Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim, alhamdulillah, wassalatu wassalamu ala rasulillah, amma ba'al. Muhtaram braderlar, hurmakli opa singiller, assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu. Bugun uluq Ramazanin yigirma ikkinci kechese. Ush bu kechede vodkazadiyan sohbatimiz etikaf rasulullah sunnatlardir namlanada. 0:29 1. Etikaf nima digana? 2. Etikaf ultrashnin xukuma va etikaf turlara? 3. Etikafnin shartlara va rukunlara? 4. Etikafga qachan kirilada va u qanchi vaxt davam itada? 5. Etikaf roza bilan bolishi lazim ma? 0:54 Altıncı, matakif üçün mustahab və makruh bolgan anallar. Yettinci, ayal kishinin etikafı. Demek, birinci mavzu, etikaf nima digana? Etikaf sozu, arapça akafa, aqif, kaymalardan ayngan. Akafa, bir narsaga qattıq beriliş, unin üstüda davam etiş, ozini bagışlaş, şu işga bağlaş digana. 1:25 Yana, sighinish digan managi ham barada. Akif, birar ishga yaki narsaga qatdiq berilgan, shunge qatdiq shungigan yaki sighingen adam. Allah Quranda, Idh qala li abihi wa qawmihi ma hadihi d-tamasilu lati antum laha akifun digan. Anbiya surasinin ikkinchi ayatida, Ibrahim a.s. haqlarida xabar beriganda, 1:54 ibrahim aleyhis salam, atalarga wa qawmlarga, mana bu butlar, sizlar unga sighniyatkan butlar, bular nimaydi, nima uchun sizlar unga sighniyatsizlar. Mana shu ayatta, demak, akifun kalimasi, sighnish, ibadat qilish manasida kelgan. Demak, logavi manasi, iatakafa, bir narsaka qattik berilish, ozunun demak, shu narsaka bagishlash, 2:22 Deygani borada, enda shar'i manasiga gelsek, itikaf Allah ki yaqinlashish niyati bilan, sawab hasil qilish niyati bilan, masjidda malum muddat muqim turusni anilatada. Demek, masjidda itikaf otorilada. Insan masjidda Allah ta'ala ki yaqinlik hasil qilish, va ajru sawablargi irishish maksadi da, shunarsara niyat qilgan halda, masjidga uzini, 2:51 lazim tutadi. Yana u adamlarin ishlaridan, duniya ishidan uzuladi. Bashqin asalardan toqtab, uzini fakat ibadatga bagishlaydi. Allahnin taatiga bagishlaydi. Buna isa masjidda boladi. Yana Ramazan pastida boladigan bolsa, Laylatul Qadar kichasini tapish, unin acru, savablargi erishish maksadida itikaf otiradi. 3:19 Etikafi otirgan adam demak, otirgan cayda istiqamat qilayadikan yerdda, yani masjidda zikir, tilawat, qiraat, namaz vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi vabashqa ibadatlar bilan mashgul boladi 3:46 yaqinlik hasil qiladi wa insha Allah kub ajir u sawablarga irishadi. Insan uzina rohan tarbiya qiladi. Bu adam uchun, musulman adam uchun jidaham bur faidali amal ki, unin basqa ibadatlari ham, basqa kullar ham, dunyavi halatlarga yaqin sharaytda otadi. O, demek, namaz uqidi, namaz uqigandin ki, darxal, 4:16 ishige krisik getis kerek, ya ki, basqa yumuslari unin aldada kondalan bolib turadi. Amma etkafti isa, demak, anashunda inasalarin hammasadan uzulish, hammasadan uzaq bolishini niyat qilib, qalbi bilan faqad Allahki ibadat qilishini, demak, u qas qiladi. Anashunda u bir qadar rohan yengil lashadi. U dunyadan uzulgan di boladi. Dunyadan uzulub, 4:43 ikinci nukta, etikaf ultrashini hukuma ba turlari, barchi ulamalar etikaf demak shar'i amal ikaniga ittifaqilishgan, bu amalina sunnat ikanina itishadi, quduri kitabida isa mustahab deb tarif qilingan. Bayqambarimiz sallallahu alihi wa sallam har Ramazan kirganda on kun etikaf ultrar edilar. 5:11 Vafat bulatgan yillara yigirmakun etikaf oturdilar. Bukhari, Abu Dawud, Ibnu Macia rivayatlara. Paygamarimiz sallallahu alaihi wa sallam, vafatlaradan sun, uzatni sahabalara va turmus ortaqlara, musulmanlarin analara, analarimiz etikaf oturganlar. Etikaf Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamning, 5:39 sunnatlari bolsada, lekin bu barada, birar bir tarqibat hadis, kil meganana elshadi ulamalar. Bu faqad, Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallalani, wa sahabalarini, wa Rasulullahi, zawji mutahharatlari, azwaj mutahharatlari, nin qalgan amallaridan, qalna digan xalasa, dimak bu sunnat. Musulman ummati qa bu sunnat, bir qawmdan, dimak Ramazan ayi, kimlardir, 6:09 etifkaf otursa, baslalarinin zimbalardan ushe sunnat sakit boladi. Yani sunnat kifaya sunnat, sunnati kifaya diydilar ulamalar. Demek bu amal mashru' wa sunnat amaldir. Manil bu narsaga muslimollar etibar qaratislari darkar, kim ki bu narsani ozida, oziga sunnarsani tatbik qilib, agar etifkaf otura digami golsa. 6:36 Rasulullah, sallallahu alihi wa sallam, sunnatlarina tikilagan boladi, wa bonin sharafatadan, uzu ham bu dunyada, ham akhratda, albatda bahraman boladi. Uchunchi nukta, etikafni shaklari wa rukunlari. Demek, yukarada otikan ikinchi nuktamizda, etikaf vulturusni hukumu haqda gapirdik, yana turlari haqda ham qoshimchakla otishimiz gereg. Demek, turlari barasida ulamalara itishkanaydi ki, 7:07 edkaf ya wajib edkaf, ya ki mandub masnun edkaf bolada. Yani sunnat edkaf, mustahab edkaf, bo manashu Ramazanda, ya ki bashqa paytta ham insan shunarsana, dema ki nafil niyata blan edkaf, otrasa sunnat edkaf bolada. Amma, ozga oza nazar wajib qilgan bolsa, 7:30 O, vacib etikaf qe qirada. Demek, uchimchi nuktamiz indi etikafnin shardlari va rukunlari haqda buladi. Etikafnin shardlari, bu, yani insanda etikaf oturmaschi bolgan, insanda tapilishi lazim bolgan narsalarini shard diyimiz. Etikafnin shardlari uchdadir. Balimisi, balagat qizmahlik bulog. 8:00 ikintisi, aqil, ikintisi, taharat. Boloq, yani, balagat, yashqi yetkan insandan itikaf, durus bolada. Yash bala, demak, unga ibadatlar vacib imaz, shirinkun itikaf ham, undan talab qilim nayda, amma, ulamalar, agar tamiz yashqi yetkan bala bolsa, demak, unin qilatgan amallardan sawab bolada, unga lazim bolmaza. Ham ibadatlar undan talab qilim masada, lekin, tarbiya uchun, demak, 8:29 unu urgatladi, demak, tamiz yashiq, etikam, balaham, etikaf, oldurashi, caiz, didilar. Kengisi, sharti, akil, demak, akil insan, akili caida bolish kerek, kengisi, taharat, yani, o insan, napaklikdan, xali bolish kerek, etikak kishi, yani, junubdan, xali, bolish kerek, ayal kishi, haiz, va nifastan, pakizda, bolgan, xalda, bolish kerek, illa, demak, etikaf, undan, 8:58 qabol etil meydi, uning etikafi durs bol meydi. Rukunlargi kilsak, etikafinin rukuna baz ulamalar iktadib, bazilar bittadib tariflashgan, bu sudlar ortasdagi farq faqad lafzi farqlari diladi, chunki har iki saham etibarli. Bazilar rukuna faqad masjiddi otrishdir diganlar, yani etikafi otradigan adam etikafinin rukuna asasi 9:25 unu etkafligini baca aytadigan noktasi demak rukun dib aytiladi, unu farz dib ham aytiladi bazibir tarixlardi demak etkafligin asasi farzi, asasi rukuni masjiddi otirishdir. Baz ulamalar mungi niyatini ham qozhishgan, yani Allahda zikir qilingan. Zikir qilmaganlar isa umumi tarizda demak sunarisi ham nazarda tutilgan boladi. Demak, 9:53 Muqammali, shu toqrisi, demak yaxshisi, mana shu ikide sharifini, ikide rukunini biza nazarda tutganimiz avla boladi, yani itikafinin iki rukunini, birda niyat, bira masjidda, masjidda bolish. Niyat, Peygamber sallallahu alaihi wa sallaminin hadislari, awalanbar Allahnin ayati bilan sabit, yani Allah ta'ala, 10:20 وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينِ 10:50 harbir insana chun niyat qiligan narsani narsasi ginab biriladi. Yani, ya sawab, ya gunah niyatki qarab boladi. Shundi ikan, insan etikafni niyat qilishi kerek boladi. Agar masjidda etikaf otrishni demak konglizan otkatsa, ana shu etikafni, bashliganini, ya ki vaxtini qanchi ikanini niyat qilishi kerek. Agar niyatsiz masjidda otra digan bolsa, 11:19 etikaf sablanmaydi, adli ibadat tarzda qilgan ibadatigan yarashi albatta sabab oladi. Amma etikafni niyat qilsa, u sababi yanaham kupraq boladi. Allah da etikaf sababini oladi. Ikinchi rukuna masjid. Masjid, etikaf otirladigan masjid, azam itiladigan va beş mahal namaz okiladigan masjid bolishi lazim. Cuma okiladigan masjid bolishi, 11:48 Shard imas amma afzal. Sharahun niqaya kitabda, sharahun niqaya kitabda en afzal etikaf masjidul haramda bolgan etikafdir didlak. Undan kiyn isa masjidun nabavidagi etikaf. Undan kiyn masjidul aqsada otralgan etikaf afzaldir. Undan kiyn isa qaysi masjidda bolsa ham, cemaat kub bolgan masjidda otralgan etikaf afzaldir digan. 12:17 Demak masjidladin farq yox, usha 3-da masjiddan basqa basqa masjidladin isharafi, uladinin qadri hurmati barabar, illa qaysi masjidda manfaat kopraq bolsa, sawab kopraq bolsa, unga ala had etibar qaratilad. Cumladan, cemaat kop yudiladiyan masjidga barishnin sawabı ham kop bolad. Ana usha masjidda agar etikab oturladiyan bolsa, demak bu avladir. Tortinci nokta. 12:47 etikafka qashan kirlad va u qancha muddab davam itad. Imam Muslim rivayat qigan hadislarida Aisha Anamiz radiyallahu anha itadlar. Qana Rasulullahi sallallahu alaihi wa sallam idha arada an ya'atakifa sallal fajra summa dakhala mu'atakafa. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam etikaf qotrashnuqa qalasalar. Fajr namazini uqurdilar ki, 13:15 etikaf ulamlarga kirardilar diganlar. Demek bu hadiska qaraganda, etikafnin boshlanish vaxti facir namadan songdir, amma bu barada ulamalar birganji fikirlarini bildirganlar. Imam-i Nawawi bu hadisinin sharkhida aytadilar ki, bonarsa, manashu hadis, etikaf etalaptan boshlanadi digochilarinin suzlariga hujjattir. Bona awzali, sauri, 13:46 allays, etkandar, yani ularnin nazarlarda etikaf, manashu hadiske binuan, yertilab bandatdan kin baslanad. Amma imam Malik, Abu Hanifa, Shafiq, Ahmadlar isa, yani jumhur ulamalar, etikafnin baslanish vaxta etikaka qiradigan adam, kun batishtan aldin qiradi. Likim bu, shu shart bilan ki, agar etikafna bir ay, ya ki on kun, 14:15 kitmaket oturusni niyat xilgan bolsa, ane shunday boladi, kum batishtan aldin krisik kirik. Yukardagi hadisinin manasi isa, paygambar sallallahu alaihi wa sallam, demak, ushanda tunda ham etikaf oturgan boganlar, lekin etikafini tundan niyat xilgan boganlar, lekin adamlardan uzulislari, demak, ane shu facirdan kiyinge togri kilgin, demak, namaz babnatini okub bolganlar dan kiying, 14:46 u kishi adamladan Allahda bolib, etikaf otra digan orinlariga kirganlar. Lekin bu diganam u shafaytda baxlariganlar digan imaz, balki mağribdan baxlab, demak tundan baxlab etikafga kirgan boladilardi, ta'il qilishgan. Diyanam hala shu orinda, etikaf otra digan odan masjidda, ozu uchun Allahda bir cay hazırlashi, 15:15 jayizligiga bu dalil boladi. Agar bunin qiladigan ishi adamlarga xalaxit bolmasa, adamlarga agirlik, malallik toqdurmasa, masjid bi malal bosa, kin bosa, shunin bir chetini uz uchun xasilab, alaha da jay qilib alishi, durustir. Bunga bana shu hadis, dalil boladi, didilar. Yani bu ham, basqalarga xalaxit bir maslig uchun qiligan ishi bolishi kerek, didilar imam Navaghi. 15:46 Yani alaqda bir chetraqqa xalaraq jayga barib, adamlardin kodu tushmay digan, yawki adamlardin yolu tushmay digan jaydan, masyidnin ushundaya bir qismadan ozga jay hazırlashi, durs boladi. Ham ozga xalaqt bolmaydi, ham basqalarka xalaqt bermaydi. Amma agar burawlarga xalaqt boladigan bosa, demak o ish albatta durs bolmaydi. 16:12 adamlarga halaqt bermi digan, masjidda basqalarga malallik toqdurmi digan ishniqlish kirek. Etikaf indi khanchi davam itadi digan masalagi kirsak, bonansa agar vacib etikaf, yani nazir qiligam borsa oziga ana shun nazirnin muddati qaraydi. Yani bir kun etikaf otraman, ya ki üç kun, ya ki on kun dib, oziga oza nazir qiligam borsa ana usha vaqt gacha davam itish kirek. 16:41 Amma ulamalar etshadda, mustahab etkafnin aniq tiniq bil chigararangyan vaxti yox, muayyam bil paytka belgilab qoyilmayda. Mustahab, nafil, etkaf, azm, kopm, farq yox, azı ham mumkin, kopu ham mumkin. Qan qe mudad kop bose, sababu shun qe kop boladda. Azgin amahulatke ham insan etkafnin yad khulsa, u etkaf sablanadda. 17:09 Ulamalar bir saat, etikafning az muddati bir saattir digandlar. Koponing chigarasi yok. Xanasi ulamalar esa etikafning ing az muddati birkun bolish kirak. Deyishad, chunki ular etikaf roze blan birga bolish lazim didlar, roze esa ma'lumki irtilat tangdan ta'akun batkun. Gexadar bolishi kirak. Demak ularning nazarlarda etikaf birkun kamida. 17:36 Lekin nukaya kitabinin sharkhida, muallif Ali Qari, rahimahullah, imam Abu Yusufdan rivayat qilib, kunning hammasda imaz, aksar qismida borsaham etikaf otorish jayiz diganlar. Yanashu kitabda imam Muhammaddan rivayat qilib, en az muddat bir saattir digan. Manashu soz, kuch lirag, chunki, jumkhul ulamalar, etikafning en az muddat bir saattir digshadir. 18:03 Fathu Babil Aynaya kitabida Sa'at digani zamanin muayyan bir bulagidir. Munajjimlar nazridagi bir kece kunduznim 24 dan bir bulagi imasdir, digan. Dimak, shari'at kitaplarda Sa'at diganda, agar vaxtini nazarda tutulajgan bolsa, yani qiyamat bolmasa, qiyamatna ham Sa'at digan, 18:29 Lekin onindan bashqa manada agar waqt zaman manasida saat dip ayitilgan bolsa, bo demak munajimlar xisabad agar. Wa bizan hazırda istimal qladigan 24 saatnin bir saati nazarda tutulmaydi. Demak bo 24 saat bir kecha kunduz. 24 saatdan ibarat oning 24 dan bir bolagi bir saat dip bilinadi. Amma demak shariatta bunda imaz braz ozga charaq. 18:57 Künnin mauhum bir bolage. Ma'lum bir qismini demak insan ozu moljallaf saat deb aytilishi mumkin. Demak etikafinin en az muddatı insan ozu belgilaydi. Haqlagancha demak oturishi mumkin. Ma'lum bir qism, ma'lum bir muddat muhlad. Künnin qaysidir bir qismida oturishi demak etikaf xisaplanada. Etikafini demak... 19:24 Insan uzu bilgilaydi vaxtini, va mabada unu buzsa, yani itikafi sinsa, toqtatasa, uni qeyin qaza qili shakdahan ulamalar ortarilardi turli hil qawullar bar. Bazlar insan nafil itikafini qaza qilmaydi dishadi, baz ulamalar isa qaza qili qiladi dishadi. Tunki insan bu ibadatini uzuga... 19:50 Demek, shunu bacaq qalishini lazim tutub, shungi qalish kandankiyin onu sindirisa, demek, bashqatdan baxilab shunu otab qoygana avla ikan digini eytadilar. Amma Aisha radiyallaha anha anamizdan rivayat qilingan bir hadiste, Bukhari o muslimde kilgan hadiste, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam facir namazini uqib intikafka kirdilar. Yani Ramazaninin 20:18 axirgi on kunida etikaf olturmaksib oldilar, va ozlargi bir chadir quruldi. Bini qurganladanki yin Aisha radiyallaha anhamiz ham ozlargi bir chadir qurudildilar, va etikaf qekirdilar. Bashqa ayallar ham bini quru, ular ham etikaf oturishga qurdilar, ular ham chadir qurudilar masjidga, va etikaf boshladilar. Peygamberimiz sallallahu alihi wa sallam, 20:48 namazdan keyin, facir namazdan keyin qarasalar qatar chadrlar qurulibdi. Bu nimadir suradilar. Al birra turidna, shubilan islar sabab umitqim axchimisilar? Dedilar. Qala fa amara bi bina'i faqum. Shundan ki, taygambar a.s. ozlarinin chadrlarini yighis darisinda buyurdilar. Va, basqa ayallarinin ham chadrlarini yighisga buyurdilar. 21:18 Şunlankin, Rasulullah uşa uşa muddatda, yani uşa Ramazannin üçüncü on külligde etikaf oturmadilar, keyingi ayinin birinci on külligde etikaf oturdilar. Yani, şavval ayida etikaf oturdilar. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayallarinin etikaflarini demak yagistirdilar, uzlari isa keyin etikaf oturdilar. 21:48 Enda beshinchi nuktamiz, itikaf roze blan bolishi lazimma. Itikaf masalasta ulamalar vurdalarida, tuli qawlar ayitilgan masala roze masalasidir. Yani, kob tartshular, anashu roze masalasida bulada. Yani, roze blan bolishi kirikmi, yaki rozesizma. Awza'i, malikilar, xanafilar, itikaf faqat roze blan boladi dishada. 22:16 Bunharsa yana manashu suz Abdullah ibn Umar, Abdullah ibn Abbas, Aynsha wa Sa'id ibn al-Musayyabdan, yana Urwad ibn Zubayrdan, Zuhriydan rivayat bulgan qawl. Ula hammalar la ya'tikaf illa bi sawm. Ya'in ya'tikaf faqad roza bilan bulhadi digan qawlini u shlashkan. Hasan-u Basri isa yana Shafi'ilar wa 22:46 ḍḍḍḍḍ ḍḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ ḍḍḍ 23:16 bütün vücudu bilan, qalbu bilan, Allah ta'ala qe birlib ibadat qilishi lazim iken, roza cida ayini mudda'a boladi, insan roza tutsa, demak, yana ham u kopraq Allah ka yaqilinashgan boladi, ahirat ka uzini kopraq bagishligan boladi, amma, agar roza siz boladigan bosa, bu ham demak ca'ihis. Altinchi nukta, matakif uchun mustahabu wa makruh bolgan amallar. 23:49 Yani muatakif etikaf otiradigan adam. Bu insan madami ki etikafni niyat qalib, uzini Allah ta'ala ge bagishlagan ikan, manashu muddad davamida uzini yaxshi ishlar bilan, fakat sawab boladigan, ibadat boladigan ishlar bilan manshughul qalishi lazim. Namaz, tilawatul Quran, tasbih, hamdu sana, tahlil, takbir, 24:20 istighfar, rasulullahke salatu salawatlar, ozu uchun doa, mani shundi amallar bilan majghul bolib oturashi lazim boladi. Insani Allahki yaqirlashtiradigan iske majghul bolish kirak. Yani shundik, dini kitablari muta alakilish, tafsiru, hadislar bilan majghul bolish, ilim majlisida, zikir majlisida demak ishtirak itish bu. 24:49 yaxshi afzal amallardan. Yadan o, ozu chun mustahab bolganan, masjidnin hawlusidan, bir caynin ozuga aziratib, o shiyariga delik chadir tutib, otirishi bu ham yaxshi ish, chunki payganbar, sallallahu alaihi wa sallam, man ashunday qirigamda, payganbargi ergesken boladi, o qishinin sunnatlarga raaya qirigam boladi. Agar shu ishi masjidga adamlarga xaraqt bolmasa, 25:18 başqalarga malal kelmasa. Illa, malal kelmay digan addi-sadda yulli tanlashik girek buradi. Etikofta oturgan adam ibadattan bashqa nasaral bulan shugullanishi mumkin imas. Allahnin ta'ati deb qaraladigan ishlaradan bashqa ishlarga calgishi caiz bulmaydi. Yani, sadda-sadda bulan shugullanish, dunya qeblardan qeblashish, bun dinasilar caiz imas. 25:49 illa zarur bogan geplarini geplashishi mumkin. Duniya gepladan bosaham, zarur bogan geplarini zarurat uchun geplashisi bolad, hatta ulemalar zarur bogan ticaratini qeplashisi sam bolad. Fakat ticarat marini apkirmaydi, uchlamaydi, ustiga barmaydi, yakillashimaydi. Fakat bazibir kilishuni macburliydi. Zarurat bosah, acudiyan zarur bosah, bazibir ticari kilishuni, 26:19 tez bitirib alishi mumkin deyishgan. Yana, zarurad uchun tashqarga chikishi mumkin, yani hajatka barishi. Agar masjid khududda hajatxana bolmasa, tashqarda bolib usherga chikisga zarurad bolsa, tashqarga chikib kiridi. Hacatu uchun, hajat ushatu uchun, yaki ghusul qilishi uchun, tashqarga kirib chikishi mumkin. Yana, avqatlanishi uchun ham ishkarida, oturgan jayda sharaydi bolmasa, 26:48 O, tashkharga chqib avqatlaniq gelishi mumkin, uyga krib chqishi mumkin, manashu, avqatlaniq va taqarat uchun. Amma, basqa islar uchun imaz. Krib chqiyatkan mahalda basqa nasilargi alaxsisi chargib getishi mumkin imaz. Adamda bilan salamlasishi, sorashib otishi mumkin, amma, uza vaqt qalib getishi mumkin imaz. 27:12 Yana, shu bilan, birga, baz adamlar tushunchasi, xata tushunchalari da bugani dik, geblashish, adamla bilan geblashish ham mumkinmaz diganlar salar, tohru imaz, tiyil, chunki bu sozdan tiyilmaydi, etikaf bu sozdan tiyilish imaz. Bu, demak, beyhuda, beyfayda sozlardan tiyilish lazim shard. Amma, mumi tarzda sozlasdan tohtash mumkin imaz. 27:41 Peygamberimiz sallallahu alihi wa sallam, bir adam aldıran otkenlarda, o adam aftabinin tezada tikke turgan iken, bu kim, deyib soradilar. Şunda sahabalar, Abu İsrail, bu Abu İsrail degan adam, bu manasini tikke turusna, sayaka otmaslikna, oturmaslikna, gapirmaslikna nazir qilgan iken, roda tutusna nazir qilgan iken, deyisdi. 28:11 Shunda nabiyy sallallahu alayhi wa sallam murhu fal yatakallam, wal yastadhilla, wal yaqaud, wal yutimma sawmahu. Aytinglar, ayting unga, gapirsin, sayaga otsin, otirsin, rodasini isa davam ettirsin, dedilar. Yani insan ozga, ozga gapilashmiman hechkim bilan ded, nazir qilishi munkin emas, bu shariyatke xilaf ish. 28:39 Yaqin sayagi otmastan hundi aftabda turaman, shubilan sawab alaman demaslik kerek, chunki bunakaga sawab bera nid bu iska sharayat buyurmagan, ozan oza atay labdan, qastan, qinab, qinaq qasalish, azablash arqali sawab alim mayda. Ibadat qiliyatkan mahalda barar mashagqatka ducar bolsa, haq isni qiliyatkan mahalda qin qinchlikka, ahir sharayatka ducar bolub, yaqin haq yolda bolgan uchini qinaq qa ducqolsa, 29:08 bu başqan arsa, bunga albatta savab boladi, amma ozun-ozu, qastan, ate ilabdan, mashagat qesalish, qinash, hech qanday savab bolmaydi bu işlarga. Demek Rasulullah, aftabda turvalishini qaytardilar, sayagi otsin, tikka turvalib ham savab alish bomaydi, otursin, dam alsin, amma rozasi bar, rozasini davam ettirsin, dedilar. Yeddinki nokta, 29:36 ayal kishinin itikafa. Ayal kishi ham itikaf oturishi mumkin. Bu uchun ham erkeglerke boladigan sabablar. Umgi ham boladi inshaAllah. Ayishe radiyallaha anha, anamizden rivayat qilingen yukarda etiligan hadiste, yani Rasulullah sallallahu alihi wa sallam itikaf otur mahcub uganlarida ayallara ham bunu korub itikaf oturishke karistilar. Demek bu, 30:05 ayallarini itikaf oturuslari caizligini korusatadi, ya ki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam wafatlardan sun, ham ayallar itikaf oturusini davam ettirganlari, diman ayallari uchun ham bu ibadat caizligini korusatadi, ular uchun ham bu katta faydalarga sabab boladi, yan yaxshi amal. Lekin ayallarini itikaflari masjidda boloshi barasidda turli qawullar aitilgan. 30:35 Xalasasi, xulki ayallarinin etikaflari uylardi bolari. Uyida bolgani en afzal etikafdir. Amma masjidda bolsa ki, masjidda mana Baygambar sallallahu alihi wa sallamnin zavjati mutahharatlari, masjidda etikaf otorishka demek çadir qurganlari malum. Lekin Rasulullah u çadirlarini yigistirib tashladilar. 31:03 Minin sababı, masjidda oturus munkin imaz digan xilasadan imaz. Bal ki, ayallarlin masjidda, etikaf qo oturuslarida barar bar naqilaylik toqilishi gab manishinda. Ramallara hitadilar ki, demak, ayallar masjidda agar etikaf qotara digan borsalar, adamlardin ularga tushadi. Shuni uchun, 31:32 mahshiddda oturuslara makruqdir, deyidilar. Yana Ibn Abdi'l-Barr ayitgani kallar ki, laula anna Ibn Uyayna zada fil hadis, yani yukardagi hadisda Ibn Uyayna'nin bir ziyada qilgani yerlari qolmaganda, yani ayallar, paygamber sallallahu alihi wa sallamdan, itikaf oturuska izin soraganlar, shunda Rasulullah itikafka ruhsat verganlar. 32:08 Agar Rasulullah shu hadiste ayallarga itkaf oturushka ruhsat birg meganlarday edi, min butullay ayallarga itkaf oturushkari masjidda caiz imaz, mutlaq munkin imaz, edikan bolardan dedilar imam ibn Abdilbar. Demak, ayallarga Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam uzlari masjidda itkaf oturushka awal ruhsat birgan edilar. 32:35 qadirlari kopayib kitkanini korganlardanki yigistirdilar. Yani, demak bunarsa, peygamarimiz sallallahu aleyhi wa sallamgi yokmadi. Nawawi etirdilar ki, demak bu ishte ayanlarini ixlasisiz rayusda qil etikan bol islara iqtimalib aridi. Yani, ular bir-birilarini korib, bir-birilarini qilganlari uchin ma'amqab kitmayin digan. 33:03 Shunday khulasablan qilniyatgan bolishi xtamali baridi, didilar Nawawi. Ya ki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam nin yanlarida qarisilar Aisha anamiz itkaq oturbdilar bunu korib, baska ayarlarina ham gayaratlari gelib, braz rajgilari gelib, ular ham oturgilari gelib qaldi, deb tushunilgan bolishi mumkin. Ya ki yana bir cihadi didilar Nawawi, masjidga harhli adam gelidi, arabiler gelidi, 33:32 Munafular ham kilardi, va ularinin kodlari demak ayarlarga tushardi, ularini masjidda oturgallarini korardi, korardi, va bundan demak bravr-bravr nahush garsuzlar chikshi mumkin idi. Mana sunin uchun ham Rasulullah ularini etikaflarini toqtatgan bortalar kirak deydilar. Mana sunlardan kilib chikgan halda ulamalar demak masjidda ayarlarin etikaf oturuslari 33:58 shu sharayitki qarab aniqlanadi ulanin hukmi, agar, demek, sharayit bimalal bolsa, oturishlari caiz. Yana, xanati ulamalar, agar iri bilan birga oturadigan bolsa, caizdir, digandar. Yandi, masjidda ayallar etkaq oturishka boshligan bolsa, yu ularin masjiddan chikarish masabasi, toqtatish masabasi qandib oladi, digan masalada, 34:29 imam abu Hanifa ayal kishini masjiddan itikafini toqtatib chikarish munkin imaz, yani agar eri ozu ruqsat bergan bosa, eri agar ruqsat bergan bosa, ya ki choru borsa, ya hujaini ozu ruqsat bergan borsa, keyin onu masjiddan chikarish, birar bir sabab bilan masjiddan toqtatib, itikafini toqtatib chikarish masalasi qanday bolad diganda, ulamalar demak, 34:57 Vraun burus yungi zarorat tughulsa chikarish mumkin, lazum bolsa diganlar. Imam Abu Xanifi isa demak ayal kishini azad ayalini chikarish mumkin imaz, amma ozinin chorusi bolsa, qul bolsamini chikarish mumkin diganlar. Demak bu, bana shubaralik ulemalar zingi sikirlar edi. Sharaid, vaziyat, taqazasigi kura kop masaralar xal ediladi. Agar masjidda oturish, ayallar uchun 35:25 Naqilay bolmasa, demak caiz, yerler bilan otrishlari caiz diishgan ulamalar, sharaytki qarab demak ular bu ibadatni davam ettirishlari mumkin. Allah Ta'ala barcamizga, uzning razilig uchun qiladiyan ibadatlarini qira'ili adayet shimiz nasib ayrasin. Subhanak Allahumma wa bihamdik, ashhadu an la ilaha illa anta astaghfiruka wa atubu ilayk. As-salamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh.