♪ Playing in the audio bar belowLectures & Remindersآڈیوİnsan ve Dinadmin·1 view·5 months agoSource: IslamHouse.com#Audio#IslamHouseمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:00Allah'a emanet olun.0:30Allah'a şükür hocam. Sese sandalyesi1:07Sürümeye falan biraz mani olursanız hoş olur. Evet, çocuklara sahip olun biraz. Bugünkü sohbetimizin mevzusu insan ve din. Bu kelimeler bizim anladığımız, bizimle yakın ilişkisi olan, iç içe olduğumuz anlamlar taşıyan kelimelerdir. Çünkü insanlığın yaratılışı ile2:24Yani bizim varlığımız ile bizimle beraber var olan yaratıcının bizi yaratmış olduğu arzu, istekleri, bizi yaratma gayesi bu din kelimesinin içeriğini ifade eder. İnsan varsa din de vardır. Din varsa insan da onunla ancak değerlidir. Çünkü her eşyanın3:00var olan, yaratılan eşyanın değeri var olduğu mevcudatta, kainatta insana nispeten bilinen değeriyle el alınır. Veyahut keşfedilen değeriyle. Her ne kadar bazı varlıkların varlığının nedeni, sebebi insan tarafından bilinmese de onun değeri hakkında bir hüküm veremesek de bu o şeyin3:41hikmeti bilinmeyen şeyin kıymetli olmadığını, değersiz olduğunu ifade etmez. İnsana, insanoğluna kendisinin neden var olduğu, ancak bunu bilmekle yükümlü olduğu, bunu yerine getirmekle yükümlü olduğu telkin edilmiştir. İnsana verilen bu değer, insanın kendi yaratılışı ile beraber, insanın fıtratında tercih edilen bir nüve, yani asıldır.4:22Allah-u Azze ve Celle Kur'an-ı Kerim'de وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبِدُونَ Biz cinleri ve insanları sadece kulluk etmeleri için, bize ibadet etmeleri için yarattık. Demek ki insanlığın yaratılış gayesi kendisini yaratan, halk eden Allah'a kulluktur.5:02İnsanın dışındaki kainatta mevcut olan mahlukatın yaratılış sebepleri keşfedilme, öğrenilme, anlaşılma muhtaçtır. Ama insanoğlunun yaratılış sebebi kendisini yaratana kulluktur. Bunu anlayıp idrak edebilecek kabiliyet ve istidat üzere yaratılmıştır. Burada esas meselenin teferruatına geçmeden5:44Anlaşılması gereken en önemli nokta şu, insanoğlu varsa onunla beraber din de vardır. İnsanoğlunu yok etmek mümkün olmayınca, ki mümkün değildir, dini de beraberinde varlığını kabul etme zorundayız. Hiçbir zaman din denilen bir makum anlayışın yok edilmesi mümkün değildir. Her ne kadar insanla beraber din varsa, bir de din düşmanlığı mevzubahisidir.6:28Bizimle alakalı olan kısmı, insanoğlu varsa dinde vardır. İnsanoğlu varlığını kıyamete kadar sürdürecekse, din de onunla beraber kıyamete kadar vardır. Dini yok etmek mümkün değildir. Dinsizlik, inançsızlık denilen bir şey vardır. Allah'ın bunda insanları mutlak bir şekilde hır bırakmıştır. İsteyenin inanıp, isteyenin küfür etme hakkı vardır.7:36Buna biz mutlak bir hürriyet diyoruz. Bunun dışında Allah'ın mutlak bir şekilde tanıdığı bir hürriyet yoktur. Burada inançsızlık, dinsizlik ile din düşmanlığı her ne kadar birbirine yakın ifadelerle de dila alınmış olsa ayırt edilmelidir. Toplumların en büyük tehlikesi, insanlığa dönük en büyük tehditli dinsizlik değildir, din düşmanlığı.8:16Din düşmanlığı toplum içerisinde çok az bir taifenin yürüttüğü iş olmasına rağmen insanlar her meselede kavram kargaşası yaşamalarından dolayı dinsizlik ile din düşmanlığını bir arada aynı şekilde aldılar. Allah'ın vermiş olduğu mutlak hürriyet inançsızlığa, dinsizliğe, din düşmanlığına bir hürriyet ve hak vermemiştir. İnsanlığın da şu an üzerinde durduğu esas,8:52Herkese bir inanç hürriyeti tanımasıdır. Bakın şimdi biz din düşmanlığının olabileceği ihtimalini göz önünde bulundururken onlar herkesin inanma hürriyetine sahip olduğunu gündeme getirirler. Biz inanmanın da inanmamanın da insanın hürriyeti, iradesi dahilinde olduğunu kabul ederiz. Fakat hiçbir kimseye din düşmanlığına hürriyet hakkı tanımıyor. Neden?9:32İlahi bir mesaj dediğimiz vahiy ile bu meseleyi ele almadan insan tabiatının bile gereği budur. Bunca iman ve küfür mücadelesinin akabinde toplumların düşünür kabul ettiği, fikir adamı kabul ettiği, toplumları yönlendiren kimseler hatta bunların içinde hayatını din düşmanlığı ile geçirmiş kimselerin bile ittifak ettiği bir kelime vardır.10:08Eğer insanlara inançlarının yaşama hürriyeti verilmezse, din kabul edilen herhangi bir şey, hak ve batıl önemli değil, yasaklanırsa, insanlar yine inanacakları bir din icadetine zorunda kalacaklar. Çünkü inanç eğilimi insanın tabiatının, fıtratının gereğidir. Bunu inanan ve inanmayan herkes bilir ki, tabiatın gereği icabı olan bir şeye,10:46İnsanların yönelişi de tabidir ve fıtridir. Tabi olan, fıtri olan bu meyle mani olmak mümkün değildir. Onu ifsad edebilirsiniz, bozabilirsiniz. Bunun hak ve batıl olanı olabilir. Ama kulluk dediğimiz bir eylem, ister istemez insanın yine üzerinde yaratıldığı tabi bir haldir. Din kelimesi insanların kendi tercih ve argularına göre,11:23yönlendirme anlamını daha çok içerdiği için insan bir kulluk değil, insan bir din olarak bu meseleyi ele aldı. Din kelimesinin anlamı dânı yani boyun eğdi, itaat etti, sevdi anlamında. Aynen kulluğun anlamını içerdi. İnsanlara göre bir kulluk değil, insanlara göre bir din mevzu bahis olduğu için bu kelimeyi kullandı.11:58Budizm denilen düşüncenin müntesipleri de o dinin müntesipleridir. O inancın müntesipleri. Bu şekilde ayırıp İslam diniyle İslam'ın dışındaki dinlerin ayrımını sağlayabilmek içindir. Din bu anlamda inanma dediğimiz eylem hak ve batıl ne olursa olsun önemli değil. İnsanlığın müşterek değeridir. İnanmak müşterek değeridir.12:34İnanan insana saygı, her insanı fıtratan, anlaması, yapması gerektiği şey olarak düşünülür. İnsanlığın harcıdır diyebilirim. İnsanlığı bir arada tutan, insanın müşterek değeridir diyebiliriz. Bu ne anda, birçok kimselerin toplumları idare etmeden, din denilen nefhumu ne denli lehlerine çıkarlarında,13:13kullanmaya çalıştıklarını görüyoruz. Eğer bu hak dediğimiz şey, çünkü inanç doğru ve yanlış herkes için hakkı olan bir şeydir. Ona haklılığı, bizi yaratanın arzu, isteklerine uyup uymaması istikametinde ele alınmıyor. İnanç hakkı, inanma hakkı, inanma özgürlüğü denildiğinde herkesin kendi inancı kendisinin hakkı olur. Doğru olan hakkı olur.13:51Binaenali her yönüyle insanın bu yanı, insanlığın bu yanı istismara müsait bir şekilde kullanılır. Memleketimizin anına ve geçmişine baktığınızda inanç dediğimiz şeye aslında taban tabana ters dediyse, bu toplumdan kendisinin tercih etme değerlerinden birisinin din olduğunu yakalanırsa,14:26İnanan insanların inancına ister istemez istemese bile karşı da olsa onu yaşamasa uygulamasa dahi saygı duyduğunu ifade etme zorunda hisseder. Çıkarı bunu gerektirir. Çıkarı budur. Bazen ben de inanıyorum şeklinde bu tip insanlardan sözler duyarız. Neden? İnanan insanların sevgisini, sempatisini celbedebilir. Onlar bu sevgiyi15:00gayelerine basita ve vesile olarak kullanabileceklerini iyi hissediyorlar. Ömür boyu inananların imani değerlerine ters de düşse bu çıkar adına, bu çıkar hesabına ben de inanıyorum diyebiliyorum. Defaatle de söylediğimiz gibi istismara en müsait olan şey nedir? Doğrulardır. Hak olan şeylerdir.15:35Tatliyetle batılı istismar etme mümkün değil. Batıl olan bir şeyi çıkara kullanmak mümkün değil. Devamlı doğru olan şeyleri insanlık çıkarına kullanabilir, istismar eder. İnanmayan birisi dünyalık menfaatine gelir sağlamak için, çıkar sağlamak için eğer inancı kullanıyorsa kendisini ve toplumu aptal yerine koyan birisidir.16:13İnanç dediğimiz şey, din dediğimiz şeyin insanlığa hiç faydası yoksa kendisine de faydası yoktur. Kendisine yoksa insanlığa da yoktur. Ama istismar malzemesi yapması bunun adının bile insana menfaat sağladığını gösterir. Senelerce memleketimizde birçok insan siyasi bile dini kullanmıştır. Ve kullanmaktadırlar da. Onunla iktidar olmaktadırlar.16:48Hem de bunu çok basit hareketlerle temin edebiliyorlar. İktidarken dini ağzına almayan, seçim zamanı çokça dini ağzına aldığını görürsünüz. Kur'an'ı öpüp başına koyduğunu görürsünüz. Kendisinin de inandığını, babaannesinin örtülü olduğunu, annesinin örtülü olduğunu, kapalı olduğunu söyler. Ama hayatı boyunca örtüllere karşı mücadele eder. İnananlarla mücadele eder.17:23inançlı nesil yetiştirmek isteyen insanların bu haklarını gasp etmeye kalkar. Hatta bunu o denli hor görür ki bunun kötüye kullanıldığını yani bir başörtüsünün kötüye kullanıldığını dahi maden ocağı kazar gibi insanların beyinlerini kazarak bunu siyasi bir malzeme olarak kullanıyor.17:53Eğer toplumumuz akıllı, idraklı bir düşünce ve tahlil imkanına sahip değilse, düşünün dört senede bir seçime girmek için, seçim zamanı, bu ezanlar susmayacaktır. Biz de inanıyoruz. Kur'an'ı alıp ıpık başına koymalar, bu sözler, istismarın ta kendisidir. İnanan birisinin, inandığını söyleyen birisinin, bu gibi şeyleri istismarı mümkün müdür? Tabii mümkündür.18:31Ama hangi boyutta inanan bir insan inancını kullanıp istismar eder? Bu da yine toplumumuzun müşkilatlarından birisidir. Bazen bir satıcının görünümüyle İslam'ı yaşayan birisi olduğunu sergilemesi, ağzın oruçlu, böyledir. Veyahut bazı dini ifadelerle müşteriyi celbetme ve kullanma, bak bu dinin istismarıdır.19:06Öyleyse biz bu denli istismarı karşıda ararken, kendimizde ve kendimizin hangi nispette buna sebep olduğumuzu da yakalama zorundayız. En kötü ihtimaliyle ele alırsak, din bizim toplumumuzda istismara maruz kalmış, kullanılan bir inanıştır. Madem herkes bunu kullanmayı istemiyor, neden bunun hak için kullanılmasını temin etmeyelim?19:45yeni payandalar ihdas etme, insanları bir arada tutacak harçlar imal etme yerine, asırlardır bu insanlığın, bu toplumun harcı olduğunu düşündüğümüz %90'ının harcı, bizim memleketimizin insanının %90'ının harcı, müşterek değeri önemsediği şey dindir. Bir insan için din,20:16olmazsa olmaz şeklinde anlaşılıyorsa ki öyledir, asırlardır yaşanan bir din, hak ve batıl, yok edilip onun yerine yeni bir din ihdas etme anlamsızdır. Burada din dediğimiz şeyin hak olup olmaması mevzubahis değil. Din denilen anlayışın insanla beraber var olduğu düşünülürse, tabi ki bunun ilahi bir vahye dayanan anlayış uygulama olduğu,20:51olması önemlidir. Ama biz bunu her açıdan, kendisine göre istediği açıdan bakan, istediği mentelden bakan insanların hepsinin kabulüne şayan olacak ölçülerle el almayı düşündüğümüzden. Mesela ben şahsen hakikaten dinsiz birisi olsam ama akıllı, zeki bir siyasetçi olsam21:23Türkiye'de bu toplumdan bir part olarak siyaset yapmayı amaçlasam, ben dini kullanırım. Neden? Bu toplumun %90'ının üzerinde ittifak ettiği değer, müşterek değer dindir. Bu insanları iyi bir şekilde idare edebilmenin en önemli vesilesi dindir. Eğer din önemli bir unsur, müşterek değerse,21:56Neden bunun istismarı ile kullanılmasına müsaade edelim? Yine hak ve batılığı önemli değil. Herkes bunu kullanıyor. Siyasiler bunu kullanıyor kendi çıkarları için. Biz toplum olarak kullanılan bir toplum olmaktan çıkmalıyız. İnancımızın hak ve batılığını konuşmayalım. İnanan bir insan olarak sahip olmamız gereken haklar.22:26Ve bizim malımız olan bu hakkı birisinin istismarına müsaade etmiyor. Yani ben akıllı bir siyasetçi olsam, zeki bir siyasetçi olsam, hakikaten bu memleketi hayırla idare etmeyi düşünen birisi olsam ben dini kullanırım. Ama yine bu toplumun menfaatine, bunların hayrı için onu kullanırım. Çünkü bu toplumun müşterek değeridir.22:59Biz kendi içtimai yapımızı yani sosyal yapımızı bilen insanlar olarak, ben bildiğimizi düşünüyorum. Ama içtimaiyatı bilmeyen, ama kendisini içtimaiyatçı düşünen, sosyolog kabul eden, ama toplumun sosyolojisinden anlamayan, hele Avrupa kültüründeki o insana ait sosyolojiyle, onların ürettiği ölçüler ile bizim insanımızın üzerinde,23:33O ölçüleri uygularsa bizim insanımızın sosyolojisini, içtimai yapısını bilmiyor demektir. Bizim devlet olarak hangi müesseseye bakarsanız bakın, o müessese de muhakkak bu toplumun kısma azamını müşterek değer olan din hakimdir. Dini yaşamayan, kabul etmeyen hangi müessese mensubuna bakarsanız bakın, diyelim ki askerlik denildiğinde,24:09Bir insanın askerlik ruhunu besleyen nedir? İnançtır. Askerliğin en yüksek mertebesi şehitlik düşünülür. Bu da imani bir terimdir, bir inanç terimidir. İnançsızların, inançsızlığının oluşturduğu bir terim değildir. Bizim sadakatimiz, namusumuza sadakatimiz, iffetimize sadakatimiz, dinimize sadakatimiz, evimize, vatanımıza, yurdumuza sadakatimiz,24:45bizde imanın beslediği değerlerdir. O müesseseler bu değerlerle kıymet kazanır. Eğer biz Avrupa'nın ölçüleriyle bir askerlik müessesesini düşünürsek biz bitmişiz. Avrupa'nın değerleriyle bir eğitim düşünürsek biz bitmişiz. Vatan ve namus sevgisini, insanlığa yardım etme sevgisini Avrupai değerlerle ölçersek yani25:20Avrupa'nın insan hakları kuruluşunu gündeme getirin. Bizde bu kuruluşun defnen adı olmamasına rağmen bizim geçmişimizde insan haklarını ihlal eden bir şey bulamazsınız. Avrupa'nın dışladığı, Avrupa'nın kovduğu, sürdüğü, öldürdüğü toplulukları hep biz kabul etmişizdir. Bu memleket üstünde hürkün üzerinde etnik hürk vardır. Hürk sahibi müntesibi vardır.25:52Biz bu insanları kendi refah ve huzurları içerisinde idare etmişizdir. Belki yeryüzünde bu mevzuda en çok tecrübesi olan topluluk bizizdir. Ama biz bunu imani değerlerle ele almışız. Dönün en şu yakın ortamda çok çok gündeme gelen sözde Ermeni soykırımını dibine indiğinizde Anadolu'ya geçin. Onların ekseriyetle oturduğu yerlerde26:25birçok ailede bir erkek, bir kız ermeninin bırakıldığını, emanet edildiğini, o aileden bir ter dolu birisiyle evlendirildiğini çokça görürsün. O tehcil anında bile çocuklarını bize emanet edecek kadar bizim dürüstlüğümüzden, imani değerlere kıymet verdiğimizi bilerek bunu yaptılar. Çocuklarını bize emanet ederek giden insanlar bize güveniyorlardı demek. Burada iman, dini değerler,27:01inancın hakim olduğu bir gerçektir. O zaman bizim toplumumuz, inanan bir toplumdur. İnanan bir toplum, inanç dediğimiz değeri, zaruriyet olduğunu hissetmezse, hissetmesi önlenirse, inanın, imani değerlerden arındırılmış insanlar, toplum içerisinde birer vahşet mima olurlar. Bu topluma zarar veren unsurlar olurlar. İnsanların huzurunu kaçıran kimseler olurlar.27:41Hangi yönden bunu ele alırsanız alın. İnanç, iman bu denli değerler bizim referansımızdır. Hasretten bu kelimeyi böyle kullandım. Bu kelime bir zamanlar birisi tarafından söylenildi. Bunu böyle demedi de Kur'an benim referansım dedi. Bu topraklar üzerinde oturan insanların inançlarını beslediği kaynak Allah'ın kitabı ve peygamberin sünnetidir.28:18Tabii ki benim gibi inanan birisinin referansıdır. Bununla ayıklanma değil, ben Kur'an'a inandığım için dürüst olma zorundayım. Kur'an'a inandığım için ben onun bunun hakkını, malını gasp etme gibi kötü bir fiilden uzak dururum. İnanmazsam bütün namussuzluğu ve şerefsizliği kendime müzaktır. Dürüstlükten, şereften saki yüzeysel olarak konuşuyorum.28:56onu yaşayan insan olmaktan çıkarırız. Geçmişimizde biz bir sicil kaydetmişiz. Ama bunu sadece imani değerlerimizle elde etmişizdir. Biz imanımızın gereği insanı insan kabul etmenin, ona insanca davranmanın bizim inancımızın gereği olduğunu anlamışızdır. Ben bu inancın sahibi olarak29:26hiçbir kimsenin bize örnek olamayacağını düşünürüm. Avrupa benim için bir örnek değildir, benim geçmişim örnektir. Hangi meseleye alakarsanız atın, benim geçmişimde inancımın gereği bana bırakılan bir miras vardır. Eğer bizim kendi malımız olarak bana bırakılan mirasta bu değerler varsa, bunu başka yerde aramanın anlamı ne olabilir?29:59bizi bu değerlerden uzaklaştırma yapar. Avrupa bu değerleri devamlı istismar eden topluluklardır. Daha yakın tarihte birbirinden milyonlarca insanın katline sebep olan insanlar hangi insan haklarını yaşayıp uygulayabilirler? Bu sözlerle biz birilerini tahkir etme, birilerini küçümseme kastı taşımıyoruz. Ama30:34Avrupa'yı devamlı örnek göstererek benim geçmişimin değerlerini küçümseyenlere söz ediyoruz. Avrupa'nın güya sözde değerlerini küçümseme eğer çağdaş dışınıksa benim geçmişimin değerlerini küçümseme benim için bir nankörlük ve sadakasızlık. Bize tek kelime ile verilen redd-i miras denilen bir duygu oldu. Geçmişten bize hak ettiğimiz31:10dedelerimizin mirası olan her şey reddedilme gayretini tekmemiz istenildi bizden. Geçmişimiz de bağımızı koparmak için, geçmişimiz de irtibatımızı kesmek için. Muhakkak bir topluluğun geçmişi o topluluğun köküdür. Kök ne denli sağlamsa mutlak o kökün uzantıları olan gövde ve dallar o nüspette etrafa yayılır.31:42ve vermiş olduğu meyveler de o denli lezzet alınan meyveler olur. Köksüz, gövdesiz, dalsız bir ağaç tahayyül edilemez. Bu denli hayal gibi bir hamakatler düşünmemiz gerekir. O zaman bizim din dediğimiz şeyden millet olarak elde ettiğimiz değerler, toplum olarak elde ettiğimiz değerler, kardeşçe yaşadığımız, insanca muamele ettiğimiz,32:14Bu insanlar bizim için birer örnektir. O zaman din dediğimiz şey, hak ve batıl olduğu üzerinde yine durmayacak bu toplumun harcıdır. Bu toplum, asırların deneyimine sahip olan bir topluluk olarak, yeniden bu toplumu bir araya getiren şeyler nedir diye, dene yanıl, dene yanıl tipinde, herhalde vakit harcama aptallıktan başka bir şey olamaz. Geçmişe dönme zorundayız.32:51Dinimize harcı olarak yine dönme zorunda. Hiçbir kimsenin dinini yaşamasına biz mani olmamışız. Ve hiçbir kimsenin inancına düşman da olmamışız. Ama inancımızın, hak olan inancımızı yaşayarak sergilemişiz. Muamele olarak insanlara biz sergilemişizdir. Dinimizdeki hak olan sözü de söylemekten kat'iyyetle sarkına zar etmemişizdir. O zaman dini değerler, insanlığın harcı ise,33:28Mutlak bu kullanılmalıdır. Çünkü biz dini değerlere, İslam inancına göre bu toplumun, kısma azamının inancı, yüzde doksanının inancı, İslam dediğimiz, Allah'ın son nebisini bize getirdiği mesajın, yani bahyin içeriğidir. Bu bahyin içeriği bizde, kulluk dediğimiz eylem ile tesmih edilir. Bunu ister fıkri bazı elalı, ister34:05İman adı ile din adı ile el alın, ister adını koyarak İslam dini deyin, değerlerin tek bir isim altında cüzler olarak toplanılması bizi neden korkutan şeyler olur? Ya neden korkulmuştur? İslam'dan korkulmayı bu toplumda oluşturan bizler miyiz? Ya birileri İslam'dan korkulmasını mı istemiştir? Veyahut biz buna ne kadar malzeme olmuşuz, sebep olmuşuzdur?34:42Cüzlerin bir isim altında zikredilmesi bizi şaşırtmasın. Yani dürüstlük bizde, doğru sözlülük bizde. Bir iman gereği ise bizde bu imanın adı, bu dinin adı İslam'dır. Dürüstlük İslam'ın emri desem bile, Allah'ın emri de desem, İslam'ı buna isim olarak verdiğinde bundan korkmak mı gerekir? O zaman dürüstlükten korkmak olur bunun adı. İslam'dan değil.35:17Ama bizde oluşturulan anlayış, inanan kimseleri öcü gibi gösterme, inanan insanları çağ dışı gösterme, inanan insanların korkulacak kimseler olduğunu gösterme, herhalde burada bizim katkımız şu olur, imanımızın gereği dürüstlüğü sergilemedikse, sadakati sergilemedikse, iyi bir komşuluğu sergilemedikse,35:47Anneye babaya iyi bir çocuk olmayı sergileme bilsek, bir kadına iyi bir eş olmayı sergileme bilsek İslam'a göre, herhalde bu korkuya sebep olanlardan birisi biziz. Bazen bu bağlantıdan din karşıtı olduğunu sözüyle değil, ben dinin karşısındayım, İslam'a karşıyım demiyor ama bütün söz ve fiilleri İslam karşıtı birisi olarak gündeme geliyor.36:23Allah ile kul arasındaki bir ilişkidir diyor. Dinin bu denli anlaşılmasının herhalde ilk merhaledeki sebebi biziz. Din Allah ile kul arasındaki bir ilişki midir? Dinin hakikaten muamelat dediğimiz kısmı aile hukuku, beşeri ilişkiler, komşuluk hukuku yani kamu hukuku dediğimiz şeyin bütünü36:54Birinci şahısla ikinci şahıs arasındaki ilişkidir. Eğer ben bir satıcıysam, dürüst bir satıcıysam, müşteriyi aldatmayan bir satıcıysam, benim bu dürüstlüğüm kiminle aranda olan bir ilişkidir? Müşteriyle. Demek ki dürüstlük Allah ile benim arandaki bu ilişki değil. Allah'a inandığım için dürüstüm doğru. O bana bunun hesabını soracağı için doğru.37:28Ama benim dürüstlüğüm, ben Türkçersem müşterimle olan ilişkimdir. Ben sanatkarsam, benim sanatıma para ödeyince kimseyle olan ilişkidir. Ben komşuysam, benden dürüst bir komşuluk muamelesi isteyen komşumla ilişkidir. Eğer benim vatanın görevim, askerliğim bir görersen, oradaki sadakatim benim yine ikili ilişkilerden olan birisi.37:59muameledir. Bunlar Allah adına yapılır. Allah'a hesap vereceğimiz için o bizim nasıl iyi bir insan olmamızın programımızı bize sunmuşsa ona tabi olmaktan başka öte bir iş yoktur orada. Ama din ikili ilişkiler numarası. Bu iki eş arasında karı koca arasında olur. Ana baba çocuklar arasında olur. İki komşu arasında olur. Satıcı ile müşteri arasında olur. Olur mu? Olur.38:30Amir ile memur üst ile asarasında olur. Eğer birileri din Allah ile kul arasındaki bir ilişkidir. Kamuya bunu yansıtmamak gerekir. Diyerek vicdanlara mahkum etmenin katliyetle doğrular ve gerçeklerle ilişkisi yoktur. Din bu toplumun malıdır. Dürüstlük bu toplumun malıdır. Sadakat bu toplumun malıdır. İslam dediğimiz şey bu doğruların adıdır.39:05İslam kelimesinin muhteviyatında cüz olarak, parça olarak, şube olarak aklınıza ne gelirse gelsin, hiç çirkin bir sözün, çirkin bir fiilin İslam ismine, İslam dinine nispet edildiğini göremezsin. Öyle ki bizim sözümüz ile muamelemiz o ismi müsemmasu olmuş. Bakın hadis-i şerifte diyor ki Allah Resulü, El-Muslimu.39:39Müslüman, elinden ve dilinden emin olunan kimsedir. Bu hangi vicdani bir iştir? Neresi bunun Allah'la benim aramdadır? Benim dilimden birisi eminse, benim elimin şerrinden eminse, o zaman ben Müslüman ismini hak ediyorum. Eğer birisi benim dilimden, sözümden, dilimin şerrinden emin değil,40:10Elimin şerrinden emin değilsen ben o ismi hak etmiyorum. O zaman isim ile müsemma, söz ile amel arasında bir ilişkidir bu. Katiyetle sadece telaffuz edilen, eyleme dönüşmeyen bir muamele değildir. Binaenaleyh İslam kelimesinin isim olarak adının altında şubelerin her iyi sözün ve fiilin adıdır. Hiçbir kötü şey katiyetle İslam'a nispet edilmemiştir.40:45Bizim bu müşkilattaki katkımız ne? Kendimize Müslüman demişiz. Bu ismin cüzleri müsemması olan şeyleri eyleme beklemişiz. Yani ben Müslümanım demişim, kimse benim elimden dilimden emin olmamış. Komşum benden emin olmamış. Müşteri benim satıcılığımdan emin olmamış. Amir olarak benim emrimin altında olan kimse bana güvenmemiş. Veyahut ben ona sadakat göstermemişim.41:16O zaman bizim bu ismi alma, kesme etme hakkımız olmadığınız gibi İslam'ın kötü tanınmasına da sebep olmuşuz demek. O zaman İslam dini bu toplumun dinidir. Bu toplumun harcıdır. Ve bu toplumun saadeti, huzuru için, yani bir dinsiz gözüyle bile baksanız, huzurlu bir dünya hayatı için İslam gerekli bir unsurdur.41:50Birilerinin İslam'dan korkutmasına sebep olabilecek malzemeyi bizim sunmamamız gerekir. İslam'dan kaçmak, doğrulağından kaçmak olur. Dürüstlük, dürüstlük bir müstakilden, dürüstlük müstakilden ele alınan bir amel değildir. Dürüstlük bir şeyin gereği olmalıdır. Bir gayenin, yani hedefin vesilesi olmalıdır. Hedef olmayan hiçbir vesile ve kullanımı insanlar tarafından abestir.42:25Yani hiç fazla para kazanmadan, bir karşılık almadan akşama kadar kazma kürek sallamanızın bir anlamı var mıdır? Bu muamele iki kişi arasında ilişkidir ama bu yaptığınız güzel işlerin karşılığını Allah verecek. Yani komşumuza iyi davranmanız, komşumuzun o iyi davranmamıza bir ücret vermesini beklemiyorum. İnsanlara iyi davranıyorsak insanların onu ücretlendirmesini istemiyorum.42:54bütün bu iyiliklerin ücreti kainatın ve bizim yaratıcımız olan Allah'ın bize vereceğini düşünmek. Onun için katiyetle gayesiz bir vesile mümkün değildir düşünmemek. Yani para kazanmadan akşama kadar karşılıksız kazma kürek sallamanız nedenle ahmaklıksa karşılığı olmayan bir iyiliği yapmayı düşünmek bile Allah tarafından bunu mükafatlandırıldığını düşünmemek,43:26Gayesiz, edepsiz bir şekilde akşama kadar kazma ve kürek sallamaktan öte gitmemektir. O zaman tekrar geriye döndüğümüzde İslam'dan korkmak, İslam'dan korkutmak, bu toplumun %90'ın müşterek değeri buysa doğrulardan korkmaktır. Bunu en basit ifadesiyle şöyle söyleyeyim. İçki denilen şeyi, aklı izale edilen şeyi İslam dini haram kılmıştır.44:00İçki içmeyin haramdır dediğimizde bizim insanlığa sunduğumuz mesaj nedir? Benim inancım da haram olduğu için ben haram diyorum doğru. Ben inancım gereği bu sözü söylerim. İçkinin toplum için faydalı bir şey olduğunu Allah aşkına kim söylüyor? Onun kullananın bile kendisine zarar verdiğini, onun kötülüklerin anası olduğunu, İslami değerler olarak yaklaşmadığımız için44:45Yeşilay gibi bir cemiyet kurma zorunda kalıyorsun. Yeşilay gibi bir cemiyetin başına geçen ister inansın ister inanmasın insanı mudur dediğimiz içki esrar bu gibi şeylerden sakındırıyor. Ben inanan birisi olarak bundan sakındırırsam siz İslam'dan mı korkuyorsunuz? O zaman Yeşilay'dan da korkmanız gerekir. Ve şu an hangi mentezden bakarsanız bakın İslam'ın koyduğu kurallar şu değildir.45:23Bizde tek el bakanlığı gibi bir bakanlığın görevinin ne olduğunu düşünüyorsunuz siz? İçki satan, içki üreten, sigara üreten bir müessese. Bu toplumda trafik kaza, cinayette bir sürü huzursuzluklarının istatistiğini çıkarırsanız, trafik kazalarının yüzde kaçı içkidendir? Cinayet kavgalarının yüzde kaçı içkidendir?46:00Hamile kadınların içki içerek çocuklarına, bedenlerine, insanların kendilerine verdiği zararın yüzde kaçı içki dendi? Biz tekel bakanlığı gibi bir bakanlığın suça teşvik edip, İçişleri Bakanlığı'na tabi olan polislerin yolda kontrol edip içki içeni yakalayıp, Adalet Bakanlığı'nın ceza verdiği bir mekanizmayı işlemle ele almayı düşünüyoruz. Kökünden zarardır dedik, bitmiştir bu iş. Bunun satışını da yasaklarız.46:38Satışını serbest kılıp içeri yolda tuttuğunuzda bu ne anlam taşır? Bizim geçmişteki değerlerimiz bize her müşkülatı onda zerre kadar bir fayda da olsa açın Kur'an'ı ne diyor? İçkinin faydası var diyor mu? Ama zararı daha çoktur diyor. Bu ne anlam taşır? Biz zararlı olan şeyin satışını da yasaklıyoruz. Arkadaşlar benim bu düşüncenin dine dayanmasını sen sevmeyebilirsin.47:14Benim seni edebilirsin. Benim sana bunu zorla kabul ettirme hakkım yok. Ama Allah aşkına şu yöntemin en hayırlı yöntem olup olmadığını oturup konuşalım. Neden İslam'dan korkuyorsun? Neyden korkuyorsun sen? Ve korkman gerektiğini düşünmen lazım. Biz İslam'dan korkulmaması gerektiğini düşünüyoruz. Hoşlanmayabilirsin. İnanan insanlara düşman olmanız da gerekmiyor. Beraber yaşayabiliriz.47:53Ama lütfen beni eğer bir inanç hürriyeti varsa beni inançlarında serbest bırakın. Ha inancımı istediğim gibi anlatayım. Ama ben inancımı kimseye zorla kabul ettirme hakkına sahip değilim. O zaman onlar da inançlarını bana zorla kabul ettirmeye çalışmasınlar. Bu karşılıklı olsun. Benim de aynı hakkı talep etme hakkım yok mu? Ben hiç kimseye illa bunu kabul edeceksin deme hakkına sahip değilsem48:28onlar da bana düşüncelerini sen zorla kabul edeceksin. Burada yaşıyorsan buna böyle demen gerekir, deme aklına sahip değil. O zaman bırakalım Allah'ın dediği gibi, inanan inansın, küfreden küfretsin. Ama doğrular yaşansın. İnanan insanın, Kur'an'a inandığını söyleyen insanın, hak olarak inandığı şeylerin edebiyatını yaparak değil, yaşayarak topluma sunması gerektiğini anlayabiliriz.49:03Hiç kimse İslam'dan zarar görmez. Ve Müslümanlardan da zarar görmez. Bizi gören birisi huzursuz olmamalıdır. Bunu bazen biz çok samimi gördüğümüz, yakın olduğumuz insanlarla diyelim ki bir emniyet mensubuyla konuşuyoruz. Yeni yeni dile getirdiler bakın. İzmir'deki emniyet müdürünün tayiniyle dile geldi. Emniyet mensubunu kapıda gören birisi kendisini güvende mi hisseder huzursuz olur mu?49:36Huzursuz oluyor. Halbuki emniyet görevlisini gören suç sahibi huzursuz olmalı biz değil. Ama emniyet mensubu öcü diye senelerce biz korkutulmadık mı? Emniyet mensubunun güveni sağlaması halkın içinde olmasıyla mümkündür. Halkı korkutarak değil, emniyet mensubundan suçlu korkuyor. Emniyet mensubunu gören panikliyor. O zaman Müslümanı gören panikliyorsa en azından biz şunu düşünebiliriz.50:14Biz bu müşkülata ne kadar malzeme ve sebep olduk? Neden insanların İslam'dan ve Müslümanlardan korkmasını, oluşmasını sağladık? Bizim inananların bunda daha çok katkısı ve payı olduğunu ben düşünüyorum. Ayrıca din kelimesini yanlış ve doğru kim neye inanırsa inansın bunun münakaşasını öncelikle yapmıyoruz. Biz inandığımız İslam dininin bize kazandırdığı değerleri hak olarak ispatını yapabiliriz.50:52Yaşarsak bunu yapabiliriz. Çünkü hak olduğunu, söylediğin bir şeyin faydalı olduğunu düşünüyorsan herhalde önce senin onu kendin yakman gerekir. Ve bu denli güya doğru şeyleri başkasına anlatıp kendisini yakmayan için Kur'an'da çok kötü zemledici, zecredici ifadeler kullanılır. Allah diyor ki51:26Sizin yapmadığınız şeyleri söylemeniz çok çirkin bir şey oldu, büyük bir şeydir. Kötü bir şeydir diyor. Bizler yapmadığımızı, doğru olduğunu söylediğimiz şeyler bizim başımızı belaya sokar. Eğer o şeyler güzel ve doğruysa biz onları yaşayan kimseler olmalıyız. Onun herhalde ilk faydasının, doğruluğunun bana menfaat sağlamasıdır. Bu meyanda biz meseleyi ele aldığımızda insan ve kulluk,51:59dememiz gerekiyor. Bizim için bizden daha önceki sohbetlerde de mutlak bunu duydunuz. Bizim düşünce, söz, kasıt ve fiil olarak sudur eden her şeyin adının biz kulluk olduğunu düşünüyoruz. Kulluk eylemi dediğimiz şeyin dışında kalan insanoğlunun ne bir düşüncesi vardır, ne bir sözü vardır, ne kaskı vardır ve ne de bir fiili vardır. Bizim için her şey kulluktur.52:34Bakın şimdi geçmişte, bir de çok basit ve ufak gördüğünüz şu anki ortamda, sizin Osmanlı'ya baktığınızda, göçmen hayvanları koruma vakti diye bir vaktin varlığını duydunuz mu? Üzerinde bindiğin hayvanı yeşillik bir yerden geçerken, onun yularını bırakın da oradan otlasın, sizin üzerinizde aklı vardır. Ona fazla yük yüklemeyin. Yani hayvan haklarını dahi bu denli, önemsemiş,53:10Bir topluluk inanç sahibi olarak bizler belki yeryüzünde şu an mevcut yüzlerce sivil toplum kuruluşunun bizde bir din ögesi olarak anlatıldığını bulursun. Ama biz bunları belki muamelat dışı bıraktığımız için, önemsemediğimiz için düşünün bir gün bir cuma günüydü. Şimdi de belki bazen cumadaki denilecek hutbeler belli olur. Ağa çapkası vardı.53:45Ağaç hapsesi diye bir haptanın varlığını duydunuz mu? Duydunuz. Erozyonla mücadele diye bir vakıf duydunuz mu? Tema vakfı gibi. Duydunuz. Falan yeri yeşillendirme vakfı diye, eeyi yeşillendirme, ormanlaştırma vakfı diye bir vakıf duydunuz mu? Ekoloji istediğimiz, yeşiller dediğimiz bir grubun, hatta bir siyasi partinin olduğunu biliyor musunuz? Bizde yok ama dışarıda vardır. Bakın Allah'ın Resulü ne diyor?54:17Kıyamet topar olsa, elimizde bir fidan olsa onu dikmeye çalışın diyor. Bu bizim inandığımız Resulün, İslam Resulünün 1400 sene önce söylediği bir sözdür. Biz sözün gereğini anlayıp yaşamadığımız için insanlık ihtiyaçtan dolayı bu sözün esintisinden diyeyim onlarca sivil kuruluş tesis etmiştir.54:48Kıyamet kopar olsa, elimizde bir fidan olsa onu ekin diyor. Bunu düşündürürken bakın neye helal? Neden kıyamet kopar olsa diye bir örnek veriyor. Eğer kıyametin hengamesini Kur'an ve sünnette okuduğunuzda göreceğiniz nedir? Kıyamet o dönemli şiddetli bir bakadır ki bir depremi düşünün. Yer bizi küçücük, hafif bir sarsıntıyla insanların evlerden, yani heyecanla, korkuyla, dehşetle55:19nasıl sokaklara çıktığını, çoluk çocuğunu unutarak dışarı fırladığını görüyor musunuz? Kıyamet bu denli dünyanın sonunun adı olarak zikredilirken, kıyamet kopar olsa o hengameden hiç kimse kendinden başkasını düşünemez. Kendinden başkasını hatırlamıyor orada. Canını kurtarmaya bakıyor. Kıyametin koptuğu bir esnada sen elindeki bir fidanı mı dikmeye çalışacaksın? Bu şu anlama da gelir. Senin kıyametin kopmasına yakın.55:5390 yaşında yani ölüme çok yaklaşmış ömrünün sonlarında senin tutup bir kiraz ağacını dikmen karşıda göreni güldürür mü? Aptalı güldürür. Ya belki sen bunun 3 ay sonrasını bile göremeyeceksin. Neyle verdiği bir ortamı hiç göremeyeceksin. Sen yiyemesen bile senden sonrakilere onu bırakıyorsun. Düşünün bizim inancımızın değerlerinden birisi olan bu küçücük cümlenin56:22ve bunun adına onlarca sivil kuruluşun tesis edildiğine bakın. Ve bizim Peygamberimizin söylediği her söz belki onlarca bir sivil kuruluşu tesis etme kaynaklık edebilecek niteliktedir. Burada biz kulluğu anlatırken bununla giriş yapmamızın sebebi biz insandan düşünce, söz, kasıt ve fiil olarak tutar eden her şeyin kulluk adı altında toplandığını düşündük.56:52Bizim inancımızda kulluk budur. Yani insanın angar yanı. Karşılıksız söylediği bir söz. Karşılıksız yaptığı bir iş katliyetle yoktur. O zaman insan her haliyle bir ibadet, yani abid, bir kul, tecessüm etmiş bir kul eylemidir her yönüyle. Cisimleşmiş bir kul eylemidir. O zaman bizler söylediğimiz bir kelime, yüzümüzdeki bir tebessüm,57:23O kadar bizi ölçüler dahilinde nizama almış bir inancın sahibiyiz ki, birisiyle konuşurken o konuştuğunuz kimsenin yüzüne bakın. Hangi edep kuralı bunu el içine almıştır? Sakın ha sesinizi sesinizi yükseltmeyin konuşurken. Çünkü seslerin en çirkin eşek yüzü gibi. Anana babana üst bile deme ölçüsünü verirken, anana babana şöyle şöyle zulmetme diye sayın. En uç noktada koyuyor, çizgi çiziyor.57:56Sakın ha. Öf bile deme. Hangi inançsız, kıpkızıl birisini getirin buraya, sizin şu söyledikleriniz toplumun yararına değil diye bize bir etkiyede bulunabilir. İşte bunların adı İslam'dır. Bu insanlar neyden korkuyor? İslam korkulacak bir şey değil. İnananın da inanmayanın da yaşadığı bir ortamı huzur ve saadete bağır İslam. Ve bizden hiçbir kimsenin korkmasına sebep olmamanız gerek.58:32Ve biz bunu kulluk eylemi olarak isimlendirdiysek bizim susuz kalan bir köpeği sulamamız, açlıktan ölmesine sebep olduğumuz, hapsettiğimiz bir kediyi bile onun sorumluluğunda, yani birine karşı yaptığımız iyi bir muamele, birine karşı yaptığımız kötü bir muamelenin de hesabı sorulacaktır bizden. Madem ki her şeyimiz bizim kulluktur, o zaman her kulluğun iyi yönü, kötü yönü dediğimiz şekliyle,59:03bir cezası ve karşılığı var. O zaman biz rastgele Allah'ın Kur'an'da buyurduğu gibi biz sizi başıboş olarak yaratmadık. İstediği gibi hareket eden bir varlık olarak yaratmadık. Siz bilerek bir şeyler yapan, bilerek düşünen, bilerek konuşan, bilerek kasteden, bilerek bir iş yapan varlıklarsınız. Çünkü her yaptığınız bu şeyin59:35ya mükafat olarak bir karşılığı ya da ceza olarak bir karşılığı var. Bu denli insanlığı kayda alan, düşüncelerini de kayda alan, bazen biz deriz ya, yasakladığımız şu dini benim vicdanlarımda yasaklayamazsınız. Vicdanları bile nizama alan bir dinin ve inancın mümkün değil bizler. Bununla kurulanmamız gerekiyor. İslami yaşamak, Müslüman olmak, Müslüman olduğunu söylemek, İslami bir görünüm vermek,60:09katiyetle bir aşağılanmanın emaresi değildir. Aşağılanma sebep değildir. Kişinin kendisini küçük görme değildir. Ben inanıyorsam eğer bu değerlerimde sahibiysen ben insanlara değer veren birisiyim. İster inansın ister inanmasın. Ama benimle aynı değerleri paylaşan insanlar hangi değerleri demek istiyorum? İslami değerleri derken burada bir kaksız var mı? Az önce derken60:46anneye, babaya öf bile dememeyi, evet ben de aynı fikirdeyim, ben de bu şekilde inanıyorum dese birisi, benimle müşterek fikirli olan budur. Ben bir ayrım yapmıyorum. Birileri bana çıkıp da sen ayrımcılık yapıyorsun, inanan inanmayan demezsin. Anasına babasına saygıyı bir değer kabul etmeyen insana ben değer vermezsem bu ayrımcılık mıdır? O zaman ayrımcılığı onlar yapıyor. Ben benim anama babama saygılı davran demiyorum.61:17Anana saygılı davran diyorum karşıdakine. Senin anana babana saygılı davran diyorum. Komşusuna iyi davranan birisi, ben de desem, ben de aynı değere inanıyorum desem, bir ayrımcılık mıdır benimle aynı değerleri paylaşıyor dediğimde? Komşusuna kötü davranan bir insana bu kötü bir komşudur denildiğinde ayrımcılık mıdır? Hırsızlık yapan birisi hırsızlıktan içeri düşüyorsa, ona hırsız damgasını vuruyorsan sen adliyede,61:52O zaman bu da ayrımcılık olur. Biz neden İslam'ın güzel anlaşılması için birer örneklik teşkil etmiyoruz ki? Bu toplumda senelerini verip hizmet edenlerden birisi diyor ki zamanımız Müslüman'ı arkasındaki kimyeli maddesi bozulmuş bir aynaya benzer diyor. Aynanın arkasındaki o siyah zift gibi şeyin bozulmasını anlıyor musunuz? Rastgele çizilmiş. Biz aynen o ayna gibiyiz.62:22Manzara, güzel bir manzaraya karşı aynayı tuttuğunuzda o manzara ne kadar güzel olursa olsun aynaya aksettiğinde nasıl görürsünüz? Çirkin bir manzara. Biz çirkinliğimizi İslam'a karıştırılmasına fesat veriyoruz. Anlayışsızlığımızı İslam'ın yanlış anlaşılmasına sebep veriyoruz. İnsanların İslam'dan huzur duymaları gerekirken İslam kelimesinden uzaklaşmasına ve tüksünmelerine sebep veriyoruz.62:56O zaman bizim kulluk dediğimiz şeyi, o zaman bizim insan ve din derken insan ve kulluğu iyi yakalamamız gerekiyor. Bu mevzuda yeterince bir sohbet ettiğimizi düşünüyoruz. Yeterince derslere kaydettiğimizi düşünüyoruz. İnsanlar başkalarının iyi olmasını değil, kendi iyi olmasına kendisini programlamıyorlar. Yani etrafınızdaki insanların iyi olmasını temenni etmeyin. Bu kendini ihmal,63:39Başkasının muhasebecisi olma konumuna iter bizi. Biz önce herkes kendisini kendisine. Ben iyi bir insan olayım. İyi bir insan olma kelimesini detaylandırabiliriz. İyi bir çocuk olmalıyım. İyi bir eş olmalıyım. İyi bir baba olmalıyım. İyi bir komşu olmalıyım. İyi bir tüccar olmalıyım. İyi bir çiftçi olmalıyım. İyi bir sanatkar olmalıyım. İyi bir memur olmalıyım. İyi bir memur olmanın anlamı nedir?64:19üzerinde biraz kilitlenmek gerekir. Yani biz başkasının iyi olmasını temenniden ona nasihat etmekten öte kendimiz iyi olma gayreti içerisine girmeliyiz. Biz buna yoğunlaştırmalıyız. Herkes kendisinin iyi bir insan olmasını temin etmeye çalışmalıdır. Ama biz kendimizi bırakıyoruz başkaları iyi olsun diyerek o işin edebiyatını yapan konuma düşüyor. Eğer biz pulluğu yakalamış isek64:52Bizim bu toplumda yapacağımız işler çok açık ve nettir. Biz inanan kimseler olarak bu toplumda kendimizi ne bir şekilde ifade etmeliyiz? İnancımızı konuşan, inancımızı yaşayan, hiç kimsenin bizi bu inancımızı yaşamadan mani olma hakkına sahip olmadığını. Ben inanıyorsam inanıyorum. Onu yaşamak istiyorsam yaşamalıyım. Birisi yaşamak istemiyorsa o da yaşamamalı.65:26Ama inanan birisinin inancının gerektiğini yaşamasının ne demek olduğunu da anlatmamız gerekiyor. Evet, mevzuya başlık olarak seçtiğimiz insan ve din, insan ve kulluk ve akabinde de benim hiçbir zaman inanan ve inanmayan insan olarak ele aldığımda insanı, hiçbirisinin mutlak bir hüdiyet sahibi olmadığını düşünmendir. Bunu anladınız mı?66:03Allah insanı inanmada ve inanmamada mutlak bir hürriyet sahibi kılmıştır. Hiçbir insanda, hiçbir sistem ve düşünceden, inansın inanmasın, dinsiz olsun dinli olsun, inançlı olsun inançsız olsun, mutlak bir hürriyet hakkına sahip değildir. Bunu anladınız mı? Yani insanların hürriyeti mukayyettir. Yani benim hürriyetim, bunun hürriyetimin başladığı yerde biter. Bunu anladınız mı?66:44Bize kanaatlerini, görüşlerini, düşüncelerini dayatanlar bu hürriyetin mutlak olmadığını kabul etme zorundadırlar. Hiçbir kimse başkasının hürriyetine müdafile etme, tecavüz etme hakkına sahip değildir. Doğruları öğreten bir muallim, öğretmen üniversitede, güzel ahlak dersi veren bir öğretmen, öğrettiği, eğittiği talebeye müdafile mi ediyor anlamını taşıp, anasına babasına kötü davranan birisine,67:23anana babana iyi ol dediğimizde bu müdahale midir? Dürüst olmalısın, dürüst bir tüccar olmalısın dediğimizde sahtekar bir tüccara müdahale midir bu? Değildir. O zaman bizler birine müdahale etme, hürriyeti bu gibi anlamları da artık yerine oturtmamız gerekiyor. Nasihat etme, doğruyu öğretme, insanların iyi şeyler yapmasını anlatmak müdahale değildir. O zaman68:02içki içen bir şoförü trafik polisinin yolda durdurması da onun niyetini kısıtlamak olur. Biz bu anlam kargaşasından kurtulmamız gerekiyor. İnsan ve din, insan ve kulluk, ondan sonra insanın hakları iyi ele alınmıyor. Bu kavram kargaşasında bizim daha bocalamamız gerekiyor. Evet, benim bu mevzuda size söyleyebileceklerim bu kadar. İnşallah istediğim, düşündüğüm şeyi size yeterince ifade edebilmişimdir.68:47Soru ve cevabınız varsa onları alabilirim. Yazılı da olabilir. Yazılı olursa işitme müşkülatı olmaz.مکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔