Tashkari tomanna ishigi falanchi bugun palan guna isqili dibiyazib qolarekin. Yani bu cidakatda musibat bu. Bir isqisiyiz birdan bir coyde, 49:12 qorunib qali ursi. Likin Allah Ta'ala halim, khasatda mani shu ummetki Allah Ta'ala halim boldi. Allah Ta'ala kup yakshilik gunahlarimiz uzu kichirdi. Mani hazimiz, hazibiz mani shu joygechi Allah Ta'ala uzini halimligi bilen har bir adam uzuge sawal beri kursin, Allah minge qancha halimli qildi. Qancha gunah ishlar qildi Allah Ta'ala unu kichirdi, unu tosti, unu satir qildi. 49:36 Hula rishi bubut pitti, muhlat birdi, muhlat birdi, bani shujayga chekildik. Hazir, bani shujayda utirishligimiz muhlat bu. Bundanki yina muhlat bulur adimi? Bundanki yina muhlat, yina davamit piti uradi mi shundi? Yoki muhlat tugadi mi? Agar kim muhlat davamit piti uradi disa, usha adam aza ayatta itkendi, bu mahrur adam, al dengan adam bulan. Allahni hilmi bilan, Allah ta'alanin birurishligi bilan aldan qoygan bulan. Imam Ahmet rahimahullahi itkendi keller, 50:08 Agar da, banda maasiyat ishlarini qilur ishda ham, agar sendib etkendlar uksu, agar sen maasiyat ishlarini davam ettirur, sayin ham Allah biri digan bosa, bilgin ki bu istidraj boladi bu. Istidraj digani, naruanlan tepege alilip cikittirib, tepege cikinin naruanda qoyis digandim digandi. Yani Allah ta'ala tepege alip cikib, alip cikib, kinin shundi uradi, Allah ta'alani alishligi, Allahini ushlasligi juda qattig boladi. 50:37 وَكَذَٰلِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَىٰ وَهِيَ ظَالِمَةً إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ 51:06 Sin qandi imamil aqigin, singi ham qud tushini imamil aqilin adi. Rahim istesen, rahim qi. Halimlik istesen, halim bol. Yani arrahimuna yarhamuhumurrahman. Rahim qilucilarini Allah rahim qiladi. Irhamu man fil ardi, yarhamkum man fil sama. Sular yirdagilergi rahim qiler, osmandaki zat sulargi rahim qiladi. Demek Allah subhanahu wa ta'ala halimligiden biz mana shu faydalarini olamiz. Allah ta'ala halimligini mana bu kup narsalarda korishimiz mumkin. 51:36 Demek bu halimlik insange sekin-sekin keledigan sifat boladi bu. Huddiki Allah subhanahu wa ta'ala insani xalkini birdan yaratmadi. Bunu biz Allahni latif sifatini urgin kendimize etkani dedik. Allah insani baskis-baskis qilayib yaratdi. Meselen Allah ta'ala insani shunayi boldir koysa bolaridi. Odam aleyhis salamdi yaratkani deyil meselen. Lekin Allah xaladiki insani nutfa bolib. Nutfadan keyin lakhta qan, undan keyin bir qosh boldi bir parcha. 52:08 Unnankiyin suyakilargi yaraddi. Ustiga gozh qapladi. Vaha kaza, vaha kaza. Xalqa min badi xalqin. Fi dolumatin thalath. Bosqich, bosqich qilib turub Allah Ta'ala yaraddi. Naticada manishundi kamil bir insan buldig biz. Va bizdi khulqimizdiyem Allah Subhanahu wa Ta'ala manishundi qilib yirdi. Bu khulq insanda sikin, sikin, sikin ruazlanatka narsa buladi. Masalan halimlik birdan halim bubkamaydi oda. Allah Ta'ala halimligini urgen yanimizdankiyin biz 52:39 Dersimizi başda et kendimiz kabi. Rabbani kisi digani meni shu Allah subhanahu wa ta'ala ge uzini khulklarini shu Allah ta'ala isim sifatilardan khulk ola digan odam. Mesalan halimlik, tahlum bilan, uzini halimli, tutuslik bilan buladi. Sikin sikin urgana da odam. Qazab bilangan bette Osmani qarayin, yirgi qarayin. Osman bilan yirdini igazi Allah subhanahu wa ta'ala. Hemen arsani boshkarigan Allah mi? Demek shunu bilganan kiyn, ushanya qarab odam is tutari. Vazir, 53:11 Ibn Hubeyra digan kishi, juda Halimlik bile mashhur, bir Halimlikke bir misallardan biyam, Ahnaf ibn Qaysik oqshigan, bir kishi bir majliste uqsun sukkan agan, sukib sukib, juda qatliq sukib kiyan etkan agan ki, agar bir aqizgab minge yana qaytarsayn, un tayishtasan digan agan. Wallahi agar bir aqizgab minge qabirsayn, un taqib qaytaraman sayn yadisa, Ibn Hubeyra uzu wazir bugan. Lekin, qarab otirib etkan agan da, 53:41 Wallahi, sen un aqiz gapirsay, men bir aqizim gapirmim, mendi genek. Mana bu, sukut, yani bazan odamda samt turusligi, yani cim turusligi bilan, cim turusligi bilan haybat payda buladi. Ushan uzeyam, baz odamlargi hitadi uze. Quddiki, shirgi uqshab. Shir indamay turuseyam, odam qorkadi. Lekin, kuchigilar hurbetgen uzeyam, toshotadi hamma. Bir salafilerden, bir kishige, bir odam suk kende, indamay kulib qarab koygen aken. 54:11 ki, niga unga jawab qaytar madiz? Disa, qisig yapirasan, bir kucuk ki, beni tishlaysa, minam unu tishlashim kiraymi digana ki? Unga jazo qalib turub, unga tishlashim kiraymi. Yani, aqil bilan istutkanda, ozi shunay boladi. Agar kucuk ki tishlaysa, unayin barib tishlip kimidi ki odan? Urib, ya, anib qaliz, qachib qalasiz, kucuk ki liyab didib, chikarik qotib turasiz, otib gitsindib. Mani shun bilan istutas, yul yur kituradi. Mani bunarsa, qurqaqli qidanmaz bunarsa. Dikin, Allah'nin xalqiga rahim qalishlik bu. 54:45 Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la hamamizgi faydali ilim versin. Allah Ta-A'la ishikallarimizgi amal qilishlikke uzu tawfiq versin. Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la gi hamdlar busin ki, man ishun dey mazlislarinda Allah Ta-A'la utirishlikke uzu tawfiq verdi. Uzini tanitishlikke uzu tawfiq verdi. Bu, vallahi bu narsa cidakatta bir Allah'ini tawfiqi bu. Allah'ini tanishlikden kura rahatlik narsa bu midi? Allah'ini tanishlik bu ilimni in sharaflisi man ishun. Uzu ilimlarni in sharaflisi shar'i ilim busa, 55:14 shar'i ilimni in kattasi ma'rifatullah, ma'rifatullahni in yakshi katta yuli, katta kredigan darwazasi Allah Subhanehu wa Ta'ala'ni asmai sifatlari orqali Allah Ta'ala'ni tanişlik. Biz Allah'ni tanimiz, inşallah sikin sikin Allah umur birgence uğurganı baramiz. Allah Ta'ala uzu tawfiq birsin. Subhaneke Allahumma bihamdik, nashhadu an la ilaha ila antina astaghfiruk wa natubu ilayk.