Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 Alhamdulillahi rabbil alamin, salatu wassalamu ala ashrafil anbiya'i wal mursalin, nabiyyina muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in amma ba'd. 0:32 Qisalara haqqa da, taraxlara haqqa da, geblasib utamzi inshaAllah. Bu, Aba Ubayne Amir ibn-i Cerrah r.a, Peygamber sallallahu alaihi wa sallamdan, tamanlaradan, cennat bilan, basharat bililgan, on tefarixt, on tefariq anilani sohabalarini baradar indi. Bulardiman, Aba Ubayne r.a, Umar, Osman, Ali, Abdurrahman ibn-i Awf, Sayyid ibn-i Zaid, 1:04 Aba Ubeyde, Talhat ibn Ubeydullah, Zubayr ibn Awwam, Tazim ibn Abi Waqqas, mənə şülərdi Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam cennet bilen başaraz birgəllərindi. Şülərini birgəlləri mənə Aba Ubeyde, Qamr ibn Jarrah radiyallahu anhu idilərindi. Bu kişi Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam tomallarindan cidabir alik, lakab ilen, lakab ilen geldilər. 1:33 Yani, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ayyatkarlar, harbitda ummatni nahayat darajda amanaddar adami boladi. Bu ummatni en ishancli bugan amanaddar kisisi, Aba Ubayda Amir ibn-i Jarrah, deyib Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ayyatkarlar indi. Bu kisini, demek, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam tomanudan cennatdan basharat berisliylari, hamda nahayatda amanaddar deyib lakab berisliylari. 2:02 Elbette biz uchun bu kishini tarixlarida mörgenib ibrat oladigan orlari bardiyige dalalat qiladindi. Bu kishini tarixige qaridigan bosik, musulman bugalliklari, islamni awvelgi daurlarida, Abu Bakir r.a. musulman bugallaridan kigin, bu kishini kollarida, Usman ibn-i Maz'um r.a. bilan birgallikda, bu Abu Ubeyda musulman boladlarinda. 2:33 Yəni, bu qişi Peygamber sallallahu alayhi wa sallam hali daril arqamga kiriçligiden awal musulman bu gəllər indi. Yəni, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam hali islam makhfi suratda davam edi ikkən vaxti dili bu qişi musulman bu gəllər indi. Mäkkə Mükarramədə Peygamber sallallahu alayhi wa sallam bilan birgəlikdə həmə baskışilərini bu qişi basib ötkən. 3:02 qatliq tazliqlarga bu kishi ham üçiregen. Sundan, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam bu bazi sahabalariga, xabestaniga, hijirat kristigga isharaki gen payitlarida, bularini jumlasi da, shu Aba'u bayida Amr ibn-i Jarrar haziyallaha anhu ham bu genidi. Bu kishi ham xabestaniga, barinci hijiratda, sahabalar bilan birgelikda hijirat qirib qayt kendilarinda. Bu kishi, 3:32 İslamga nahayatda mahkem suratda aman qaladla. Adamlarga davatni itkizislikda, bu yangi dinini taragib qalislikda, Peygamber sallallahu alayhi wa sallamini yanlarida yelkidash bugan halatda, mahkem shudin uchun, Allah uchun hareket qalad, davam itadilar. Hatta mana Peygamber sallallahu alayhi wa sallamiga Madinaga hicizat qalislikga ruqsat berilgan baytada, bular ham, 4:02 Madinaga hicrat qilashib barishganidi. Shunda, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam bu kishina ansarlardagi sahabalarini bir katta mashhurlaridan bogan Sa'ad ibn Mu'az raziyallaha anhu bilan birgaliqta bularini aqa ukeq qoyganidi Peygamber sallallahu alayhi wa sallam. Sa'ad ibn Mu'az bu, Hadirat qabilasini katta basliqlaridan bitasi boganidi indi, yani qabila basliqlaridan. 4:31 təyyidlərdən birisi bu gənədi. Şu qişi bilan birgəlikte bu qişini Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, demək, əkvike biradarıq qoy gənədi. Bu qişi Peygamber sallallahu alayhi wa sallamni avvəldan başlab tərbiyyələrini o gənədi. Mäkkə muhiyyiti deyilə, Peygamber sallallahu alayhi wa sallamni yənləridə yürüb, nəhayatda Peygamber sallallahu alayhi wa sallamdan köb nəsrlərdə ur gənədi, bu qişiden tərbiyyə o gənədi. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ilan birgə bu qişi hamma 5:02 Bazar cengiden tartib ta ahirgi cehinlar gece bu kishi, ishtirok etgen nahayetda bazilarini zikir qalib otamiz yuzak etdi Islamga khizmat qigan. Bu kishini Peygamber sallallahu alayhi wa sallam hali bazar cengiden aldin, bir askar bilin, jishman tamange karvanini alishlikke cikargan, cikabazi cikarip durardi, kini cikargan peytidi, 5:33 uzad salasil digan sariye askar bogan, manashumdan chikarigan baytida, bularga baygamir s.s. baytilmaldan bir xaltigini khurma biradi xalasi. Yani baytilmaldi, bashqa nasi bu miydi? Bar budi shu bir xalta khurma buladi, shu 300-ta askariga baygamir s.s. manashum khurma, bir xalta diya khurma di, bularga az uqaqali biradi indi. Shunu alib bular yolga chikishadi. 6:02 qaramastan bular islamda buyruklarini 6:32 mükemmel suratda adayichlikke hareket qili sharili. Bular manay shu jange chikishkani vaxtlaridi, manay, ayytiburttiki xurma, bir xalta xurma bardi, bu hamtu ge etkani, bir danadan xurmani berardi, bu bir danadan berilgan xurma, mujahid uchun, enni jihadke chikkan, mujahid jihad qiladigan adam uchun, demayk, bir xurma gini, shu azumqa buganida xala sendi. Bular shundi, bir muddat, bir aygi yaqin muddat turishadi. Ana undankigin, Allah ta'ala, bular sabir qigani evazigi, 7:02 katta bir, ülkan bir nimatni bir bulaki arasini kiltir biradi ki, bu kit buladi, bu kitni dengizdi qaragaki, Allah Ta'ala çikarib tashligan buladi, bular gelib ushe kitta nuhayitda, ulkan kit buladi, bundan azumqalan isib, hatdanki semirishi ushundi bu kitadi. Sabar qigandan ki, Allah Ta'ala bular imalli bu geldigi uchun, mamun bu geldigi uchun, Allah Ta'ala 7:31 tabirki gelilari dan ki, suna qangi bir katta bir rizq bulan, Allah ta'ala bularini si'il eylendi. Ana ondan ki gen, bu Aba'u Baynani manashu askarga baslik qilib jonatgan buladi u kishi. Aba'u Bayda manashu askarga baslik qilib jonatilgan buladi. Bu kishi, Peygamber s.a.v.di huzurlarida, alahida bir maqamga, alahida bir xsusiyatki ige bugalligidan, Peygamber s.a.v.di bu kishini qeb hururlarida aldinga sura aridi. 8:03 Bu kishi istura gitgen cenglerden Badir Cengi. Bu kishi Badir Cengi'de nihayetda ketta hizmat xaladi. Bu kishi az gindan gigen, boyu uzun, boylari uzun boladi. Hiz qani qangi bir kimseden qork meygan darajda bir casarat qatdiq boladi. Badir Cengi'de saflarini aralab durub, bu kishi musiklari yaqarab, askarlarini hamtizlab, bularga hamt demek, yura qatdiq bir hujumlar qilib. 8:31 Bu, bu cəngdə, müsulmallar həmmələri asboliçliyi yeqarəməsdən, müşriqlərgə qarşı yutuq attıq cəng qilişədi. Bu orəndə, Aba Ubeyde'gi yazılgan bir xalat boladi ki, mənə şu cəngdə bu kişi atası kafirlər damanında boladi. Aba Ubeyde'nin atası kafirlər damanında çıqqan boladi yu. Şu cəngdə u kişi atasını öldürədi. Atasını öldürəşke məcbur boladi. Səbəbi, atası bu kişini istab yürgen boladi öldürəşlikke. 9:01 bu qişi qaça veradi, atasdan qaça veradi, aqiri ilaci bomaygan orinda, qiliç bilan orib atasni öldiradi. Mənə şu, adam, demək, nə fəqat atasni öldirisdigi, bəlki atasni şahsiyatdigi boygan, shirkini öldiradi. Allah Ta'ala bu qişi haqidi, Mujadili surasdigi, Qadisami Allah surasdigi, لَا تَجِدُقَ مَنْ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَّا مِنْ آخِرِهِ وَادُونَ مَنْ حَادِ اللَّهَ وَرَسُولَهِ وَلَوْ كَانُوا أَهْبَاءَهُمْ 9:31 Siz, Peygamber Sallallahu alaihi wa sallamgi Allah Ta'ala ayetadi ki, siz Allahga ve ahirat günüge iman kiltirgan adamlarını, biran tabir qavmini, Allahga, Rasuliga düşmellik qiladigan adamlarını, özlergi dost goga halata tapmis. Gerçi, bular ataları busayam, dedi. Atası dobturib, Allah ve Rasuliga karsi bugan takdirde, düşmen boladigan busa, Allahga iman kiltirgan kimseler, gerçi ataları busaham, bu atalarini dost tutmaydiladib, Allah Ta'ala. 10:00 bu kishini qigen ishini aqilab durib ayatini nazil qildi indi. Bu kishin chali atasini rupari bolisdan qachudi, dekin, atasi ozu shu kishini har fayla biri shu yoli gechi qovriginiden aqiri macbur bolidi, so qili ckitarib ulusdi qeyndi. Dekin, bu kishini atasi, demekki, shi shiqti olib getdi, Allahi ki dushmen doyan halatdi oldi indi. Bu kishini qeyn bani Uhud cangi bolidi. Uhud cangi di, musulmallar bilan, musulgilar, 10:31 qatliq cen kiliş edi. Cengde yorush asnasıda, Aba Ubayda, shunasigi ahliyatediki halatini korup durub, müshriklar, na faqat musulmallar dustan ghaliba kilişdigi, belki, manashu cengde Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamgi suiqas kilişdikini köyünge tiyubbu iganligi bu kishin aynla biz edi. Xinin uchun, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamdi aldilaridan uzaqqa kitmagan halatda, 11:01 yallarida, onta adam, sahabalardan ontasi u kishini yallarida can qiladi, u shayladan bitasi Aba'ubayda bolad indi. Peygamber s.a.v. qayt qib arib can qigan taqdirda, ham bir gozu Peygamber s.a.v.da hareketladan qilayikyan, haturgan orillardan gozunu almazdi. Peygamber s.a.v.gi dinu ayatda, demayk, itibar qilib u kishini atrafiga nazar salib, su cingda u kishi istirag eti aldi. Bir xalat boladiki, bu kishini musliqilar atraftan ora balishad. 11:28 Abubakir raziyallahu anhuyan Peyamber s.a.v.ge ushe bayitda shash eladi. 11:56 Shundi, Abubaki r.a. r.u. ayetdi, keltirib ayetdi ki, min shundi kuchib geliyakkan bir atliqni kordim, askarini kordim. Ayetdim ki, tanimagan suratda, bu, yaxshilikib usan, dib ayetdim, diyidi. Bayan basam tarafki yugirib geliyakkan, bir adamni kordimda, alli parverdigar alam, buni kelistigin yaxshilikigin, dib ayetdim, diyidi. Branta bir muskil, bashkasi yugirib gelmesin, dib korib. Yakinkiginda, qarasan bu, Abubaki deyikan, diyidi. 12:25 Abubakiran Peyamber As-Sulamga shashil kitik kanda iki Abubayda shumishigilarda Peyamber As-Sulamdan ulaqtara tashilab durib, anay shu asnada Peyamber As-Sulamda jarahatlangan boladi. Boshlarga kirgan maqigan du bulgasini, temiri yan chekesiga, ikita yan chekesiga kirb kisgan boladi Peyamber As-Sulamda. O shish kirb kiti, o shish jarahatlangan boladi. Abubakir Peyamber As-Sulamdan ushan asnada chikarib tashilayiman diganda Abubayda itadiki, ey Abubakir, mengi koyub beryin ona. 12:53 Men özüm çıxarıqdaşlayimandir dürüb. Abaubayda onu qolubilan çıxarishqinmuganligidan tishilaribilan tishilaribilan çıxarishlikki harakat qiladi. Tishilaribilan bir tamanini çıxarigan vaqtda aldi tishidan bitasi chushadi. Qatdini maligidan, qat tishibilan qatis tortganligidan bir chushadi. Yena baska tamanidegi dubolga iskirgan jayini temir qop qoladi. Onu tortgan payitda hikginchi aldingi chukam chukadi. 13:23 shundan Abubakir raziyallaha anaytaydi ki, bu kisha biz icimizde shu asram idi, yani aldingi qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin qishi diliykin 13:53 Manabu, demek cengde, bu kishi, hamda bu kishi, atrafidey bugen kimselar, Peygamber sallallahu alayhi wa sallamda, müshriklarina suikaz klistikidan qutqarib qalashaydi. Xumbila, Peygamber sallallahu alayhi wa sallamda himaya qalib, taqqa, apçıq qetishaydi. Biyada, aligi, musulmalar cenge girishgen peytide, bazı kemançiler tomandan itaatsizlik, sadr bu gellig üçün, müshriklar arkadan kip turib, ulargi hamla qalashaydi. Xumda, musulmalar yut yekken orunda tarqalib turibca, sarasma qetishib qalashaydi. Xumda, 14:24 Müslumallar cüde bir qiyin xalat keçib qoyenla ki, müşriqlar anca ruhiyyatı tiklan itdurib, Müslumallar yiqat dik ucum qolishadi, shun asnasta Peygamber asramgiye suiqasti qalish maqchib oladi. Xu kshilar da demenki, hatta harakatin aqibati da Allah Ta'ala bu kshini suiqas qolishdi giydan qarib qolad indi. Bu kshini etib oytkanimizdik Peygamber sohlasi salamdi nazlari da Allahi dabar khususiyati baradi. Mana sahabalar ruwayatqili qalishadi ki, 14:55 yaman tamandan bir nasiraniylar geldi didi. Yaman tamandan bir nasiraniylar geldi di, vaygan, məsələsəm gə ayətdiçdi ki, çünə qə, siz, büzgə, öz'inglər razı bolə digan, öz'ingiz, büz üçün razı bolə digan bir adamdiyi barsiniz. Mal, duniya üçün qoşigan nasirlarimizda, biz geliş maqçilik bolədi, xündə bizi, aramızı açqla versin, halkı versin. Əlbətti silər, bu nasirda, nəhayatda, maqbul bolə digan dərəcidigi adam silər. 15:25 Yani biz insaflihislas, biz ishansiq boladiyan darajdigi adansilas. Dib, bir adamni, bir gecunaciliygini talab qilishgan payitdi. Bayaqanbar s.a.v. ayitadilar ki, bobdi, hali raq havaralinglar, hali kechiraq havaralinglar, min sizlarga ham ishansiliy bogan, ham kushlik bogan adamni koshib bereman, dibdir baytariyanda. Buna eskigen nankigin sahabalardi qalbida, kim iken bu kimsa digan, demik sawal payda buladi. 15:55 Ular, eshtikallara xar birlara qaniyidi, Bayamda As-Sulam, usha meni tallasi idi. Yani u kishi naqaytda kattas tad bergendi. Ham ishansilik, ham kushliy bojgan, kimsani sariya qoshi beremendigendi. Umar, raziyallaha n'ayim, etedilar ki, min, kichan bir amirlikga intilmagan idim. Meni su tallasindib, sunaqa barclikliki intilmagan idim. Lekin, mana shukunda, Bayamda As-Sulam, sun dedigandankigan, naqaytda sun istihaq qaldim. 16:24 peşinge irtabarib turdum. Peşin namaziga irtabarib turdumda, peşin namazigin nankigin, peygamber s.s.m.gi boynimi kutarib, uyakka qarasilar, u zamanigdan meni uzmi kursaçiki hareket qilib, uyakka qarasa biyadan uzmi kursaçiki hareket qilib, tayin ki, meni kursillarda, isteyikken bosa, meni kursillarda, meni tallasindar, hayalikisindib. Beşinde peyamber s.s.m.gi, demayk, ro parabolisiki hareket qilayardib. Xinda peyamber s.s.m.gidilar ki, Aba, Ubayda qayaldadib suradilardib. 16:55 həmin, məni, rəsulla digəndə, tərgən onindandib, Peyaməl-i Sıram u kşini aytlərdə, hər bir ummətdə işançliy bu gənd adamı bar, bu ummətdə en işançliy bu gənd adamı, Aba Ubeyda derdib durib, bu kşini ularga qoşub beredib. Bu nərsə demək Peyaməl-i Sıramdə, İslamdə, Allah'ın nəzdədə bu kşini cüzakətdə bir mertabəsi bar digə. 17:24 na bu nasi isharadir, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam tamaldan bu nasi gu ahlig edindi. Bu kishini yada hayati ge qaririgan busik. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam na faqat bu yamanliklari ki yanda qosh berisligi. Belki, nacirandan ki gyan adamlar buzga sunnatni, Qur'anini talim beradigan, bir shunday, bir yaxshi, bir shansli bogan adamda buzga qoshib bersiz diganda, shundahan Aba Abaydan qollarini usha bularga qoshib bergan. Bu kishi Aba Abayda, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam bilan birgaliqda, 17:56 islamda əvvəldən bərgəllikdə bular qoşa Mäkkədegi boyan qinqillərini qartıb, Bayamir Asulamda öz madrasalarda bu kişə təlim, tərbiye agenidi. Xini qüçün, Bayamir Asulam bulardan köyünü toqbo gəlligdən, məsbuliyyətli boladigan işlərgə, nəhayatda o manatliynini talab qaladigan işlərgə, mənəşoq kimsələrini, bayaq, məsasdan, ravakörüşlərini cönət ardindir. Bu kişə, 18:23 Baygambar sallallahu alayhi wa sallam di davrlarida ham nahayatda, amanatda, ishansli bolib, xayat kechirdilar. Baygambar sallallahu alayhi wa sallam dan kiyingi davrlarida ham, bu kishi wafati tukitgan dan kiyingi ham, bu kishi nahayat daradida ishansini, 5 bayambari suram bergen gu ahlilarini, ishansini qazanib xayat kechirdilar indi. Bana Abubakir raziyallaha an huni davrlarida ham, Umar raziyallaha an davrlarida ham, shundibir ali mawqilarda bu kishi davam etdi. 18:52 Umar raziyallaha anhunu dauriga ki gen payitlarida. Umar raziyallaha anhu, Abubakir xalife bolib turgen payitda, katta askerdi komandalligi Halid ibn Walid raziyallaha anhunu qolida ot turgenidi. Halid ibn Walid demek, butun islam askerlarini amiri katta komandani idi. Umar raziyallaha anhu, xalifaliki o trisligi bilan, 19:24 Qalidun Walidini qumandalini den chetlashtiratda, orniga Aba Ubeydani tayin qiladi. Buna sabablari bar, bazı anlar sabablarina isyadiki, chunki Qalidun Walid chun de bir sarkarda boladi ki, qayisi bir zangi qosun bilan kira digan busa, albatda qaliba xiladi yan bolad. Shuna xangi bir Allah ta'ala bu kishiga taktik quvatlarini bergan boladi. Umar Aziyallahin qorkan caylari, 19:51 Demek, qayisi bir cangi kirsik, albetli yutamizagan digan muslimallarda qalbida itqad bu qalishi gidan korqqanidi. Allahga siyanmastan, Khalid bu seyle, yutamizagan diganlarsa, bolishi gidan, bu qishi qorqqanini gidan, Khalidin balitini eskirlikten komandali da alatda ornige Aba'u Baydani komandankili saylinidi. Hamda, shuni maktub arkalik Aba'u Baydani yubaradi. Yani, Khalidin balit chetilatildi, ornigesiz emir kili saylandinizdi. 20:20 Aba Ubeydege maktub yollaydi. Ano usha payitda bular, Aba Ubeyde Khalidin walidini kumandalliga astaydi. Katta bir islam uchun canglarida vitasini boxtan kechir shekken bulaydi. Katta bir dushmange cang qilishekken bulaydi. Manashuyatda, Aba Ubeydege had gelib qoliga chushkandankigin, bu hadni yasharib af qoyaydi. Atdanki bu qishi, bu Khalidini shigaatini, 20:52 cəngdəgi başqarı, şun həsələrinə bu kişi sëndirişliyini hali midi? Yəni, ayta digan busa ki, siz shun endi, min boldum başda digan busa, xali vizgarishe komandallik mavqiyisi bugan, stratejiyelari, başqalari bugan, shun həsələrini saklab qolib, cəng ahirgi etkini gece, demek bu kişi xatmi görsetmestan yeşirib qolib. Bu cəngdə musulmallar qalaba qlişed. Bu, kattabir cəng boladi. Wallah, alam bu farslarga qarşım ikin cəng boli ikin boladi. Bunda musulmallar, 21:23 qatdiq bir qiyin qaynda qalaba qilishadi. Shunda qalabcayn tugiqan nankigin, Aba Ubayda, Khalidun Balitka, usha maktubni korsatadi. Shuu kumandaniydan boshigalligiyo, uzu saylangalligi torsi usha maktubni korsatadi. Hamda shuu maktub kiganadi, lib ayitkanda, e, Aba Ubayda, nima uchun kigan vaxti dili korsato omad zimingi? Sizgiyamin, caimini boshatib bergan bolardam. 21:52 Meni sizi, shiddatizi sindarib qoyisdiyini, bolyib qoyisdiyini xoqlamadim. Biz bu dunya maqsadi uchun, dunya uchun, baxslaqlig uchun, cihatqili ikganimiz yogu biz. Bu nasani, biz maqsad qoyiganimiz yogudi. Sunin uchun, bu qanday bolisdan qatdiyini azab, demek, meni bole mami amir, suz bole suzmi amir, kimi bolisimizdan qatdiyini azab, biz bun uchun amirlikki intilin baxslaq qoyiganimiz yogudi biytta. Deb u kishi sun dekili cavab beredilir indi. 22:21 Bu qishlarni xalasini xar ediyan busik, başladikdan budar intilişmagan, balki, aksincan qacişgan. Çünki şun gerisi masquliyatina xisqilişgan. Baygambar s.s. hadislarini birde, Abuzar r.a. baygambar s.s.dan sorid, Ey r.s. mingi ham bir amillikni vilayetli berseniz bir anda. Bir anda bir başlar onu berseniz. Diganda, baygambar s.s. Abuzar gaytidilar ki, Ey Abuzar, 22:50 Bu su soru yekken narsa amanatdir. Mas'uliyyat uzgersi amanatdir. Qiyamat güni hasratu nadamatdir. Illa bunu uzun haqqa bilan aladigan adamlar boladigan busa, bular bundan mustasnab bomasa, bu bashqaru hasratu nadamat boladi qiyamat gündedib. Bular, shunin uchun, bidda bularda hayatin halatini koradigan busik, 23:15 başlıqlıdan, yiqtçiliq üçün harkat qimagyan, belki, hatta başqaru qigandaham, ishin ahir qeci etkiz vasin dedib turib, asasi maqsadlari Quda uchun bugalligidan, islamda manifatini uyligan suratda, u qishigi qoyib beladi, qalibi xasil bugannan qigin, yataqibdan u qishigi xalatini tuxunturib ehtad eddi. Demek, bulardi, na faqat sozlari da bugan, Allah uchun cihat qilisi, Allah uchun azmat qilisi diganlasi, belki, amallaridaham, bulari su nesularini... 23:45 isbat edishkan irendi. Anandankigin, bu kishi, musulmallardi ortasida, birinci bobdurib, Amirul Umara digan namda agen, shu kishi boladlar indi. Amirlarini Amiri digan namda agen, birinci Aba'u Beyda, Amir ibn-i Carrar a.z. bolad. Yani musulmallarini, askerlari, atiradlari, qobbo gen, shulardi, 24:11 Töp emirlar boladigan busa, bu emirlarini üstüden en ketti emir qilib, Abao baydani saylangan boladi. Xini üçün bu kixige, emirul umara deyib durib, namni veriladi. Bu kixi emirul umara bolib doam etedi. Emirlarda emiri bolib doam etedi. Shica'ati bilan, taqvasi bilan, xini deyibir, zahidligi bilan, yuzi qatdik cenglerdi, farski qarxi busin, rungi qarxi busin, cenglerdi istiro getib, asasa mani umar raziyallaha anhu davrdi. 24:41 Fars imperiyasini qula dixaydi, hamda Rum imperiyasini anca ichige chikirib barishaydi. Mana xu nasilaydi, bu emirzi katta askari, Aba-u Baydani katta xizmatlari bogaynda. Adamlar bu kishige cita katta mawqay berish varaydi ki, bu kishini qolda katta qalabalar boli basqigayndan qigayn, bu kishini ca darajasini kotarishib, bu Aba-u Bayda onde, bunde edib, edishgan payitda, bu kishi butun xitba-xitdurib adamlarga chikibaytaydi ki, ey adamlar, min, 25:09 Bitte Qurayshdan bugan bir adamman xalas. Bir muslima adamman xalas. Bir anta adam, agar mindan taqwa bilan afzal bole digan busa, min ushe adamdi qiyimin icide bolishdiyni xalimin. Yani cide yakin bir ushe adamgi, cide Mekkem yapishvalishdiyni xalimin. Agar qaysi bir adam mindan gore taqvalar bole digan busa. Qizil adam mi, qizil talli mi, qara talli mi, min uchun farki yok. Qaysi bir adam mindan taqwadan, yukarib bole digan busa, taqwadan busa digan busa, 25:39 Men ushe adamdi, ushe qiyimidi, dediste bolish yini, men xoqliyimi. Shunakabir, men addi bir musulmanman halas deyib turib, bu kishi aytibot gyaldi. Bu kishi Shamda turgan vaqtlari da, Umar raziyallaha anhu Shamga barad. Baytul Maqdisini aclikga barad. Shundi, Baytul Maqdisini musulmanlar fatiqilisadi, shu, Aba'u Baydani kumandalli gasdi, musulmanlar fatiqiladi. Buna, tabshirishlikni, ular, Umar gesa, shunad, 26:08 qabul qualisigini aytisaydi, Umar raziyallaha anhu ushe baytilmaqduske, barad indi, ushe mahsul aqsanı qabul qualisigke. Bargan nankigin, bu kishi ushiddi Aba-u Baydani korad. Aba-u Baydani sorab, Aba-u Baydani korub, nahaytda birbirgi yaqin, bradar buganliyizan birbirgi uqcana dashib, nukilatda geni-geni Aba-u Bayda, ushu kumanda asker, kapti askerdi kumandani bugan halatida, bu kishini uylariga taklif qilab. 26:37 Bəz rəvayətlərdə gelədi ki, Өmər, sizdiki ge baramən digəndə, ya meniki ge barmayin, başqa ca ge barayin, dip, rat ditədi. Yok, meni aynan sizdiki ge baramən dip, Өmərdən adati bu genidi. Komandallar, askerlar, kapt adamlar, bulay digəmbulsa, ularna hayatu bilan qızı qaridi. Yəni, nusulmallardan kandey bir tamanı bilan bular aşıca hayat keçirişi yabdi. Kandey bir mayisatda yaşayabdi mi, və ki, bulmasa, nusulmallarda adli hayatta keçirişi yabdi mi? Şuna filan tekşirişli gücün, Өmər bularni tek 27:06 qalqani qalqani qalqani qalqani qalqani 27:38 Ya babayda, sizam adamlar qalyakgan nasillardan ciddi qoymab sista. Yani adamlar, yuylarla doğurlab, sunaq bayliklar, olcalarkatdaki gyaligidan adamlar, demek, yuncalarga itibar bilgandak, sizam özgi azrak bir qoymab sista shunasillardan, yuzgi bir qoymab sista diganda. Ey amirul nu'minin, bizdigi bari yetadigan cayimiz geci, bari oladigan cayimiz geci yetadi. Yani, yakanda oladigan adammiz bizgi shunasili kifaya qaladi. 28:07 Dib turib, bu kishi aytadilar yanda. Umar rasi Allahan hu bir günü, Aba Ubaidiga ketta bir hadayani ushi aytir atadda, ushi bir adamni jonasib turib aytadda, bir saat kisib turigin, keyn mingini babo geligini gelib aytasan diliydi. Aba Ubaidini uygi abar gendan kin, Aba Ubaidu ab turib, onu tez degene qaldirmastan, unge bir bölagini, bunge bir bölagini qalib tar qasib tashlaydi. Bir saatlik yanda, hech vaqasi alda qamaydi. Bu kishini, demek, hayati, maşnaqa, ham, 28:41 sahavatlik tamanda, ham zahidlik tamanda, yani dünyanı ikide bopturib istamagan adamlar bugan. Dünyaya gelishiye, demek bular dünyaya kipturgan orunda demek dünyadan özünsiygan adamlar bugan. Ala undankigin, bu kishini, yana ibratli bugan, halitlari zidi goblab otadi, manishlaridi bitasidan, bu kishin hayatima baynida basliklari yana hayatta qattigi itaat bulan eshe birtgallar. 29:15 Bir orinda itaat qimaydi. Umar r.a. bir orinda itaat qimaydi. Bu itaat qimaygan orini shunda boladi ki, bu kishi Sham tamanda askerdi komandanligi bilan 36.000 askerdi uz qolastı bugan halatda iyardaniygi, demek ki, Sham atrafidi turishgan boladi. Shunda ularini turgan sahrigi vaba iqib qaladi, vaba kesal iqib qaladi. 29:45 U shaqirib cahirilashgan shaharida wabaqtarq qab qoladi. Umar raziyallaha anhu bu kishini u shi shahar, u shi caiga barubqa gyaligini istigandan zudlik bilan, u sida wabaqtarqa gyaligini istigandani zudlik bilan maktubi ozadi. Ey ababayda, meni sizda ishim bar. Meni sizda ishim bar. Agar su hatam irtaman itibara diyon busa, kechki qamastan yol gechgin. Agar kech peyt itibara diyon busa, irtamangi qamastan yol gechgin, dili. 30:16 shu hati maktub baradi. Maktub bargandan ken, Aba Abayda ushi maktubini acib oqidi da, etadi ki, ozi, ey amiril mu'minin, min sizli maksad ingizni cushundim. Bundan, bu kishini maqigan maksadi, meni bu darddan, kesallikke, dicar buqqal istigimdan, demek, qutqar vamaxchilar. Shunda, u kishi maktubi ozadi ki, amiril mu'minin, min sizli maksad ingizni cushundim, meni enda afuqlasiz, 30:47 min maktub, mitib varganda, qatiyyatinizni min uchun indi bosh qoyib berasanda." Deb, bu kishiga, demak bunca, min askerdil komandani boygan adamman, min askerdini tashlab, bundi ixalatda, kital miyiman, deb turib, bu kishi maktubdi cunadvara denda. Bu kishi, payqambar s.a.vda hadislarini biladilar. Xinda hadisda geladi ki, mumin adamda ta onbilan wafat etishligi, un uchun shahidlik ikanligini, 31:16 ta'un bilan, yani vaba bilan insan oladigan bolsa, sabr qiladigan bolsa, bu kesallik unga shahidlikni birad. Xu vaba bilan olgan adam, shahid bolib olad digan, hadislarina bilgalligidan, o shidda qalishlikni bu kishe afzal bilad indi. Umar r.a. hundan kinina bir maktub yolla baytadi ki, bu mese, yanadigi bar, baska shaharga ottinglar bu mese didi. O shi, otkan paytada bu kishige ham, yani, 31:43 Vabaa kesali yetib qiladi bu qishiga ham, rushiddi wafatu hazir bukdurgan paytidi, 36.000 askerdan sakatgini 6.000 askergini bu kesallikdan utulub qaladidi. Baygamar s.s.da hadislari baridi, bran bir shahaddi vabaa atar qigan busi, uyeddan chqiminlar, hamda uyedke kiriminlar. Uyedke kiriminlaram, uyedde bugenlar, uyedden... 32:11 çıxıb qetmiynlaram, çünki kəsəlliyinin tarqalçlikiye səbəb bo miynlar? Qeynindeki geyn, Bayan Balsamdimiye hadislari vabu atar qigan caygiye, kirmaslikke bugan buyuruqlari barida, kirmaslikke bugan buyuruğu bu, kəsəllikke insan kəsəl bugan caygiye özün urmaysan, icide bolib kəsəllik bilan kəsəllani qoygan buse, tashqar geciki bu kəsəlliyini tarqatmasan. Çünki sabar qilib turgan adamga Bayan Balsamdimiye shahidlikni vaadaxi gandlarimda. 32:41 Bu kishi ham dimak ushetta, sabar qilib turadi, bu kishi ham usha dart yitadi. Bu kishini maktubu umar giygan payitda, umar qatdiq yigilaydi. Qatdiq yigilaydi. Abaubayda wafat etsib dimi diganda, yox wafat etmabdiyo, dekin, ulima yaqin bukdi. Yani, u etta turadigan busa, albat dindi, babatiga digan bugandan kin, aksar halatladda wafat etadi bu adam. Dib turib, dimak yiganda, haqqatan, 33:11 Abaubaydege, o shi qisqa mundurta, Abaaka salil uchargoladi bu qishi yiham. O shi olum tusha qibu ziyotgan baytida askarlarga u qishi uzlari qtab qoladilaq. U qishini qolasda, faqatkin ayto itkanimizdik, 6.000 askar triq qoladi xalaz. Askarga Mu'azib Nijaban r.a.ni amir qilib sayilab durib, shungi u qishigi topchiradilarda gen askarlarin ortasda uzlarini qilalibir qutbalarini qoladindi. 33:40 Yani, dunya manashunasadan ibarat. Ah, hichkan chokamasasilar ham biz yadkan halatga gelasilar. Yani, hichkim, demayk, u olumdan kutulubqa meydi, aqibatdan ikin kutulubqa meydi dib, askarga özana, aqirga vasiyyatgana vasiyyat qalib aytadlar. Bu kishi, on sakkiz, on sakkizin chidiri yilda, ellik dorkma, ellik alti yaslara da vafat itadyan. Peygamber s.a.v. demayk bu kishini, hakikatdan bu... 34:09 ummetni amani dar kisi div sifetli gani gini, bu kisi öz xayatlari da tatbik qilib amalgi oshqadina. Bu kisi masbul bolib, jawabgar bogan paytida, askarga in katta komandan bogan paytida, askarga bu kisi xizmat qilab. Bu kisi na mashkur geblari dan barida, uqlarini amiri, ularini khadimi boladi digan. Yani askarini amiri, askarini khadimi boladi digan. Boladi digan, demik özlari na fikirlari baribda. 34:39 askarga, emir bulishligi qaramastan bu kisha askarga gob hizmat qilayadla. Uzlar amasa ham askarini muqaddam qilayadla. Ulcalarda ham, boshqa nasilarda ham askarini muqaddam qilayadla. Bu kishini Umar raziyallaha anhu wafatlaradan ki incizi gob istadilar, Aba Ubaidana. Aittilar hattanki Umar raziyallaha anhu wafat iclilardan aldan, agar Aba Ubaida trik bugandaydi, 35:09 min u kishini özümlü ordumga xalifa qalib qaldirgan bolardim. Agar rabbim minna sor edigan busa, sen kimni xalifa qalib qaldirdin ummetka digan buganda, min seni, hamda rasulini, en ishansli bugan adami, Aba Ubeydani, xalifa qalib qaldirdim ditgan bolardim dili. Bu kishi, Umar raziyallahu anhu, bir kini sahabalarini içige kiradi. Shundi, geplasi oturganda ayitadi ki, arzu qilindar dit. Yani bir arzu qilindar, 35:40 diganida bax sahabalar ayitayda, shunakabir kattabir bayligimiz diganda Allahin yolgi saraflari dikdiydi birisi. Yena birisi, bir quvad, bir baska nasilar diganda islami yolgi xizmati xizmati xizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati hizmati 36:09 shunu umut qilayardim, shunu arzul qilayardim. Aba Abay digi oxxigan adamlar, mənə shuyu yüde tolu bulsaydi, bir qancı qancı bolus yigini Allah ta'ladan umut qilayardim. Dep tiri bu kishi, demek, Aba Abay digi oxxigan adamlar ki, bolus yigini Allahdan sorimandib ekkendi. Sebabi beycizmez, chinki bu kishini hayat davrida, xar bir orinda, xar bir xalitda qoygan ishlarini, masquliyatlan yandashligi, shu, baygambar suresinin bu kishini, 36:37 xam ixanxliy bo gyan adamdib, xam kuxliy bo gyan adamdib sifatla gyanliylarini bu kuxi tola suratda aqliylar. Xamda 18-ci ilde bu kuxi Yardaniyya diyarida, Xamda, yani Xam Yardaniyya diyarida wafat idadilar indi. Allah Ta'ala bu kuxina gunahlarini mafrat qisan, botul musulmallardan yaxdi bilan mukafat lasan. Allah Ta'ala ne, demek bu kuxina... 37:03 Allah'ın huzurda bu kışda hizmətlərə İslamga nisbətən, Allah'a nisbətən qıgan hizmətlərə cüda uluq, shu bilan Allah Ta'ala bütün Müslümanlarda sahibdan bu kışa nə dimayt, mükafatlar nə dimayt. Dimayt bu kışa, bu İslamdagi komandallarını bit təsil uganat. Bu kış kəbi, shu amanatdar uganat, həm də şicatli, kuvatli uganat, amanat, eshnatil komandallar, İslam ümmeti də cüda köflə bət kəndi. Hatta sahabəlarni islər də həm, 37:35 qancha-qanchasi baridi. Allah Ta'ala bu islamda awwali da, manashna qangi shakhslarina yetistirib shqarganidi. Kini uchon, bular mana xazirgi gün gece boladigan busa, xammalarini, ushe sahabalarini, xammalarini yaxdik bilan islinidi. Bular haqiqatda, ummatni, qiyamat gece maqdalina digan tingi yox bugan shakhslariga aylanidi. Nemege ki, bulariga, baygambar salasulam gu ahlik berganidi. Baygambar salasulam albatda, 38:06 Allahni bildirgan narsasi bilan yuaxlik berardi. Bu kishi, umrini aqirlari gechi, ushe Qaym al-Islami birgan yuaxligini amalga ashirik deshadlari. Mana gördik, bu kishini xayatu digi ibratli bagan orillardi. Musulmallar, qachani ki, birbirlarigan islatan xalilari digini adawat bomidigan busi. Mana, bu kishi askar astidi, Khali ibn Walid askari basda turganidi. 38:40 İkeləsinə, bir-birige nisbətan qalbide adavat digənləsə, umuman bomagən. Şunu üçün, beddə min bolamammı başlıq, bu boladim başlıq, yəni bir-birini isqana qangi bir başlıq talaşib kemsitməgən, belki aksinçə qiladigan orullarini bacarvasin digib imkaniyyat berib qoygan, bu orulları, demək, bu, musulmallarda boladigan halat xalas bunasda. Musulmallarda isi deyem, Allah üçün halis boladigan kişilarda bolada xalas endi. Anamdankigin, 39:09 bu kishini yana ibratdii bogan orlaridan, islam uchini bogan khizmatlari, Peygamber Sallallahu alaihi wa sallamdi qattik himayi qalishlari, janini tikib bu sahib. Hatta inki, mene Peygamber Sallallahu alaihi wa sallam giyitgan Azardan u kishini qutqarishlig uchun, Azar alamdan qutqarishlig uchun, hatta tishilari bilan bu sahib tibirini sugunib. Hatta inki, bir tishishkandan ki, ikkintisi ge toqtab qamastan, ikkintisi ge, ushe tishi bilan mahkem ushtab chikarigan payitda, ikkintisi ge tishi donam acralishgi qaramastan. 39:38 bular Peyyamberislamda nihayetda ximayaqatliq, ximayaqiganligi hamda, hu kishi uchun, hatdanki, jahanini biradigan darajiga itibariganligi. Bu narsegi ham, manashi, islam daribiyasi bulani, shu darajiga itkizdendi. Adamlarini bu halislik darajisi giyitgizadigan narse, faqat gini islami buladi xala. Islamda gini insani hamin hasistan vazgich birishgini. Awvalda bugan bu nasilar. Lekin, gengi peytilarda adamlarida, 40:06 Allah uchun khalislik bugan nasi kamayib zaiflash qo gyaligidan, duniya mahabbat odamladin qalbilargi kirib qo gyaligidan, aksinchi bulardi xalati da, basliqni ini brogi surta digan busa, hadirgi peytladda basliq uchun, demek, har nasini xalishi ki, hatta ki, musulmallaram tayyar buf qalisti. Brodi qaralasli, ikmin brodi, hatta ki, tukumadlar uyusdursi ki, baska nasiladana musulmallar, demek, tat tartishmaya qaldi. Bunarsa, demek, musulmallardi, 40:34 imallarini, zaifligi, qalblarini gini adavat bilan toluq qoganligini, bunaysa, alamati goladigini halas. Bularda mana, bittilarini tarixini aytiboddiyi halas, bunda kanci-kanci, yana biz aytibodmigan kanci tamallari baradi, ibrat oladigin orullari, jude qob, buber shaxslar, bitti shaxsgini bogan halas. Bonaqa bogan shaxslarda mana, bulardan kuru yukar, bogan shaxslaman, Abubakir, Umar, Osman, Ali, baska sahabalar dem koradigan musik, 41:06 Alahida xar bittalara alahida alahida dimak katda bir ülkan bir shahsiyyatlar bugan ki, musulmallarga, qogan xazirga chikiladiga ummetlarga, köb tamallama dimak ibrat boladiga orulara nahayatda köb hindi. Allah ta'alar buzlarla uşa yaxshilarga uzun oxshachligam insanda fazilat boladindi. Yaxshilardik bolanmasigam, lekin uxshachligamiz biz uxsun katda bir fazilat boladi. Bularna tarixlari... 41:35 fəqat yinə bölüb ötüketkən narsidib örgətilinməsdən bəlki bizgə, biz yaşlarimizgə, hatta kettələrimizgə həm, həmə sahidi adamlarimizgə ibrat alishligi buladigan, ibrat alinadigan bir suratda qaraşligimiz, bu narsillardan ibrat alishligimiz mek lazım, gerek buladindi.