Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim, alhamdulillah, wa salatu wa salamu ala rasulillah, amma ba'd, aziz muslimanlar, hirmatli jemaat, assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh. Uluq, yaratul qimiz, wa radiyarimiz, Allah ki hamdu salalar, peygambarga salamlar, da'alar bilan, sohbatimiz, laqshlimiz. Bugun sizlarga, peygambar sallallahu alaihi wa sallam, 0:32 Ular yaxshi adamlar dib basharat bergan va maqtagan. Siz ulan biz uchun ibrat, ularınin hayatlari, amallari, itqadlari hamamiz uchun bir dars sabog bugan uluqzatlaridan bir lar haqda xikaya qalamiz. Bular haqlarda peygamber alayhissalamdan varid bugan bir hadisini esliyimiz. Bu hadisini imam ahmad va termiziler rivayat qiganlar. 0:59 Baygambar sallallahu alayhi wa sallam wa itilarki, Abu Bakr fil jannati, wa Umar fil jannah, wa Uthman fil jannah, wa Ali fil jannah, wa Talhatu fil jannah, wa Zubayru fil jannah, wa Abdurrahman ibn A'af fil jannah, wa Sa'ad ibn Abi Waqqas fil jannah, wa Sa'id ibn Zayd fil jannah, wa Abu Ubaidata Amir ibn Al-Jarraf fil jannah, radiyallahu anhum ajma'in. 1:28 Manabu namlari zikir itibotilgan sahabilar haqda, paygambarimiz sallallahu alaihi wa sallam bular jannatda boladilar, bular jannati kishilar, dib uzlari basharat berganlar, xabar berganlar. Allah ulardan razi bosin, jannat ularga mubarak bosin, Allah buzga ham nasif etsin, dib tarabar duyardan surimiz. Paygambar aleyhis salam hayatli vaxtlarida jannati dib basharat bergan kishilarin eyn mashfurlari manashukshi, 1:58 manashu unta sahabi. Lakin cennati kishilar, baygambar a.s. ozlari basharat bergan cennatilar, fakat kina shu unta gina kishidan ibarat imas. Balkin, basga hadislarda, yana bir qanchi sahabilarini, ham cennati ikanliklarini, baygambar xabarini berganlar. Gulardan bazilari, anchi munchalari namlari ma'lum, lakin kob chitiglarini namlari ma'lum ham imas. Otkan sohbatlarimizda biz, 2:29 uxshan dey sahabilerden Oqqashad ibn Mihsan'ni jannati ikanliglari, ba uxshi jannatke suraxsiz, savalsiz, xusab kitab qolibmastan kirladigan adamlar qatar da ikanliglarini esladig. Xunga uxshab hadislarida baygambar aleyhi salatu was salam, ben, ya Rasulallah, manga jannatke kirsini ibelini kursatindib, sahabalardan birlari saval soraganlarida unga 3:01 Baygambar a.s. nasihatlarini qilib, boganlardan son, Allah namigi qasam ki, manashu ayitkan izdan, buram bir narsana kamaytir miman ham, buram bir narsana unga ziyada hamqin iman diganlardar. Baygambar a.s. manashu adam jannati qaraylar diganlar. Yana bur kishi geysa, kimki jannati adamni korishini qahlasa, manashu adamga qarasindib, sahabalardan bir ney chalarga shunakha basharatlar bogan, lakin ularinin namlari, 3:30 qupi bizga malum imas. Asharayi mubashshara bil jannada etirgan, onta jannat bilan basharat berilgan kishilar, mana hazir biz yukarada namlarini ketirgan zatlar. Bularinin awallara, Hadrat Abu Bakr Suddiq. Yani, Peygamber a.s.nin xalifalara, tort xalifalara, ham mana shu kishilar qataradalar. Mugun biz, Hadrat Abu Bakr Suddiq, radiyallahu anhu haqda, 4:01 suhbatlashamiz. Bu sozimizni bashrashtan aldin, ulari haqlarida tasawurlarimiz, yanayam tolu raa bosin uchum, bu sozini tushku raa tushunishimiz uchum, biz, Baygambar alayis salam yashagan camiyat, osho vaxttagi halat, vaziyatini biraz koz ongamizi keterishimiz kereg oladim. Ozi, dunyada, insan zatı qayrda yashashdan qati nazar, 4:35 ozga yarasha mashagqatlar, qiyinchiliglarna, har qanakha adad ham baxshindan kiz chirada. Insan taifas barqi, adamzat taifasiga mansub, insan barqi mashagqatsiz bomidi. Hawa yarda ozga khas bar qiyinchilig mashagqatbar. Lakin, berniki qattaraq, berniki yengirraq. Qudushu, lukta yi nazardan, agar buz usha vaqta, paygambar alayh salam yashagan zaman davrga nazar salatigan busak, 5:04 Yer yuzun eyn bir qiyin mashagqatli noktasi bolib chqadi. Yani, bir tamandan usha Arabistanin havasi iqlimi judiyan bir nakilay ekerligi. Yazda juda qattig jazirima isiq bolib, adamlar mashagqat qiyinchiliyilara nihayat darajida kushayib getishi. U yurda, biran bir giyax diyarli ummasdigi. 5:33 U shatdi yashidigan adamlarini asasi trikchiliklari, faqat kina chorbachilikden ibarat. Faqat shu hayvanini kesidan yorub, shu bulan awara bulub umur otgadish. Mashagat, ustiga mashagat. Qiyinchilik, ustiga qiyinchilik. Sunin kamligi, bunu ustiga sahradagi shamallar. Umuman ogan da tabi'i, iqlimi qiyinchilik. 6:05 məshəqqat bu başqa dəgəngə nisbətan u yerdə ağır raq, qiyin raq edə. Mürnumə u çin esliyabnus, mənə əşundəy şaraid, ya ki undan başqa bir şaraiddə yeşigan adam, unin vafqurası, uni ahlaqı, uni yuruşduruşu, muamalası, gəhəm mənə əşundəy ağır məshəqqatlar təsir etmestan qam ediyik. Qaysibur inizan ağır sharaid qət shukasa, 6:35 qusha shalaitnin tasiri da unu asablari qinalib, u yuzinin jasadu qinalisitan tashqari ruhiyati, manabiyati ham azal chikib, akhlaqida, muamilisida, shu atraftagi urap turga muahiddin tasiri bomastan ilaji yuk. Yani insan agor qin shalaitda uza vaqt qosa, muamilisi ushangi yarisha dagallashib, qopallashib, accih. 7:05 daim qazab bilan yuradigan halatika sabab boladi shu muhit ham. Shu cihattan olib qaraganda, demak arablarinin tabiati, aynasiz shu kuchmanchi arablar, sahrada yashidigan arablarinin tabiati jiriyam aghir. Bir cihattan olib qaraganda, bana shunaka qiyin mashagat idi. Lakın ikkinci bir cihattan oliganda, ularda shu shiriat, suz sanati, natiglik, shunga uxshash nasalaram, barabar baridi. 7:36 Amma bu tamana xam, ularini shiirlarida, bu ibaralar uşa zaman davrini ifadilidigan bir qisqa gina sos, shairlarni shiirlaridan musallar kitirishadi ki, biz shunaka bir zamanda yashiyabimiz ki, zulum qilmagan adamnin ozi mazlumdir. Kim ki zulum qilmasa adamlarga, u albatta zulum koradi. 8:05 Adamladan zulum kormastan yashash usun albatda zalim borish kerek, albatda ozdan boshqadarga zulum korish kerek digan falsefa etxad ustun bobturgan bir davr. Yani kim kushiliy bosa, ashiqi alchi, ushanin ishi yaxshi bir qadar. Kim zaif bosa, kushisiz bosa, ahvali yanayam agir, ozi sharayiti, muhiti agirliginin ustiga. 8:31 zayif bosa, kuxsiz bosa, undan battar ishi agir qiyin rasvalik. Mani shunday adamlar, shunday bir muhidda, mani shunday bir qiyin qiyin sharaitda, Allah ta'ala peygambaramiz Muhammad sallallahu alaihi wa sallamni peygambar qilib, usha halatta, usha agir vaziyat sharaitda larki yubarda. Yani bir yurda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, 8:58 Allahni buyrughini, wazifasini, amanatini, jahide ada etish. Unu Allah buyrugandik bacaqilish yuridagi, mashaqqatlari, qinciliglarini, biraz tasawurgi kitirish munkin, agar biz ushe muhidini azgini istesik. Buyrughlarini, Allahnin buyrughini, amaliga ashulmastan bumasti, chinki bu buyrughin deretikan zat, qahharu, cebbar bugan, 9:29 ayitkanini qilinmese bomidigan, qudratli zat, qahru qazabıhan bar, rahmati maghfiratihan bar bugan zat, Allahnin tamandan qigan buyuruq, bunu baca qilmesten, unu ada qilmesten ilaci yok. Muhammad A.S. yak ki uzları, shinaqa bir agir sharayette, bu isini bacalishki bilbaqla turdilar. Bu iske, bu yolga qadam bastilar. Lakin uksige, 9:58 Mani shunakhangi agor paytta kimham irgishardi. Hamma uz bilan uz awara bosa, hammanin darda uzgi itarli bosa, basida mingta tashvish bosa, bayağı tiriçilik tashvishu bosa, bayağı xawfu xatar bosa, zulum bosa, zalimlar birtamanda, tabiatnin qiynçilik mashaqqati yana birtamanda, bolib turgan bir paytta Muhammad alayhi salamni davatlari davatlariga. 10:28 qanday qilib, qimlar ham qulaqsalardi, bu naqa vaqtta bu dinni toğru qabur qilib, bu sozların toğru tushunadigan adam tapilarm iken, nima bolarkin, digan, ozdan oza bir saval payda boladim. Bir qiyin sharaytta adamlar bir nasablan avara bobturgan paytta, ular kutumagan narsana ortaga tashilash, ee, qoy seyizci hazır, hazır qarini toqazish kerek, hazır qiyin tapishim kerek. 10:57 bala chakan, baxshim kerek, digidi adamlar, namazdan gapirse, ibadattan gapirse, dindan gapirse, txaddan gapirse, ilim alishdan gapirse, tubba-tudug namaz uqiyatkallayan, ee, hazır, namazı qanakla uqiyatkallayan, bilim ebben hazır. Tur amallab, imalaya asti qalib, namazı şu qoymasdan uqib yurib biz, shungim, shukur qo shirhad, bunak haganplarizi qoyib durin, digidigan sozlarini qob eshtikansilar. 11:23 Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamgi ushe zamanda kimam erga shardi digan bir fikir payda boladi uzdan uzu. Shundi halatta paygamber alayhis salatu was salam isa bu Allahni buyurgu ikanini yakshi tushunib, barbar diyarinin tasallisi, wali rabbika fasbir, Allah uchun sabr qilin, bu zarur, kireynarsa, bunu qimasa bomidi, 11:52 Adamlar hadirse tushunmastigi mumkin, lakin shu tushunmayatkan adamlar uchun kirey bunarsa. Man shu nadalni qilib, sizga kob azar, aziyat yedkazib, zulum qilatgan adamlarning faydasi uchun bunu qilic kirek. Bunu bacarmasayiz bumingdi. Bardam buling, baquat buling, sabr qiling, xafa bumayin. Allah uzu Rasulullahning uzlarga tasalli berib, Allah uzu madad berib, nasihat qilib turdi. 12:22 nasihatlar, bu madadlar peygambar aleyhis salamga kuch quvat baxsh etdi. Va yollarda kanchi-kanchi qarishiglar boganda, agar ayni birtamanimga, aftavni birtamanimga koyib, meni bu yoldan qaytlari mahcub oganlarda, ham men qaytmiman, ya bu narsana amalga ashiraman, ya ki Allah meni shu yolda halak qiladi. Dib, ozlarin yollarda davam etdilar. U kishiga kim ergaçti? Shuraqa ağır şaraytda, reynci bol ergaçkan adam, 12:50 bir mertta gina bir ağız davatlariga darhal cevab bergan adam, Hazarat Abu Bakr Siddiq radiyallahu anhum oldular. Shun hechkim qiya bakmiyatkan, hechkim qlaq samiyatkan, bir ağır sharaytta, shunday bir kütulmagan halatta Allahnin qudrati roy berdi, Abu Bakr Siddiq bir ağız sozga okshi taslim bolidlar. Darhal Peygamber a.s. sozlarini tasdik etdilar. 13:19 Shini-shinan o kishinin namlarida Siddiq digan ibarah, unvan, koshib etiladi. Siddiq digani kob tasdikla uchi. Chin dildan, yurek-yurekten tasdikla uchi digan unvan bu kishige anashunday nasib bolidi. Bu zatini ozi yashliklariga agar etibar berlisa, ailalara, xanadanlara, badaulat xanadan. Rasulullah ki ergeshkan birinci musulman bu kishi, 13:49 Uşa mahalda Mekkadagi bay badaulat adamlaridan bittasidilar. Kafirlar Muhammadga kullar ergeshti. Baylani bayligini tortubalishchun kullani quzgatti. Diyanilab hamasidan bir askar tayarlab baylagi ustiga salvardi. Sunichun xildi didigan gaflari qayrda. Bu xalat qayrda. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamga ergeshkan adamlarinin birincileri in bay. 14:17 ba daulat oda bobanlar Hadrat Abubakar as-Siddiq. Uksinin analar Ummul Khayr Salma binti Sakr ibn Amir digan ayal, ozuca jilabur Khudacoy, in vusha eski ozinin jahaliyat dinida borsada, lakin shu balasana ilahim Khudacoy bosandib, isimlarina Abdul Kaaba qoyganakan, Kaabanin quladib, Kaabanin bandasadib. Shu Kaaba Baytullah vusha baytaya murshrik borsada, 14:47 Arablar, cahiliyat Arablarini diliden berber ciyay agendi, ungi ular sighini shardi, Khudanin uyuida hurmatla shardi, nayzari niyadari ata shardi, etxadlarini sunga bala shardi. Balami sunaka Khudacoy businandib, analari bukshini Abdul Ka'ba dib ata gani kallar. Peygamber sallallahu alaihi wa sallam bir aqiz davatlari bolishi blanaq, bukshi Allahini yulgi kildilar. Allah ozi insan tabiatini sundi tayarlab, 15:18 pakiza bur tabiatini ataqigan bosa, imanga kileshin asan bolerikan. Itqadi, uzuq halbi, dilini Allah Ta'ala togurlab koygan, tabiatini pakiza qilib yalatkan bosa, shunday bolerikan. Bu kishiga ham, Peygamber alayhis salamni baslargi yetkan musibat, aziyatlar yeta baslada. Basida, awalida, mashagatlarga chidamastan, sabr, taqat, qilijuda qim bukgan paytda, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, 15:52 Hicirat qalishka roxshat gerdilar. Shunda Abubakir Siddiq hicirat qalib, Makkani tashilab chikib kitiyatkanilarda, yolda bir murshrik tanishlar, uchirab qaldi. Ibnu Dağna digan adam. Shunda ey Abubakir, qayaqa qarab kitiyab san? Abubakir ayitdilar ki, Allah ta'la qe Rabbimge bimalar raq ibadat qalib digan caizlab kitiyab man. Meni qavmim, uzimnin qabilam, milladdaşlarim. 16:22 ozimda ham shaharlarim, mana shaharga sadrishmi iturgan bir payitdi. Allah ki ishanganim uchun, ibadat qilganim uchun, qawmim meni haydab qishqara yapti. Xun-xun, Rabbimga bi malawnaq ibadat qilgan, jagi kitib man, dedilar. Ibnu dağna etdiki, hey, Aba Bakar, bu singi uxshigan adamni, qalq, qawm, agar qadrini bilmastan, 16:50 Haydab chqaradigam bossa judiyam bur xunuq xalat. Sengi uxsigan adamni shahardan chqarish bu yarash midigan narsa, bu uyat bizga dede. U kafir bossayam, mushrik bossaham, lakin unda qandaydir bur uzini xalqa, uzini bur vatandashi, uzinin ushatdagi ham shaharga, unidili acide. Kafirlaniyam turu xar xilboladda, ham asibur xilbolurum izin. 17:19 Ba'zi birini dili dişini qabr, Allah derse, şafqat, insaf, fayda borşu mumkin. Ba'zi bir musulmanman diganinin qalbidi ise, korumlar, ilan, çiyarlar yatgan borşu mumkin. Karnı tola, zahar borşu mumkin. Ba'zi bir musulmanman digan adam, lakin ba'zi bir kafirini ise, Allah ta'la dili dişini yumşatse, yumşaf qalışı ham mumkin ekin. Ha diga adam etdi ki, ey Abu Bakir, senin yaxşiligini, 17:50 Hamma biladi ku, sen dayim adamlargi yardam qilasan, kanbaqal bebi bekaralarga madad muruvat qilasan, qolu aciq, hamma yaxshiliklarina hech kimdan ayam edigan adamsan, mehman dostsan, sene aldini kegan adam hech qachan umitsiz qayzmidi. Sengi oxshigan adam shahadan chikh ketishin munkinemaz, biradan sengi ketishin munkinemaz. Tokta, men sene ozum himayamgi alaman, yur. 18:19 Abubakir Siddiqini Mekkegi qaytarib ap geldi. U shaya vaqtinin qaydasi boyiche, biran bir dushman, yani adamlar ozga dushman tutsa kimlidir? U shaya dushman tutuligan, oldurishki belki mahkum itiligan, shundi tazyikli ushligan adamini, biran bir adam himayasi qalisa, ozlarini mishlikleriden, qattaraq bir tasirligaq adam, bayraq, badaulatraq, yaki amallaraq adam, himayasi qalisa, 18:48 o shangi tegishmasedi, bu ulardin qaizadaraydi. Shunday qili Ibn-i Da'na, Hadrat Abubakir Siddiqni, ozini himayasiga aldi. Kelib, Mekke ahaliga dedi ki, uşa qattalarini toplab etdi ki, bu, Abubakirgi qollarini tegizmalarin. Bu, Abubakirgi oxshigan adam yok biz içimizda. Bunu qadirgi yetishkerek, senlargi bizgi uyat boladi. Shunday bir, sahavatli, rahimdil, hammaqı muruvatli adam busa. 19:18 Yardamga muhtacilarga korunu chozib, yardam qiladigan nihman doz, adamni shahardan chikarish uyad. Bu nasi sendan, bizdan bu maslik yerek, man bu adamni ozum himayamga aldimdi, ilan qildi. Chundaykin, basqilara ham jimbub qalisdi, indashmadi. Lakin, shart qoyisdi, mayli seni himayanga agam borsan mayli razimiz, lakin shartu shulki, etkin, Abu Bakir, uyida ibadat qilsin, qoychiga chikmasin. 19:47 Ibadatini tashqariga qab chikmasin. Uyida, uzun uyida haqla ganci namaz uqdiyvirsin. Tashqariga chikmasin. Bizgi ibadati bilan halakit bermasin. Bizgi azar yetkazmasin. Yani namazı bilan, Quranı bilan bizgi azar yetkazmasin. Eylan qimasin. Biz qorkamiz, hatinlarimizni, barlarimizni yoldan urvara qorkamiz. Xunqun tayinlab qoygin. Hechkim eshtimasin. 20:15 Yani bilayam, ozlarica vicdan erkilligi berisdi, o Hadrat Abubakir Siddiqka. Yani yuyda oturib ibadat qilsin da tashqariga chikmasin. Shunday qilib, Abubakir Siddiq, bo yolda ibadatlarida davam ite baxladilar, oz hawdlarida, uylarida, parvardiyariga ibadatda mashgul boldidar. Allah uxshini dillariga salib, uylariga bir masjid qurvaldilar, namaz uqidigan Allaha da bir cay qilib, ushatda ibadat bilan mashgul idilar. 20:46 Qur'an uqshini yaxh kurardilar, daim Qur'an uqhurdilar. Qur'an uqhub, yigilab Qur'an uqhurdilar. Awazlari juliyan bir ciyayli idilar. Buqshini awazlarini ehtib, muxliklar, kafirlar, khotunlari, balalar aynasa, balalar qizi qucan boladukum. Ayallara, amchinaqa, kilib tamasha qidib duradiyan buqqal ishti. Qachan, abubakir siddi Qur'an uqsalar, muxliklarinin balaları, ayallara yigilib kilidiyan buqqal ishti. Tasirlan ishardi. 21:15 hayran bol shardi. Bazı birlari, demek, shuidda başlab hayali fikri malkim ozgirardi. Buni korub, musliklar sarasimege tushdilar, qorkdilar, qazablandilar, bu, shartini buzuyebti dedilar. Bu, hatinlarimizni, ballarimizni yoldan uradi buna qada. Bu, kasafati uradi hammege. Dib, keyin ular ayaqka turdilar. Shashib, ibn-i dağını aldiga bualdilar. 21:43 Etdilar ki, bu san himayenga algan adamini korvaslanmini maqwaddi, mana seni himayenga krivalib, indi ozini qilagalarini korsatuya tutdi. Bar, etkin, avazini chikarmasin, o ashkara Quranini okumasin, uyda oksin, namazini Quranini hechkini esitmasin, dib etudik. Agar, shugab ki amal qilisa, qildi, bomasam, seni himayengi niyam tan almayimizdi, eshti. Shundi qilib, ibn-i dağına kilib, etdik, ey Aba Bakir, 22:15 Sen bilan, nimaga kelishkanimiz, qanda inarsa, haqda shatilashkanimiz, ozunga malum. Sen ushe shatka raaya qiligin. Uyinda otarib, hechkin ge bildirmestan ibadat qiligin, namazini uqyigurgin, hechkin singi tegmasin. Ya ki, bunga kon mirgan boshsen, unda man himayanini sendan alaman. Chunki man, xahlami man, shu ibn-ud-da'nani himayasidagi adamni, qavmim, qavmim, qurayish, 22:45 Palan qilqdi, pistan qilqdi digan arlini man qotar amin man. Bularini awzayi buzuq. Bulari sengi yamanini qiladi indi. Shun-shun, ya usha shartga konib turgin, ya qib omasam himayamdan chikgin indi, didi. Shunda bu vakit siddiq etdilar ki, Maylin, man seni himayani ozinga tapchirdim, ozinga qaytardim, va Allahni himayasi da man. Man ozinga Allahni himayasiga tapchirgan man. 23:14 sin himayani ala qalgin, dedilar. Shunday qilib, Abubakar Siddiq, ozlarini, harkanday ma shaqqatka, qinchlikka, yuzlarini tutdilar. Cunki uqshi, Allahini ve peygambarini, Quranini, yaxish korardilar, ibadatini yaxish korardilar. Bimalal, bama ilin khatur, hicbur tarshiliksiz, hicbur tozqiniglarsiz, bimalal ibadat qilish, baxti, cudiyan bir uluqnarsa, bunasani chikilab, 23:45 Bu unga tar dairiga qisid, xoish, bu mamil muslima adam uchun agir. Hakim, bunin iwaziga, anchi, munchi, narsiga, chilash gerak, sabr, qilish gerak, qinchilikni yingen adam, bu ibadatini, mazasini, rahatini, lezzatini ham tatish, sharafiga miyastar boladi. Hamasiga razi boldilar, Habubakir Siddik. Undan ki, ingi boladigan, mashagatlarini qabol qala boshladilar. 24:14 Peygamber sallallahu alaihi wasallam bilan birga Mekkadan, Madinaga, Yathribga hijrat vaqtada ham, yani muslimallar uchun sharayit nihayatta ağırlaşib gedken ninkiyin, Yathribga hijrat qilişke macibur boldilar. Hamda muslimallarini aldin hijratka yunatib, shahrdan asti astiribdan çıxarib, aqrda Peygamber alaihi salam ozilari qaldilar, va hadrati Abu Bakir Siddiqni ozilariga hamra qalib, tanlab qaldirdilar. 24:44 Bu sefarni Abu Bakr Siddiq nihayat derecede arzu qolub Allahdan tilab yorardilar. Shu peygambar sallallahu alaihi wasallam kim bilan ki terkiller Mekkadan Madinaga? Shu kishige Hamra Bosan digan arzulari baridi. Allah bu kishinin arzularigi yetgazdi. Rasulullah sallallahu alaihi wasallam bilan Mekkadan Madinaga acha, Yasribga acha Hijrat Qadish baxdi bu kishige nasib bolidi. 25:14 bir tamandan baxdu, ikkinci tamandan cüdayan bir ağır halat idi. Çünki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam qaçan hicrat qilişka bel bağladilar, aldı muslimallarini yubardilar, o axrda ozlarini müşrikler öldirish haqda qarar qilişkan idi. Muhammadini indi öldirmesak bom idi. Başka çaralar fayda vermadi. Gafirdik, nasihat qildik, qorktik, mual dunya vaada qildik, o dedik, bu dedik, bolmadi. 25:44 en aqirgi qara buni uldirish qerek. Uldirib qutulmasak qutulmidi yangi ox shiyimizdir. Ular barcha qavmdar urullardan, bitte-bitteden adam alip, hammen barabar neyzi urasan, shunda bular hech kimdan uchini qasasini alamasin. Deb qarar qilish gandayin keyin safarga chikisdilar. Endi shuna qangi waziyatta Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamini yanlarida bolish, jüdayan bir xawf, 26:14 xaddan tashkara xatarliye xalat edi. Yani, misyo, oldurishka, oldurlishka, suyuqaska, hukum qilingan, makhkum bagan adam yanda turish, bu hadir yamaz. Adatta adamlar tabiat shunaka boladi ki, bravni bashki ish tushsa, hamma udawislar yubub qalada. Ishi yurishka mahalda, unan atrafa da kob adamlar yigilib kiradilar. Hamma, oka midiz, uka midiz, dada midiz, taqa midiz qilabarada. Ishi yurishib qoldan ish kibib durgan po etta. 26:42 xida qorsatmasin, basirga bir ishchisa taqalariyan, dadalariyan, hechkim korub miqaladi. Ozu yek qyalgid, ortada qab kitadi, kopincha, shunaqa boladi. Bir adamni, shunda ishi yurishmi qalasi, barib, bazan hal soraganiyam, adamlar tartanib qaladi. Barib, shuna ishgini tegida mani korub qamasin, meniyam tartib kitab qaladi, dib adamlar ozunu abqashadilar. Bu, tabiat, yani. Lakin, indi shunda halatda, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni, 27:12 xalatlari u kishini bashiga tushgan musibat eyn qattig musibat edi. Olumga hukum qilingan adam. Yollarda askarlari blanmaz. Himayacin hechkim yok. Yag qiyogda iki kishigina halaz safarga chkishgerek. Bu safar qoshni qishlaqmaz. U manu mahalada, anu mahalaga otogladigan safar emaz. Balkin bu tur yuz yetmish bish kilameterligi bir masafa. Ay yuz kilameterdi tutmasa, yuz illiginchi kilameterdi tutbarish munkin. 27:41 Onda, 200-ci kilometrda, itvalish mumkim ku, bu alis bir safarga iki kisi yalgaz ozlari çixtilar. Bu safarini Abubakir Siddiq qorkub maz, xabifu xatarga tushub, vahimaga tushub maz, bu adamni oldurmahchub ogarlar, maniyam trik qoymidi albatta, maniyam bir nasiq qoyaduku, demaz, balkim Allah ki shukuranalar qilib. Butun alamning parvardigari bugan, 28:10 Allah ta'alanin en shuyukli bandasi, paygambarlarinin iclardaki en afzallari, Sayyidul Anbiya bugan Hadrati Muhammad sallallahu aleyhi wa sallam, dünyaya bir merte kele digan zat, bu kişi her zamanda qayti qayti kele ura digan emas, uşa Abu Bakr Siddiqdik bakli adamlarinin davrida, şu kişinin hayatini Allah ta'ala muqaddar qigan ikan, 28:34 Qurshi davurda iki ulara birga zamandash bolub, yashashni, baxtini Allah Abu Bakirga nasib etkin iken, bunda ukshi khursan bolub, terlarga sigmastan, shadu khurramliklari, heyshbur dunyaga sigmidigan halda ukshi yolga tushdilar. Payganba, sallallahu alayhi wa sallam, bilan, birga hamrah bolish. Palanchi bilan, poezda birga kettik, yakin, aftobuzda birga kettikdir. Ancheyn adamlarini, adamlar mahabat qilib, 29:02 shunə olgun ki gafrib yoradi, samoletdi palan ki bulan, balan vaqdi birgi ushganmiz. Ular payqambar imaz, u maxtar yadikan adamlar basqi imaz ku, end adam zatnin biyam haliga yadikanday tabiat. Allah en yaxish gorgan zat, Hadrati Muhammad sallallahu alaihi wa sallam bulan birgi safar, bu kishi xun, cudi xam xundi bir uluq, baxt edi, xurbsanchilik edi. Unim ustiga yolning mashagqati qi, 29:32 yul judiyam tip-tikis imas, tazda qiraaji qilingan yul imas, hazrgi yullar yuk u Makka bilan madina ortasdagi tip-tikis yullardan asar yuk, yul azabı, gur azabı, digan tushunca usha togur kiladigan safar idi. Sahra, kum, shamal, buran, susizlik, unin ustiga, 30:01 bütün Mäkkə ayaqqa türgən. Həmmə, ey kitbqabdi Muhamməd, qani izdiden quviyyilər, üşəb, ulduriyilər. Kimki ega uldursa, unga palan mukafat, boyu barabar altın. Həmə şindeyi bir buktugan xalatda, ulər yölge tüşdülər. Allah Ta'la bu kşinin haqlarida, Peygamberimiz haqlarida, Tawba surasida, ayatlar nazir qıldı. Qoran-ı Kerimde, 30:32 U haqda ayat nazil bolish, bu ham nasib bolivradigan ishimaz. Allah ta'ala, tawba suresi da, a'udhu billahi min ash-shaytani r-rajim, illa tansuruhu faqad nasarahullah. 30:52 إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا سَانِيَ السَّمَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَاهَا 31:20 Al-Fatiha. 31:51 Agar sizlar unga Muhammadga yardan bermesenizlar, Allah unga yardan berib qoyibtikuh. Sizlar qaç yapsizlar Muhammaddan? Sizlar uzalaş yapsizlar, düşmalni qayabsizlar, yamanlika qazqilliylar, sizlar yardan bermeseylayam, o adam muqtacun, atavan, aciz bubqamidi, Allah uzu yardan berib qoyibtikuh. 32:24 Kafir boygan kimselar, ik kishinin bir isfati da, yani shiriglari bilan, xamurahlari bilan, shahardan haydab chikargan, qovub chikargan faytlari da, Allah ulargi yardan berdi. Ular, iki ular qarda turub, sahibiga, yoldashiga, xafab olman, Allah ta'ala biz bilan birga ku, dedilar. Shunda, Allah unga, o zinin, 32:56 xuzurdan aram, asayishtalik, sukunat, xatircamlik ataqildi. Va sizlar kor midigan askarlar bilan qullab, quvatlab qoydi. Va kafir bugan kishilardin sozlarini past qildi. Allahin sozi isa en ali sozdir. Allah aziz, hakim, unin amri hamishe qalub, hammadan qudratli bugan zat. 33:26 Işlərə həmməsi dana hikmətli buğən zat. Işlər bu vaqiyadan anchi münci xabariyyilər var. Müşriklər, kafirlər, peygambarını izlərdən qub, qarını ağızga kegel eçdilər. Uşa qarını ağızga kegəndə iz yuqaldı. Şündi Tudurak karagənləri də, bizi şündi korşardı, dedilər Abu Bakr sildiq. Biz ullarini korup durubmiz, lakin ullar bizini korumayabdilər. Ullar şündi kep durubdilər, Allah dost. Allah yardan verdi. 33:57 Ukshi tashvish tatdilar. Rasulullahni ushebasa nime boladi, deb tashvish xildilar. Vay, mani canim, nime boleman, demadilar. Rasulullahni takdirleri qayqordilar. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamni hazu ushebasalar, qoldirisalar, Islam nime boladi? Muslimallarin keyin hali nime boladikim? Din nime boladidi? Tashvishlari shuyidi. Xun için yigladilar. Xun için korkdilar. Xun de peygambar nime boladilar. La tashvan. 34:26 inna Allaha ma'ana, kukma, hafa buman, qaygurman, tashvishka tushman, Allah ahar biz bilan birga, deb Rasulla tasalli berdilar. Shunda, Allah ularga asayishtalik, sukunat berdi, qalbinin hatircamnigini berdi, yurekinin bakuvatligini berdi, dilini mustahkamnigini berdi, Allah shu qalbini mustahkam, yureyini bakuvat kilsa, 34:57 En birinci şart iken de, Allah'ın yörede müstahkem türücünün birinci şartını Allah ularga ata qıldı. Ve sileri kormi digan askerlerini Allah yuvardı. Müşrikler, başkalar kormi digan ularinin tasavvuruqa sığmidi, akillarga sığmi digan yardamçilerini Allah nazil qıldı. Farishtelerini Allah nazil qıldı. 35:25 Kafirlarinin sozini yerbilen yeksan kildi, ayaq asti kildi, pes kildi. Allahnin sozi esali, uluh sozdir. Shundi qilib bu zat, Allah yolida Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga hamrah moldilar. Umirlarin ahri gece, yani peygamber sallallahu alaihi wa sallam umirlarin ahri gece Rasulullahin yollarda boldilar. 35:48 Biraam bir jeng qalmadi ki, bu kishi agar ishtiraq qimasilar. Rasulullahni yanlardan bir qadam cilmastan hamisya u kishiga hamrah bolardilar. Badar jengi dedem shundeyi boldi. Musulmavlargi qaraganda uj barabara artu quvat ki egi bogan mishrigilar yen gildilar. Baygambar sallallahu alaihi wa sallamni daima yanlarda bolib u kishini himaya qilardilar. Khuddi sayadik ergashib yorardilar, chunki yakhish korardilar. Shun Rasulullah qe bir nasi bomasin. 36:18 bu kuxiga bir zarra zarar kel tegimasin, dushmalarinin qoli yetmasin dib, daim u kuxi bilan birga bulardilar. Allah ta'ala bu kuxini niyatlarga yarasha mukafat ataqildi. Ayqinbar sallallahu alaihi wa sallam ayitkana kellar ki, bizga biran bir adam yaxshilik qiyan bosa, hech qaisi birinin yaxshiligini, 36:49 ya da muqafatsiz qaldirmadik. Yani, hech kimdan qarzimiz yok. Kim ki islam uchun, musulmanlik uchun, Allahu Rasul uchun hissik uchgan busa, biz bunu muqafatini qaytardik. Yani, hayatlik vaqtida Rasulullah unga yaxshi muamilani qindilar iken. Lakin, illa Abu Bakr digani kellab. Abu Bakrini isa muqafatini faqat Allah biradi. 37:17 Abubakirni qigan xizmatlari filaqa artiq xizmat bolib qaldi. Unin xizmatini Allah qiyamat günü beredi, digani kirlar. Uladan basqalarini isa bir qadar Rasulullah sallallahu alaihi wasallam mukafatladik, digandlar. Abubakirnin isa xizmatini mukafatlayalmimiz. Unu Allah qiyamat günü xorsan qiladi, digani kirlar. Hayganbar aleyhis salam bilan hamisya birgi boldilar, hanifaz boldilar. 37:47 Ahirda Rasulla sallallahu alayhi wa sallam kasal bolib, ahir xalatka tushkanladan kigin namazga chikami qaldilar. Rasulla xayatligi vaxtlarida uqshidan, bashqadan imam bolmasidi. Baygambar alayhis salam Abu Bakirga etiler, namaz okup bersin muslimallarga, dediler. Lakin, Abu Bakir, radiyallahu anhu, qandi qalib Rasullahini orlarga chikib namaz okurdilar. 38:15 Avvalanbar hadrati Aisha anamiz bu sozni ishtib hayran boldilar, ayni otelari halar Abubakir sildig, shundi bu sozni ayallarga peygambar etkanikarlar etigilar Abubakirga, namaz oqib besin muslimallarga, namaz vaxti bogan bosa. Aisha anamiz etdilar ki, ya Rasulallah, bu Abubakir judiyan bir tabiati yumşaq adam, koyni boş adam, o adam namaz oqib biramiyle sizi orinizde, ya Rasulallah, basqa adamgi byurin, 38:44 Abubakir namaz buzu varallar, uqamilardib qaytardilar. Lakin Rasulullah, ey islar Yusufnin hamrahlarislar, ayallar. Yusuf peygambarini gahalaxs vergin ayallarslar, qachilar, Abubakirga etilar, namaz uqsan dedilar. Shundankin Abubakir, radiyallahu anhu, namazgi imam boldilar. Bobulan peygambar alayhis salam, ozlardankin xalifa, peygambarinin orunbasallar bolib, shu hazrati Abubakir Siddiq, radiyallahu anhu, 39:13 qalislarga isharaxa gani kallar. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam amanatini tavshirdilar. Peygamber alaihi salatu was salam kesal buqqabdilar, agir halatdiya ciptilar digan suz musimallarini icillerde taraxa gandin kigin adamlar masjiddan kitmastan ushatta oturub qaldilar. Rasulullahnin halatlari nimay kandib, daim uksini haldan xabardar buqtishka harakat qalardilar. Ushaddan adam cilmasidi. 39:46 Birdaniga, peygambar a.s. wafat itdilar digan gapdar xagandan kigin, odanlar ozlarini yuqatib qoydilar, acci munchilarla. Hadrati Umar, peygambar wafat itdilar digan suzini istiganlarida, ozlarini yuqatib, kim agar su gapini gapirse, ayağini, kullarini çaptaşi iman, digan ekerdilar. Man, kulağım, peygambar s.a.v. wafat itdilar digan gapini istigandan kora, 40:13 u shir sozi etkin adamni ayaqlarini, korlarini, chafita sheginin mangi asar raqidi, digindilar. Shuu daraqida, u kishi ham bu vaqiyana tohru, dabduristan qabul qilalmiyi qaldilar. Musulmallar shunaka iqgilanib qalishdi. Bazilar oylaxti ki, endi din tamam bobti dib oylaxti mekin. 40:33 Muhammad peygambar wafat itkan bosilar, indi din shute toqtadi, biyaqga nima qadar kimiz, digan ikganishka qa qa adamlar bardilar ki, peygambarlarga shu darajda da ular oganib qalishkan ikan. Hayallardan hatta kotarlib kitkan ikan, peygambar wafat boladilar, digan tushuncha dan uzaqda bob qalishkan ikan, shu darajda da ular balanib qalishkan idan. Lakin, yana bur qizqtaman shulki, 41:00 sahabalarinin iclarida Rasulullah ki en qattil boğlangan adam kime kellar? Hadrat Abubakr Siddiq idilar. Rasulullah atroflardaki sahabalarinin halatlari, Hadrat Umarinin halati haligindeyi, lakin bu halda Hadrati Abubakr Siddiq odlarini qandayi tuttilar. Uqshi, mene şu vaqtta, Maida surastaki ikkinci ayat, eslergi tixit. Inde Allah ta'ala etken idi ki, bugun men sizlerini, 41:30 dinlerin izni mükemmel qilib birdim. Niyamatini sizlarga busbutun qilib ataq qildim niyamatini. Wa din islamini sizlarga din bolib qalishga razib oldim digan ayatini Allah haccatul vada'da nazil qiliyanda yaq. Peygamber Hadrati Abu Bakr Siddiq radiyallahu anhu bu halat yaqirlashiyot karini sezgini karlir. Uksini muhabbatlari, itqadlari, bilan bir qatar da farasatlari, aqlu zakavatlari ham 42:01 shunu anilab yetti ki, demak, birin halat yaqin. Qandaydir bir ozgarish boladi? Dep ukshi kegin yiglay boshlagani kirlar. Yani bundan, har birin arsa mukammal boldi mi? Chokkuga cikti mi? Chokkudan indi arkagi qaytib tushish kerek. Agar din mukammal bogan bosa, indi Muhammad peygambar sallallahu alaihi wasallam icimizdan ketib qalarkanlar. Digan, 42:30 qarasalar, adamlar sarasimada, adamlar hatta dinini unutup qoyatigan halatda bolub turubdu. Shunda ukshi urdilerden turub, musulmalarini aldigaga chikib, cemaatini aldigaga chikib, etkani kirlar ki, A'udhu billahi min ash-shaytani r-rajim, wa ma muhammadun illa rasul, qadi khalat min qablihi rusul. 42:58 أَفَإِمَّا تَأُوْ قُتِلًا قَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيُجِزِدْ لَاهُ الشَّاكِرِينَ 43:28 Sizler arkalarinizi qarab qaytip qetasilar mi? Kim ki agar arkasiyi qarab qaytip qetadigan busa, u bilib qoysin, Allah ki heysh bir zarar yetkiz almaydi, oziga zarar boladi. Kim ki yolida mustahkem tursa, Allah albat da shukur qirgu uchilarini mukafatla uchisi attir. Yakinda mukafatlar atal qiladi. 43:50 Bu ayatni, hazrati onlar eskip etkani kallar ki, man bu ayatni aldin hech eskimegan dey boldim. Khuddi bu ayat, hazir nazil bogan dey tüyuldi menga. Nekimar tala bu khubot ishgan, lakin, halatni agrligdan bu ayatlar eski kimiye khogan, unut khoy ishgan. Khuddi yengiden nazil bogan dey. Shunda Abu Bakr saddiq etdilar ki, kim ki Muhammad ka ibadat xayatkan busa, Muhammad wafat etdi, tamam. Unin ibadatiyan tugi idi. 44:17 Amma kim ki Allah ki ibadat qilayatkan bosa, Allah ul midigan abad ul abad zatdir. Yali Muhammad a.s. duniyadan kitdilaro, shubulan ibadat toqtaydi mi, din toqtaydi mi, kim ki Muhammad ki ibadat qilayatkan bosa, o mushrik boladi, o kafir boladi. Unak ibadat kereyamaz. Allah ki ibadat qilayatganlar isa, daima hamishe trik bugan zat ki ibadat qilayatkan boladi. Yani, undi adam, o duniyo qatmidi. 44:46 Harxil ozgarish busa, kutilmagan bur vakiya busa, sarawasimiga tushub imanidan, etxaddan, acizab, yoldan. Tushkiz ediyan adamlar, borishin mulkin, lakin demek bu sinal, sinaldan otami qalish, xofi, bar unan qoqib usmadan demek, harxil xalatka, tayyar, harqan dey, sharayit, vaziyat, ozgarish bugandahan, imanli adam burxila tushkerek. 45:13 Avlad Abubakar Siddiqni sahabalar kehishib, masiyyat qarishib uzlargi xanifa deyil sayladilar. Ukchi adamlargi brinchi yutxlar shuguldiki ey adamlar, men silarini yaxshilarimiz imas manu, bakin silar meni uzilargi barclik qilvaldiyilar. Endi Allahni khazasiz, Allahni taqdari shuyekan, agar men uzilarga yaxshilik qilsan, mingiyazdan verilar. 45:41 malatkarim bol yanimi utriylad. Agar yamanlik qilsam, min tovrlanilad. Agar boliilad ki, sinarimi nazdilarimizdagi en kucigi adam, minin nazdimde en kucisizdir. Ta, indan haqmi undurinagoyimca. Bashkalarinin haqqi bosa, Allahinin haqqi, bandarinin haqqi bosa, usha adam, minin nazdimde zaif adam boladi. Ozu kucigi bosa yan. 46:12 Sılaqı nəzliləri en küçsüz adam, lakın boynuda saqbar adam. O faqrıman alma golimca, meni nəzlimde en küçsüz adam boyadim. Yana bolib koynlar ki, Sılaqı nəzliləri en küçsüz adam, yardan qisi yok, aciz, natavan, zaif adam, meni nəzlimde en küçsüz adam boyadim. Ta onun haqqını başkadan indirib yana golimca. Onun haqqı başkada iken, onun haqqı paymal boyadken iken, 46:44 Oyun hukuklari tapdalaat keneken, Oyun islami nazilada hech nefsiga erzini edigan zayif adam basayan, meni kuzunda Oyun en kusli adam, en kovatli adam, men Oyun haqqinta undirib bereman, kiye hatacan bolaman, dedilar. Bu kishinin xalifariyilari, Allahin madadi bilan, taygambar a.s.m.i vasiyyatlariga muhafaza dolu ottu. Oyunlarini akil gachiya, islami khizmati da bollilar. 47:14 Zarrı ham çikinmadılar. Bir deyana bir ibratli cihati şul ki, Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam, Vafatlara özlerinin hücraları da bozdu. Ahi şuanınızı hücralarda bozdu. Hazrat, Abubakr Sıddik, min vafatları ham şnaqah. Yani, deyilmahçıki asayiçta halda, Uruç demez, can demez, Şaharda, pinç faratta bozdu. Hazratı, 47:48 Umar, radiyallahu anhu, shahid buldilar. Havrat-i Uthman, radiyallahu anhu, shahid qalindilar. Havrat-i Ali, radiyallahu anhu, shahid qalindilar. Havrat-i Hasan, Hussain, bular ham, qinaq du shumallat dandandan umduldilar. Zakin, islamin in agur pallasi, in agur sharait, qaisiz sharait. Havrat-i Muhammad, salallahu anhu, salam. 48:19 wa Abubakir Siddiq dawrlarimi, ya ki, qalan xalifalar dawrimi. Albatta, Islam indi yengi kokarib geliyatikan upayiti en agar shoraydi. Pagambar, wa halatı Abubakir Siddiq. Pagambardan kigil, Abubakir Siddiq dawrlarida, batganchi adanlar, buaylarin ishlaridan, zakat birmimiz, dip, bagi ibadatlarin inkartla digallar chukdi. 48:49 Paygambarlik davasini qilip ciktilar. Ikti erkek bir ayal paygambarlik davasini qilip cikti. Oğur-oğur vaqiyalar həzatlar Abibakır Sıddıq davrlarda boğuldu. Ukci, həl biz yukarıda sözümüzden etdik ki, barar bir lahza Allahdan çekinmediler. Allahdan özgedan çoçimadiler. Allahka qattıq sonu Allahın ibadatı bulan paygambar yollarda boğuldular. En ağır şirayetlerdi. 49:19 Amanatımız hayalda alışmış mucurlarımız. Ağır küller başından ötken adamlarının vafatları üyelerde buldu. Başkalarıysa başkaca buldu. Allah ta'ala bandasını şeref buyursa himaye kıladı. Ajan, ölüm, bitti. O uzar miydi, birini çıxır, boğul miydi? Şun şun, Allah ta'ala qa tavakkul, Allah ta'ala nizga ibadat, bu dini islamda hizmat, musimlallik. 49:52 uzun yurda mustahkam bolishim dimak zarurikan. Allahumma nuzgit tawfiq hidayet bersin. Utkan zatlarna Allah s.a.v. hamalarga. Behlin namimizdan salamlar, dualar. Allahummi rahmatlar yaqalashim s.a.v. qalamisnihiyyaka Allahumma wa bihamdik. Ashhadu an la ilahi illa anta astaghfiruka wa atubu ilayk. Allahumma s.a.v. ala muhammad wa ala alihi wa ashabihi ajma'in wa akhir da'wana anilhamdillahi rabbil alamin wa rahmatika.