Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi rabbil alamin. As-salatu wa s-salamu ala ashrafi al-anbiya'i wa al-mursalin. Nabiyyina Muhammadu wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd. Bu kitabdan otgan haftadagi dersimizde baslab otganidik. Agar biz haqiqi mumin boladi gyanbusek, akhlaqlarim sandi boladi digan kitabda birinci mavzusi cihat babi digdi. Ala vishanda islamni 0:30 Allah Ta'ala'nın nusratini, aniq ishanishlik, Allah Ta'ala'ni beri diyon nusratki aniq ishanishliyik. Yani, islam ali bolay diyo, baran taran ishanishligi ali bolmaydi, shu mavzu haqqa da gapiribod kani dik. Andi bugungi mavzuyimiz, yani vishay, cihad babidak itiyatdi, shahidlikke tayyarlanishlik digan mavzuy kani dik. Demek, cihad babidagi akhlaqladan, bizim o adamda akhlaqa aqan dibolishligi doristi. 0:59 shahidlikka, insana tayargarlika qorishliki. Nima uchun shahidlikka, insana tayargarlika qoradi? Az asli nab qoradi qanbisi ki, olum xar bir insandik ishaqasiga bitilgan. Insana qandi halatda bomasin, baribir bir gün qelib olum tapadi. Lakin insana addi olum tapishligi bilan, bir ali bir suratda, hayata bir gozal bir suratda, olum tapishligin ortasda, yer bilan asmanca faqqaq. 1:32 Lekin, bu narsana Allah Ta'ala uzu haqlaqan bandalariga gerad. Ali suratda can taslim qilisligini insanga Allah Ta'ala uzu bandalarini arastan tallab agan adamlariga ginad gerad. Hamma ge bu narsana naskila vermaydi. Uzu umuman mumin adam shahidlikke masna, fakat balki olumga tayargarlik gorishlik gerek. 1:57 Mənə Qur'an-ı Kerim'de Allah Ta'ala ayet edi ki, Ey iman geldirgen kimseler, Allah Ta'ala'dan taqwa qilin ilar, Allah Ta'ala'nın buyruklarını toluq suratda bacarin ilar. Hamda, irtangi günge neman ertse tiyarlab qoy geligine har bir can tad nazar qalib qarasin, dedi. Yeni, irtangi gün, qiyamat günü indi. Mənə şun ertsegi insan, 2:25 nima tayarlab qoygan ligin, yani nima hasriblan kitik kalliygi qarasin? Ertangi gün, nima gi ertangi qilliygi? Cinki, barimkidan bolusligi anaqligi ban, ikkincidan jüdayim yaqalligilan. Ertangi gün, dip shun yusnayibdi. Ertagi ila buqqala didib, özmuzdiyam iso dhushir taribizki, yani yaqin dili buqqala digan suzda. Suni yuxun, iza irtagisi barmizmi, yokmizmi, Allah ta'ala öz biladiyo. Lekin, 2:52 Nahayetde bolisligi yaqin boligandigidan irtangi gunga, yani qiyamat gungiga, niman aslan tergallig boligandigini bar oylab gorsan. Insan dimak, manashu bilan, olumgi tergallig golisligi insanga lazim boladi. Lekin indi olumliyam ali bir suratida tastin bolisligi, agar insan tergallig goladigan bosa, bu naslasi dimak dunyaya ahiratdigi inkatda nimetli ilishgan boladanla. 3:23 Aldin shahidlik toqristi, yapirishliyidan aldin, unu fazli toqristi ki, yan bazda hadislarini ayitib etamin, shahidlikini fazli toqristi. Anas r.a. an hudan ruayat kılnadi ki, Peygamber s.a.v. hadislarini barida ayittiler, cennetke kirgen biran ta adam, cennetke kirib cahilashib boygan biran ta adam, dunyage qayt tilishini haqlamaydi. Fakat gini, shahid bundan mustaslan. 4:00 shahid gini, shu dunyagi, yani cennetki kirib cuaylash bu gindan kigin, dunyagi qaytasam midisi, shahid sunasiyi qaytidiki razi boladi, qaytidini soridi. Sababi nimagi? Sababini ayitadiki, chunki shahid, arzu uqiladiki dunyagi gini qaytidiki sayun, gini uldirilse, on merte uldirilse. Shunak Allahni yolde, on merte uldirilse, suni arzu uqiladi. Sababi, shahidlarigi veriladigan mertebani, yuti yukariligiden. 4:29 Yenə shu duniyagiki samu, shahid bolib yenə ölüb öl samidi. Yenə qayt samu, yenə shahid bolib öl samidi, dip, shunu arzuq qalad didi. Yenə Peygamber sallallahu alayhi wa sallamdan bir hadislarda kiladi ki, cennet ahlilardan bir adam qab gelinadi. Allah Ta'ala ayitadi ki, Ey benden, ey adam farzanti, cennetdigi cayini qandi itabdin. Yenə, singi yaxtimi cennetdigi cayini, didi. Bu adam ayitadi ki, Hayy Rabbim, nahayatdi yaxcay ikan, didi. 5:02 Shunda Allah Ta'ala ayataydi ki, yana surab bir arzu oqigan doqtayna. Say, m'ayli, surab arzu oqigan, niman asalan xoqlaysan yana, dili. Banda ayataydi ki, perverdiyar olam, yana niman sorashin mumkun, niman arzu oqilusun mumkun, indi nuhaytda yax sucagi caylaxvaygan bosan. Indi sendan min suri ediyanim, min ishani dunayi qaytarsin da, min yana seni yolin da, bir on martta öldirilsan. Bi, shuna sana arzu oqilama, dili. Allah Ta'ala ayataydi indi. Bi, itta, o shi, 5:31 adamlarga, cannatta, shahidlarga beriladigan martabani nakhaiddi yukari bogaldigidan. Hatta inki, gosho turigan canidegi, mazala bilib qogandankigin, yana ham, insan, agar onta canim boganda, ontasini berivargan bolardin. Ozi, masin, ayati, bir yahsi bir maktadki erishib qaladigan bosa, ifun chalik meni mukarram qalaragan, agar onta canim boganda, ontasini berigyan bolardin, digda. Hot chundi, demay, insan, 6:00 Dunayi qaitsamu, seni yorinda onta canim boladi yamgısa, usha ontasini besli kitayar boladi indi baytadi. Abdullahanin Amirunnas radiyallaha anhumadan ruayat qalingan hadiste peygamberi s.s.na maddilar, shahid boygan adamni hama gunaxi kechiriladi, illa qarzi qaladi digan, yani bir olar digi haqqi, bir olar digi haqqi qaladi, qaygan özü bilan Allahin urtasida bolu otgan gunahlarini barchasi kechiriladi digi. Bu yan, shu insange indi. 6:31 shahidlikke qadam qoydusligi bilan, biriladigani cilakadda mukafatda. Hamma aqibatmini molargin, gunahlarmini molargin, dip oyla betadigani bursa, shahid buigani adamgi Allah ta'ala birinci biradigani narsasi, ushe gunahlarini hammasini kicribi yuvarisligindi. Sababi bu adam canini hudani yolda hidakigaldigi ucayin. Eyn, imsan aziz buigani narsasini Allah ta'ala yolu da birdimi, Allah ta'ala yan ungerisi mukafatini qilib biradigandi. Abufur raziyallahu anhu dan ruayatdiligani hadisi, 7:02 Peygamber s.a.v. ayatlar ki, shahid bugan adam can taslim qiliyatkan waqtida, quttu, bit dilar bir hasharat chakqan digi, daqqa bugan aarifni isqiladi xalas. Shahidni can berishligi da, quttu bir hasharat chakadi gu, masan ayat dili ki, o fashya, ya ki, o sonunan ki urakat tarab bugan, min aarif, chakqani bir ciktetadi, zungin ditadiyo, demek shun bilan, shunchalik tatishligi mumki xalas. Yani, insan can taslim qilishligi asan narsamaz. 7:31 Anchi qiyin bugan nasili, ikin shahid bugan adamdi, Allah tali yin gilligini bir etdi, can chiqar waqtida, huddibar hasharat chakqan dik, gina narsan tapadi xalas uzu da, dibayt dinli. Indaligi kesalligi bolib, ya aqriyada dar bolib, u qinalib olishligi, bu narsisi baska narsi? Ha, peygamir s.s. wafatlaridan aldi, nukhaytta qattig istimali gelinlar, hatta inki, ik kishini aqrishligi diga, yani bir adamdi iki bari var, aqrigi diga aqri gelinlar. 8:00 istmələrə ham üstlərgi yapıngan, nasan üsttənəm bilinib pyrərdi dili. Xuzar acizda bugan, bulargin acizdi kibar var bolisliygi alamatmı digandi, hə digandi. Yani bu kishi addi adamladdi qesalbumi digandi, ulardan kiri yuqari, acizdan uxsun giyarashi bolad digandi. Lekin can taslim qilisliygi, bu kishi aaxirgi vaxti digandi, rafiqil a'laq edib cani taslim bugan indi. Bu, nahaiddi yengil suratda can çıxadi indi, musulma adamlikida. Shahidlikida ham, uttu shu. 8:29 can-taslim qilişdigi vaxtı cid-i asal digi bilan çikişligini ayet etdi. Undan aldingi boladi yan qiynalişdiglar insanda duniyadigi qesal digi bilan qiynalişdiglan bir xilindi. Sabir qisa acirali oladi. Nekin bu, can-taslim qilişdigi qiynalişdigi kirmiyidi bilansi. Bu faqatgini bende bilan Allahin ortasdigi bu gennarsa boladi xolas. Tashqarida hatta qiza tuturkin adamlar bu nasani sezmeyan qoladi. Xini qun, mishriklardi 8:57 ḥaqqa da ayat giyinda, وَلَوْ تَرَائِذْ يَتَوَفَّ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةِ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمَ ذُوكُوا عَذَبَ الْحَرِيقِ Siz körsenize de, farishtalar, müşriklerinin canını alayekkenini körsenize de, ularını yüzleriyegeyi, arkalariyegi, urup yurup canın alayerdiriydi. İnsan körmeydi ular da qandi alayekkenliygini, can tasnuq alayekken adamdı, özü bilaydi xalas mınarsali. Göy enki biz 9:27 azabını tat kendiye, qinqiliyin masuddan kechirgalligini, demay ki, bu, uzu bilan, Allah'ın ahdasi degi bugani nasa boladi. Shahidi ki, Allah Ta'ala, demay ki, ingillastirib berarikani. Yada ondanki ki, Ka'ib raziyallaha anhu di, Ka'ibin-i Malik raziyallaha anhu di, ruayitlar da kiladi, shahidlarina rukhlari, cannadda, yam yasil bugani kusini, icilarida yurad. Demay ki, ushi kusini icida, shahidlarina rukhlari yuradda, bu, 9:58 kushilar, cannaddi niyvelariga, baziruvaytlari cannaddaraglariga asigyan halatda bolaydi. Yani, cannaddi balarida, niyvasta, niyvastiga, daragdan, daragdiga vici buraydi, su kushilarini icida, vici shahidilarini, shahidin vasar, roxu bolaydi indi. Demek, u insan can taslim qilin gendan basilab turib, Allah sa'la, oladini imatka qiyamati qechaydi. 10:24 Qur'an daim qeladi ki, wa la tahsabannal lazeenu qotilu fi sabiillahi amwata bal ahyaamun indi rabbihim irzaqoon. Allahin yolda uchqitkan adamlarini, shahid boygan adamlarini ulgan def sablamayin. Ular tariq Allahin huzurda rizqlan yaddi. Usar rizqlan yaddi qelmiga, demek ulan ruhlari Allahin huzurda qotarlib, jannatda dolusu qena bayan qilamin indi. Yana bar hadislarda qeladi ki, bundan ki qen, mene Na'i ibn Hammaw raziyallaha anhu da ruwayati qeladi ki, 10:56 bir adam peygamber salsununa soradi, shahidlarini qaysi bari asdali, shahidlarini darajalari qob, turlari yan qob shahidi, shahid bar, cangda dushmangara parambolib oladiga, shahid bar, ushi cang maydanda ulmastan yaradarib ciktirib oladiga, shahid bar, bir muddad ushi asaratdi, jarahatini asaratda bir muddad ishabdibi oladigan shahid bar, an ondanki yana hadistigigan baski shahidlaran bar, kim icariq bilan, kesal bilan, wafat itadigan bosa, 11:28 bu adam-shahid bolishligi, babaka saliblan otka adam-shahid bolishligi sabar qiladi yon, kim malini himaya qalib, olsa shahid boladi, namusini himaya qalib, olsa shahid boladi ushna, qa shahidladi turlari xar qilaydi. Shuladan, Bayhamir Aslanlar suradiki, shahidlarini qaysibira afzal bolaydi. En uluğu, en afzali qaysibira bolaydi diganda, Bayhamir Aslanlar sulam ayitlari ki, safke turaydi yoyallar. Yuzlarini, bular yakka bi yakka burmaydi, yakka bi yakka qachmaydi da, 11:59 safta tikke tura digan adamlar, hatta wafat itkini geceledi. Yani, uyaq biyaqqaq qaçmiy digan, faqat aldingi intiladi digan adamlarini, qatilqilin giri gece aldingi intilibota digan adamlarini, daya masim, ushe shahidlarnin ortaste, ing ali boladi diganlarini dedem. Ana ushe kimselar, cennetdigi ing ali khanilargi coylanshadi. Cennetdigi ing ali boladi khanilargi coylanshadi. Hamda, 12:29 Allah Ta'ala ulariga kuladi, dedi. Allah Ta'ala ulariga kulub qaraydi, dedi. Agar Allah Ta'ala bran bandasiga kuladigan busa, u adamga xsab kitab bulmaydi, dedi. U adamga, dimiq, xsab kitab bulmaydi. Allah Ta'ala kulgan, yani, undan razi bulgan, unu qigan amal Allah ka nahaid diya quchishgan da, shunla Allah Ta'ala kuladigan busa, bu bandiga xsab kitab bulmaydi, dedi. Bu sanyahid saygan buyamidi. 12:57 Qan qan qan qan qan qan qan 13:25 həməs keçirilədi, həqq qalişligi mümkün. Ələ əndenkiyən, u adamgi, shu asnadiyani, cennetdegi cahiyyini qörsatiladi. Cennetdegi cahiyyini qörsatib xasacam qilinladi. Həmdi iman kimi bilan qiydiriladi, yəni imana nahaytni ziyadilashdiriladi bu adami. Iman ta'mini, lezzetini tattiriladi. Vafat etiklikdən aldi, vafat etikken payitdi ili bu adamgi. Həmdi qabar azabiden həm fanax beriladi. 13:55 qiyamat günüde xatircan bulad. xamma iddilik qiyamat günüde xalatim nima bularikindib qinadi yurgan vaqtda, shahid bugan adamlardda, qiyamat günüde xatircan bulad. xamda bu shahidlarni baslariga salabat laqar, salabat taci kidirlad. salabatlik taci kidirladda, hana ushe tajdan bit, 14:26 bu adamga demek, Allah damandan beriladigan mukafat hamda hur illadan 70 ikdasi beriladi bu adam 70 kasi guylantiriladi yena undan tashkar özni yaqillaradan 70 kishini shafaaat qalad qoyadi bu adam bitda, adiyalik, özini erzimas bugan canini indi özgan ispatan qazirligdur Allahgan ispatan erzimas bugan canini Allah ta'ala uchum beriyodu, Allah ta'ala 14:57 unge xuncalik qibri qadrini berlendi. Hattayn ki, bu anchi minchi adamgi bermeydi gyan fazilatdi Allah Ta'ala bu adami chun berlendi. Yena Aba Umama r.a.d.an rivayet qilinadi gyan hadiste peygamberi sisi namaydi gyan. Allah Ta'ala ge, iki tamchi bar, u iki tamchidan kyora bal astali, yax simli rabi gyan nasi yoxdi. Hamdi iki ta iz bar dedi, asarat, insanlan qala digyan asarat iz boladi dedi. 15:26 Ani shundan kore, demek ikdi, Allah ta'layi suyum lira boygan nasi yox, dedi. Amma iki tamchini ayitadigan busik, birinsi, Allahdan qorkanligidan yiglaganda tamadigan tamchi, dedi, göz yaxshi, dedi, ikkintisi, Allahni yolda tukiladigan qan, dedi. Allahni yolda tukiladigan qan, dedi. Amma izgi geladigan busik, bu, Allahni yonida boygan insandi basadigan izi, dedi, ikkintisi, Allahni farzlarini bacaryekganda basadigan qadami, dedi. 15:56 bu fardlari namaz busun, beki bur baska fir fardlari adayetikken busun, ane ushundi insani hareket qilib barishligi, ushundi boli diyon uzu Allah Ta'ala ge, nahaytta, simriyib ogan, narsadib ayib. Shahidlarin ina bir hadisi peygamrisi samayetlar ki, bu shahidlar, cennetde ishigini aldi degi, yani hali nima gece? Hiyamat bolib cennet, ikiri günü gece? Ol. Cennetde ishigini aldi degi, bir daryada boladda, dedi. Yani, ol. 16:30 küm kök bir nima bar, gümbəz boladdi də, ənə əşəndə cännətdə eşiginə aldi də, yarqirat turgan əşinakabir eşiginə aldi boladda. Yani, küm kök gümbəz boladda, əşin eçidi boladda. Ulargi cännətdən hit də yukik rızq çıx turaddi. Yani, bu, cännəti kirşigdən aldi nendir. Aytibəttik, ənə bazı shahidlərini, rukhları, kusda yuradigan busa, bazılarini ki, demik, əşi cännətdə eşigin aldi də, osu cännətdən çıxaligan rızqlarla rızqdan turaddi 17:03 Hadisda qeladi ki, ibn Abbas raziyallaha ahmaru ayatbi ganaygan, Rasulullah s.a.v. ayatdilar ki, yeni bitda ham, biradarilar, musulmalar, wafat itishgach, shahid bolishgach, ayatdi ki, Allah ta'ala ularina, ruhlarina, dorkom ki, qoygan, kushna icida, qoyda da bu, cennatda daryalargay bar yuradda, miyvelardan yeb yuradda dada. Hamda, tilladan boygan, arsni sayasda, tilladan boygan, kandillargay asilib duradib olay. 17:35 Ular demek, uzlarini en shirin bugan mushiddi tabshadi, aytsadi ki, man ya bilgu ikhvanini anna yuballiq, yani, u shundi nimetlari, tohtur ruhlari aytsadi ki, bizi bu yiddi, bun di nimetli tabhiyak kalligimizi, bizi biradarlarimizi kim yetgizadi, dip aytsadi. Shundi, Allah Ta'ala nazil kundi ki, wala tahsabanna alazini qutilu fi sabiillahi ya mu'ata, yani, Allahin yoldi shahid bugan kimselarini, 18:08 qulgandib uylamiyla. Ular Allahin huzurda rastlan yabdi. Hamda, uzdanki ingi qoygan adamlargin, uzlarin nakha yaddi, xursan ikanligini, basharatini bir yabdi, haf qatar yok digindib, Allah Ta'ala ayat nazir qoladi. Ular di, xabarini Allah Ta'ala ayat arkalik yed bizadindi. Abifur raziyallahu anhu dan ina bir hadiste geladi ki, Baygambar salaslan bir ayat hakida soradind. 18:43 Demek, bir ayetdi giyenekan ki, sur chalingan vaxti da, yeri Osman digi bugan kimselar hamasi qiyamat gunda, sur chalingan peyti da, özden kitadi, illa Allah ahligan kimselar qaladi, dib aytilgi ayet bar, vana shi, Allah ahligan kimselar arasta kim bar diganda, bilab, shahidlar dib aytilgi, rivayetan barakan indi. Yani, özden kitadiyo, lekin shahidlar qaladi digan, rivayetan barakan. 19:12 bu shahidlarni fadli-toğristi qiyan atiboddik. Anayushandan, bu shari'atda, awbala insandi olumga, harbir mu'min adamda insandi olumga teyargarligi qorisligini aychidiblan birgaliqda, bilalibharisi, shu hayat-hayat bugandankiyin yuqarraq daracida vafat tapishligi uchun insandi teyargarligi qorisligi qa insanlarini qizixtirilgan indi. Hattaynki, mana atiboddiliyabdi, qobchilik, 19:44 müslumallarini, özlarini, buradarilari, toğristi, farasatlari, mideytkanda, sezgirliklari, toğrı çıqqani. Yani, balanchi, vasalan, cihat vaxtlarida, başkalarida, yoyki, bir yaxshi, bir salih, yoyurgan adamlar, shu adam shahid boq gitsa, kereyde, bir farasat, bilan, özlari aytishkanda, bularda, korynishdaki, boq, yaxshi dikhalatlarini, haqiqatda, mana bu adamlar, demayk, bulan, ushe fikirlara, toğrı çıqqani, ushila shahid boq gitsa. 20:14 Şunun için, manat al-Hatibin Ubeydillah r.a. bu kişi cennetden başarat verilgenlerden bitesiydi. Bu adam haqqa da, mana hadisti geledi ki, bu adam yeryüzde yürüttürgen, şahiddir. Yeryüzde yürüttürgen, şahiddir. Bu kişinin halatını görüptürüp, şahiddir. Hakikaten bu kişi, barib, bu kişi, şahidden buyurdu. Ahirat Ali r.a. davrlarida, şahid buyurdu. Lekin yürüstürüşüden, bu kişi, şahidlik ediyken adamdik yürügen. Hareketlerden, 20:44 Yaxsi xaladladan bu adam, demet yin ali yunumladan bitasini taksir ger edib, ayqisayarda, haqqatan bu adam R.A. davrilarda shahid bolaydi. Indi biz shahidlik uchun qandiyit harigallik goramayiz. Shahadat ahladan, haqiqatdan shahadat ahladan bolishgi uchun, ne manasilar giyit harigallik gorishimiz kirekki, Allah Ta'ala shayitki bizi usha'i shahidi suratladan, buranbur suratdan rastlantirsi. Mayn qaysinis bilan busam, yin ali suratindan mi, orta surat filan mi, hatta inki bas radi bugan surat han. 21:17 bularda hamasi en yaxshi, gozal bugan, wafatla, olumla qisamlana dindi. Qaysi burlan bu san? Deykin, en yuqari sudan boroshigini Allah Ta'ala dan sorax gerekdi. Bi'etda qaytadiki shahidlik uchun en birinci qadan, birinci baskir shubu oladi ki, unsan cin tabaqilisli gidi. Iclaridan cin tabaqilisligi. Mana bir hadisti gelidi. Allah Ta'ala ikdi adamga kulib qaridi. Ikdi adamda xalatidan kulidi. Sebabi? 21:46 birisi başkasını öldürgəndə, dəki, ikilasiyam cennet yekirgəndə. Birisi başkasını öldürət də, ikilasiyam cennet yekirgəndə. Qanday qilib? Disi, birinci adam, öldürülgən adam, Allah'ın yolda can qilib, shahid pop getdiyində. Narik adam öldürldi. Kenenekim, o adamam tawba qilib, islam yekirdidi, bu adamam shahid pop getdi. Demek, musulman bilan, musulgi rüşet udu, musulik musulmanı da öldirib də, kenenekim, musulman islam yekirib, tawba qilib, bu adamam Allah'ın yolda bilib. 22:16 shahid dhukk etdi. Dibiyan qadilam, makchilam ikadasiyam, yani öldirilgan adamam, öldirilqiyam, jannati ikaldi. Sunida Allah Ta'ala bularga acablanib, kül adetiydi. Yani, nisan tasamurkulanmay edib etdi, qana qalib, öldirigan adam, bitas kirish kirag edib, deykin, Allah Ta'ala qadir, agar bu adamchil tabaqiyanlanki, unham, shahidliklansi ilasini. Suni uchun, ay shibdiki, otmisi cahiliyat bilan otgan adamlarinaham, Allah Ta'ala gunahlarini kechirib. 22:47 shahidlin shihilashdigi, hix uzaqmaz dhiydi. Utmishi cahiliyat, yani utmishi di yaxshi bu utmigan. Lekin, o adam tabiba qilib, hayat mobayindi yaxshi amallarini qilibdi, sudidan shahidlik gerishkani dhiydi. Qasitdan bu narsi, islam giyan kirgin adamlinini, bir rastgoyli gibi niyatgani sadaqatidan ahim bu narsi bilmiktir adi. Mana sahabalar dhiydi, indi, uhud cangi barishgan vaxti da, indi uqbayitda hali arak xaram qilinmigan dhiyu, lekin, 23:14 Ert-tashik, irt-taman, boygan, orishqan, ham mas, alas, bu, chqanlariyan boygan, deykin, shahitub qitqan. Deykin, upaytda araq haram qilinmagandi. Ha, hattanki, hondan kiyingib araq haram qilingan vaqtta ham, bazilari, araq ichqanlari boygan, deykin, bu nasi ulanini, shahitlikni, zaynlarga chqib, shahitliyini stashida manqimagandigda. Hattanki, shularan, hanchibikarari, boksha gunahlari boyqsiya qaramakda, demik, Allah, cin tabaqi geldigi usun, Allah talawlaqi shahitlikni muyasar qigan. 23:45 Insan dimak, Allahni yoldigi, olumgi tehargallig koristigida, taubaga, tauba kildi mi indi? Yaxshamalini koristigida. Yani, insange shahidli qaytdan giladi. Turgan shahidligi Allah ta'ala bermiydi. Yani, insandan ushingi intiliq boristigida. Intiliq boristigida, Allah ta'ala yetgizadigan ali maqam, ushe maqamgi insan teyar boristigida, tehargalligini koristigida, ushingi yetistigida. Barin sinayit virtdi dimak, insan sin tauba koristigida. 24:13 günahlardan tabaqli Allah Ta'ala da yaxshi olumlu sorash gereg. Shubilan birgerlikte insan yaxshi amalini qilish geregdi. Yaxshi amalini qiliyurgan adamdi tabaqgi gami musa günahlarda. Yaxshi amalini qiliyurgan musa, Allah Ta'ala aksar xaladilarda yaxshi olumbidan xatimasini tiraali qibqayadi. Bu adamlar agar Allahdan yasra bir sadiq suratda soraydi gami musa, shu shahidlik darazili gami etgizadi. Suni uchun, Ibni Umar ayitayadilar ki, agar ketishtirsin, 24:40 gündüzünü kütməgin, irtalapını kütməgin, əgər tanyatirsin, keçməgini kütməgin. Sağlı giyindən, kəsəldi giyin üçün, apoy, xayatindən, önəmi üçün faydalanib qa gəndirəyiz. Yəni, keç bəyitkisiz, ittəmən gecə barımsız yalmısiz. Yəni, öşü bəyitdə faydalanib qanib, öşü vaxtdan. Bu, qiçindik, tanyatirsizdən, gec-gecə barımsız yalmısiz. Mənə, bi günkündə, sağlanmısiz, ittik gündə, kəsəl olib, həmə nətidən 25:09 Hibin aytvam etudik, unsan kesalli qasqa briyaxsa mallarini qilibir sayibir. Kesalli qasqa sali qaytqa briyaxsa mallarini qisayibir. Kesalli qalib shimda mallarini qaladigan busa, azirini aqtiri ora doshitdi. Kesalli qalib qilami edigan busahan, ushe ut qiliyikgan adamda aziridek, awvelgi azir yazibdiri orada o adamda. Ut shindik, hayati izdan, olimiz ishin aqqani. Yini, hayati, bugingi hayati misiz, demek, isil aqqani evten gungi hayati izgi etdi. 25:37 Shuni Ibn-i Hacar, Rahimahullah, Sharla baytaraykan ki, qabsiz, olimizdanki ingi manfaati boladigan narsiz, yani manfaatiga yologadigan narsizgi amalkin. Olimizdanki in faydasiga yologsiz mumkun bugan narsizchun amalkin. Bi gyn amalkit qalin, etdigi unu manfaatina oligamizdanki in tapasiz. Saqlik gullarizda yahshamakashliki xoshilib qalin. Xunki qesallik insange, dimiq, bazan tosatdan isqadi. Tosatdan qesallib qolasta, amaldan toqda tukqayadi. 26:07 Demek, bu narsada sukeslik yol qoygan adamga, ahiradiga, nisqanagga geber, azulqasiz barisligi qorkinladigda. Yani, tosat tan kesallig faydaq qoladi, yonmursa, amaldan tosilq qoladi, awvel nisan ozga azulqa amaganmursa, oza sefariga, ahirad sefariga, nisan azulqasiz qesligi torikib qoladi, shunlan qorkinladig. Shunin uchun, xayatizdan, saligiz uchun, xayatizdan, dibaykondan kingi, wafatiz uchun, olimiz uchun. 26:37 faydalanibqaniy, amalqibqaniy, dibi ayatliyyati. Yani, indi Peygamber sallallahu alaihi wa sallam hadislari da ölümlü arzuq qilisiydan qaytar gyanlar. Insan ölümlü arzuq qilisiyi, olub qasamiyaxsi digan narzana qilisiydan qaytar gyanlar. Illa shahidlik. Shahidlikni insan arzuq qisa bolayda. Lekin, ölümlü qorub, ölümlü arzuq qibamayib. Xini üçün ayatliyarki, bir adam ölümlü arzuq qimasin. Olub qalisiyni arzuq qimasin. 27:07 Ehtimal, u adam yahsh hayatta, yani muhsum bolib, yahsh amal qilucu bolib, hayata da yashar, yahshligi ziyada bolad. Ehtimal, u adam yamalli qili yurgan adam bolar, faydaq qalishligi bolad. Demek, yamalli qili yurgan adam bolsa, faydaq qalishligi bol. Yahshligi qili yurgan olsa, bol da oluzmda azol qilmasa, u adam yahshligini ziyada qalishligi ma mucundayda. 27:34 Allah Ta'ala bəndəni yaxşı xatməge maffaqqan işləygeni bəyandak elədi ki, Peygamber s.a.v. etdillər, əgər Allah Ta'ala bir bəndə bilan yaxşilikni irada qiyan busa, bir bəndəsini yaxşı bolisgini Allah xoqlagan busa, bu Allah uzu xoqlagan bəndəsigi bir ediganlarsa, shunda etdiki, u bəndəni Allah Ta'ala etdiki ishlet edidi. Allah Ta'ala bir bəndəni yaxşı qiradigan busa, u bəndəni ishlet edidi. Peygamber s.a.v. s.a.v. edidi. 28:02 Qandi qilib ishlatadi? Bu, Allah Ta'alan ishlatadi digandi, biz qandi itishunamiz digandi? Uqshi etdilar ki, peygamir asasinam, wafatidan aldin, yaxshi amalgam yastarsib biyadi. Ushan bilan wafat tapaydi. Allah Ta'ala demek, benden halisadir, ishni birib qoyaddi, ushi yaxshi ishinin aqibati da wafatin yan birib qoyaddi, chundilan demek, u adamda hatamasi yaxshi qibbitadi. Indi, shahidlikke hareket qileyikgan, hirt için hareket qileyikgan adam, albiddi, bu narsosu korbanliksiz bom idi. 28:34 insal bir narsana qurban qilar, shahidlikke demek, shumdija muqafatdi biriladigan narsaga insandan hicimasa bir narsa qedish qerek. Bu mersi u nasi qedishanmaydi? Sabab mana cihad oza aslida nasi bilan, mali bilan boladi insanda. Ham cani bilan, ham mali bilan boladi. Ikelasi ham insandan demek sahawatini, shafi daqilislikke muqtaj olaydi indi. Ha mali boson, ha cani boson indi. Kim ozini mana shu narsalarga taqdim edislikke, 29:05 kirek bu ganyasini berislikke uzuni tayyarilamasa kyan, bu adam qan degilib cannaddi, umitqilishi mulkiliddi. Bu nasani, biram masa kyan. Mana shundan, demak, bir otgan seferam ayatibu todik, Bashirinni khasasiyyadi ganyan bir adam peygamda salislamga bay'atgigani kilad. Bay'atgigani kilganda, haytadi ki, bay'atda ikite shartlidan wafaaq qumasligan, shikiste shartda aptashligani peygamda salimdan soriydi. Me ikite nasadan, demak, ikite nasalga taqad qilamimandi. 29:36 qalib qalib qalib qalib 30:05 af qoysi suna susti bayatki mesami, olumdi yaxtar miman, yani yaxs goremandi. Ikindisi, sadiqa dedi, min Allahi qasami ki, min ailemdi bir neci qoyun bilan, bir onta ci tuyan var, dedi. Bular ahmas ailemi khizmati giyarab turdi. Yani, bulardan biran miman, dedi. Demek, bu adam özene cihattan korkusligini, yani, artiki qacbit qalislig bilan illetladi, yani, 30:38 jihadke chikhadi qanbosi gu, ruparakib qo qanbayt, daqqaya chekinib gistam, Allahana qazabi goyluq qolamana qal, shun uchun yaxsisi bashtan jihadke chikhmeyi qoyub. Ikin sadaqasini, demek mi, oz az gil nasiqe qadir maqalasi, yani qolundu qop nasiqe o dib, ayit mohchib oldu qalim. Bayganba s.a.v. shunda qolunu o adamdan tartu aldi. Tartu aldi da, kin qolundan harekat qalib ayittiki, jihadan bomasa, sadaqayan bomasa, onday bosa jannatgani, maman qirasan didi. Ana qalib jannati qirasan didi. Sahabi ayittiki, bo 31:09 həməsəni sütdə süzdən bəyat qırəngən, hiç nəsəni istinak nəsdən, həmə nəsəni sütdə bəyat qırəngən. Beytdegi nəsə, bu, insa sadalaşadigan nəsə məsə. Cennet bu, tur gəndan qigin, bəyat qırəngən, cilakat də məsələ dükdəyik gəndan qigin, bu, sadalaşadigan nəsə məsə, bəlki, məsələ ciddiyig ogan nəsə də gəngin. Əlbəttə, insan hida kar qırəngdik üçün cüruat qirəgəndi. Cüru 31:40 bu nesan islasana fida qilanmaydi. Shuni uchum peyandarsana omaytlar, kimki, malina deb, urushib, bolay diganbosa, shahid bolay didi. Chuki insan cindi icur atib bolay diganbosa, ushe nesana himaya qilaydi, ushe nesana sarifleydi. Demek, malini aldi da öldirilgan adam, bu adam shahid bolay didi. Dayin ki, nesli da ushe zulumdiki tarib tashashdiki rohu qalishdi bikimdi, yani shuni nesan zulumdiki tarib tashashdiki. 32:10 Bugin insandigi ruhiyyati naslida triqqib qalishdigi uchun peymarsan uchunasana aqlarindi. Indi, Mujahid digan haraket sariflamasdan qan diga erishliliqi mumkunindi? Mujahid Musayyuk. Mujahid uzu aslida, arap tildigi lugati, cibci jahdda haraket qilivchi digan adam. Mujahid digan shu boladi? Yani qatda haraket qilivchi boladi? Uza haraket qilivchistan qan diga bu Mujahid digan namgaya verishi mumkunindi? Jihad diganda, 32:41 insandigi en ketti taqadlar, en ketti kuslar, en aqir bu gennaslar islami gardan besidi saraftan nadanlar. Suni uchun, peygamber s.s. hadislarina birdi geltir vaytladi ki, adamlarini irishchiligini en yaxsi, qiladigan ishlarini en yaxsi, bu bir adam boladi ki, bu adam atini tizgidini Allahni yolda mahkem tutturadi, yani tayyib duradi. Hamda ushi atini ipasida, oturgan halatda, uchib baradi, yani qayqa boladigamiz uchidi. 33:11 Bu adam qayit qachaniki hay'a, yani qaqiruni istadigan bulsa, yoyki bulmusa bir ranta, bir qorku bugan nasani istadigan bulsa, ungi ushi atida uchib baradi. Bu adam olumni, yoyki qatanini uzun ushi cayladan izlagan halisda baradi. Bir kini peygamberi Madinada birqat tiktogusib istiladi, kicasti. Sahabalar chochib quygani tashqariga chekin chikguni gechi, peygamber soslam ushtamandan kilikgan boladi. 33:41 Yani, hattircan bolorlar, ondama, qorkunç diymasa kendin. Bu kishi yudan çikib, yuqqa barib qayt qirikgen bolad. Ular, daa esgin deyge çiqqim gecendi. Shunaka ayet dedik, qorku bolajgan olumanda demek insan, cani Allah zamanından belgilengen, kyni, saati, hamis tayin qiligen insanda. Qandi bolajgan bolsa, olum tapad. Munafqlar ayet qidi, agar bu adamlar uruxki çiqmaygan deyidi, biz ikabimizi kirib turib. Olmaygan bolad. 34:11 Bazda yoni shahiddi bub kitkan da yoni Öhid cangida 72 yakan 70 adam shahid bolad edidi. Bular demek munafqla shahada turub cangilamiz dedi, bular tashkariga chikamiz dedi, kundaskala munafqla tashlar turub tashkariga chikib cangilindi. Shundi endi, musulmalla maqlub etkani mutirashdi. Qayt qigandanki munafqlar tali iki qarashib oldu. Qidi ki, bular bizi gapimiz ikirgandiydi, xob digandiydi, unako maasdi. Bularam ma shudda shahadda qogandiydi, shudda qib turgaymizdi, unako ulmaasdi. 34:41 Dibayitkanda Allah Ta'ala ayatdi ki, agar shaharda qalishlik insanda ulimni dafqiladigan busi, ulimni qaytaradigan busi, uzi ilaydan qaytarayillari ulimni bomisusila. Alamdankin, shurdisilar, Allahin yolda olgan adamlarini, shahidlogan adamlarini uliyidib savlamayla, ulay Allahin huzurda trikdiribdir, Allah Ta'ala ki ayatini mazor qoydu. Bir güni, bazda bir xalat bolar iken, bir mujahidlogan adam, shahidlik talabida ciliqatli xarakat qilardiriken, shu, 35:12 xaybad digan jaynda, yani Amir ibn Aqwa digan adam, ozana qalisi ozga qaytib oledi. Ozana qalisi ozga qaytib oledi. Shunda sahabalar ayqqoladi ki, bu adam özünüzü ozdurdi, dip sahabalar oydaq qalishaydi. Bu kishini demek akesib oledi Salamat ibn Aqwa raziyallaha anhu. Bu kishi yugurishlibla mashfur bogan. Salamat ibn Aqwa sahabalar ayqqda eyn qaligi chapagan bogan da, 35:45 Hattanki, bazda chiye bilan barabaram kitadi bu adamdi, bu qoyushadi. Bu adamdi, agar chapchi bir mishrik bilan bir nima qilishkani, musabak qilishkani, mishrik bilamati, musulman bilan, ay tabi sin chik bar digi digi. O, bur qan chigi bar gandani qeyin bu qishi, mabidi qeyaxan qoladi, qeyin eneqin chapchi di başligi, hattani onda alnigiri bar digi. Shunaka tipalikki ham, ta tipalikki chikisti ham, shunaka ish bir xilni qabilan chiki toradigan bu ganda, ki görüşliyi bilan. Shunaka cidabir emashkur boladi bu qishi, shun görüşbi arasda. 36:14 shu kishini demek, o shi uke, ukelari amarimna akiva, uzuni qalisi bilan demek, uzuni qalisi, uzuni ayaqi getegit durub, uzun getegi olub qala, demdi. shundi sahabalar oyda shadi ki, bu adam uzuni uzu oldurub qoydi, yani, uzuni qalisi bilan olug endi gecen. bu adam koyni xecili oladda ki, peygambas salamda aldigi bara, demdi. bu adam shahidliyini naha etdi, ali olgan adam shahidliyini istabirgan adam olab, shungi ishtiyak qalib. shundi peygambas salamdan soraydi, shunaka shunaka bol do diganda, peygambas salam ay tadiki, 36:44 bu adamgi iki d'acir bolad diga. Ushi ulgan adamda d'aciri iki b'ar var bolad diga. Sababi, bu adam n'hayatda qatliq dirishib harekat qiganda ham mucahidida bu adam. Bun goxshigan arabi adam kemdan kem tapiladda. Yani kemdan kem yurayadda, bu n'hayatda bir başqa qi adami diga. Dib, demayk, etkin ekin indi. Bu etdi, demayk, bu adam cihat qechki shahidliki izlangan olaykin. 37:10 tasadifan bilmestan xata'ani öz nozu odurub qoygan qayt, yana qaytsiz qitib qoyganum, neykin bunda bu adam, bunda yurishgi xalamestan ham shahid boldu digan, ham adire başqalarindikidan yukari boldi. Sababi, chunki bu adamda harakati, shahidlikke bogan harakati, başqalarindikiden gore judili artiq bogan digi. Chun-chun, ushe harakati, Allahgi bogan sadiqligi bilan, bu adam ushi darajiga yetgindi. Bulardan aligilir, yana 37:39 ishtiyakı bugan adamladan, bukshi badir jangida qabgitib, uxit jangida, adit, dadi ki, Allah ta'ala, mene hali, tayxinb as-sizamilan birgadikdi, bir anda jangi guaxqiladigam busi, mene haraketim Allah qoradi hali, qanak isqilishim Allah ta'ala qorsataman, ularga, dibdurib, ayitaddi, bu adam hashqatdan, uxi jangi chiktandi, uxit jangida, jangiladi, 38:09 shun da itadi ki, shi Sa'ad ibn Mu'azidi a'ludda kib turib, e Sa'ad, min jannat hidin u hudda'gan a'luddan top yapmandib, u kishi dimay jangi kirib getib, shahid buk kitadi, u shitti, u kishini hichkim tanimum yedigan surat kirib kitadi, attan ki, sing nisi, shi bir bermaqdan tanib qalar ikan, bermaqdagi chandigiyo bir nasisdan tanib qalar ikan, sayxsan istiyam, zarbayi igan boladandib. Bu kishini, Sa'ad ibn Mu'azidini masi ta sifatida itkin ikan ki, 38:37 Ey rasilisinam, agar menye qoyberisa, bu adam qigan ishti men qilanmime. Yani bu kishi qigan ishti, yani ishi jahatdan kirib getigan boshqan arsasini, meni qolimdan kirib ediganda, yani usna qalistat agan etan. Yani sadibni muasam, ushe mujahidlardi, tettiraldan bitasi bugan. Lekin bulardanan qotib tishgan o adam, sinichin bu Allah Ta'ala bu kishina haqqatan, baad, mesli, sozilar ras buganligidan, Allah Ta'ala bu kishina ushi darajiga etkiribendi. Uzi yitarli bugan, ansa bu... 39:06 insanda khasatan kinkiliy gogan orillarda, bihimaral gogan orillarda, suna xabir nasilga intil titlush giregi, tayin ki insanda bir ishtiyak digan nasil payda basin, bir harakat digan nasil payda basin, yani, ozini muhidiga, ozini sharaytiga kony qamasin, kony kitdurusunga maslash qamasin. Nabi, itta ondan gore, yuqarab gogan, darajas xam, mikafat xam yuqarab gola digan nasilga bar ki, bu nasilgarga, dimak, insanda harakat qilisdik giregi. 39:33 Hüqqayt bu maqcibu gennarslamizdan en muhim laridan, yani bu shahidlikni agar kim Allah Ta'ala dan raski haradda suri edigan busa, sadiqchin haladda suri edigan busa, Allah Ta'ala u kishina shahidilarda manziladki yet gizadi, gerchi tusha gida oligan busa hamdi. Tusha gida ola digan busa ham, usha qin zili dan chikgan bir sadiq, bir niyati sabapliq Allah Ta'ala u kishina shahidilarda darajasini yet gizadi digan indi. 40:03 Qini qun, yana bir hadisdiki ila ardi, yani bit, kim Allah ta'ladan ras qiblan shahiddiyini soru ediyan busi, Allah'in yolda ulusiyini soru ediyan busi, kin ulusi Allah ta'lamgi shahidlacirini birad digi. Yani shahidlani darasigiyet gizadi, gerci tusha gidi ulusiyam dibayitkin, yana bir ruwaytdiki ila ardi, Allah halam bu ummatdigi qobchi shahidlani tusha gidi wafat etsili gili. Tusha gidi wafat etsili gili gani, ceng mayda andamaz. 40:30 jay meydanadan qaytkandan kigin, yako yusinda jaraha tab kili, bax qilib ola digan busa, u jay meydandi shahid nimasda bu mit digindi, yani tu shagidi olgan shahid digiladi bular digindi. Una asaratdan ola digan busa. Demek qibchiligib, shundan bular digin, ba ruwayit gigindi, vallaha halam xorta digili. Diyani birtta, hitmahchi bu gyanimiz, demek insani ushingi Allahdan suhrib harekat qila digan busa, yashi digan umrumiz 50 yas, 40 yas, ihtimal 62 baramiz yog. Lekin, Allah birgan umrdi yasabiyo tamiz. 41:00 Oysa, umrda asnasta cannattagi insanda, aqarattagi cayi tayin qilinadi. Sho, hayatimizda azgina yasab utadigan vaqtimizgi karakturib, oysa, cannattagi cayi tayin qilinadi. Endi, bu yetta, addi adamlarga yoxshab utadigan bosek, umirbat, cannati kirgan taqdarmizda ham, addi adamlarin darazasiga cip olamizdi. Cinde, eyteli, azgina bir adam, addi adamlardan kore cinde ira yuqarra bir haraket tixiladigan bosek, aqarattan Allah ta'ala biz azgina haraketimizga darazamizi ciddi ila artil darazada qotiradi. 41:30 Xun-xun, demayk, bu hayat-di dunayaga insan baharanib qalib, shunga demayk, özün hama nasasini bahashlab qoyisligigi arzumayib. Belki, bir tabar nasalar bar ki, ahiratda buladigan, hanni insan xabariga tushkanydan boshlab, insan qandiyi amal qiladigan busa, Allah Ta'ala'nin muqafatu, ziyafatu da shundigi davam edadi. Addi adam, addi adamche, yukardi, bogin adam, xabariga tushkanyda, hatta inki dunay hayatu da ham. U adamlar gibi ermegen, iman lezzetini u adam gibi eredi. 41:58 O adam gibi ermegen, berekatda bu adam gibi eredi. Hemen sahasda, hem vafat yetişlik davrda, hem vafat yetgen dekin qabrda, hem ahirata turisda, hem cennetda, hem hemen arsada Allah Ta'ala bu adli adamlar dan kore faqli xibqayadi. Xini qin insan azgina hayatini adli adamlar dan kore mukhara darajiga intibiski harikat qiladi, yon busa, birekatda mikafatdi insan shumila irishu olaydi. Xu inda etibit mahcub iken arsamiz, Allah Ta'ala demek, hemmamizda usha shahidlik darajisga yetkisin. 42:26 Allahdan sor orishlik girek, enda uniki orish bolishlik ishartmaz. Biz Allahdan sor ilik, Allahda'la sabaplarini uzu mahiyaqili orad. Gertce unasi qibiz girishmagan taqdarmizdaxan, qi omasa ushilargi niyatqi gerligimizsi, niyatini acirin alaymiz. Hamda Allahda'la acavmasti niyatimiz girsir, shahidlarni maqamini beradigamiz. Likin bu nasana Allahda'ladan sadiq sorashlik girey boladim. Yani cin haqikatdan sorashlik girey boladim. Mabada bu qaladigamizsa, 42:56 Lekin, aqqaya chekin naslit gerigiladi, bu qaladi qanbasa. Lekin, bu meydi qanbasa yan, qigan niyati garisi, Allah Ta'ala an baridiz. Quzunda yuqar bariziga irishi oraydi. Qana biz ayti vittik, demek, shahidlik maqami qindi yuqari maqtaba burdi. Habdanki bir hadisti burda gelidi, shahidlarla, peygamarlarla notasda bir daraji buladi, hal-azitik gelidi. Yani, uxna qa darajida Allah Ta'ala ulan yuqari qitar barid. Sababi, en azil bugan naslasini insan huda uxun sarifiladi.