Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم 0:29 صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ وَمِنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ اللَّهُمَّ عَلِّمْنَا مَا يَنْفَعُنَا وَانْفَعْنَا بِمَا عَلَّمْتَنَا وَزِدْنَا عِلْمًا وَعَمَلًا يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ 1:18 Bir canzatni cesededen uning ruhi terk etishi ulimdi batala. Allah Ta'ala bu hayati duniyani ulimni insanlarnin ixtibari ucin, insanlarni intihan qilishi ucin yarat qiyganligini aytib Quran-i Kerimda shindaydiydi. Alladhi khalaqal mawta wal hayata liyabluekum. 1:53 ayyukum ahsanu amalan. U zat, hayat bilan, ulimni yaraddi, ta ki, sizlarnin qaysi biringiz, yaxshiraq, amal, qiloochi, ikenligingizni, imtihan qilib, bil, balalantirib, yani imtihan qilib, tekshirib, alishi uci. Demek, biz manashu hayati duniyada, ta, 2:39 acalimiz yet gunga kadar, ölüm saati kel gunga kadar imtihan dünyasıda yaşar iken. Kur'an-ı Kerim'de ölüm sözü özünün müxtakqatları bilen, yani ölüm deygen sözden terkit tapken feyiller, isimler ni qoşup isaplagende, onlab ayetlerde, bazılar bunu yüzden aşık ayetlerde zikir edilgen deyishgen, 3:16 Köb ayatlarda zikir qilinat. Şulardan biri yukardagi ayat sadlinat. Yena bir ayatda Allah subhanahu wa ta'ala, Kullu nafsin zaiqatul mawt. Har bir can ölümünü tatu ucidir, deydi. Bu ölümden insannin branta zatı mustasna imes. Berçege kiladigan akibat sadlinat. Demek ölüm berçege kiladigan, 3:55 mahtum bolgan, anaq bolgan, ish sotlana. Shunun uchunham, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, haqda qabriyat kanda, Allah subhanahu wa ta'ala, muminlarga khitaq qalib, afa immata, aw qutilan qalabtum ala aqabikum. Wama muhammadun illa rasulun, qad khalat min qablihir rusul, afa immata, aw qutilan, inqalabtum ala aqabikumdi. Yani, 4:32 Muhammad, sallallahu alayhi wa sallam, bir elchi khalas. Allah'nin risalatini, paygamini yetkiz uchi bir insan. Agar u unga ulim yetib, ulim, ya ki katil klinib qaladigan bulsa, sizlar orqage qarab, tislanib ki ta sizlar mi? Orqaynizga qarab, dide. Yani, bu bilan, insanlarınin barchasi, hatta paygamber, 5:13 Allah Ta'ala'nin en suyuklu bendesi bolgan zat Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ham, ulimden mustasna imasliklariga isharakla. Ulim, duniya hayatinin barib-barib ahiri tugay digan hayat ikenligini bildirib turucin, erse bolganligi ucin ham, Qur'anda ulimni kub islangan. Hadisi nabavilerde ham, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, daima ulimni islatucu, 5:51 sözlerini eytib durgenler. Ani, şun dey hadislerden bittesi, Peyman sallallahu aleyhi wa sallam eytardiler ki, lezzetlerini kesi uci, ölümini islingler, derdiler. Yani, kişi barib, barib bir ışı tupıraqını tagi ge, yer asli ge koyilecagini, fikir qiladigan bolsa, dünyadaki lezzetler unge tatim asligini, dünyadan ki yingi buladigan hayatini, oyleb qalishini, 6:27 Oylab qalishiga isharat ikanligidan manishinday marhamatis sallallahu alayhi wa sallam marhamat qiladila. Demek, ölüm insanini, barcha insanini bashiga kiladigan anag mahtum, acal tisaplanadi, muddat tisaplanadi. Darwaki, Quran-ı Kerimda ölümning ölüm zikri bilan eytilişiden tashkara, acal sözü bilan ham muddat manasida kilad. Quran-ı Kerimda bunga ayatlar cide kub. 7:05 Yani, ularinin muddatı yetkez, ular uşa muddatlaradan keçiktirilmeydiler, ham aldın ham ötük etmeydiler, digan manada ki ayatlar kökkeler. Uşa muddatdan murad, ulimsallara. Ulimni alış suratı, yani ulimnin keliş suratı isa, barcha insanlarga, Allah subhanahu wa ta'ala'nı izni bilen, fariştalar yordamıda, uşa ruh cesedden çikarib alınad. 7:41 insannin ruhi casatdan cikarib alinad. Daruaki, ruh diganda, bizi kubciligimizga malum, Allah subhanahu wa ta'ala, uzunin huzurida saklab koygan ilimlerden isaplana digan bir narsat var. Ruh. Chumki ruhni, kayfiyyati qanaka ikenligini, ruhnima ikenligini, Allah subhanahu wa ta'ala, biram bir makhluqiga, bandasiga bildirmagan. 8:18 Israda, sizden ruh toğrusu da sur edilər. Aydin ki, ruh perver digi arumni, işiden dur digin, digan ayetini gedilər. Demek ruh, insan cesediden, tashkariga çıka, çıkarilişi bilen, ölüm gilen. Insanın ruhga bolgan alakasini, ulamalar, törge boladilər. Bunu, hali azabı qabr, toğrusu da, 8:54 Hadislar gelganda, bunu bat afsilarak, bal ki, vaxti bolar, zikir kilişti. Lekin, hazir uşa, törtte, türünü, qisqaca, eytib, ötib, kitmaqciman, birinci alakasi, ruhnin cesadga bolgan, birinci alakasi, onanin qarnada bolad. Uşa, cesadga, ruh kirgizilgandan, ki, taq tuğulgunca bolgak halad. Ikincisi, dünya hayatıdagi, triklik peytidagi alakasi. 9:28 ruhnin cesedge bolgen. Uchunchisi, ulimden kin barzak hayatidegi alakasi, turtunchisi, in mukemmel alake isa, qiyamet qain bolgenden kin ahiretdegi alaka soplana. Demek, ulim kishilerge yetib gelgeni de, Allah subhanahu wa ta'ala izni bilen, farishteler yardami de, unin cesedden ruh chikarib alma. Ushe farishteni, 10:05 Qur'ani karimda Allah subhanahu wa ta'ala malakul mawt dibatagan. Qul yatawaffakum malakul mawtilladhi wuqtila bikum. Ayting ey Muhammad sallallahu alaihi wa sallam, sizlarni, sizlarga tab biriktirilgan, tayinlangan, ulim farishtasi, wafat tattiradi, wafat ittiradi, canimizni aladi, bin, didi Allah subhanahu wa ta'ala. Hadislerde ham, bu, 10:44 fəriştəni namı, min hazir gecə, özüm, Allah, qudrat birgənicə, hərəkət qıldım, bu nərsələrini, hədislərdən tapışkə, şu hədislərdə kilgən, namı həm, Şeyh Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, Qur'an-ı Kerim'de kilgən edik, bunu, ölüm fəriştəsi, etegən ikəndar. Malum ki, ölüm başlanışı bilən, qayb aləmi başlanan, 11:20 Yenadir, ghaib alamlaridanbiri farishtalarga bulgan imandir. Bu, iman rukunlaridanbitte ikenligi ham ammanizga malum. Indi farishtalardagi bulgan khususiyat, ularinin namlari Quran-i Karimda, ya ki sunnati sahihada geladigan bolsa, biz ushenga iman keldirishimiz vacib buk qalan. Peygamber sallallahu alaihi wasallamdan gelgan hadislarda ham, 11:54 Taqriban, unbishta hadiste, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, unu melekul mawtib, ataganliklari, ularini icide sayin muslimda bar, Abu Dawudda, Sunan Tirmizi, Sunan Nasaida, Ibn Majada, Darimiida, Imam Ahmad Musnadlarida, Malikni Muatta'larida, u baska kitaplarda, bish cayda, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, unbishta hadiste, melekul mawtib, ataganliklari. Indi, uzimizda mashfur bolgan, 12:28 Azraildib, ataladigan, ismige keladigan molsek, bunu bir, suyancik boladigan, hadiste tapa olmadi. Ibni Kasir, rahimahullahini zikir kilişlerice, tafsirleri de zikir kilişlerice, bunarsa, Qur'anda ham, sünnatta ham, kelmeyan, uçin ayetçileri bu içe. Bazı ulamalar bunu, bazı asarlardan, yani, sahabelerde, belki, 13:08 bazilaradan, belki bu sahabalardan men tapalmadim ki, lekin undan ki ingi bazibir ulemalardan nakil qilganliklarina kiltiradilar. Belki bunarsa ahli kitaplardan alingen bulishahan ihtimaldan uzaq emas. Indi ulimnin shiddati haqida azginan tohtalibodsi. Peygamir sallallahu alaihi wasallamdan imam Bukharini sahihlarda kilgan hadista, Ayşe anamız eytadilar ki, 13:47 Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, minin giyagim bilan kukragim orasizda wafat ettiler. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam den sun, biran kishige ulimnin shiddetini karih kurmima. Yani, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ki, ahir kiladigan gunahlari yuutgan gunahlari kichirilgan, 14:23 Allahni suyuqli bendasi bolgan zatka, shuncalik shiddatli olum keldimi, bashkalardan min, olum shiddati kelişini unce kereh görüb, yaman görmimi, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamga ki, shunceki gandan ki, didilar. Olimni arzu qilse boladim, olum harxil boladim. Shularini iside en şarafli olumlardan bittasi, shahidlik makamidir. Shahidlik makamini, 15:05 arzu qilişi ise, Peygamber sallallahu alaihi wa sallamdan qalgan sünneti sapladan. Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, imam Bukhari'de kilgan hadiste, Abu Hurayr radiyallahu anhu, bu kişiden rivayet qalib, aytadilar ki, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam aytidilar ki, canim qoluda bolgan zatka qasam ki, mu'minlardan bazilerinin meni arkamdan qalib getishleri ular uçun, ular uçun, 15:48 karahatli bolmagani da edi, yani ular qalib getishini, menin ketib ular qalib getishini, ularini naqsi xahlamagan bolmagani da, burar ta Allah yolu da qazad qiladigan, cemaadan, sariyadan qalmagan bolar edi. Canim qoluda boligan zatki qasam ki, Allah yolu da uldirilib, keyin yana triltirilib, keyin yana uldirilib, keyin yana, 16:24 tirl-tirlib, keyin yana uldurilib, keyin yana tirl-tirlib, keyin yana uldurilişni arzu qigen bolardim, yaxş görgen bolardim. Demek, şahidlikni arzu qiliş, ölümni, yüksək maqamini arzu qiliş, insan üçün, musulman adam üçün sünnet saplanır. Kesel adamnin isə ölümni arzu qilişiden qaytarır. Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam den, Anas ibni Malik radiyallahu anhu, 17:03 Rivayat qilgan hadisda sahihaynda qeladi, Fayyaman S.S. ayitlar ki, Buran Tengiz, özüge yetkan zarar tüfeyli, agirlik tüfeyli ölümni arzu qilmasi. Agar, qin bolmayketa digam bolsa, qilmahci bolsa, ayitsin ki, ey fervardigara, madami ki, hayat minge, yaxshi boladigam bolsa, mini trik saklagi. 17:41 Agar wafat yahshi buladigan bolsa, mini wafat ettirgin de dua qil sene, didilar. Yana bir hadiste Peygamberin sallallahu alaihi wa sallam, Abu Hurayr radiyallahu anha itadilar, aittilar ki, biran tengiz, biran tengizni cennetke amali kirgiz almaydi, hiç kimni. Sizni ham mi ya Rasulallah deyisdi? Mini ham. Magar, Allah uzini fazli wa rahmati bilan urap qolsa gini, 18:20 shundamin ham kira alama. Silar, tovrlab, uzilabni harekat qilib, koldan barica, koldan kelganica, harekat qilab oraylar. Lekin, buran tangiz, ölümni arzu qilib qalmay. Yakshi bolgan halatangizda ham, yaman bolgan halatangizda ham. Uru arzu qilib qalmay ki, yakshi bolib turgan bolsangiz, yana ham yakshirag bolish imkaniyati bar. Yaman bolib turgan bolsangiz, 18:55 Yamanlikten qaytib, itablanib, yaxshilikke uzgarib qalishiniz mumkint, deydiler Peygamber sallallahu alaihi wasallam. Tayib, ölümlü arzu qiliş umumi halatda, ölümlü arzu qilişten qaytarilgan iken, shahidlikten tashqara. Indi ölümden qortsa boladimi, bungi hem Peygamberimiz sallallahu alaihi wasallam cevab biradilar. 19:30 Abu Huraira radiyallahu anhudan rivayet qilgan hadiste, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, uzun hadiste, haligi mashhur awliyalar hadiside, başlindaya başlindaydi ki, kim kim menin waliyimga düşmanlik qiladigan bolsa, men unga urush elan qilamandidi, Allah ta'ala hadis kutsaydi. Yani, menga dost bolgan adamga düşmanlik qiladigan bolsa, men unga urush elan qilamand, digan hadisini ahirada, 20:04 Allah Ta'ala ita diki, Wa ma taraddattu an shay'in ana fa'iluhu, taraddudi an nafsil mu'min, yakrahu l-mawta wa ana akrahu masaa'ata. Allah Ta'ala hadis qudsida ita yapti. Uzum qiladigan narsadan, baran narsada, taraddudlanmayan, taraddudlanmadam, mu'min adamnin janini, alisdan taraddudlangan, taraddudlangan, taraddudlan, 20:43 qanim calik mu'min ölümni xahlamay turadi, yaxshi kormay turadi, min isa mu'min bandamga yamanlik yetkezisini karih kormayan, yaxshi kormayan. Mu'min bandamga yaxshi narsa yetse dimayan, didi Allah ta'ala. Yani, mu'min adam mawitni, ölümni yaman korib turisa, 21:15 min unga ushe yaman korub turgan nar sasini qilishni xahlamay turamayan, deydi. Yana bir rivayatda, bu sahihni rivayatda, imam Bukhari'nin, baska bir rivayatda, lekin baribir unga ulim gelishkerekta, sunu ushin canini alamayan, digan rivayat hamkela. Zayib, yana bir hadista, peygambarimiz sallallahu aleyhi wa sallam, ubadatimni samet ukshina rivayat qiladilar, bir gün aittilar ki, Allahni 21:55 Uchrashuuni, Allahke bolgan uchrashuuni kim yaxsh görse, Allah ubulan bolgan uchrashuuni yaxsh göredi, ubulan uchrashchide. Kim Allahke bolgan uchrashuuni yaman göredi gen bolse, Allah ubulan uchrashuuni yaman göredi. Shunde, Ayşe anamiz etdiler ki, ya ki, Peyamani sallallahu alayhi wa sallam ayallarda, yana bazilara etdiler ki, Biz ölümlü yaman göremiz ki, unce xahli miyimiz ki? Degende, yo, u manada maz dediler. 22:26 Lekin, dedile Peyamber s.a.v., mu'min adamga ölüm hazir bolganda, cani alniyatkan peytta Allahni raziligi, unu hurmati bilan unga xushkabar beriladi. Shunda xushkabar berilganda, uzunu aldi dagi nersadan sevimli rah nersi korunmay qaladi. Yani ölümden kore sevimli rah nersi tezrah kilsin ölüm isha Allahni huzuriga baray edib qaladi. 23:01 Allahni huzurini yaxsh qorub, uchra shishni yaxsh qorub qoladi. Kafir adam isa, ulim hazir qolgani da, sakaratul mawtdeyatgani da, Allahni azabi wa uqubati bilan unge xabari itkaziladi da, aldi dagi, yani ulimden biran narsa, ulimdenem qore, unge yaman raq qorunme qoladi. Yani ulim in yaman qorunib qoladi. 23:33 Şinde Allah bilan uçraşni yaman qoradi da, Allaham bilan uçraşni yaman qoradi da, deyidilər peyamasımız. Yana bir hadiste, bu Işe hadisinin davamı da, imam muslimde rivayetleri de geladi. Işe, ölüm saati digen nümeni, Ayşe anamız tefsir qiladilər. Yani, ölüm saatini halati şunde boladi ki, deyidilər. 24:17 qatib, bashlaganda, ana u shafayibda, Allahna uchra shuvunu yaxsh qorub qalad, Allahna uchra shuvunu yaxsh qorub qalad, tipadagi hadisini tafsir qiladlar. Tayib, indi, ulim, ulimdi arzu qilmasin digan hadis otuldi tipada. Kin, shahidlik maqamina arzu qilish ham otdu. Tayib, tusatdan bolgan ulimlar chi? Tusatdan ulim dilib qalishidan tanah tilash giregmi? 25:03 yaqdile mazlik giren. Tusatdan bulgan ulum, Allah subhanahu wa ta'alanu, usheb bandalarını orasida takdir qiladigan, qazalaridan, qadarlaridan, bittas saflana. Masalan, bro, avariye bulg ulb qoladi, u baska misallari cu dekub, yani tusatdan ulum kilb qoladi. Bazı asarlarda, yani sahabalar tabi illerden kilgan, vayana bazı hadislarda, 25:47 qiyamat alamatlaradan bitta dhib zikir xilinad. Qiyamat bilgilaradan biri, tusatdan boladigan ulimlarini kupayish. Bunu baz ulamalar sanadina, bazilar sahih diishgan, bazilar sanadina hasandib. Yani, bunarsa qiyamat bilgilaradan biriga kiritilgan. Lekin, ulim, 26:21 Tösetten bolgen ölümden panah tilaş. Tösetten bolgen ölümden panah tilaş. Lafzı aynen şu tösetten bolgen ölümden panah tilaş lafzı bilen kel megen. Çünki ölüm, tösetten bolgen ölüm, yakşı bilen, yakşılık bilen həm, yamanlık bilen həm bol işi mümkün. Öledigen adam ne hali ge qara? Şunu için həm bu nertede neme kel megen bol işi gerek. Eselen öledigen adam, 26:53 salihlerden boladigan bolsa, yahshi adamlerden boladigan bolsa, yahsiliklarini qilib yurgan boladigan bolsa, qiyamat günüde nur boladigan amallarini qib qilgan bolsa, unun üçün tüsetten bolgan ölümnin ham, kin bolgan ölümnin ham, farki yok. Likin, boladigan adam, kemçilikli, daim, tavbani keciktirib yuradigan, yaki özgelerge zulim qilib, 27:27 başqalarini ezib yuradigan adam boladigan bolsa, Allahini qazabiga uchirab yurgan adam boladigan bolsa, tusatdan bolgan olum unga tawba ishigini bektib, o ishligi mumkani. Shunu uchun ham, kilar bu olumdan korkisad, tusatdan bolgan olumdan. Shunu uchun ham, tusatdan bolgan olumdan bazilar panahdilab yurad. Bazı rivayatlarda imam Abu Dawudda geladi, uxinaka olumni intikam, 28:01 qazab ulimi edib atalganligi. Peygamani sallallahu alaihi wa sallamdi lafizi bilan itadigan bolsak, tusatdan bolgan ulim qazab ushlawu da yor bidilar Peygamani sallallahu alaihi wa sallamdi. Demek, canini salih bolishi, insani salih bolishi, ya ki unu tez karisi bolib salih bu masligi, togrisi da hat i bir soz goma ganligi uchun, xalblar 28:41 Allah huzurida huddi insalarni tashqaridagi shakillari kancalik uzgarib tursa, qalblar undanam kura tafawotib olganligi uchun, bu narsalar insalardan qayib olganligi uchun, bunu, yani olum, tosattan kelgan olum yaxshi, yaki yaman deyib ayitib olmaydi. Yani tosattan kelgan olum, shu tepeda ayitilgan tafsilga binaan, 29:13 bazilar uchun yaxshi, bazilar uchun iman bolishi munkiyan. Shunu uchun ham, Peygamber sallallahu alaihi wa sallamdan bu nasta da sabit bir hadis rivayat qilinmagan. Lekin, Allah subhanahu wa ta'ala intiqamini tusattan gelib qalishidan panah dilengan. Bu nasta, bu hadis, sahih hadis sabit. Imam Muslimdi, sahihlerde kiladi. Peygamber sallallahu alaihi wa sallam etar dualaridan biri shu ediki, eyperverdi gara, 29:47 Men sendan nematinin zavalga ketishidan, yog bolib ketishidan, afiyatinin özgarib tesgaziga aylanib ketishidan, intikaminin tusattan kelib qalishidan, va barcha qazabindan panahtilayman derdilar. Nisha intikamini tusattan kelib qalishidan, digan sozini ichige, nisha tepede ulim ham kiritildi, 30:19 intiqam saati debiyo ki intiqam ishlawi deb. Agar shu manada itiladigan bolsa, mana shu intiqamini tusebden gelib qalishidan digan duani itige kirib geda. Bu tuğrida, yani ölümnin türli halatları tuğrusu da hadislar anca gine köp gine gelgen. Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellemnin ölüm saatleri de kanday halda uksige ölüm yetgenleri tuğrusu da ham hadislerce köp gelgen. 30:54 Shulardan bitta ginasini ayeti otamiz, chunki vaqt anca qisqab olub qalayabdi, u azab-i qabr toğrusu dagi hadislar cu da kup, bu toğruda ham azra qabrili shikerek. Peygamar Musalli alayhi wa sallam, wafatlari saatida, Oysha anamiz ayetadilar, aldilari da bir edisda su baridi. Shunda kollarini oysha suga kiritib, yuzlarini yuva uyerdilar da ayetdilar ki, 31:28 la ilahe illallah, ölümnin talvasası, maslikleri barda, deb, qayta qayta, şun deyqila vurdila. Kin, qollarini şun dey tik kildilarda, rafiqi alaga, rafiqi alaga deyiverdilar, hatta, canlari, çikib, qollari kensikin, yerge şilqib, çixti, deydilar, qayşaqlar. Endi, şu ölümnin, 32:05 Muhim ölümge alaqali bolgan musulmanlarda etqadlaradan biri bolmish, qabr azabı haqda bazı hadislarini eytib bu toğruda azraq toqtarsak. Iman Bukharini kitaplarida Ayşe anamızdan kilgan hadisda eytadilar ki, bir günü bu kişige bir yahudi kirib qaldi aldilar ki, qabr azabını eyti. Qabr azabını eyti de Allah sizni qabr azabıdan saklasin dedi Ayşe anamızga. 32:42 Şinde Ayşe anamız Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamdan suradilar. Bu doğrudur. Şinde Peyyaman sallallahu aleyhi wa sallam etdiler ki, ha, qabr azabı haqdur. Kin Ayşe anamız etdiler ki, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamdan kin, mene şimdan kin, biran bir namazda körmedim, megerem, daim qabr azabıdan panahtilegenlerini kördüm. Deydiler. Asma binte Abibakir radiyallahu anhumadan, 33:20 Rivayat qil nadi? Etardilar ki, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, bir günü khutuba qilib, ornilardan turub khutuba qildilar da, qabir fitnesini, insan qabirde azabgat ducar boladigan, qabir fitnesini zikir qildilar da, shuna qangi gapirdilar ki, musulmanlar bundan anca, ghullab, daduay salib, yiglaşka çiçdilar, deydilar. 33:54 Anasulli maaliktar rivayet qilingen hadiste, peygambarim sallallahu aleyhi wa sallam qayttilar ki, bende qabrigi qoyiliganda, va undan dostlari yuz ogirib qabrigi qoyishib qiyin, yuz ogirib qeychigana da, ularini, qayag qiyimlarini eshtib duradi. Shunda, unu aldiga, ikta farisda keladilar. Unu otirgizadilar, unga qaytadilar ki, 34:30 Manawu adam toqrisida nima derdi hayatin da, yani peyaman s.a. Mu'min adamgi keledigan bolsak, ayitadi ki, min guahlik beremen ki, u zat Allahni bendasi wa ilqisi dor, diydi. Shunda unga qarab ayitiladi ki, u anawu dozahtan bolgan otir jayin qara. Allah subhanahu wa ta'ala unu badaliga singa manawu jannattan bolgan jayini. 35:01 Almashtirib berdi. Hamma ikkelasi, ikkele cayin ham, qorub duradi. Kin, unge, qabrida, judaya kin qilib beriladi. Munafiq bilan kafir esi, unge ham huddu shu sawal beriladi. Shunda u, bilmadim, deb jawab beradi. Odamlar, ayteyatgan, narsani ayitti. Shunda, bilmastin ham, okumastin ham, deb. Temirdan bolgan, bir balga bilan, 35:41 shun dey uruladi ki, unu ağrıgıga qattıq qıçqırıb yubaradı, insu cinden başqa hama canzat bunu eştadi, didilar. Bu, imam Bukhari bilen, imam Muslimin sahihleri dekiladi. Yana peygambarımız sallallahu aleyhi wa sallamdan rüayat qilgan, Abu Hurayra radiyallahu anhu rüayat qilgan hadiste, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam etadilar ki, mu'min adamni ruhu cani çıqadigan bolsa, 36:16 qita farishta unu shundi qabul qilib alisadi da tepegi qarab alib cikib getisadi. Qayirdan, osmandan qayirdan otayatgan bolsa, hoxe taraftan uchiragan farishtalar unu bu ruhni, bundi shirin ruh ekanligini havas bilan ayitib duradilar. Kafirini cani cikkanda, isa ruhi cikkanda, unu cida 36:54 sassiq ruh ekenligini eytib turadilardi, betta qisqa cakilib geltiri yapti, yana kinra bunu tafsilatik giladi. Yana Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallamdan rivayat qilgan hadiste, uzun hadiste, bu hadisini ashabus sunanlar, imam ahmadini hanbal, u başkalar, imam hakim, bular rivayat qilishgan, bara ibna azib eytadilar, bir günü Peygamberimiz sallallahu aleyhi wa sallam bilan, bir ansari adamini canazasiga ciktirik. 37:30 Qabirga etib geldik, hali qabir qazil ulgirilmagan eka. Shundi Peygamber sallallahu alayhi wa sallam qabir atrafiga oturdilar, biz ham oturdik, osmange qarab, yerge qarab, turdilar da, gozlarini balant qekilib, pas qekilib, shumarta qildilar da, keyin etdilar ki, eyferverdi gara, mensinden qabir azabidan panahtile iman, dedilar. Keyin etdilar ki, musulman adam, ahirat, 38:04 Tarafka qarab getarekan, duniyadan uzulib, ahirat tarafka qarab getarekan, ulim farishtasi unge keledi da, unu basida otirad. Asmandan farishtalar qishub gelishadi. Khuddi u farishtalarinuk yuzlari aftab tek bolgan, qiyash tek bolgan, nurli farishtalar qishub gelad. Uzlari bulan birge cennat kafanlaridan, cennat, 38:36 xushboi atirlaradan ap gelishan. Otiradilar, kuzlari yet, mayyetni kuzi yetadigan, nazari yetadigan cayda otiradilar, keyin farishta, ulim farishtasi aytadiki, ey xatircan can, ruh, Allahni magfirati, varaziligi taman, çiqin, çiq, qib, nidaqilad. Xunda, xini mu'min adamni cani, xuddi, meşni, ucudan, 39:12 su qanchalik bir qatra qanchalik yengil tamib ketadigan bolsa, xud di shunday sidrilib, sekin, yum shahlik bilan jani chix qedab. Shunday ular bu janini bir goz achib yumguncha Osman tarafka qarab turib alib otib ketadidar. Farishtalardan, brar tasidan, brar jamaatidan otadigan bolsalar, bu qamunchalik shirini ruhe kan, jana kan, 39:44 Kime gyan bu? Dib sorashadi. Shunda, duniyadagi en kirayli ismi bilan palanchi palanchi oğli deyidilar. Asmangi etib barilgandan kin, unga asman esikleri shunda qasilib getad. Har bir asman ahli, yani farishtalar, kin asmangi shunda imaqtab bilan kizatib qaladilar. Ta yettinci asmangi etbinci. Kin ularga buyuriladiki, eytiladiki, bu, 40:16 bendeni kitabini qaliler, uluqlar cemaatiga yazigilar. Keyin, yanani daqilinadi bendenini yergi qaytarigilar. Chunku men ularga, men bu insanlarini yerdan yarattim, u yergi qaytaraman, qiyamat günu u yerdan chikaraman, digi vada bergenman. Keyin, cani unu cani ruhi casadiga qaytariladi. 40:47 Farishtalar gelib, Rabbin kim, dib soraydilar. Allah, dib cavab diradi. Dinin kim, nima didilar? Islam, dib cavab diradi. Oralarinda chikgan kishi kim, dib soraydilar? Shunda Rasulullah, dib cavab diradi. Nima bilasan, kanday bilasan, didilar? Shunda itadi ki, Allahni kitabini okudim, unga iman keltirdim, tasdikladim, didi. Shunda Osmaninam bir nida keledi ki, togri eyti, unga, 41:22 cannattan toshak yad qizinlar, cannhnattan keyin beringlar, cannhnattan ishimlik beringlar diiladi. Keyin qabrini icida unga qozu yetkan, nazari yetkan caygaca keyin qilib qoyiladi. Cannhnattan hidlaridan, cannhnattan boyidan kilib duradi. Keyin unu aldi da, bir çirayli yüzli, çirayli keyimli, xishbu hidli, 42:01 adam payda bala. Shunda u adam mayyit ay tadiki unga qarab turub, xursan, sizni xursan qilgan narsa bulan, xursan bolay, ya ki xursan qilin meni, ya ki xursan bolay, bu, yuzingizdan yakshilik yaqlib turubdi, kimsiz, dek soraydi. Shunda men salih amaling men, dek jawab dira. Shunda kin u nida qiladi ki, iparverdi gara, tezirat qiyamatini qayim qilgin, men ahlimga, 42:40 maalimga barib, ularga min bu berilgan vaadaga, wafa etilganimna aytey, digan manada, min ahlimga xayteydiydi. Kin Allah subhanahu wa ta'ala, nin shubu ayatini, peygamarimiz sallallahu alaihi wa sallam okidlar ki, iman kiltirgan bandalarini, Allah subhanahu wa ta'ala, dunya hayatideham, ahiratteham, qeshe sabit qawl bilan, mustahkem, suz bilan, 43:13 ularini sabatlaydi, mustahkemli qiladi. Facir adam isa, bunu teskarsib oladi. Ahiretten, dünyadan, ayaq uzub ahiret taraf burular iken, unga farishte, ölüm farishtesi, basida oturub, oturub, uzaqdan, unga, qara yüzli, qoluda, gurzu bolgan, farishteler gelib oturadila. Shunde, 43:50 olum farishtasi unga qarab turub, ey xabis iflas, can, ruh, Allahni qazabiga, wa azabiga qarab chikgin, desa, korkanadan cani, jasadini turli tarafiga tarqab gedada. Shunda, cani unu jasadadan, khud tamirlar, wa asablar, asab tamirlari, qanchalik qin suğrulb alnadigan, basa shunda eqilib, 44:27 suğurub qaladilar. Xuddi, cun içige kirib qalgan, tikan qanday qin suğuruladigan bolsa, uxan day qlib suğurub qaladilar, deyidilar. Qin, bir zumham ut kazmastan, onu asmanga çikarib getadilar. Tepedagi mu'minni haliga tezkari olaraq, qanday tarishtalar aldidan otadigan bolsa, ular cirkanib, bu qanday xabis ruh edi ki, bizni 45:05 burnimiz nini maqildi dib aligi qilishadi. Bu qanday ruh, rabis ruh, iflas ruhi kandiydi. Shunda is-duniyadagi en xunuk isimlari bilan unga farishtalar, ulim farishtalar jawab veradilar. Osmangi yetkanda unga Osman eshkilara oçilmaydi. Kin nida keledi ki, bunun kitabini en pastagilar kitabida yazinlar. Degan nida keledi? 45:40 Kin, yana bir nida okeladi ki, bandamni yergi qaytarinlar, min, deb yukarıdagi, musha vaada qilingan suz aytiladi. Kin, ular qaytariq oturmeydilar da, musha yergi qarab turub, osmandan, kin, canini tashlab yubaradilar, atib yubaradilar. Casadiye kelib tushadi. Shunu uchun ham, Allah subhanahu wa ta'ala, surey hajda, kim Allahga, 46:11 shirk geltiradigan bolsa, mishrik halda ola digan bolsa, yaq kafir halda ola digan bolsa, hudd asmandan yuzige qarab tushub getkanday, asmandan tushub getyatgana da, unu kush alub getkanday, yaqi shamal unu gizillatib tushurub getkanday, chukur yerga tushurub getkanday bolada digan ayatini okadalar, Peyamon s.a.v. Kin unge gelib, farishtalar nimadib eytilişini, unge farishtalarga 46:47 Men bilmimandir jawab berishi, unga keyin dozaqtan, toshak yad qizilishi, dozaqtan, ishqaq qoyilishi, cennat hawlisini korsatilib, manawu senin cayin ediyo, shunga yarasha amal qimadin, dema qilnishi, keyin qabrishun dey, unga tarq beriladi ki, hatta suyaklari, aurgalari birbiriga aralashib, kiishib getadi, digan caylarini eytadilar, bayaman suvasi. 47:21 Qiyin aqrda unga, ushe, uzinin amali, nahayatda xunuk suratta, kishib olub, suratli kishib olub turub, aldida turganda, kimsan bu suratindan, adam yaxshilik kutmaydi deganda, min senin yaman amalinman, xabis amalinman, nid jawab verganda, nid aqlib, du aqlib, iltij aqla oradi ki, ee parverdi gara, qiyamatni qaim qimaga, deb du aqla oradi. 47:57 Azabı qabr toğrısıda bolgan hadislar nihayatta yana kup, yana bazıları muhim cayları qaldı. Ki, undan ki, qabrladigan sözlerden barzak hayatıda bolgan halatlar, unu barzak hayatını dünya hayatıdan bolgan farkı, undan ki, qabrladigan söz ölümge hazır bolgan kişilerde 48:34 muslima adam uchun nimalar qilish gireg, u olumga hazır bolgan adam uchun, muslima adam nima qilish gireg, u tohru da sözlash qaldi. Unnankin, xatime çirayli bolish belgilari tohru sida azraq sözlash niyat varidi, bu qalib getdi, bu ence, bu hem ence vaxtini aladigan. Unnankin, olumni eslashdan bolgan faydalar, bu nesalarini hazır kiyingi sohbetke, 49:04 xaldirish niyatida turupman, chunki, vaqt tugab qopti. Agar, agar, sizlarda raqbat bolsa, keyin bunu, sohbatna, uzum ham shu fikirda turupman, sohbatna, davam ettirish niyatida bolgan kishilar bolsa, keyingi sohbatda masmo, undan keyingisi da, bunu davamini qilsak, yaxshi bolsak erak, chunki, bu haqda, uzun sozlab oturishga, 49:36 Hazır ilaç bolmaya qaldı. Ki, ingi sohbatta çıraş günçe sizler bilen xayrlaşamız. Wa sallallahu wa sallam wa baraka ala nabiyyina Muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in.