Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين الصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين 0:28 ayetlerin tafsiri torusda gebleşib ötken edik. Bugun isa inshaAllah, Bakara surasinin tafsirige kirishamiz. Bakara surasi, Madinede nazil bugen suralardan berisi bolib, Quran digi en uzun surax sablanadi. Ayetleri ham 286 ayetden ibarattir. Madinede nazil bugen suralarini mavzusi, 0:57 Asasan, islami camiyetke lazim boladigan, shariyat fikumlari, hamdi ushi camiyet muhtac boladigan, goblab fikumlar, masalilar, manashu nasilarini bahs qiladi. Bakara suras xidaham, hali bizda, insha Allah, kil guysi kingi daslarimizda otadi, goblab shariyatke alaqadar bogan fikumlar, shubilan bir galikta. 1:28 Bir qancha qistalar utadi ki, cumladan, Bani Israel qabilasida bugan, Musa a.s.ni ummeti bulmish Bani Israelda bugan, bir waki'a, yani bir qatil, bir kishi, baska bir adamni öldirib qayadda, ana undanki nusha qatilini, tapishlik meselesi bu iqe, Musa a.s.ge muracad qilisadi. Musa a.s. isa ularga, 1:57 Allah tamamdan bildirilgan xabar boyiche, bir malni, soyishlikni, hamdi ushani salibilan, ulgan adamni uradigan busa, u taralib, kim uldirgalligini, ayichligini, xabarini beradi. Man ushi qissa ham kilib otadi. Ani ushi qissani munasibati bilan, bu surage, Bakara surasi deb, verilgan, nam verilgan. Bakara, yani ushi, ushi qissada zikir qalingan, mal, yani sigir. 2:26 maanasini ifadakaladi. Bakara surasini fazilatlari torusda biraz aytibotadigan musik, Baygamir sallallahu alaihi wa sallamdan bir qancha hadislardi kiladi. Awala hadislerden barisi, An-i Imran surasini, Bakara surasini kib oqinlar qiyamat gondi. Bu, guya inki, insanin usta turadigan bulut gabi kiladi. Hamdi, ushe suralarini oqigan insanini, shafaat qalisligi torusda aytibotiladi. 2:53 Yana undan tashkari Bakara surasini uyda okup turusluyik. Uch gunda var khatma qup turusluyik shu surani. Cunki bu suragi batala dib, yani sihirgarlar, boshkalar qadr bulanmaydi. Yana undan tashkari qaysi bir uyda shu Bakara surasi okula digan busa, shaytan yakalashanmaydi, uchgun gecidi giradi. Undan tashkari yana Peygamber s.s. bu suragi Allahi deyti var vergarligi, hatta inki Bakara surasini yotlagan. 3:22 bu u shir peymelisam davrlarida Bakara surasini yarligin kimselarini daracalara haqqida peymelisam Allahida itibar bilan edgan sozlari ham bar. Mana bu suragi kirishadigan bosik, Allah ta'ala bu surani manadan uzilgan hariflari bilan baslaydi. Bungi u shash suralarini baslarida hariflarini gelisligi, barganca suralarda bobdurib, bu nasalar toroslu alinlani, bu hariflarini gelisligi toroslu alinlani xtilafi bar. 3:53 Lekin, ularna arasda manoga yaqin bugana haqda. Bu, muallifham ay tibutadi ki, alif, la, mim, al-hurufun muqatta'lil isharati ila yajazi il-Qur'an, manodan üzulgan harflar, yani yaki-yaki suratda kila digan harflar, bular Qur'anini mucize ikenliyiga ishara qalishtiki chundurdi. Bu, Qur'an-ı Kerim haqidatan mucize bugan kitab. Bu, 4:23 mənəşu əlifba hariflərədən tartbiləngəndir, tüzülgəndir. Allah Ta'ala həm, mənəşu surə bilən, mənəşu Qur'an-ı Kerim bilən, bütün insaniyyətini aciz qaldırgən. Aciz qaldırgən digəndi mənası, təhaddə digəndi mənası, yəni qoliylərdən gelə digəndi mūsə, şüngə uxşəgən surələrini, şüngə uxşəgən ayetlərini, keltirinlərdib durub, Allah Ta'ala uşa müşriklərini, bütün ərəblərini, həmməsini, 4:53 Aziz qaldir gandar. Mena bu surana, demek Allah Ta'ala alif, la, mim deb başda gandankin, aytib utadiki, zalikal kitabu la rayba fih. Yani, alimlar, mene şu suralarna, şu harf-muqattaatlar gigan suralarna, küzadislik arqali aytisadiki, qaysi bir suralarda, şu harf-muqattaatlar ilan başdangan busa, ushi suralarda qibraq. 5:18 Qur'an haqqada ma'lumat beriladdi. Yo ushus harflardan kiillay, yo kibumisa, bir qanca ayatlari utkandan kiil, Qur'an haqqada ma'lumat beriladdi. Mana bu surada ham ayni manash harflardan izi geyla, dhalikal kitabu la rayba fih, deyib durib Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerim haqqada geyabir botadi. Mana bu kitab, yani Qur'an-ı Kitab, Qur'an-ı Kerim, bu, hicqana qangi bir shubha yok bugen kitabdardidi. Demek insan, 5:46 Qur'an-ı Kerimini uqiraykan, undayki gyan harbir ayatlari, harbir hattaynki hariflarini ham, albatta Allah Ta'ala damaundan ikanligini anq suratda bilaydi, hic qana qanga o insanda shayq shubah diganlarsa qalmaydi ki, bu Allahni kelami imas miqin, yaqibimisi bu hariflar Qur'an-ı Kerimde qoshilqa gyanmikin digan shayq shubah kimi idi. Aksinca, baska kitablarini korilaydi gyanbosa. 6:14 Tawrat, Incil busan, Zabur busan, bularini koriladigan busa, albatta bularini oqiyyatgan insan, gerchi mumil adam oqiyyadigan busa, ham bunda shubhada buladi. Bu, Allah Ta'ala otomanda nazil qilingan ayat bu iqe qayam mi? Yo ki, unge özgarish kullari girib, özgarib gitgam mi? Ani ushundan shubhada bulad, lekin Qur'ani Kerim barasda buladigan busa, hech qana qangi shubha yok dubdurub Allah Ta'ala bayan qiliyabdi. Sebabi, Allah Ta'ala bu Qur'ani Kerimini 6:41 uz qifzi himayasigi ogan toluq suratda saklar ogandar. Hadal Qur'an la shakki fiyi annahu tanzilul haqimil alim. Bu Qur'an-i Karim albatda hikmatli bogan, bilimdan bogan, zat-tamanida nazil qanigan ikanligida hechqana qangi shubah yokdur. Hudallil muttaqin. Demek bu kitabni Allah Ta'ala taqwadarlar uchun hidayat dibbirda. Taqwadarlar uchun hayat yolu dibbirda. 7:10 Taqwadariladib kiltirishligini, albette bundan hama insandar ham imas, belki birin cinawibadda, insan, igar mu'min boladigam busa, hamda mu'minlik sifatlargi igi bolib, ziyadaraq, taqwa manasigi ham igi boladigam busa, albette Qur'an-ı Kerimdan faydalanishligi, kubraq bolarekam. Shunda imana ayitibutadiki, murshidun vahadin li ahlil iman, alladine yakhafuna azab Allah, fayam tathiluna awamira, vayajdanibuna nawahiya, 7:39 Allah Ta'ala'na azabdan qorqadigan, ahli imanlar uchun, mu'min kimselar uchun, bu, yollamadir, yol korsatu uchidir. Ana şu sebablik ular, Allah Ta'ala'na buyruklariga boy sunadilar, Allah'nin qaytarqlarida tiladilar. Al-ladhina yu'minuna bil-qayb. Demek, manabuyidda, mu'min ugan, uttaqin ugan, kimselarinin birinci sifatini Allah Ta'ala zikir qalib utiyat. 8:08 هُدَلِّ الْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ 8:30 Işlər, məsəllər bu gəldig üçün, mu'min odamnı, birinç növbətdə qaladigan narsası, uşa, qayibki iman kelpirsiyden başlaştigi bolada. Ayyu saddiquna bima qaba an avsarihi minal cendati van nar, wal melaikati wal jinni as sirati wal mizan. Yani, bular, taqwadar bugan kimselar, gözlerden qayib bugan, gözlergi korunmidigan, hazirgi payitda cendatka ham, dozakka, parishtalarga ham, cinlarga ham. 8:59 qiyamatda cehannam üstiyo qoyladiyan sirat köpriyige, hamda qiyamatda amallarini tartislik usun qoyladiyan tarazige, manasun asilarini hammasiga iman keldirib, tasdikli edilar. Bundan tashkar ular. Elbette, mana bu orinda birinci ularini iman keldirishligini gapirib otkannan kigin, ikkinci orinda bular bu bilan cikilinmestan belki, bu narsana artidan amal qilishlikki otadilar. Demek, taqwadarlarini sifatlaridan yana birisi, 9:27 qaibki imankil tishlik bilan birgalikta ular, amalda bardavan bolajgan kimselardir. Wayuqi muna sh-saleh, namazni barba itadilar, yani namazni toluq mükemmel suratta ada itadilar. Buna khushu qilishlik bilan, qalb khazirligi bilan, cesadlarin toluq suratta boy sunishligi bilan, mükemmel suratta ada itadilar dada. Wa min ma razaqna ahmi yunfiqun, shunindik bu mu'minlar, bashkalargi ham manfaatit qilishlikki harekat qilishada. 9:56 Bu, ularna manabu irtikilgan üçünche sifatlaradar. Ular, biz infaq qalib birgin nasilarmizdan, yani Allah Ta'ala ular infaq qalib birgin nasilardan, infaq qaladlar, ristantrib birgin nasilardan infaq qaladlar dilar. Yu'adduna zakata amualihim, wa yunfiquna fi wujuhil diri wal ihsani alil fukarayi wal masakin, bular mallarini zakatini adaitadlar. Farz bolgan zakatini adaitadlar. Shuningdik, 10:26 kəmbəxal, miskillərgə ihsan qilişlik, yaxşlik qilişlik yolları da molklarına infaq qiladlar, sarf etadlar. Manabuh yuqardigi bugen taqvadarlarına bir cümle sifatları bular demek, birinci növbette etxadları mükemmel suratta buladir, ikintisi, özleri amal qilişlikke ötishadir, üçintisi isə, başqalarını ham manfaatlandirishlikke harakat qilişadir. 10:52 Shunin dek, yana Allah Ta'ala bu taqwadar bugan kimselarini sifadlarina davam ettirib etedi ki, Val-ladini yu'minuna bima unzula ilayk, sizga nazil qalingan, Qur'ani Kerimga, büyük bugan Qur'anga, ular iman keltiradilad dedi. Yukardigi bugan, iman keltirishlik, qaybki iman keltirishi boladigan busa, ikkenci iman keltirishlik surati bularda, Allah usha kulladigigan kitablari, peyamad samni, 11:20 qolda apkigan kitablari, özlari ham Allah Ta'ala tamandan peygamber ikalligi, bular iman kiltirib, tasdik itadlar. Vama unzilemin qablik. Xunindik, bu kitab, bu din, awalgi dinlarini doldurucub upkiganligi uchun, hammasi bir mishkatdan, bir mambadan alinganligi uchun, albat tamamin bugan kimselar, awaldigi bugan, nazil qalingan kitablargi ham, awaldigi bugan. 11:47 peygambarlarga ham iman keltiradlar, manashu sifatna ham buyutdi, Allah ta'ala zikir qalib ötyabdi. Demek, sizdan aldin nazil qilingen sahifilar busun, samavi kitoblar busun, bular manazabur idi, tavrat, incil, bu kitoblar o shibaytda, ma'lum boygan, mashfur boygan kitoblar idi, bazı qavumlarinin kollarida istimaldi idi, gerchi, özgayatishli kiritib getilgan taqdirda ham, çünün kün manashu nasilat dorsu Quranina, baska orunlarda ham zikir qilnadi. Ozu, aslda, 12:17 Allah Ta'ala tamaandan cide köple kütablar nazil qilingen, deyikin, bu kütablar yok bu kitgalligi uxun. Uxib peyamilisam giygen peydilere de, adamlarin isteyimalinda bu megalligi uxun, bu nesilar haqidi bizlargi tafsili bilen beyan qalib ötmegen. Belki, peygambarlargi kütablar nazil qigalligi, doğrusda Allah Ta'ala başka bir ayetlerde zikir qalib ötadi. Vabil akhiratihum yukinun, shuningdik. 12:44 mu'min bugan, taqwadar bugan kimselarina yanabir sifatlaridan, bular, ahirat günüge anıq suratda ishanadilardidi. Demek, mu'min bugan adamlarina iman kiltirishligi, etqad qilishligi toğristi, hamda ularina amal qilishligi, başgalarini imna nifatlantirishligi toğristi, manabu, qisqa bugan ayatlarda, Allah Ta'ala, hamma asas bugan masallarina zikir qalib ötti. Bular, xsabna ham, 13:14 qiyamat gündə buladiyan isab kitab busan. Caza, cazaz digan suz arapqilda ikki istimal bulan istadiladi. Mukafatna ham cazadi iladi, cazalashlikna ham cazadi iladi. Yani, insan amaliga baladiyan narsani cazadi baytiladi. Ha u mukafat busan, ha u caza busan. Manashun narsalarini qat'i bugan suratda tastiq itadadib kiltiriyatdi. Bular, u narsage iman kiltiriganda hisqana qangi shak shubha, 13:43 qoran qalmaydi, shayq shubayga qoran qalmaydi. Ula'ika ala hudam mir rabbihim. Ana xov, mana shum deyibuygan sifatlarga iyyibuygan kimselar. Bularna aqibatini mabulat. Bularga Allah Ta'ala bunca qiladigan amallariga qandi mikafat birada. Ana ushalar haqqada Allah Ta'ala bayan qalabaytadi ki, ula'ika ala hudam mir rabbihim. Ana usha kimselar. Bular, rabbilar tamandan hidayattedir. Rabbilar tamandan doğru qorsatilgan 14:13 yoldadir, manashundi sifatki iki boladigan kimselar, demek, bular izzat, hamda ululik, rabbi islamandan, nurda, hamda, andadir, dili. Yani, bular, ham, angi, yuqariboyan kimselar, hamda, bularda, yuriyatgan yollara, nur bulan tulaki, bu yolda, ichqandi, adashmastan, kitadilar. Wa ulaki humul muftihun, shunindik, duniyada, manashundik, hidayatta, nurda bolib, bolishiglan birgalikta, bular, ahiratta ham, 14:42 Toluq, muaffaqa etki irisadigan kimsalardir. Ular, al-fa'izun bi kulli mahbubin wa matlub min na'imin jannati wa thawabiha wa ru'yati rabbihim jalla wa ala fi janani l-khud wa huwa na'imul akbar li ahli l-jannat. Bular, insallar uchun, harbir sünni buganlarsa, harbir talab qanadiganlarsa, bu, jannatta nimetlara busan, jannattaki bular birladiyan sawablar busan, bulardaki inkatta nimet bulmish, Allah Azza wa Jallani jannatlarda, 15:12 özünü, körüçlik busun, mənəşu nəsillərinin bercəsigi bular erişədiyan kimsələrdir, deyirə. Mənəşun deyqilib, Allah Ta'ala, mü'min, taqwadar bugən, yaxşı, salih bugən, mü'minlərinin sıfatları da, beş ayetini zikirxırdı. Mənəşu bilan, aytu ütkənimizdik, mü'min, kişi, bolüçligi, kirak bugən, iman qindi iman cihat edən, emal cihat edən, 15:37 başqa lal manfaid kirtirishi cihatidan hasil asas bugan nasilarini manashi 5 ayatda jaqilib kirtirib oddi. Ana ondanki yen Allah Ta'ala bularini mukabildigi bugan taifalar torosi gapirib oddi. Elbette, hamma ham mu'min imez, hamma ham Allah Ta'ala aitgan yoldi yura vermeydi, Allah Ta'alani ulkan mukafatlargi irishi vermeydi. Bu yodda basqa bir taifadigi adamlar ham bar ki, bular haqda Allah Ta'ala ana qashqar kafrilar bugalli uchun iki ayatni 16:06 zikir qalislik bilan kifayilinadi. Soyn, Allah Ta'ala kafir bugan, cinayetci kimselarinin sfatlari barasta ikti ayetini zikir qalib. Ular haqad ayitadi ki, innalladina keferu, kafir bugan kimselar, yani ular Allah Ta'ala'ni berliginan inkar itadilar. Peygamberlarni isa, yalgamçige çikaradilar. Ana ushan digi bugan kimselar, demek Allahgi ahmi iman kiltirmaydi, peygambarlargi ahmi iman kiltirmaygan nankigen, siz ana ushan digi bugan kimselarini, 16:35 agi ahlantiru beresisi mi? Möki, agi ahlantiru bermesisi mi? Bari bir ular iman kendirmeydilar. Sababin, Allah Ta'ala unnanki ingi ayetini zikir qilib ötadi. Ay, yetisabu indihum takhwifut. Sizli ularini agi ahlantirishligingi, sizli doza azabidan ularini qorkitishligingiz bosan, yoyki ularini agi ahlantirmastan, qorkitmastan, suni tashlab qoyingishligingiz bosan, bari bir 16:59 ular harqan ca harqat qigan taqidirizda ham ular barabar iman kiltirmaydilar. La yusaddiqona bi maji itahum bihi minan nurin mubin, falay tazhabu nafsuka alayhim hasarat. Demek, siz qab qigan, qaçqa, qaçq boqyan nurdini ular tasdiq etmaydilar. Qur'ani Karimga ham iman kiltirmaydilar, ona qabol etmaydilar. Ana shum deyikan, siz nafsiniz ularga iman kiltirmayalliyika, jidaham hasaratna damadda qiyub yanmasin. 17:26 Çünki, bəyğəmbət s.s.nə adətləri bu gənə də, əvvəl, şun ik-ikidən xoqlərdi ki, əşe, müşrik bu gənlər, müşriklər nikətləri iman giy kirsə. Hattə, əzən cüdeyim ki, yuhtir vər hərdi, b.s.nə, ulərni davat qilişniyik, ulərni əşe, kifur xalatdi yurishniyik. Ənə, əşe, nəsrlərdən, Allah ta'ala, başqa ayətlərddəyim kiri qeltir və ötə də. 17:46 la'allaka baykhiyon nasiqa ala allaykunu mu'minin, ular di iman kiltirmaya ganyaga si ozynizda xalaq qimayin, yoy ki cidaym ozynizda sqibib varmayin digan mazmanda. Mana buyurttaham, ular nasiqa. Harqan cigigan taqdirizda ham, ular iman kiltirmaydi sababi, xatamallahu ala kulubihim, ay taba'a alayha bi sabibi kufrihim. Ularna kafir gugalliklari sabablik, Allah Ta'ala qalblarina muhrlab qoydi. Ongi, heçgana qangi iman diganlar saham kirmaydi, 18:16 Nur ham yarishtirmayda. Goyayn ki, ka annaha mu'ammaya, la tafqahuma tasma. Goyayn ki, ular qalblari kur. Ic aytekke, ixtekke nasilarina, rantasita qaliyur, kurmayda, qishuncha ham hasil qalishmaydadida. Wa ala sam'ihim, gisha, wa ala sam'ihim, wa ala bisarihim, gisha, khatimallahu ala kulubihim, wa ala sam'ihim. Allah ta'ala ulami qalblarga ham muhrubaskan, 18:46 shunindik ularina qulaqlariga ham muhru baskandir. Goyayin ki ular esitmeydigan, korlar kaba ular haqni esitmeydilar. Goyki bu musa özlarina esitmigallik ki anadilar. Shunindik ularini qozlarida ham parda bar, tozqlar bar. Shunindik ular hidayet, iman nuruna kormeydilar dili. Xob, mana shundik kimselar, sifatlara mana shundik busa, Allah ki kafir busa, peygamberlarina inkar edib ularina. 19:13 qabul etishmese, ular apkigan nasilarini iman kiltirib, ulan ham qabul etishmey digan bosa, xo, bundi ugan kimsilarini akibatini ma bolad? Yukardi ugan kimsilarinlan barxanma? Yok, betta Allah Ta'ala ularini akibat haqida qisqa ayetde ayetli otiyabdi ki, wa lahum azabun azim, ular uchun jüdayam katta jüdayam ulkan azab bolad, dedi. Demek Allah Ta'ala büyüklik bilan sifatlayabdi mi? Demek addi bir insan, büyüklik bilan sifatlayabdi, 19:43 Cüdeyem kette farq bar. Masalan, bazen, bir sfatlashligi da bir tamalini sfatlashligi da, baska bir tamalini sfatlashligi dan farq qaladi. Bar, ad digine, yash bala etse ki, minde cüdeyem köp pulun bardiyse. Ehtimal, tasavvur karishimiz bar, min son bardir, min son bardir. Xuni köp dil bilad. Deyikin, kette bir boy bugan adam, cüdeyem kette boyligi ki bugan adam, min cüdeyem kette boyligin bardiyse, ona, cüdeyem kette dibi etikken narsasi, 20:12 iskina balana, judeyam qab digan narsasdan demek ki, iskin farq qaladi. Demek, Allah Ta'ala ularga nisbetan byuk azab bar digibdi, u byuk azabdigi haqqadda Allah Ta'ala sudatliy digan daracida haddan paskari ahir, hamda byuk bolar agam. Walahum fil a'khirati azabun shalit. Ular uchon a'khiratta judeyam qaddiq azab bar. Bu azab ulardan hican uzilmiy digan, davami suratta bola digan azabdir. 20:39 wal ayatu ala sabili tashbihi wad tamsil ki annahum qati'u minal bahayin demek ayat goyayn ki bir tashbihi qalishlik ularna tamsil keltiri misal keltirishlik yolu da qarala digan busa bu kafir bugan kimselar goyayn ki bir hayvallardan bir qodas qabidar ular shunmaydilar ham haqni ishtmaydilar ham shunmaydilar ham shu bilan bilgalikda ular haqil ham yurucuk qormaydilar chunki bular 21:07 Atqalu hadiyil hawaz, bu uzlardigi qas tuygu sezgi orgarlari busun, masi o nasilarinam issis qaldirishgan. Ular bu nasilarinam is tatishmaydi ham. Thumma tahaddasatil ayat anil munafiqiyin. Fi salasi ashirta ayat. Dittanbih ala annahum aqbah minal kuffaq. Ana undan qiyan. Demek, barinci Allah ta'ala mu'min taqwadar bugan kimsalar ahqada 5 ta'ayatda zikir qalda. Qiyan, 2 ta'ayatna oshkar kafirlargi bagisladi. Cunki, 21:37 Kafirlar aniq surati korunuk durgan, bilinuk durgan kimselar indi. Lekin, mu'amma mu'minlarini itide iman dava qiladigan, deykin, iti domandan kafirlarilan bilgib ugan kimselar da. Shunin usun Allah Ta'ala bular haqqa da 13 ayatni nazil qaldi. Demek, 13 ayatni Allah Ta'ala bularini munafqlar haqqa da nazil qaldi. Bu narsa isi ularini kafirlardan ham, zirkençliyi, raf ikenliyini, ularini azabi, kafirlarini azabidan kore, 22:06 qat-tighraq ikan liginaya bu nasida tanbih bardir, ishara bardir. Allah subhanahu wa ta'ala ayitadi ki, wa minan nasi man yakulu amanna billahi wa bil yawmin akhir, adamladan bazilar ayitishadi, Allahga ahirat kuniga iman keltir digdib ayitishadiyo, lekin bu nasan ular itqad qumastan quruq suz bilan ayitishadi. Bu ayitikkan nasilara faqad tilda ayitladigan suz xalas, qalb itqad qamayan halatida. Yani bular, tillar bilan ayitadilar ki, 22:35 Saddaqna Allah, Allah Ta'ala, Saddaqna Billah, Allah Ta'ala'na tasdiq etdik, qaytati riliş gününü, qiyamatda cemlaniş günün cemlanişlikini, hammasını tasdiq etdik, dib aydiş ediyu, wa ma'hum bi mu'minin, lakin ular aydiqin narsasiga iman kiltir ucu bomiglar. Hakikatina qiradiyan busik bular, mu'minlar mastir, belki ular kezzab, hamda cinayetçi bugan kimselardir. Ular Allah Ta'ala'na, mu'min bugan bandalarına, 23:04 al-damakhchib oladlar, bu ayetik gengablar bilan. Yani, bular imanla zahar qalishlik, imanla özlarda korsachlik, mominliyin da'va qalishlik, likin, icide kufurni yashirishlik bilan, hudda aldashlikki hareket qalikken adamla ishidaka amal qaladlar, ishidaka hareket qaladlar. Bular bu bilan isa, Allah ta'ala na ham, Allahni momin bandalar na ham, al-damakhchib olayikken ligin giman itadlar. Bular Allah na ham. 23:33 mu'min bandalarini ham alda yapmizdi qoylaydilar. Ular aslida, wa mayaqda'ona illa anfuzahuma maya sh'urun, uzlaridan bashqana aldammaydilar. Lekin, ularina muammasi, bu quleyikkan ishlarini ular sezmaydilar, hiz etmaydilar, bilmaydilar. Ular haqiqatta, uzlaridan bashqana aldamaydilar, wala yuhisuna bidalik, unasan isa ular hiz etmaydilardiyda. Liyanna umsu faha agbiya, faqaduz sh'ura wal ihsad, çinki ular 24:00 Axmaq naadan bugen kimselar ki, bular, tuyguni ham, siyatni ham, barchi manishin qoşigan alaqadar, mashingi alaqadar bugen nasilan hammasini yuqatkan kimselardir. Bularini qalblarida maraz bar, kesallik bar. Maraz betdigi marazdan murad zalalat, munafqilik kesalligidir. Bular, islam ishidan daimi suratda shayq shubahda buladlar. Ana üçüncün, tashqarida imanli davaqi gamilan qalbida kufurnam, yashirib tuladlar. Manashin digi bugenden ki, 24:29 فَزَادَهُمُ اللَّهُمَّ رَضَى اللَّهُ تَعَالَى بُلَارِنَا يَنَحَمْ اُشَكَسَلْلِيكِدَ اُولَهِنَا زِيَادَ خَبْقَيَدَ يَنِي اُولَهِنَا يَنَحَمْ قَبَاحَتَّ يَنَحَمْ شَكْشُبَدَ اللَّهُ تَعَالَى زِيَادَ خَبْقَيَدَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْدِبُونَ 24:53 bir tamallama kafirlarga qusulib, bir tamallama mumillarga qusulib, deyikin, aslida kafirlarini cemaastan bogan, kinisalarini aqibatanima boladi. Disi, Allah Ta'ala ayitadi ki, وَلَهُمْ عَدَابٌ عَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ Demak, ularini, mani shundik taygambarilani, apki gani nasilani yolgan digaldigi uchun, uzlari ham shundik Allahini wa mumillarini aldamaqsib uleyk gani lari sabablik, bularigi alamlan turuchi azab bardi. Bu alamlan turuchi bogan azab, Allah Ta'ala ayitu bitkandik, cidaham, 25:23 ağrıtuqu bugan, cüde həm ələmləntirucu bugan, azab buladi ki, bu nersə ularna iman davasdigi yalqan cilikləri səbəblik, həm də Allah Ta'alan ayetlarina mazharaqi gəlliklərin səbəblikdir. Bu yeddigi, Allah Ta'ala zikir qilib ötkən, qalblarda maraz bar, kəsalli bar diyişligi, bu dindigi bugan kəsalliktir, cəsadidigi bugan kəsallik imaz. 25:50 Wa ida qili lahum la tubsidu filar qalu innama naxnu muslihun. Agar ularga aytilsa ki, isha munafi bugan kimselarga aytilsa ki, silar yenda fasad tarqatminglar, dem aytiladiyon busa, ular daru aytiladiki, baliki bizlar islaq qiluslarmizdib, demek aldingin ugan narsan ular inkar itadilar. Demek ularga nasihat bugan, nasihat qiladiyon kimselar aytiladiki, la tas'afilar bil fasad, yirda fasad tarqatminglar. 26:20 Fasad ilan harekat qimiq ilar. Bu, kafir bu galiq ilar, sababliq. Hamda Allah Ta'alanu yodan tuslik, sababliq, yirda fasadlar qatmiq ilar liq. Shundi, unu ayitkan paytida ulara ayitshadi ki, lasna ahli fasadin, innima nahli ahli islah, biz fasadchilar imesmiz. Belki biz, islah qilovchi adamlarimiz. Wa, toğrlikna ta'wadchilarimiz. Biz, yaxshilikke, zafar omadke. 26:48 mafsaqa etke, harakat qiliyekken adamlar mizdib aytadi. Demek, buq, ularini huddi yukarda etkendegi mu'min mizdib, Allah Ta'ala'ni alda mahcubu geni kabi, mu'minlarini alda mahcubu geni kabi, bu etdigi, islah qiliyab mizdib, gerci ularini qiliyekken ishidat hasad, shundi qorinut tursaham, islah qiliyab mizdib, bular, yana, Allah'ni, mu'minlarini alda mahcubu oladilar. Allah Ta'ala bular gerad, diya derdi. 27:15 Aitki, ala innahum umul mufsidun, walayki layashqiron, agi ahbulin. Etibar qaninlar. Albatta, ana ushalar gina fasad tarqat usilardir. Ana ushalar gina mufsidlardir, buzguncilardir. Lakin, ular, bunarsana uzlara haz etmeydilar, sezmeydilar, yokibuması bunasiga, etibar qamaydilar. Yani, ala fantabiho ayuhal mu'minun, li xatarihim. Ey mu'minlar, silar, ularna xatariga, agi ahbulinlar. 27:45 haqiqi suratdigi buzgunchilardir. Lekin, bular bu narsani tushunmaydilar, bu narsani isham etmaydilar, uzlar da bu narsani tasawurxan qalib, qormaydilar. Bu narsani sababi, ularin qaliblarida iman nuri, söngelligi, söngelligi sababliyida. Islar, ularin yamalligidan ham, zalalitlaridan ham, ayaq bolinglar, ihtiyat bolinglar. Ana ushindi Allah ta'ala bu ayet kalimani turtta ta'akit bilan, ta'akitli bit. Arap tildi, 28:14 Turqda taqidla uchi bugan adadlar bulan, taqidla buttuki bulanin birintisi, ala digan kalimayidi. Bu ala, adamni ozgecal qilislikgi uchun ishtetladigan, tanbeh uchun, tanbehini ifada qilisligi uchun ishtetladigan kalimadir. Yani, etibar qilinlardir turib, turib qilidin etibarini tartgan halat tabaht alaydi. Ala ondankin inni kalimasini ishtetdi. Inni kalimasi ozbehtil digi, albette digan suz bolad. Bu isa, 28:43 Taqidni ifaqda qiladi. Haqiqatdan uxan arsana, xasir bu genligini ifaqda qilisdik uchun, inna kelimesini istatiladi. Shunindik uchunchi orinda, Adatul faslil hum. Allahi da, Aziratu uchi zamir bar. Zamir, yani almas bar. Bu almas, bir narsana ikkinci badmarsan ki qigarilab biradi. Shunin uchun, ana uxalar gina, ulardan bashkalar imas, belki ana uxalar gina, fasadchilar, buzgonchilar dibayti voddi. Undan kin, arad tilda istatilgan, yana aliflam, 29:14 kelimasi barki, xariflari barki, bunar saham, yana tanishtirishligi, tanishtirishligi uchun bunar saham ishtatiladi. Biyatda, ulardigi xasadini cuda ham, mukammal ikanligini, tolu suratdigi buzgunchi ikanligini bayan qalishligi uchun, alif-slam kelimasini ham bu orin ishtatiladidi. Demek, manavindi suratlarini kiltirlishligi Allah ta'ala tamandat. Ularini ahmak qach qarishligi, hamda ularini zalalat bilan ulargi tamga basishligi. 29:44 suratlarini, en yetuk bugan suratidi. Mena shundik, Allah Ta'ala tamandan, ular gini buzgunchilardir, dip, shuqqa kalimalarindan shuqqa, taqidla uchi bugan, suzlar bulan isyatvishligi bu, ularini haqikatdan ahmuk ikalligini, zalalatki batuk itkin ikalligini, bayan qilishligdiki en yetuk bugan suratlar dili. Wa ida qili lahum aminu kama amanan nas, agar ulargi ayetilsa ki, adamlar iman kiltirgani kabi, silarham iman kiltirinlar, dibayitladigan busa, gani goyan ki, 30:14 Ular, Muhammada s.a.v.ni sahabalari, bir anaq, ishanc, ixlas bilan iman kiltirgani kabi. Islar ham iman kiltirgin lardi bayitladigan busa. Yani ulargi, adamlargi uxşitmaqla bayitladigi, Allahgi iman tasdqiligan, Allahni ayatlarini tasdqilib iman kiltirgan, hamda manabu imallari, hicqana qangi shak shubayim aralashmastan, munafqiligim aralashmastan, chin iman suratida iman kiltirgan kimselar kabi. 30:43 iman keltirsilariniz bo meyidimi, dib ular gayitla digan busa, ular aytishadi ki, qalu anu'minu, kama amana sufaha, biz manabuna qangi, ahmok naadan adamlar kabi, iman keltirgani kabi, biz iman keltiramizmi, dib, sohabalarini masxara qilishib, üstlardan gülishib, aqishaldi. Manabu, ahmok bogan, din naadan bogan, akillari, nuxallari, akillari nuxalli bogan, fikirlaslari nuxalli boladigan, 31:13 Kimselar kabi iman kiltiramizmiz yobturib, mazharamiz aqil shahridi. Bular bu bilan sahabalarini, Allah ulardan ozbozun sahabalarini qas qilish aldi. Ularini ghaflat bilan, ghaflat digani nadallik digani. Qusurul aqil, aqilini tolu ushtatmaslik, aqilsizlik, manashu nasillardan ularini muttaham qilish aldi, aqili shahridi. Allah ta'ala ular gerad diye birib, ushe sahabalarini himaya qilib, aittiki, 31:42 ala innah mumun musidun, ulakin la ya'lamun, ana ushalar, shugabna itikkan munafqlar, an ular gina axmaq din tektir, zar sifatlayikkan adamlar imas, belki bular uzlarina axmaqliklarina, uzlara ham shunmaydilar, bilmaydilar. Bular cinni bugan, axmaq bugan kimsilar, yani Muhammad sallallahu alaihi wasallamini sahabalari imas, ulari ulayibkan ikabi. Likin, bular uzlardigi axmaqlik sebablik, nadalnik sebablik, bunasan ham parkiga barmi abdilar. 32:12 Bu nəsəni bilməyətdilər. Mənə şümdəki usturibni aytilişligi bu. Nihayatda ular, kör ikənligini yetik suratda bayan qilişlig, hamda hidayatdan yudayan uzaq ikənligini bayan qilişligi ucundur. Allah Ta'ala mənə bu ittiham taqidli itibarini qaratib, aya'lantrdi. Bun isi fesahat suratlarini, fesahat digini nihaytli gebti. Qalik usta gebti, usta suq, usta suman gebti. 32:39 Mänəşnə sınıfı sahil dili də həm də bayan, rafşan qalib, bayan qaliçlik suratlarını en mükemmel üslubu bilən Allah Ta'ala bizlərin ayaqlantır bularin xalatını bayan qalib etdi. Bulardegi aqmaqlik dərəcəsi, zalalat dərəcəsi, xay dərəcigi borgenlikini, maqdarini bizgi həm körsatib verdi. Çinancı bular aqmaq bu gəlligiden, pintek bu gəlligiden, zalalat git gəlligiden, baygambir s.s.ni kattı sahabalarini bu. 33:09 ahmoklik bilan bular ayyibilashkanydi, akilsizlik bilan ayyibilashkanydi, deygin, munafqalarin ozlari haqiqi ahmokna odan kimsilardir. Hidayetdigi bugan mu'min kimsilar imaz. Ana ondankin Allah ta'ala ularini birbirlarigi bugan, yukardi, munafqalar qan dey kimsilar ikalligini bizgi xuntirib girdi. Demek, munafqalar na faqat mu'min mazdi tiri uchidi kifurni yashirarikan, balki, qiliyekgan islarini teskarasana, 33:40 qiliyatgan nasad, hamma bilib turgan nasana ham ular shun nasadan ki uzunu shumda yuyub turib, hamman alda maqchi bolib, biz slagqil uxlarimiz, biz aqalli bogan adamlarimiz, biz muhayibda hammadan zorimiz, yaxshimiz, dib aytadigan. Lekin, bularini aqmaq ikanligini, atdanki ad digini adamlar ham biladigan xalatda bolarigan. Ana undan kin, Allah Ta'ala bularini ozara bogan ulaqat haqidi, ozara boladigan. 34:08 iqinlari digi, iqirishullar digi buladigan geblari qan digi ikanligi Allah Ta'ala bizgi aytir bularini tanistirib otiyabdi. Wa idha qalaw ilash, wa idhala qulladini amanu qalu amanna. Agar mu'min kinsalargi utiriyadigan busa, bular iman kiltir digib aytishadi. Bizan mu'min misilarkab digib aytishadi. Numuzacun aqa annifakim. Bu narsa ularini munafiq ikanligi, subutunu yok ikanliginan bashkaca bir namunadir. Bular agar mu'minlarini koradigan busalar, ulargi imanini oshkar qiladlar. 34:37 imanla ishar qaladlarimizan mu'mimmislar qabidiydi. Wa idha xalaw ila shayatinihim qalu innama akim, innama nahli mustahzi'un, agar ular shaytollari bilan, uzlarini başliqlari bilan xalik qaladigan busolar, ular aytadilar ki, biz ular bilan birgimiz, biz ulargi mu'mimmiz, dib aytayikganimizda ular dibir masxara qalib aytayab biz bu nasalarina, dib shundir ishadi. Aywa idhal taqo biru asayihim, demek ular uzlarini başliqlari bilan, uqirisadigan busolar, bu başliqlari, 35:07 Munafiq bugan, zaladatdiki bugan kimselar da shularga eytadi ki, biz aslida slarbilan barigamiz, slarini dinilerda, slarini adatilerdamiz, biz musulman bugan qavamlarina ustan biz slarbilanmiz, deb tur, ularna mazharamiz qalib ustan kuliyebimiz biz. Allah, deb shundi deb eytisadi, Allah ta'ala isa ularna başliklarina shaytallar deb namladi. Nemegi? Sababi, ular haqiqattan shaytangi uxshi galliklari uchun, khubis, yani yamallik kilixtiida, makir hila kilixtiida ular, 35:37 Goyayin ki, shaytollar kabilir. Bu shaytollar birbirige ilham vered. Birbirini qizixtiradi. Ano shundi qilib, demek, ozora yiginlari da, ozora oturuslari da, bular, ozorikin ikanligini birbirilirige ashgar itishadi. Bularna isa, bu qili ikanlaslarina, hammasidan Allah Ta'ala xabardar bu ganligi uchun, Allah Ta'ala qidigi ayatlarina itadi ki, Allahu yastanzi obihim, mayamudduhum fitughu yanihim ya'mahun. 36:06 Allah ular da ustan nazhara qiladi. Hamda Allah ta'ala ular na yana ham ushe gümrohliyida bardavan bolib, daimi suretta bolishligi qe Allah ta'ala ular na bolishligine chozub biradi. Yani daimi suretta ular na gümrohligi qe tashlab qoyadi. Ay Allah jalla wa ala yujaazihim ala sehza'ihim. Allah ta'ala ular na mu'minlar da nazhara qilishligi qe munasib suretta Allah ta'ala ular na cezaliydi. Ular Allah ta'ala nu mu'min bugan. 36:36 Dostlaradan qan deyim asxara qalib gulushadi qan busa, Allah Ta'ala ham ularin uslardan shundi asxara qalib guladi. Bu narsi isa ularga duniyada muhlat verib qolishliyik bilan. Son, aqaradda isa azabini ta'in qalishliyik bilan buladi. Allah Ta'ala ularini, baxsizligilara da, zalalatlara da, yanaham ziyada qalib qoyadi. Yanaham ushi baxsizligiyaya, zalalatiyaya batrib qoyadi ki, bu narsi da ular hayran bugan xaladda. 37:02 gendirakilab iradilar, yani yolin topanmasdan gendirakilab iradilar. Bular qiliyikken narsilarini ham uzlari aynilabi itmi idilar. Bular digi bugan kirlik, bu qalbi digi bugan kirliktir. Insani hut gözüde boladigan kirlik gabi, bularinen kirligi asosan qalbida boladir. Bitdiki kelimana, geltir utiyabdiki, raculun amihun dib aidiladi, yani bu insan eger qalbi ham, gözü ham, ongi ham kur boladigan busa, bu adamni amih dib aidiladikan. 37:32 Sunin usun, Allah Ta'ala bularini ziyankarligini, baxtqaraligini sababini zikar qalib edib. Ki, nimega bular baxtqarabib qaldi. Nimega bular ziyankordi sababi, hulayi qallidini istiragudbala edib. Huda, bular hidayetini tashlabdirib, onniga zalalatini satub agen adamladir. Hidayetden kechib, zalalatini satub agen kimselardir, dibayt edib. Gani bular imanini tashlab, kufirini almastir bagen kimselardir, dimak bular. 38:01 iman keltir didi baytisadi deyikin, imanini tashlab turib, unu üstudan kufurini afzal bilisadi. Manashu bilan ular zalalatni kullariga alisdiyu, bunu bahas qilib, hidayatlarina verib yubaristi. Fama rabi had tijaratuhum, wa maa kanu muhtadin, ular manashundik digan tijaratlarida, hic narsana fayda qimadilar, ular yana shu dunyada ham hidayatta, yani togri yolda bol almadilar. 38:29 ayy, fa ma rabihu fi hadhi tijarati bal khasiru, ular mana bu tijaratta fayda kormadlar, balki ziyan kormadlar, chunki ular arzimegan bugan narsana qimmat baha bugan narsaga almastirvardilar. Qimmat baha bugan narsana tashlar, arzimas bugan narsana satib aldilar. Bu, arzimas bugan narsasi kufridi, qimmat baha bugan narsa nafis digani, duda ham bahas qimmat uradigan, 39:00 narsan ayetiladi, manabu narsaysa iman edi. Gular shu sabaplik cudayam, cudayam ziyangi kilib getdilar. Gu yayin ki, agar nisil kilitrib, misal kilitrib ayitadigan busik, tashbihda ayitadigan busik, gu yayin ki, bular kollarida saf altillari baru, ushe saf altillarini berib, orniga, hoddumayim hayvallarini tizayini, satub almastirgini, tizayini almastirgini, ushe nasani satub algini, yox şeydi. Bular ticaratida, 39:29 hiz qana xangin arsani zafar ticaratida fayda xam qimadilar, ula ticaratida mafqa itgan irishmadilar xam. Allah Ta'ala qeyin bularga ikta namuna, ikta misal bugan arsani kiltir utadi. Mishallah, bu nasillarini gelgoyusi darsimizde eytib utamiz. Demek, hali xam munafqilat borsti geyab davam itadi. Demek, asansan, yeryüzdügi bugan kimselar üç tayfadan ibarat iken. Birintisi, 39:57 Nuhumir bugan kimsilar. Nuhumir bugan kimsilar hama taifasi bilen. Bu ette, taqvadar bugan, en yuqali bugan darajdigi adamlarini zikar qalib etti. Ularini, mukammar bugan sifadlarini hama aytib etti. Lekin, ulardan gore, gerchi, darajdi cihattan pasraq boladigan busa ham, amallarini mukammar qim edigan busa ham, usun nuhumirlarini taifasiga kira veradi. Lekin, baska bir taifi var ki, nuhumirlarini mukamiligin, bu, 40:24 Aşqar bugan kafirlar ki, bularna acratiçlikta inshaq tiynan miydi? Çünki bular ağızlari bulan, biz kafirmiz, biz iman keltirmimiz, biz musulmanmazsimiz, diyozlari itraf etxadi. Likin, bu yotta aldamci bugan, likin bular, hattanki bana Peygamber sallallahu alaihi wa sallam davrlari daham an chegini bugan adamlar, qor'an nazili bulikgan, xindi muicara qirnuqturgan davr zaham bular an chegini tapilgan adamlar, 40:52 ki yingi dawrladda cidaham köplab topniştigi bu anaq bugan xalatdir. Ani, ushe nartilardan go yoynki bizlargi ham, ey mumillar, agah bolinglar. Bundi kimselar sözlargi uchminglar, chunki ular tashqarisi da boxka ce, ickarisi da boxka bugan kimselar, tashqarida mumilligin dava qilad, neykin, amalli gerazim salub qaliligin busiylar, ular ğırt buzgunchi, ğırt kafir, belki kafirdan kore batqara bugan kimselardib. 41:21 Allah Ta'ala buzlariga bu nasilarina ayah itib, nazar qild ayetlarina. Ana ondankigin bularina Allah Ta'ala bu uqshatmasini bir urtadi ki, ana uqshatmastan yana ham insallariga bularini kim ikalligi, yana ham ashqar buladi, yana ham mu'minlar bularini tanisliyilare asanlashadi. Demek, mu'min camiyatin icide, manashundik, mu'minliyin dava qiladigan licin icide, kafirlikni xaxilab, kufir bilandirgi buladigan kimselar ham, 41:50 an tegene bolar iken, mana bolarini, sifatlarini, qatar ay tu vetuldi, ba'azi uxshatmalarini insha'Allah, gelikusi darsimizde, ayetlari alqalik, bayan qalibu ta'miz. Subhanaka Allahumma wa bihamdik, nashadu wa la ilahi illa anta nistafirikuna, tawbilayk, Allahumma anfa'alabi ma'allantana, wa'allimna maya'un fa'unat, wa zidna ilma'an.