Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:01 Bismillahi r-Rahmani r-Rahim. Alhamdülillahi r-Rasulillahi və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti və s-səbəti v 0:28 İndi müalifləri, özü türk işi gözləyəkəndə bu kitabda, türk də müalifləri gözləyəkəndə, bugün Şarif Muhamməd Salih Hüseynin və Əhvəmin Nasif, Muhamməd Diyəb, Sultan Muhamməd, Mustafa Tumum deyən kişilər gözləyənəkəndə. Çünki müqədəmədən müəllif deyil deyək ki, müaliflərin müqədəməsidir başda. Yəni başda, məsələn, mənə Şarif və Əhvəmin Əhvəmin Əhvəmin Əhvəmin Əhvəmin Əhvəmin Əhvə 0:58 İbrət həqiqətlər barəkən, özləyik, oqaləsdir. Hüseyni mürəmmələri, həyatlar, həyatlar, həyatlar, həyatlar, həyatlar, həyatlar, həyatlar, həyatlar, 1:24 Afsahas saviyyu fi mantiqihi idəbənə və zahara qələmi. Əgər yoxş bolə, kəlamı zahir bolə, bir bəyan bu qası, üçünə qədilədir. Afsahas saviyyu fi mantiqihi idilədir. Tilciq qaptı deyəndə. Demək ki, arab dəldə, qəpirgən adam, fəsahat bilən qəpirgən adam xələq olələr. Məsələn, əcəmlər, bir ümr əcəm bu vudkətdəmi, yox, fəsahasih bulan adamı. Yəni, üstaz, məsələn, viruramızmı, yox, 1:53 Fəsih bulala mızmı güzələrin. Kim buzə fəsih buqan oda deyəndə? Bu, lüqatda deməkdir mə? Bəna və daxara deyəndə. Və istilaxta bu, kəliməgə vasf buladı, və kəlamgə vasf buladı, və mütəqəlləmgə vasf buladı. Yəni, bu deyəndə, ətəz ki, kəliməgə vasf bulsa, kəlimətun fəsihətun deyilədir. Kəlamgə vasf bulsa, kəlamun fəsih deyilədir. Və mütəqəlləmgə vasf bulsa demədi siz? Mütəqəlləmun? 2:22 Fəsihun. Yəni, fəsih qəbrucu deyilin hələ. Demək, kəlimənin fəsahatı sələmətuha min tənəfuril xurufi və müxalifətil qiyasi vəlqarabəti. Bu, kəlimənin fəsahatını tərəfə. Fəsahatul kəlimə həyə sələmətuha min tənəfuril xuruf. Kəlimənin harflərdə bir-biri tənəfur buluşdan səlamat qalış digər. Əgər harflər bir-biri tənəfur... 2:49 Buzə, demək, kəlimə nə deyilməyidir, fəsiha deyilməyidir. Fəsiha bölüşdük üçün onu üç də şartı varəkən. Birincisi, harflər bir-biri ilə tənavvır bu məslik kəriyəkən. İkincisi, müxalafat-ı qiyas bu məslik kəriyəkən. Müxalafat-ı qiyas deyəkən, bu, sarfi qiyas. Kəliməvdən qəbrətkən bu isək, bu, sarfi qiyas. Çünarqın, sarf cəhətdən, məsələn, Əl-həmdü lilləhi l-aliyyil əcləli. 3:15 Aliyyil əcəlliy deməsdən, əcləliy deməsdən, idqam qəməsdən, uşaq idqamda fəqq qəməsdən açıb etsəyəsə, demək ki, bu, qiyas kelimi buldu. Qiyas kəri buldu bu nərsə? Qiyasta əcləliyini nəmədə baxışımız gələk? Əcəlliy deməsdən, idqam qəməsdən, uşaq idqam qəməsdən nəmədə baxışımız gələk? Anı şu, müxalafatı qiyas deyilərdi, demək ki, aliyyil əcləliy dəsək, demək ki, bu, b 3:44 Və qarabətdən sahib oluşuq, əsalamatı qalışıq eləyəcək. Qarabət deyəndə, nadənə şikayət bu məsələdir. Heç kim bilməyə deyəndə, məsələn, tuşəkulik deyəcəm. Uzbextinlə də, məsələn, tuşəkulik deyəcəm. Azadur Ahilənin uzbextçəsi tərcüməsi tuşəkulik deyəcək. Tuşənəm çünməz, kulikdən çünməz deməliyəm. Siz üçün o qaribdir. Çünərlim, uşaq qəb qarib deyilər. İndi bu qarib, müxatə 4:14 Qaribləgi. Məsələn, tuşa görəyim, küsümməsəsiz. Demək, bu qəbəm, bu fəsəh, bu fəsəh, bu madə. Deyilədi mi? Küsümməsəsizdək kəmçilikmi? Yox, bu, umuma oqəndə, bu şətt, tildə, hələ ki, mütəxəssis bu qəndə adamlar var və ərəb tildə. Yəni, urftə, amma da həm mə qəbərək durulgan qəbdən küsümməyidəkən bir lüqatda oqənişlik vurədi. Şünə bilmə, həni bu, əgər də bu adamlar bir istilahin hər sən 4:44 Halat üçün bu isə, o qəb fəsihədən çıxıb qaldı deyilmi idi? Məsələn, Rasulullah S.A.V. və fîhimul vəhəndindirlər. Qalın və məl vəhəniyyə, Rəsulullah S.A.V. Sahabələr söylədi, vəhənd nəmə? Qala, xübbu d-duniyyə və kərahiyyətu-l-məvdu vəhənd nəməliyginə təfsir qibirlər. İndi vəhənd bu, qarib, qaraid bu. Demək, fəsihə bu, madə bu. Dəsə, yox, nərsə, bu, azər, müxalafatıq, və 5:12 Çünki fəsih ərəb dili də barun hərsət. Şunlar bilmir? Belki sahabələr uşaq lüqatda Rasulullah s.ə.v. nəməkə işlətkənliklərə, çünki Rasulullah s.ə.v. şəhərək edilər. Hatta ki, Rasulullah s.ə.v. əyyü şəxrin hədə digələr sahabələr gəl, nəmə də türüb. Haccət-ül-Vadada, Arafatda türüb. Sahabələr nəmə türüb? Ələ isə şəxrullahi-l-muharram digələr. Muharram oymazmışıq. Isə zilhicca oymazmışıq isə. 5:43 Sahabələr zilhiccəliyini bilərdi ki, nümunə ki, cavab vermədi. Rasulullah S.A.V. başqa isimlə səkərəkdir o ilə gəndi. Və biz qeydə türk biz deyəndi. Biz qeydə türk biz deyəndi, yəni sahabələr cəm türk olub. Haramda türkəmiz yox mu deyəndi? Haramdəmiz deyəndi. Onlar o ilə gəndi ki, başqa isimlə səkərəkdir. Hətta sahabələr Rasulullah S.A.V.də hər bir xalətdə şəriətli çıxış digini kütardı və. Uşaq üçün bilgən nəsələ 6:11 Bunda fərqlərdə də maqsubəndə, Rasulullah S.A.V. vəfiyyəhimul va'ən deyən qəblərə bir dənə ərabət bağırdı bu meydanda. Əlmuhim, fəsahətül kəlimə, bu üçün də məqul üçün eləyik ki, salamətuha, min tənəfuril xuruf, harblər bir-biri ilə tənəfur ki, səhərd. Məsələ, bəxtə gəbdə, gəb bir qəmpəyətiniz də, haqqı mənim misalkilərə, məsələn, hu'qu'ad səhərd. Hu'qu'ad. Qarəng, hu'qu'ad. Əy, çə 6:41 Bu kəlimədəki bir vasf, bu kəlimənin təlqiə ağırlığını gəldirib çıxıraq. 7:10 Uşaq vasib kiyə gəlmək ki, kəlimət tilgənimə ağır buqqaladır. Və o belə nütqun üçün kiynicilik kiyib çıxardır. Məsələn, əddəş deyəngəm. Bu, xoşin uğruna etənlərdir. Yəni, xopal, dəqal bu gün cəhəgə, qatdıq cəhəgə, məkən ümrümə, maudəun əddəş deyilir. Əddəş yox deyəcək ki, kiynə qarayır. Zodən ki, bir dənə şinəyə çıxıq deyilir. Zil deyəcək, o son. Şüncü, Quranda, hadisdə onu qə 7:38 Şunu gözadlarına keçirirlər ki, ərəb dili səliqdir. Səliq deyəni, cüddə həm tilgə olsun. Tilgə ağır buqanlar sənə etmək itir, uğraq buqanlar. Hətta yagə zəmmə ağırdır, zəmməsini təşəvardır deyil. Məsələn, qilə əslədənəmə buqan? Quvilə buqanmı? Quvilə buqanmız əslədə. Quvilə buqanmı? Qivlə buqanmı? Qilə buqanmı? Quvilə deyəcək osammı? Xilə osammı? Xilə osam. 8:09 Anşu üçün, arab dili anşuna kəngi səlaqət gətirir? Çünməyə qalış neyik bu meydə bu dildə? Qaysa ki, acem arab dildə yapırdı mı, çünməyəsini gəbin. Çünməsəyiz, onu alimliyə gəyib çıxmaydı mı? Gəpirəlməyə də arab dildədir yəni. Çünü çünəm, qaysa, arabbəs odam, balağa kitabı yazıq yoxdur, onu kitabı qeyin, çünməyəsini gəbin. Bu, onu alimliyə gəyib çünməsə, onu acemliyə gəyib çünməyə. Onda səlaqət yoxdur y 8:39 Çünki həm təbiətlik, adam təbiətlik üçün o təbiyyətləri gəlir. Şunu-çünəm, mənim üçün təbii də Allah-u Teala özünün kəlamını düşürdü. Bilisənin arabiyi mübin bu gəlir. Vəl xux, xux, xux deyək gəlir, təliməm kəməzə gəlməyəm. O, tüyəyi deyək gəlir, o sınırlıq üçün gəlir. Və nüqaxu, nüqaxı, nüqaxı, nüqaxı, nüqaxı, nüqaxı, nüqaxı, nüqaxı, 9:09 Ali, qaf bilən xana, maxracı, mənə birinci hava çıxidkən cəhədə, eyni birinci maxraclardır, nə? X, q deymişdik, qarayın, uşu edin, çıxəd. Maxrac bəttə, pəstə, bəttə, məsələn, bə, ləbdə maxracı. Maxrac digəni, mənim üçün, ənəməyizdən başlayıb, təmağızdan. To, ləbdə, üçün gecə, bu gün cəhələrdə, urnə, harqda çıxidkən cəhəyə maxrac deyilərdə. Məsələn, dini maxracı qeydə? Ləbdə 9:38 Qafd kiçik, təməldə. Qadən kin, bənə eçlik, cüdəyəm osadır. Qabəlu. Qabəlu, məxrəc pastan kin tipədən. Tipədən, pəsgə qarab qəçlik, cüdəyəm osadır. Bəddə cöydə əcsləyiz, məsələn, deyə bilən, mimdə məxrəc vəxil cöydə. Doğru mu? Bəmə, dəbbərdən əcsləyiz, cə qinələz. Məxrəc bəddə cöydən. Qaf bilən, xayəm qoçun deyil. Qazı bir dənə məriyyətdir. Nuqax. Nuqax dey 10:10 Təlqiə oğururlar. Yox ki, vəl-müstəşzir lil-məftul. Məftul deyəndə, vürləngən nərsət. Qadəyiruhu müstəşziratun iləl-ula, tədillul-iqasu bəynəl-müsənna və mürsəli. Deyəndə, bu, İmril Qaystı şiirdəndə. Yəni, müstəşzir deyəndə, əy, müstəşzir deyəndə, ələ ki, özü müstəşziratun deyəndə, əy, mürtəfiatun də bətəl. 10:36 Məftul fətildən də uğra ləngənlər səbəbdir. İbti bir-biri gəl, ibti yeşədik o, ibti yeç-yeç deyilər. Tüy ləngənməz, hələ ki, taləbu biyətkən ibti bir-biri gəl xoşub demə deyilərdi, ibt yeşdirdik deyiləmi? Eşdirdik deyiləmi? Anı üçün bu şey. Soç da həm, titrib etkən soç da uğraşdı. Bu şey uğra ləngən soç gəl, mustəş ziratın. 11:05 Ay, mustəşziratun digəni, murtəfiətun digəni. Qədə'iruhu mustəşziratun iləl-ulə digəni. Bir əyalət-i şaçını maxtəyəbdə şair. Saçları tibbəyi qətər ilə gələn. Digəni. Bu, brinqsi bu. Doğru mu? Tənəfr-ül-hruf. İkincisi, müxaləfət-ül-qiyasdan salamat qalış gələk kəlimə. Kəlm-ül-kəliməti qayra cəhriyyətin anəl-xanuni sarfi. Bu, müxaləfət-ül-qiyas nəmə bilən bulədir? Kəliməni... 11:34 Şəxs hərfi qanungə üstüdə caribu məsləqi bilənbələr. Mənə bu həm kəliməni fəsihlikdən çıxar qoyar. Məsələn, buğ kəliməsini buqat gə cəmləsə. Buğdə buqat gə cəmləsə, mənim mütənəmbiyinə nümədən şiirdən ki gələn, Fə iyə kubadun nəsi səyfən li dəulətin, fə fin nəsi buqatun ləhə və tuğulu. O cə buğ digə nələ gə, nümən, çala digə nümə barqı, kər nəyə. 12:04 Kərinəyi oxuşa gəlmək üçün, bu millət çolə deyən nərsə, qarim deyidimə, o, tubul deyəndə tablələrə bayaq, ora deyəndə. Əgər də bazı adamlar dəvələt üçün qiliç bursa, adamlar üçün də kərinəyi və dəmbərələri yəni bağır deyəndə. Yəni, kimdir qiliç bursa, kimdir kərinəyi və dəmbərə, bu, bəm xizmət qibirələ dəvələtkə. Demək üçün də, şeydə hazır belə də, kərimə, nəm, tablələri də gəlmək. 12:34 Çələr, yoxdur, pərdə pərdə pərdə pərdə pərdə pərdə pərdə pərdə pərdə 13:06 Siz gəlirəm, rəbsən deyirsiniz. Məsələn, qalamündü cəminimə, qalamət də səmim. Qalamət də səmim. Müxalifatın qıyası bu, rəbsən deyirsiniz. Demək, kəlimə fəsixlikdən demək çox qalabir. Fəsixuməyə qalabir. Və kə maudidədin, şiirdə maudidə kəliməsi qoşur. 13:36 bir zəhədə bögəd, hələ ki, yüzüqürgən pəskəc bəri. Bəllərdir, mələləyə bilir. O lərdə, xəlbədə, min üçün, mürarib, mavdidə yoxdur. Mavdidə deyəndə, əy, mavəddə deyişkirik, özə əslə. Mavəddəni mavdidə deyəndə. Yəni, müxalifatı xeyəs qalır. Zəhədə deyəndə, zahid də, yüzüqürgən minnəyəndə deyəndə. Yəni, zahidun fiddun yə busa, zahid dünyada zahid olər. Özə əslə, 14:05 Müttaqizə qurucaq. Vəl-ğarabətu kəlm-ül-kəliməti qayra-zahirət-il-ma'nə. Kəlimənin ma'nası zahir-bu-məslikdir. Məsələn, təkəkətə. Bi-ma'nə, iştəma'a ma'nəsdə. Deyək ki, ifranqa'a. Bi-ma'nə, insarafə ma'nəsdə. Yəni, mə ləkum təkəkətum aləyə kə təkəküikum alə bi-cinnətin. İfranqı əvvudiyyəndə təsqibdürü işə ilə yıqnıb etkən. 14:34 Odumda həm məsələ, ora olturub, ya nümə buldu, nümə buldu deyib duruq gəndə, şüqətlə etkən. Nümə həmələri xutdu cinni odamdı, tipəsə ki, cəmləngəndə, cəmləvalıçləyə barcuna həm məyini deyibdir. Təkəkətum aləyyə, kətəkəküikum alə zi cinnətin ifrən qə'u deyəndə. Yətkəncə o edəyəm, qeyin kəlimələrdə işləti oluq gəndə, açıqa dəyəm. Bu, qarabat deyilir, çünə bu meydir. Yə 15:03 Bilməyiniz ki, onu bilməyiniz. Məsələn, hadis oxusayız, ayət oxusayız, doğa tümüqdə cümləsidir. Hadis, xeysi cövdə hadis gəldi, məsələn, səliq gəlir. Ayət gəldi, səliq gəlir. Arap dilərinə səliq qoyuşu gəlir. Səliq qoyuşu gəlir. Xeynələndəmə, onda demək, bəni ki, o fəsahatdan çıxdı odur. Xeynələndəmə. Bu, hazır gecə, bəli, yəni, biz demək, fəsahatın növbəndə kəlimədir. İlk əs 15:34 Demək, günü şərtdə birincisi, sələmətuhu deyəni, kəlamını, kəlimələrini cəmləngən halətdə tənəfurudan səlamət qalışdı ki. Yəni, kəlimələr cəmləngən bədddə bir-biri ilə kilişməyə deyən kəlimələr. Qanı qıldıraydı, qızılat və qırılat dedi, sikir. 16:03 Məsələn, yox ki, oqçanik ki qapqaq, kökçanik ki qapqaqdır. Tezək qəndirsə, həyətəlmək olas. Yox ki, qabru harbin bi məkanin qafr, vələysə qurba qabri harbin qabr. Vələysə qurba qabri harbin qabr. Buna etşadır bir cinlərdə şeydir bu. Harb deyən adam səfərqib kilişdə bir taşlaq qafr, yəni məydə taş deyib bir cöyədə uxuləb qoyanəkən, o şiirdə bəttə cin tebtirib, qulağın teyikib, bir baxırqən də uxuləb qoyan 16:31 Yəni, şirqərin cümləyə. Ki, uşaq ölüb etkən cövhədə, o şerh etkən bəyək üçün. Qabru harbin, bir məqənin qafır deyəndə. O, harbtı qabrı qafır cövhədə. Taşlandıq, heç kim qorməyə deyən bir cövhədə. Vələ isə qurba qabri harbin qabr. Harbtı qabrının yaqını da qabri yox. Yəni, bir özü bir cövhədə qabr getdi o. Deyib, şerh etkənəkən. İndi rastlı səbəbdə bilər. Bu həməsi uşaq dinonlardan. Allahü aləm. 16:59 Elmuhim, mənim üçün nə deyəcəyəm, əgər neysə qurba, qabri, xərbin, qabr deyəcək, demək olaraq, tənafırul kəlimət olaraq. Tənafırul kəlimət müctəmiyyətləri deyəndə, özü əslində, qurba deyəndə qəbəmiz fəsih, qabr fəsih, xərb fəsih, deyəkən, bir-biri qoş gəlməzlər, fəsahatın çıxıb olaraq. Demək üçün, xuddə, aqçaynəkə, aqqabqaq, kukçaynəkə, qabqaq deyənd 17:28 Kəlimələr böyükə yəxin qeyib olar. Və min dağfid tə'lif. Dağfid tə'lifdən salamat qal çıxırıq. Dağfid tə'lif deyəni, kəliməni, apqiyyən bəyətdə, damirlər cöy-cöy qəyə çıxırıq. Əgər hələ ki, izmarqı siz zikirdən aldın, hələ zikri keməsdən durub. Bənu hu yuhibbuna zəydəndi siz. Bənu hu yuhibbuna zəydəndi. Bənu hu də ki, hu zəmir xeyi qətər. Zəyd eyni gələyəmdir. 17:58 Banuhu yuhibbunu zəhidən. Balları zəhiddə yaxşı görə. Biz təlimizdə bulur adı. Balları, digər rə digər gəpimizdir mən. Zamir qulədir. Zəhid ki, qeydlərdir. Biz təlimizdə bulur. Şünki hacam adam gəpirgəndə xəyalədə zəhid kilədir ki, miyəsikə. Uşağın zamir qıb işləti var abirdən. Balları də mağdurumuzda banuhu deyidir. Yuhibbunu zəhidən deyib. Antə müslim, anə müslim, liməzə külünə müslim deyib də. Təsinə ıslah qulmaq üçün də vur təsinə. 18:27 Sən Müslüman busayın, bu yəni mənə Müslüman busayın, nəməyəndə həmməmiz Müslüman busayın demək üçün? Çünki tərcümə qırıb. Ən tə müslim, ənə müslim, nəməzə külənə müslimdir? Bu, ərəb üçünmək gərəkdir. Nəməyəndə həmməmiz Müslüman busayın demək üçün? Davud da, şünki ərəbbə sonra ərəbcə gəpirsə, ulamaları etədik ki, kim qızın sohbəsində nərsədə gəpirsə, acayibətləri kiltirəddir. 18:55 Nəhunu bilmək adam, nəhuda yaparsa, işdurəsdə ki, anidotlardır. Yox, məsələn, şəriətdə bilmək adam, şəriətdən yaparsa, çuradır ki, qovunlar, ilçəsindən. Fətuvalar kiluradır. Acayibatlar kilətdir. Demək ki, baxıb təlifdən və təqiddən salamat buluşdu ki, ərəbəs adam yaparsa, təqid görər, yapar. Çiqəl görər. Həmələ, şünasız, deyək ki, yapıda manu çıxmayır. 19:24 Lüqətlər çıxar. Məsələn, mənə Əlm-ül-Ma'anəyini oxuyam, nəmədən? Muxtəzər-ül-Ma'anəyini, qazvinini gedim. Uçanda xəyirdən səkakini gəpkəndi, taqid bor. Tamamən çünməz gəpkəndi. Lüqətlər çünarlıq, gəpkəndi çıxmədi, nəmədən maqşıb odan? Çünməz. Şünçəli qeyin kitablarda oxuq, yox ki, məsələn, mənə bəyzamini, aləqəni oxuyam, məsələn, nəhayət üsuldur. İsnavini gedim 19:54 Vəllahi, əgər ümumiyyətlə, şarix yəqsinəb, şəxslətdirməsə, ümumiyyətlə, üçün məsul qəb, nəmədir məsul? Məqsəd olanlar ki, ilim birisi mi? Yox, ümumiyyətlə, bir rumuz, lğuzlardır, topşmaq qıb, etmişmi? Hə? Uşələrdir, topşmalardır, topaməndir, çiqəndiklərdir, heçəməndir. Ümumimiz o çiqirəkmi, bizdən oturub, zəhmətçi kimi məncidlərdə oturub? Yox ki, ilim ürqənində, deyəndə, bir v 20:23 Muxtəsarın manini çıxamız. Nimi oxudun, təhlükəsi oxudun deyəmə? Deyən abdaləs, deyək ki, balaqazın, bəsirəm, küməkçik ki, torət. Nimi oxudu gələgəm, özələ bilməyəm. Və təqqiddən, və yəni axırı ki, şərtləm, fəsahat kəlimədir ki, kəlimələri fəsihboş deyək. Kəlimənin fəsihboşu deyək, nə edir ki, küsur şərtləmə? Bunu yodlaq olar, sizə bu təxriflər yodlanırlar. Şünərdin, nə? Fəsahat 20:54 Tənafurgə misal, mənə, ki, kelam yücib-üsiq qalır. Demək, tənafurdur, yəni, o, şünnə, kelamda etdiyi vasitədən ki, o, təlgə ağırlığını keçirib çıxarırdı və o, belə, nütuq qalışdıq, təyirliyini keçirib çıxarırdı. Məsələn, fi raf'i arşi şər'i mislükə yaşra'u. Ayn-ayn bu kitabda da mənərsə. Fi raf'i arşi şər'i, qələn, fi raf'i arşi, yəni, raf'i arşi, yəni, ikdə ayın kitabda da bir dədir. 21:23 Raf'i və fəsih kələməndir. Raf'i ərişkə xoşkən pəyətizdə, xiyin çirikib çıxqalardır. Raf'i ərişkə dəyişlik, bərdən də. Xiyin dəyişlik, bərdən xiyin məqqələrdir. İktaunə, mahracə, bərdən çıxış digə, bərdən çıxış digə, xiyin məqqələrdir. Yox ki, vələysə qurba qabrəyə hərbən, qabrəyə qəndədir. Qabrəyə hərbən, deməkən, qafrəyə qəndədir. Vələysə qu 21:54 Yox ki, kərimun mətə əmdəh hu, əmdəh hu vəl varamay, və idə mə lüntuhu, lüntuhu vəhdəy. Bu şiirtəsə çala vaxt etdiribdir. Kərim odamda qaçan min maxtəsəm, xalq min bilən birgə qoşulun maxtəyim. Yəni, min maxtəsəm, xalq bilən birgə maxtəyim, əgər ün yomanlasam, bir rüzum yomanlayam. Fasiyyədə, tənafur xəyərdə bulu yabdi, kərimun mətə əmdəh hu, əmdəh hu deyabdi. 22:23 Amdəh hu Amdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu əmdəh hu 22:54 Məsələn, kəl idmar qabla zikir. Zikirdən aldın, ləfzən və rütbətən zikirdən aldın, zəni xırçıq qoxuşaq. Bizə biləmiz ki, rütbətən, məsələn, faildə aldı, rütbəsi aldınmı, məxuldə kimi, məsələn? Faild. Məsələn, daraba, zəydun, kərimən deyimizmi? Yox ki, daraba, kərimən, zəydun deyimizmi? Zəydun. Əslə, hosələ, daraba, zəydun, kərimən bulədir. Birinci faild. 23:23 Məsələn, bu, rütbətən aldım. Bəzi nəsələr rütbətən aldım bu siyəm, ləkə lafzən aldım ki, qalur adı. Arqada ki, qalur adı. Bəzi bir etibarları üçün, bu, taxsistlik fatıqı üçün, məsələn, taqdim və məhaqqı və təxir, yüferil həsr, məsələn, iyəkə nə abud, iyəkə nə abud, özü əslində, gülşkirik. 23:52 Nəabudu iyəkə buluş gəlir, birinci fiil kib, birinci amil kibdirib, ondan kib, məmulə gəlcək eləyək. İyyəkə nəabudda, nəabudu iyəkə, iyəkə məfğul. Səniyyə ibadət qiləmiz deyək. Ləkən, bunu haqqı təxir bu qəndərsənə təxdim qoşulik, bu nümayəndən hasırdır biradə, hələ ki, belə qədər, belə qədər, bu yəni belə qədər biradə, ifadə biradə. Yəni, yufidun hasır. Səniyyə gənə ibadət qiləmiz deyək. S 24:22 Bu nərsə özü əslə rütbətən yəkəncəyə nəbudlər ki, hələ ki, ləbzən alnini yutub aləyətdə bunun ziyanı yoxdur. Ziyanı bar bu qəndlərsə rütbətən və ləbzən kim bu qəndlərsən alnini kəndlə təşkil edir. Məsələn, cəzə bənuhu əbəl qayləni ən kibərin və xusni fəilin kəmə yüczəsinin məruh. Cəzə bənuhu əbəl qayləni, balları əbəl qayləni. 24:53 kətlərgəndə və hüsn-ü fiyələdə, yəni kətlərgəndən digəni Əbul Qaylanın yaşı kətlə bu bəndəgə vaxtıda və hüsn-ü fiyələnin digəni yaxşı işlərdə qədər vaxtıda, Əbul Qaylan bunlara üçün cihazçılıq qədəndən, onlar o təsirə xuddiki sinimmarda cəzaləngəndə cəza verdi. Sinimmar digəni bir sütana atıb. Böyük ütməkdə, Anu Şirvan minnəmə digə bir potşoların davrıdır, cahiliyyət davrıdır. Bir potşo qəsə qurqən. 25:23 Cüda həm misli yox, cüda kətlə bir xasa qorxan. Acaibatlar qay qırıyan bunun üçünə. Bütün boğular qırıyan, maraqda şişələrdən bir nəzərlər qırıyan, suylar çürüyan. Zor qırıb bitkəndən ki, barisəyini marga etkən ki, şuna qarxan xasa yanı xilələsə amma desə, ha, yanı xilələ, mənim bundan həm zorunu qiləsəm mümkün deyəndə. Bundan həm zorunu qiləsəm mümkün deyəndə, poşə onu cəzalaşıq üçün ap çıxıbdırıb, münoranın üstündən təşə 25:53 Yəbboxud da, senin mardı cəzasını aldı deyirlək də, işlətib-işlətib, axırın cəzası gəl, uzun xurbanlıq qalədi. Bəttəsi, tüyə bilən hacıqə barq kib, yaxşı barq giyəndə ki, çıqır anəsi qə, uşaq tüyəsin suyu birgəni qoxşat deyib. Bircə də tüyə günü qədər hacıqə barq gələyəb də, salamat barq giyəndə ki, çıqır anəsi qə, bunun tüyənin suyu var gəndə ki, qoxşat deyib, avamlar gəl, pırşət deyib. Belki bu, avamlar deyib 26:23 Adətdə özü Allahdan başqan razı qeləməni deyiləngə, işlər şuna qəbənin tük edir özü. Sinin mardi cəzasını aldı deyilərdə. Bu, məsəl bu qədər. Sinin mardi cəzasını versən, yaxşı deyil, qılıb-qılıb, axırı da, yaxşı deyil, qılıb-qılıb, cəzası, mənə rəqib, özü də qəsqətə şəvələyəm. Və təqidu ən yəkunəl kələmi xafiyyət dələləti ələn mənin mürad. Təqid deyəni, bu, çiqənlik deyəni, 26:54 Yəni, nümayən, məqsəd qiyəmləginə çünbəsləyiz. Mənə bu, kəlan, təqid buləl. Yəni, həmə zamirlər cəhədə, müxalifət-i qiyas yox, tənafur-ul kəlimət yox, xarabat yox. Həmənərsə cəhədə, deyək ki, mənan çünbəs. Nümayən, mənə buyum, nümayən, təqid biləndir. Və xofa, yəni, gəbti cəhədə gəpirməsəm, çünə buləl, təqid buləl. Yəni, bosta bəyaqqa millət desəz. Otur-otur. 27:20 Nümayəndə də istəyirəm, nümayəndə. Bəyən, bəsə, bəyə, qəməl, eləyəm. Təşkil edib də. Nümayəndə qəbərd durub deyik, bəyən, bəsə, bəyə, qəməl, eləyəm. Nümayəndə yəqsiz desək, nilnə buddə bəlçıq basıq qalub deyib ki, ucayət etbəndə deyib. Əvv, nilnə buddə yəni bəlçıq basıq qəndər sən, kəndi xəyaldə var beydə? Çünnəm, çünnəm, çünnəm, qəbərd 27:50 Fasıl deyəndə, gəbdə özü bu isə. Gəbirib durub, qorxdaq durub, xuddə əligə, şeyx əligə kəsdə salatı üçlərdə gəbirib getdik ki, mənim sənə gəbirib, gəbirib, ki, bugün kəsdə salatı qandıq, bəli də təhsillər salatı üçün eydib, fasıl buqqası, ki, yenə uşaq mağduruz ki, qırçıb etsə, çünmə qaləsə ki, gəbdən. Nəmə dəyəksinə, özü deyənsin. Çünçün, gəbdə ortadan belə dərsini qırçıb eydən odama, üçün dərs 28:17 və yüsəmə təqqidən lafziyyən, bu lafzi təxidli ilə də xüddik ki, mütənəllilikə pürəqsəb, cəfəxət və hümlə yecəfəxuna bihə bihim, şiyəmun ələlxəsəbil əğəri dələilu. Ənçün və lürim qəbdən. Cəfəxət və hümlə yecəfəxuna bihə bihim. Cəfəxət deyənə, ələt deyən mənə deyək. Cəfəxət fəilə, dələil büləddə. Cəfəxət dələilu. 28:48 Və hüblə yecifaxuna bihə bihim. Şiyamın qolizmi üçün əslində deyəcək. Bihə qeyd etmək olaraq da bihim. Yəni bihim deyəcək, önərdə şiyamın deyəcək, üçün də yaxlaqlar var ki, önərdə yaxlaqlar var, ələl-həsab deyəcək, həsab odamda nəsab-ı cəhətdən belə etkən əluqluq eləyir. Məsələn, işam məndə eləyir, tora məndə eləyir ki, həsab deyəcək, toralardan deyəcək. Həsabıqə, 29:17 Bir şiyəm ilə bar, ağar deyəndir, zor nəzəb deyəndir. Xəsəbin ağar deyəndir, nəzəb-ül aflar deyəndir. Abdəl bu nəzəbdə, şiyəmlər, xuluqlar ilə bar ki, elə ki, kütərləməndirsə, o da bilər. Bizdə şair etmək üçün ki, onları kütərləməndirsə, onları kütərlişlikdə qoymaq deyəndir, onları yapışıq onlara. Yaman xuluqlardır. 29:47 Ləkə qoşa xulqlar bilən, onlar ona zahırxma eləsinə sadə. Əgər kütərimsə, yoma likur elədi. Çünki növ elədi. Demək üçün, kəmə tərauna, bu, bir də taqib var. Çünarsız gəldi. Çünarsız? Fə innə taqdirahı, bunun taqdiri şüki, cəfəxtu bihim, ya ki cəfəxtdə şü, cəfəxtu bihim şiyamın, ölərgə şiyam şunlə bir xulqlar alib oldu ki, o xulqlar dələ ilo aləl həsəbil agar. 30:14 Uşaq xuluqlar ağar nəsəbkə dəlil bular. Və hümlə heçkə xunə bihər. Ular mənə şular bilən alihum eydir ular. Uşaq xuluqlar bilən. Yəni, etmək üçün ki, cəfiqat bihim şeyəmən uladda, uşaq bir alih nəsəblik, bir anımanı, ruhu-ruxdu maxtiyyatıdır. Uladda şündə bir xuluqlar alih buldu ki, ular gəl, o xuluqlar dəlailu ələl həsəb. Uşaq xuluqlar, eyni zor bir nəsəbkə dəlail olurlar. Və hümlə... 30:44 Yəcə fəqvunə deyər. Ular mənə şu xutlar bilən, ular alibuməy, kütərliməy. Yəni, alibuməy nə deyəndə ki, ular da yaman bir nəsələr kib qaləyən, nə bu adamlar deyər? Əgər kütərliksə, uşa yaman xutlar qurluq qaləyir. Şunu üçün, kütərliməy tənkiyyən, cim turur adı, uşa cim turuşu deyəkdən uzun, ular hasabın ağar ikəndə deyəkdən uzun. Məsələn, ünləmi yuruşu deyəkdən uzun, ünləmi... Əgər... 31:11 Kötərilənsə, yoman nəsillər çıxıb da, kötərilmək, yürüşməyə özü həsabı ağırlıqa dalalıb. Odama bəzən, məsələn, maşrıqatəngi canibiy bir nəsillər getdər bəcədi, siz də özünüzü nəyəzən təşqar öyrəsək. Allah dağılığını belə etkən nümayələri, odama belə etkən balaları var. Məsələn, balağa bizə sabr bilən çıxışımız gələk də, neymətdə şükür bilən çıxqanımız gələk. Doğru mu? Balağa sabr bilən çıxışımız gələk. 31:38 Mənim üçün, bələlər ki, gənbəyətdə sabr qeyri-qürürsə, uşaq bələni yamalda ki, qurubməyə. Hələ ki, qo tarixsiz, qur nədir ki, yamalda ki. Uşaq o, lərdə, məqdiyyətdə də qazıverdə. Bəli, bizdən çəkəldik barə. Çəkəldik barə. Çəkəldik barə. Çəkəldik barə. Çəkəldik barə. 32:10 El-mürazi minəm. O şəbər öndən məqsəd çünələnməliyən kinaiyyə və məcazatlarda istimafləşmik səbəbdir. Mənada, mənaca həddən təqid kim çıxar? Təqid yəni məsələ baxdım, qoldur? Ləvzi. Ləvzi çıxdı. Təqid, ləvzi bələrkən, təqid mənəvi bələrkən də. Mənəvi təqid qəndəyə bələrdənsək, məsələn, çünərsiz bir məcaz və kinaiyyələrdə islətər qədər. Uzə əsl urftə, od 32:39 Məsələn, məsələn, xoltuqdan tərvüz düşdü deyənlər səni. Xoltuqdan tərvüz düşdü deyənlər səni, mən bu adam xorsan bub getdi deyən manada işlətisəm. Nə doğru bəlamı gələm? Xoltuqdan tərvüz düşdü deyəni, iş bitmək gəldi deyənlər səni də bu. Amma üçün, kinayəni nə doğru işlətiş bilən təhqid manada keçirəm. Şunlar bu. Nəhv qavrı ki, nəşarad məliku əlsinətə hu fil mədini. Patşah özünün əlsinəsini şəhərgə tərqə 33:11 Al-Sinadi gəldi, casuslarla dəmaqçı bu. Casus da təndib təbriqləyəbdi, kinayaqləyəbdi bu adamı. Əlikən, casus oyundu ilədi. Nisan deyilməyini? Çünarlıq, özü əslində, amma bunu oyundu bilədi. Casuslar dəmaqçıdır. Xoşuşa, casuslar da səhərgi tərqət var. Demək, bu, oyundu məsələn, bunu nə deyəbdi? Al-Sinadi deyəbdi. Moridən cəvasiysə hu, casuslarla dəmaqçı bu. Toğrusu, nəsara oyunə hu deyişkirik. 33:43 Təhsil edib ki, mən sizlərdən xaulunu, uzaqlığını tələb qeləməyəm. Yəni, xaulunu uzağını tələb qeləməyəm. Yəni, başqa uzaq cəhələrdə barək yaşayacaq, çıxıq itəmək araları gələyəm. Nəmək üçün də isə? Litaqrabu. Sizlər yaxın buluşu iləri üçün. Odam uzaqlaşsa, yaxın buladı mən. Bəturu. Uzaqlaşsa, yaxın buladı. 34:14 Yəqin də törsə, məsələn, hacı bəşikdə qahirəzə törkəm qədəmlədi, hər xəncəfəyət qolməyəsə. Əlikə, uzaqda ki, adam bəsə, uşağına qorşulikdə aşq qədəmlədi. Uzaqda hələ gələcək. İltiqra bu. Və təskubu aynəyə dumuə, və kuzlərim yaş tukədi, qurb qalışıcın. Digənə, təskubu digən gəbdi, kinayə qələyəbdi ki, bu, kuzdə səxavatıdan. Şair kuzdə səxavatıga kinay 34:43 Kuzdu yaşını qurub qalış deyir, o buxul deyə işlətilinədir, bizə əslindir. O deyir ki, qulduqdan tarvuzu düşdü deyəngə, əslindir, işi bitmək deyə işlətilindir ki, onu işi bitdikə işlətirsə, nə doğru işlətikəm biləmə? Üşəngi olmuşam, halbuki belə deyək, leytəc moda deyəni, kuzdu, məsələn, qurub qaldı deyəni, yaşı, kuzdu yaşı qurub, bu, yığləməslik qərək etdilir deyəni. Bu, əslindir, yığləyəməndəm haqçı. Sil 35:13 İqlimə əndəmaqçıdır. O, ətmaqçı bu qədər, o zənin məqsəd qədər nərsəsi çıxməyib də də bir də. Həysu kənə bil cümudi, əni surur. Xazib, şəhər, bir də cümud bilən sururga kəna yaxındır. O, zə əslə də, heç qəçən sururga cümud bilən qələm məyədə. Bəlkə, sururga, nəmə, küzdü yaşı qırq qalışlıq bilən qələm məyədə. Məa annəl cümuda, yüknə bihə, əni buxnib iddumuhi vaxtən buqə 35:43 Yəni, yığlaş peytədə kuz yaşıdan baxırlıq, qilişlik. Gəkin o qılmətdə, aləki kuzu cəmədət aynahu desə, kuzu qatıb qaldı desə, yığlaş gərək bu qan orunda yığlamadır. Yəni, kuz yaşıdan baxırlıq qıldı. Nəfəqi qiliş gərək bir qan peytə nəfəqi xımasayız, baxırlıq deyilətdə. O, baxırlıq deyəndəmə deyəndə, gərək orunda da saxlamaz deyəndə. Doğru mu? Gərək, saxlaş, gərək, azır qədər saxlamayın. 36:12 özü gəl sərkləməyidə, röqəm verməyidə. Mənim üçün, bu, baxırlıq deyilərdir. Kuzlu baxırlığı yığlaş gələyib olunan vaxtda, kuz yaşından qızqa də hələ. Kuz yaşının yığlaş gələyib olunan cəhədə yığlaşlıq, bu, həqiqi nərzənin haqqını veriş bilərdir. Məsələn, Xudaylibdən yazdı, oğlu ulyan bədddə küllənəkən. Oğlu ulyan bədddə külləndə, bu, Allahqa razı buluşluqdan deyilərdir. Bu, əslində, səbər qılıçlıq vacibdir. Razı 36:42 Bu, fadl. Şükür qılıçlıq bu isə. Şükür qılıçlıq. İngi müqarrablərdə o halədir. Çünkinən tərtibdə şunu ikilətdir. Birincisi, sabr. İndi rida. İndi şükür. Sabr qılıçlıq vacib. Biz sabr qılıçlıqda yürürük gəlməzik. Razı qılıçlıq, fadl qılıçlıq. O, qəlddə qılıçlıq. Allahın qədərində razı qılıçlıq. Şükür qılıçlıq, yəni əməldə ötəsiz. Bu, ingi müqarrablərdə qılıçlıq. 37:12 Fuzayl ibn Əyyazı oğulları öyrənməkdə kül gəldi. Bu, həlbədə razı buqanlıqdan kül gəldi. Allah qədərə qədərə razı buqanlıqdır. Rasulullah s.ə.v. oğulları öyrənməkdə İbrahim öyrənməkdə Rasulullah öyrənməkdə. İki yaşlıq oğulları öyrənməkdə Rasulullah öyrənməkdə. Ki, sahabələr, Rasulullah o, biz bizdə yığlaşıdan qətərəsiz yığləyərsiz deyəndə, xəlb xəbə bulədi, küz yaşı aqzədi. 37:41 Ləkin biz, fəqət Allahdə razıq eləyib ki, gəldik əbrəmizliyəm. Və inna bi kələ İbrahi, ya İbrahimu lə məhzunun, deyə gəlir. İbrahim bəs-silmi lənxəp əbrəmizliyəm. Şunu salışdırələr, İbn Qeym r.a. Fudayl ibn Əyazıqı gələn isimlə, Rasulullah deyə salışdırələr. Rasulullah oğlu ölgəndə yığləyəbdilər. Fudayl bəsə oğlu ölgəndə küləyəbdi. Əyyuhumə əqdal. Küləyən əbzəlmi, yığləyən 38:11 Rasulullah həmin əsasən haqqını bir yəbdi. Uşaq maqam, uxlu Ulyan Pəyətdə yıxlaş maqamı da qızdı, yaşdan baxılıq qımadılar o tapıbdır. Lakin tildi maqamını yəni bir yəbdi, vələ nəqulu illəmə yurdi Rabbənədir. Şükür qılıç deyikdə, eyni ali maqamda bir yəbdi. Afuzaylıq nə uyaz, doğru şükür qıldı və razı buldu. Lakin o külgənliqi qızdı, bu əkə verişkərək bugün haqqını vermədi. Qəsini ki, Afuzaylıq qılədi. 38:43 Rasulullahını qəbzək olədi. O şey kerey peyti də, o şey yıxlaş kerey peyti də, yıxlaş deyil. Külüş kerey, bu qəncədə külüş deyil. Ağa, bəxtələ adamlar, şu külüş kerey peyti də səhəl cilməyə qoymasayam, bir qıcavət oləsi də aldı də. Həmə külüşəyə bu xundur hebtir olsa. Rasulullah s.a.v. gəbir gəlirlər də, külüb gəbir gəlirlər məsələn. Allahumma s.a.v. Demək ki, şairə etmək çıkayım, mən şu nitəc modə digərliqi, 39:13 Özcə Xurçancıliyində cümud bilən Xurçancıliyindən kinayəqləyəbdi. Aslı da cümud bilən nə mədədən kinayəqlədi? Əlbuxlu dəmuul ayinlə kinayəqlədi. Nə də qoştətəyəbdi? Qoltıqdan təruzu düşdü deyənlər sənə, işi bitmək deyək işlətməsindən, bax ki, bu Xurçan bu işi bitib gəldi deyənlər sənə işlətəyəbdi. Bu fəsəlxatul mütəkəllim. Kur'an-ı müzmüb, bu nə də məşəkətçə? Ha, şu balaq 39:46 Mütəkəllimdə fəsahət dedik, yəni demək fəsahətün kəliməni bildik, fəsahətün kələmi bildik, inşallah. Mütəkəllimdə fəsahət dedik, yəni o üçün deyim, mələkə ki, bu bilən, məqsəd qilindən nərsəni təhəbir qilişdik ki, ixtidarı bulunadı, yəni qadr bulunadığı bir mələkə. Bu kəlamın fəsih, fəsih kəlamı biləndi. Qeyisi məqsəddə bu səhəbdir? Halikə, ərəblərdə bir nəsə gəbrəmək olsun, illi, illi, yəni, mü 40:16 Məqsəd qeyən nərsəsini şünək açıb eləməyin. Fəsih adam digəni, mütəkəllim fəsih digəni, bunda şünək bir mələkə buladı ki, xəlbi qeyən nərsəni, fəsih gəbbini şünək açıb elə. Bunlar isə ərəb dili də dəzəm qururlar. Bunlar isə şairlərdə qoq quras. İçindəki xəlbi keçirmələrini şünək bir xəyalətləriyə apçıqıb, bunu bir nərsələrdə oxşatıb, apçıqıb bir ürətdə siz gəlir. 40:47 Bətdət göyüqə bağırıb, bu şamalı iskənlikin xara oturub, şunun böyük saat yaxır bir az. Şununla müəllimləyib, müəllimləyib. Demək, fəsahət deyəni, şununla bir mələkə ki, adamın məqsəd qədər mənasını fəsih kələn bilən, təbir qibir alışlıq ki, müxtədar qədər bir mələkə, qabiliyyət. Fii ayı qaradın kəni, xəyisi məqsəddə bu sən? Vəl bələqət qəndə, bələqət qəndə, demək, o an şəldə fəsahət t 41:19 Amma siz indikləyəmizmən. Yox, bu lərdən, inşallah, indikləyəmizmən. Bu, bu haqqı biz səhvdə qızraqlar. Şübhulərdən, tariflərdə yöndə istən. Fəsəhhətül kəlimə, fəsəhhətül kələm və fəsəhhətül mütəqəlləm. Allahumma.