♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersصوتМўғил татар қиссасиadmin·4 views·5 months ago1. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: • Тарихни ўрганишнинг аҳамияти;• Мўғиллар зоҳир бўлган вақтида содир бўлган воқеаларнинг, хозирги кунимиздаги воқеаларга ўхшаш томонлари;• Мўғиллар оёққа турган вақтда оламнинг аҳволи;• Мўғиллар оёққа турган вақтда ислом умматининг ҳолати;• Мўғиллар оёққа турган вақтда салбчиларнинг ҳолати 2. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: • Мўғилларнинг келиб чиқиши;• Мўғилларнинг ўзига хос белгилари;• Кофирларни ислом зиддига бирлашиши;• Мўғилларнинг Хоразм давлатига ҳужуми;• Мусулмонларнинг мўғиллар қаршисида мағлуб бўлиши сабаблари;• Мўғилларнинг Хоразм давлатига ҳужум қилишининг сабаблари; 3. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: – Қозоғистон ва Бухорога мўғиллар ҳужуми;– Бухорони қирғин қилиниши– Мўғил ҳодисасига Ибнул Асир –раҳимаҳуллоҳ–нинг муқаддимаси– Самарқандни босиб олиниши;– Муҳаммад ибн Хоразмшоҳни мўғил изқуварларидан қочиши 4. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: – Муҳаммад ибн Хоразмшохнинг таржимаи холи ва енгилиш сабаблари;– Мазандарон, Рой, Қозвин, Арманистон ва Грузияга мўғиллар босқини;– Мўғилларнинг Фарғона водийси, Термиз шаҳри ва Кулоба қалъасини яксон қилиши;– Хуросон ерларига мўғиллар ҳужуми;– Мўғилларнинг Насо шаҳрига лашкар тортиши;– Мўғиллар Марва шаҳрига юриши ва унинг аҳлини яксон қилиши 5. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади: • Мўғилларнинг Нишопур шаҳри ва унинг халқини яксон қилиши• Ҳирот шаҳрини вайрон ва унинг халқини йўқ қилиниши• Хоразм диёрига мўғиллар босқини• Жалолиддин Хоразмшоҳ сийрати• Балқ жанги• Қобул(Парвон) жанги• Қобул(Парвон) жангидан тушган ғаниматлар устидаги ихтилоф сабабидан мусулмонларнинг бўлиниб кетиши 6. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Жалолиддин Мангубердининг мўғил қўшинларидан қочиши;– Мўғилларнинг Афғонистон диёрини босиб олиши;– Мўғилларнинг Мерага шаҳрини эгаллаши;– Ҳижрий 618 йилда мўғилларнинг Аббосийлар хилофатига ҳужум қилишдаги тараддуди;– Мўғилларнинг Табризга ҳужум қилишдан бош тортишларининг сабаби;– Мўғилларнинг Доғистон, Чеченистон ва Россиянинг жануби-ғарбини эгаллаши 7. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Ҳижрий 620 йилда содир бўлган энг муҳим воқеалар;– Мўғилларнинг Россияда Болгарлар қаршисида мағлубиятга дучор бўлиши; – Ибн Ҳоким Анадолнинг Грузия мамлакатига ҳоким бўлиш илинжида насронийликни қабул қилиши;– Ғиёсиддин ибн Хоразмшоҳнинг Эрон ва унинг атрофидаги ҳудудларга ҳукмрон бўлиши – Форс минтақасининг Ғиёсиддин билан Саъдуддин ибн Дакла ўртасидатақсимланиши;– Эронда мўғил-татарлар мусулмонларни қатл қилиши;– Чигирткаларнинг чиқиши ва қурғоқчилик келиши; 8. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Жалолиддин Мангубердининг Эронга ҳукумрон бўлиши ва Аббосийлар халифалигини ағдаришга ҳаракат қилиши;– Чингизхоннинг ўлими;– Мусулмонларнинг байтул Мақдисни насронийларга топшириши;– Мўғил-татарларнинг Жалолиддин Мангуберди давлатига ҳужум қилиши ва унинг ўлдирилиш қиссаси;– Мўғил-татарларнинг Азарбайжонни босиб олиши;– Мусулмонларнинг мўғил-татарлар олдида енгилишига олиб келган сабаблар 9. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Аллома Ибнул Асир –раҳимаҳуллоҳ–нинг оламдан ўтиши;– Мўғуллар Арманистон, Грузия, Чеченистон ва Доғистонни забт этиши;– Ғарбга мўғул юриши;– Украина, Польша, Венгрия, Словакия ва Хорватияга мўғуллар истелоси;– Ҳижрий 639 йилда оламнинг аҳволи;– Гуюк ибн Ўқтой хоқонлиги;– Мангухон хоқонлиги; 10. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Ҳулагунинг Аббосийлар хилофатига жанг учун тайёргарлиги;– Ҳулагу банд бўлган тўртта масала:– Пойдеворни яхшилаш;– Сиёсий ва дипломатик тайёргарлик 11. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Маънавий жанг;– Аббосийлар армиясининг кучсизланиши;– Мўғул қўшинининг Ироққа ҳужум қилишга ҳозирланиши;– Исмоилия тоифасини қиличдан ўтказилиши;– Мўғул босқини вақтида Боғдоднинг аҳволи;– Халифа Мустаъсим Биллаҳнинг аҳволи; 12. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Боғдод ҳукуматининг аҳволи;– Боғдод халқининг ҳолати;– Боғдод қамали;– Мўғуллар билан Аббосийлар хилофати ўртасидаги музокаралар;– Боғдоднинг ўққа тутилиши;– Халифанинг хўрланиши; 13. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Халифанинг ўлими;– Боғдод кутубхонасининг оқибати;– Тарихда Ислом кутубхоналарининг мунтазам талофат кўргани;– Боғдодга ўт қўйилиши;– Боғдод аҳлининг баъзиларини тирик қолдирилиши;– Муаййиддин Алқамийнинг Боғдодга ҳоким қилиниши;– Боғдод ағдарилишининг асорати; 14. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Баъзи мусулмон амирларнинг мўғулларга яқинлашуви;– Майяфариқин шаҳри қамали;– Носир Юсуф билан Ҳулагунинг алоқасини ўзгариб қолиши;– Ҳулагунинг мактуби; 15. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Носир Юсуфнинг жиҳодга даъвати;– Ҳулагунинг Ҳалабга йўналиши;– Ҳалаб шаҳрининг қамал қилиниши;– Майяфариқин шаҳри ишғоли;– Ҳалабнинг таслими ва Ҳалаб қалъасининг ишғоли; 16. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Солиҳ Нажмуддин Айюб волийлиги;– Шом ва Миср ўртасидаги уруш;– Хоразм қўшинининг ажралиши;– Мамлуклар қиссаси;– Еттинчи салиб юриши;– Туроншоҳнинг ҳокимлиги ва ўлими қиссаси; 17. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Мамлуклар ҳукмронлиги;– Шажаратуд-Дурнинг ҳукмронлиги;– Мамалик муъиззиянинг шаклланиши;– Фарисуддин Ўқтойнинг ўлдирилиши;– Баҳрий мамлуклар сардорларининг Шомга қочиши;– Подшо Муъиз ўлдирилиши қиссаси ва қотилининг оқибати;– Нуруддин Алининг ҳукмронлиги; 18. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Қисқача Қутуз раҳимаҳуллоҳ ҳақида;– Нуруддин Али ҳокимлиги даврида Мисрдаги аҳвол;– Карак амирининг Мисрга ҳужуми;– Сайфуддин Қутузнинг Мисрга волий бўлиши;– Сайфуддин Қутуз даврида Мисрнинг аҳволи;– Қутуз раҳимаҳуллоҳнинг саъй-ҳаракати; 19. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Мўғулларга қарши жангга тайёргарлик;– Миср ва Шомни бирлаштириш ҳаракати;– Шом амирларининг тутган ўрни;– Ҳижрий 658 йилнинг бошларигача бўлган босқич;– Миср халқининг аҳволи;– Мисрликлар ва Мамлуклар ҳаётида шайх Изз ибн Абдуссалом раҳимаҳуллоҳнинг тутган ўрни; 20. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Ҳулагунинг малик Музаффар Қутузга йўллаган мактуби;– Мўғул элчиларининг ўлдирилиши;– Исломда эчилар ўлдирилишининг ҳукми;– Ислом лашкарининг жангга ҳозирлиги;– Мисрдаги иқтисодий, моддий қийинчиликлар; 21. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Шайх Изз ибн Абдуссалом раҳимаҳуллоҳнинг фатвоси;– Қутуз ва амирларнинг мўғулларни қаршилаб олиш борасидаги фикрлари;– Акко муаммоси;– Мусулмон қўшиннинг покланиши; 22. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Миср лашкарининг Ғазога отланиши;– Ғазо жанги;– Мусулмонлар билан Акко салибчилари орасидаги сулҳ;– Китбуганинг мусулмон лашкар қаршисидаги аҳволи;– Соримуддин Ойбекнинг мусулмонларга йўллаган элчиси;– Ҳижрий 658 йил 25 рамазон куни воқеалари;– Ислом лашкари муқаддимасининг Айн-Жалутга тушиши; 23. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Довулчилар гуруҳининг жанг майдонидаги ўрни;– Айн-Жалут маъракасининг бошланиши;– Мўғул қувватининг Айн-Жалут водийсига тамоман кириши;– Мўғул лашкарининг қуршовда қолиши;– Қутузнинг жанг майдонига кириши;– Мўғул қўмондони Китбуганинг ўлдирилиши;– Мўғулларнинг мағлубияти ва Айн-Жалутдан қочиши;– Бейт-Шеан жанги;– Қутуз раҳимаҳуллоҳ Ислом мезонида; 24. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Айн-Жалут жангидан олдин мўғулларнинг мусулмонлар устидан ғолиб бўлиш сабаблари;– Дамашқнинг мўғуллардан озод қилиниши;– Дамашққа Нажмуддин Абу Бакр ибн Суннийнинг қози этилиши;– Шомнинг мўғуллардан озод қилиниб, Миср билан бирлашиши;– Қутузнинг Шомга амирлар тайин қилиши;– Айн-Жалут маъракасининг самаралари; 25. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Айн-Жалут маъракасининг самаралари;– Айн-Жалутда нусрат сабаблари; 26. Ушбу дарс қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:– Мағлубиятимиз сабаблари;– Носир Юсуф Айюбийнинг ниҳояси;– Қутузнинг ўлими қиссаси; By: Шамсуддин Дарғомий, Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдуллоҳ Шоший Source: IslamHouse.com · Шамсуддин Дарғомий, Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдуллоҳ Шоший#Audio#IslamHouse#Абу Абдуллоҳ Шоший#Шамсуддин Дарғомийالنص الكاملbeta▸نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.0:00أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم إن الحمد لله نحمده ونستعينه ونستغفره ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سيئات عامالنا من يهده الله فلا مضلله ومن يضلل فلا هاديله0:28Wa ashhadu an la ilaha illa Allah wahdahu la sharika lah. Wa ashhadu anna Muhammadan abduhu wa rasuluhu. A'udhu billahi nash shaitanir rajim. Bismillahir rahmanir rahim. Ya ayyuha alladina amanu ttaqullaha haqqa tuqatihi wa la tamutunna illa wa antum muslimoon.0:57يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَفْسِ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا1:22يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا يُسْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَنْ يُتِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا اللَّهُمَّ عَلِّمْنَا مَا يَنْفَعُونَا وَانْفَعْنَا بِمَا عَلَّمْتَنَا وَزِدْنَا عِل1:52Rabbi yassir wa la tuassir, wa sahhil alayna wa tamlim bil khayr. Barcha maktaular Allahi khastir, ungi hamdu sana wa istagfarlar aytamiz. Undan yardam soraymiz, nafslarimiz hamda yaman amallarimizdan panagdalaymiz. Allah hidayat qalyan kimsani adashtiruchi, adashtiruyan kimsani hidayat qaluchi yoktur. Men shiriksiz yagana Allahdan uzgi ilah yok,2:25və Muhamməd uning bəndəsi və elçisidir, dəyib gu ahlik verəmə. Ey mominlar, Allahdan haqq rast qorqışqan qorqinlar, və faqat musulman boligan hallarinda dünyadan oturinlar. Ey insanlar, sizlərni bir jandan, adamdan yaratgan, və undan cuftini, havanı vucudga kiltirgan, hamda u ikkaudan kob, erkek və ayallarini tarqatgan Rabbinizdan qorqingiz.2:55Yena oralaringizdagi saval jawablarda ortaga nami salinadigan Allahdan korqingiz, va qarondash urolaringiz bilan acralib getishtan saplaningiz. Albatta Allah ustingizda kuzatu ushub oligan zattir. Ey mominlar, Allahdan korqinglar, toru sozni sozlinglar, shunda Allah ishlaringizni islah aladi, va gunahlaringizni kiciradi. Kem Allah ya uning peygambariga itaat etse, bas,3:27u ulu bahtka yerishibdi. Assalamu alaikum wa rahmatullahi ta'ala wa barakatuhu aziz biradarlar, muhtarama pasimgillar. Bugundan etibaran, islam tarixin organish wa tarixta otikan wakiya wa hadisalardan ibrat alish maksadida sukbat kuramiz. Sukbatimizni doktor Raqib Sarjani nin darslardan faydalanian halibda alib baramiz. Hijri yeddinchi asar. Meladi, onuchinci asarlarda4:01islam alamda sadir boligan wakiyalar. Moghullar tarixi baslanisidan, tar mar qilin gulingache boligan hadisalar haqida suqdatlashalist. Tarix ibratlarga bay bolib, Allah ta'alanin xalqlar ustada cari qilinyan qanunlarina urganisida muhim ahamiyatga igadir. Islam ummati tarixda kop hadisalar guahib oldu. Unin en ayanchilerden bari,4:33Moğollardin islam ummatiga bala bulub kiligani, islam diyarlarini bayran kiligani dir. Allah ta'alanin yeryuzda uzgermes kanunlarini cari kiligani, insallariga bulgan rahmati dandir. Mana shu kanunlar sebabidan, insallarinin hayati davam itib, saklanib gidadi. Ba halklar, hayat mabayini da shu kanunlariga tayyanadi. Agar har bir zamanda,5:02və məkanda uziye has qanunlar bolməyəni də, insanlarni xayatu murekkəbləşik gitgən və bərçə hasıl bolgən tajribələr yuqaliyan bolar edib. Lekin Allahni fəzli mərhəməti bilən, hasıl bolgən tajribələr yuqalmıydı. Xayatımızda kiçə sadr bolgən hadisə, bugun takrarlanad. Bugun sadr bolgəni isə, irtaya qaytarlad. Və mənə şun deyil, qiyamat kiçə davam edib.5:35Shurinda istam tarixi, va undan boshqa tarixlarini organishinin ahemiyatini aynashimiz munkum bolar. Sadir boligan wakiyya wa hadisalar, daim takrarlanishimlan biriga, bir-biriga aynan uxshash suratda uzayik elad. Zatan, yer kurrasta yengi sadir boligan narsani, hadisani, wakiyyanin ozu yok. Tarixini organalik ammiz, aldin bolib otikan bran hadisani.6:08xadirikunimizdegi hadisablan bir halligini bilsek, biz unin aqibatini mablan yakun tapşini asangin akhlasa qalishimiz munkum bolad. Agar bu xadisa qalaba wa muafqiyatman tuyagan bolsa, biz xamshi yoldan davam etib nusratka irishimiz, aksinca, maglubiyat va muafqiyatsizlikman yakun tapgan bolsa, otganlarnin xatasin takrarlamaslig uchun, bu yoldan uzaq bolmagimiz lazim bolad.6:40Xu tariqa tarixni organish, tarixni tartikkes olad, və unu tirltirad. Tarixni ovunish uchun, ya ki, universitetlerda gina organish yaramaydi. Balki, wakilikte amal qilish uchun organishimiz lazim bolad. Bu suratda tarixni organish, anıq maksatki qaratiliyam bolub, bu maksat hundagi ibratni bahs etishtan ibaratdir.7:11Allah Ta'ala kitabda shunday marhamat qilad. Laqada kana fi qasasihim ibratum li'ulil alba. Dar xaqiqat ularinin qissalarda akil igalari uchun ibrat vardır. Allah Ta'ala Qur'aninin 3-den 1 qismini qissalardan ibarat qildi ki, bu bilan musulmanlar, otgan ummetlardagi Allahnin qanunlarini organishlari, wa bu qanunlarinin sabit berqarar ikanlikini,7:44bilishlari, wakiyasadir bolishdan aldan unga tayorgarlik kura bilishlari, va undan fayda alishlari uchundur. Bunga harbir qissani chukur, va atraflicha tafakkur qiliganimizda irishamiz. Asasi qizlangan maqsadxan shudur. Faqususi ilqasasa, la'allahum yatafakkarun. Ular tafakkur qilsinlar uchun, bu qissalarini soybin. Tarixtan soz borarkan,8:18tarixi sananin ahamiyati, va shubilan birga eyyatibardan chetti qalayatkan hijri sana haqida, bras tohtalib uchini maksadga muafiq deb bildik. Islami taqvim, ya ki hijri sana, miladi 638-ci ilda, hazirati Umar raziyallahu anhu tamanadan cari etigendir. Ushbu taqvim, qamari taqvim bolib, ayni xarakatiga asostanigendir. Umar raziyallahu anhu,8:51Oşa dawrda amalda boligan taqwimlar ortasta yuzaya kiligan ziddiyatlarina bartaraf qilish maqsadida bu taqwimini cari qiligan edib. Taqwiminin boshlanish nukhtasi sifatida, qigambarimiz sallallahu aleyhi wa sallam Mekkadan Madinaya hijrat qiligan yilinin boshi Muharram ayinin birinci kunu tannaydi. Birinci hijri sananin birinci kunu, meladi, yani giri garyan taqwimi xisabida, 622. yil,9:2316-ci iyulga toqrik elad. Qaygambarimiz sallallahu alaihi wa sallamni hijiratlari isa, Grigarian taqviminin 622-ci yili, sentyabr ayiga, yani hijiri rabbi yul awal ayiga toqrik eligan el. 12-ki qamari ay bir kun farq qirish ihtimali bilan, taqminan 354 kunna tashkil filad. Shamsi sanadan bir yilda 10-ki 11-kunga kemdir.9:54Hicri sana, meladi sananin qaysi kunlarga muafiqligini wa buni aksini kursati bera digan computer programmalari yetarli chashtab chigligin. Faydalanishini istiganlar internetka murajat kiliştari munkun. Baz imkan qadar, bazlar uchun yalada tushnerli bolsun digan maksatda, hicri sanalardan tahminan meladi qaysi sanaga muafiqligini ayitib getishini lazim dibdabdik. Hicri yeddin chasar.10:27Меладий сан ахсабыда 13-чи асыр мусульманлар тарихыда. Бәлки, ер-Куррас тарихыда ота муфим хадисалар руй берді. Яни, ер-Yuzda yangi, dakhshatli wa mudahish bir kuch yuzayi keldi. Wa bu kuch tasarida umumi tarizda dunyada wa khas tarizda islam yerlarda katta uzgarishlar sadir boldi. Bu kuch Moğol davlatinin kuchiyidi.10:56Moghullar qissasi barcha ulcha ularda hayratamuzdur. Qissada erzimegan sondaygi moghul xalqinin zaif xalatdan kuchli xalga, qo kuchli xaldan zaif xalga otishiga, juda az vaxt getkanligi, bunin barchas xayad. Bolishi munkun emaz di ishimizgin sabab bolishi munkun. Lekin Allah ta'ala bir davlatni aziz va qudratli, boshqasini isa xar qalad. Tarixta insanlar va tarix nazarida,11:26Cüda as sanalgan xalqlar yaşa buddi. Birinchi gal Allah ta'la ularni xar qilgan bulsa, basqa sefer aziz va quduratli qildi. Mene shundi, Allah ta'la xaxlaganin aziz va xaxlaganini xar qilad. Mulk yalgiz unin qoladadir. Elbette u, barchan asaya qadirizad. Qissadaygi wakiyalar, undaygi kursat kichilar, qatil qilingan qurbanlarnin, asirlarnin, va xiyanatlarnin sanir,11:58mubalaqa dərəcəde xayratlanarlidir. Qis sənin yana acablanarlik yeri, undagi waqiya wa xadisalar, bugungi kunimizdagi sadir bolayatgan, waqiya wa xadisalarga aynan uxshashligidadir. Goya ki, Allah ta'ala bizga uzinin yeryüzde cariqliyan qanunlarini sabitligi, va tarixnin takrallanishi dagi haqiqatini bayan qilishni xoqlagandig. Tarixni baxs etarkanmiz, maziy dagi bir qanchi xadisalarna.12:33Xazirda ummet duç geriyatgan hadisalarga ox shashligini tapamiz. Unu korib chikmakchi boligan qissamiz, yani mogullar qissasinin misalda korishimiz unukun. Xaziri kunimizda ham ummet uchun ota muhim boligan hadisalar, mogullar qissasi yuz berigan ayni mintaqalarda wa ayni shakilda sadir bolmokda. Allah ta'ala, hijri yeddinci asir, yani miladi unuchinci asirda ummet oz bashidan kechirigan vaqiya wa hadisalarini,13:05Bugungu kun, Hijri 15-ci asr, yani, Meladi 21-ci asrda duc giliyatkan wakiyalardin aynan takrarakuldi. Qaradan 8 asr utsa ham, hadisalar berxaldir. Bugun ushe hadisalar, Afganistanda, Uzbekistanda, Irakda, Falestinda, Iranda, wabashqa islam diyarlarda takralanmakti. Mogullar wakiyasini urgan uch kishi,13:38Xazirga kum bilan tarix arasini baglayonad. Ba shunindik, Allah Azza wa Jallani xalqlar ustudagi, ba yeryuzda cariqliyan qanunlarini fahimlayonad. Bu darslarimizda har bir wakiyagi atrafi chek, mufassal kirishni maksad qilmadik. Agar har bir wakiyani mufassal baxs qilsek, juda chozolib getishi itibar bilan, wakiyalardagi ibrat orunlarini, ba ularini zamanimizda sadir bolayetgan hadislariga uksash jihadlarini baxs qilams.14:11qisqaca maqlubiyyat wa ghalaba sabablarin tahlil qilamiz, insha Allah. Yanadakin raq malumatini alishin isteganlar, islami kutufanalariga marajat kishlari munkum. Allah subhanahu wa ta'aladan tawfiq sorimiz, wa bu acib qissadayil harb al-kalimah, wa harflardan bahri celalimizde faydalandirishini irtijaqil qilamiz. Moghullar heciri yeddinci asirinin boclarda kuchayib, oyaq qatura boclardi. Bunu fahimlas uchun,14:44Oşa zamanda, va osha paytta yeryuzda, oz ta asalini otkaza ala digan qanday kushtar barligi, nazar salishimiz gerek bolad. Oşa zamanda, yer kurrasida, ikide, asasi hukumuran kushtar barig. Oning birinsisi islam ummati bolsa, ikinsisi salibcilarig. Mularini harbiregi alaqda tohtali botsek, osha vaqtta islam ummatinin hududu, takriban dunyanin yarimiye tenkilarig.15:16Islam mamlikatlarin chigarasi, sharktan Xtaydan bashlanib, Asiyadan otib, Afrikanin bir qancha ulkalari. Gharibtan Europa wa Andaluska chigarasi. Xudud nahaya takatta. Lekin afsuslar bolsin ki, osha davirda Islam alaminin akhvali, maydanin kinigiga, nufusinin kopligiga, maliyawi, qoral astaxa, ilim, fan,15:43ilim-ma'rifat jihaddan bolgan imkanitlarin kin bolishiye qaramay, ota ayansli bir xalatdiydi. Chunky Islam ummat ichide awjiga chigan fitnalar, gulnishlar yuzayikilgan, katta Islam shaharlarinin siyasi akhvali keskin yamanlashgani. Ajeblan arlisi, hijri 6. asirinin ahirlarida quwatli, qali, berbutun, wabahosh bolgan Islam ummati16:13Arzimegan yegirima, uttiz il icida, shunday acinarli xalata tushida. Allah ta'alanin qanunu caridir. Wa tilkel ayyamunu daviluha beynan nas. Bu kunlarna, adamlar arasida aylantrib duramiz. O shabaytda Islam alami bir nece bujaklarga bulinib getken bolib, ular arasda birincisi. Wa en kattasi, Abbasilar halifali gedib.16:47Lekin ming afsuslar borsin ki, hijri yeddinchi asrnin bashtariyikilib, juda zaif qalat getishti. Ambasilar xalifalige, an chagina qadimgi xalifalik borib, hijri 132. yil. Yani, takminan, miladi 750. yilda, umawilar davlat agdarligan nankin, xalafat nukuliga oligan, hijri yeddinchi asr. Yani,17:1713. asirbaşlarda taqriban 500 yillik umru bolgan, va Bağdatna uzaqa payitaxt qalib olgan xalifalik edi. Songra Hicri 7. asirbaşlarda Abbasilar xalifalika anca zayiflashdi. Xatta xaqiqi suratta xumuranli qila almayi qaldi. Faqat kina Iraqnin ortasi va atrafiga gina xumotardi. Iraqnin atrafida mustaqilligini ilan qilmese de,17:48xalifalikdan mustaqil bolub aligan, onlab amirliklar barib. O shazamanda ambasilar xalifaliginin faqat namu qaligani. Hazirikundagi Britaniya quralligi kabi, ambasilar xalifaliginin xam faqat tarixi ramzigina qaligani. Ambasilar Islam alamida 500 il hukum qiligan bolsada, ayini davirda Iraqinin ortasi wa janubi qismiga ginakumurani qilayatgani.18:20Ирахта Аббасидар халифалигда бани Аббастан болуян халифалар бірін кетін алмашир, халифа диган бüyuk isimi iga bolub kilar, lekin o shabaytda xakhlasalar khan bu büyuk isimi hechem layiq imazdalar. Chungi ularinin butun darda xayali dunya toplash, uzlarin chegarlanyan khududu da sultanligin mustahkandashdan ibarat eddi. Uzlarinin vazifalariga xakim sifatida sahih nazarilan karamadmir.18:53Hakimnin mas'uliyyatlaridan bolgan davlatnin tincligini, amanligini saklash, askarlarini quvatlash, xalqni mayishi xayatini yakshilash, mazlumlari haqlarini berib, zalimlerden uch alish, Allahnin bandalardayin hukmini qayim qilish, ma'rufga buyurib, munkardan qaytarish, Islamga ta'luqli bolgan barchan arsalardan ximaya qilish,19:22xalblar va saflarini birlashtirisni xayollariye ham kiltirmadilar. Butun xaxishlari munkun qadar uzaq vaxtlar xalife bolib turse baz, undan soni taxtini farzantlariga mey raskilib qaldirsi. Shunindek mal dunyo jamgarishke, tangache chozladigan baz mu jamshi tantanaral qilishke, kuy, musika, chalgo aspablarin tingdashi hirs koyganiglar. O shakundayi xakimlardin akhvali,19:54İslam ummatini xakimgi yarashadiyan xayat u yaqta tursin, awamdan boligan addiy kishinin saqlam xayat tarziyahan tori gelmaz. Xalifanin na haybati wa na izzat qaliganib. Bu, Hijri 7. asir, yani, Meladi 13. asir baslari dayi Abbasidar xalifaligini aqbali. İslam alami dayi ikkinci golakini Misir, Sham, Hijaz wa Yemen deb turib tasawur qalishimizmizmiz.20:29Bu iqlimlar Hicri 7-ci asir, yani miladi 13-ci asir başlarida Salahindin Ayyubinin yevarilari bulmish Ayyubidar qol astadaydi. O yerlari Hiddin wa al-Arak al-Khalilajaynlarida salibchilar ustudan ghalaba qazanilib, musulmanlar qolaya kirganidi. Leki min afsuz, bu mintaqalardagi hakimlar bu büyük insan kabib olmadlar.21:00Tahttala shishti. Wa bir butun Ayyubiler davlatini kichik qot shaliklarga bulib alishti. Sham Misirdan, Hijaz Yemendan ajraldi. Mustaqil buldi. Balki Shamnin ozi bir neche amirliklarga bulinib getdi. Himis Halab va Damashqdan, Falestin Urdundan ajralib shishti. Salahiddin Ayyubi rahimahullah, salibchilar qoludan agir mashafat, qatqtig jadallar, wa qan toqish, kob qanlar toqilish evaziga,21:32Azad qiligan bu yerlar, musulmanlar ortastaygi bunday xunik tafriqalan ishtan keyin, yana yangidan salibchilar qolig otari. Wa la hawla, wa la quwata illa billahil aliyyil adi. Islam alamidagi uchinci bolek, Maghrib va Andalus urkelaridir. Bu urkelar osha vaxtlarda, muahidlar davlat-i amirinin kol aslada bolib, juda kuchliy va kudratliy davlatib. Shartan Livyadan boshlanib,22:06Qaribdan Maghrib gece. Shmaldan Andalustan boshlanib, Canobdan Afrikanin ortasi gece hukum yor bizarib. Hijri yettinci asir boshlariga kilib, Astas ekin kuchizlanib, sona boshlarib. Hijri 609-ci, yani miladi 1212-ci ilde bolib otikan, Al-iqab ash-shahira jangi, muahidlar davlati halqilu uchizardanib. Natijada, bu ulkan davlat kulada,22:39və Andalus, Afrika və Maghribga bulnibgid. Islam alami dagi turtinci bulak, basqa daulatlarga nisbatan juda kattab olib, taqriban Islam alaminin butun sharki qismi yaxkumurani qiligan Xarazm daulatiyib. Xarazm daulatinin meydana biyipayan bolib, Asiyanin kattab ulikalarini uz iqi aliganiyib. Unin xududi, shartan Xtayinin qaribdan baslanib,23:10qaribdan Iraninin kat taqsinlari qece daam etkenib. Abbasilar xalifaligi blan uzaq wa chukur kili shmochiliklariga bargan, ular ortasda xsabsiz darici dagi fitna awalar yuzeyi kiligan, wa cenc edallar sadir golub turarib. Abbasilar xalifaligi blan, saljuqi ilar, uguri ilar, turuklar wa basqa musulmanlar blan, muntazam ceynar alib bararib. Kharazm davlatini na faqat atrafdagilar blan,23:43Xatta ozinin içi dayilar bilan ham muammasi utarlay edi. Yani, davlatnin içi da, xarazm davlatnin içi da ham daimi quzganlanlar bolub durar edi. Islam alamidagi beşinci golak Hindistan davlat edi. Hindistan agarchi xazirda Hinduslarinin xukmida bolsa da, qadimda Islam xukmida edi. O yirda uzun asrlar davamida Islam xukm surda. O shafayitlar, o oriyilar qol asrda edi.24:16Sal aldan ayitganimizdik, xar azm davlatman kob wa takrar-takrar jan qolib burad. Bu mintaqa haqiqattan juda beqarar wa betartib mintaqaydi. Islam alamu dagi altinchi bolak Fars mintaqasini qarbi qismi. Asiyani ortasda jaylashgan ki mintaqa, xaziri kundagi Iran bolib, ham basilar xalifariga yam mayan jaylashgan.24:45U shiya taifasinin en xabislardan buligan Ismailiya taifasinin qol asli degli. Bu taifa aqidada juda qob ixtilaflariga barigan, qobchilik uramalar ularini islamdan tamamen chikganligi hakum qilishgan, dinni falsefaya qarishdirib, arlashdiribi barigan, asli macusi ilarini auladlari buligan, zahirde islamini dawa qolib, batini macusi buligan.25:14Qur'an ayetlari nafs xawalariga binaan ta'wil qiladigan, Islamdagi kub kuna farzlarini hamda peygambar wa shariyatini inkar qiladigan ta'ifadir. Ular saltanat wa mulk artidan quganlari sabab, asasi itibarlarini Qur'al aslaha, jain ishlariya, qal'a wa Qur'anlari binaqil ishlikiga, hamda arimiya ishlariya qaratganiblar. Ular en xatarli batini ta'ifalar cuminasdan xisablanar.25:45Ular islami shaxsiyatlar, xalifalar, amirlar ve ulamalariga cinayat ve tajawuzlar sadir etisar edi. Bu taifa Irakni sharkhi qismida ve xarazm davlatini harbi qismida mawjud bolib bu iki davlatdan mustakil edilir. Islam alamida yettinci golek Anadol mintaqasi bolib, khaziriga Turkiyadir. Bu mintaqada saljuqiler hukumirani var. Ularınin asli turklar bolib, maziyida byuk tarix,26:20wa katta jihadlar sahablaredir. Al-Faz, Alp, Arslan, Rahimahullah, kumandan boligan davirlarda ancha quwati aqsatnaydi. Bu mintaqa vizantiya impiratorligi blan yammayan jayda ishqani sabab, juda xatarli, wa juda taasar qem bolib, Al-Faz, Alp, Arslan, Rahimahullah, nin yawaralara kum yuruzigan daviri etilib, ota zaif wa xar xorat gedisht. Yukarda sana botoligan davlatlarnin osha waqtda mawjudligi,26:52islam alami ambasilar xilafati xukmiga ismdagina, namiga ginakirganin aynadar. Mulahaza qilsak, osha zamanda musulmanlar ortasda fitna fasad, juda kin karqadiga, cangu jadal avciga chikgan, gunaxo maasiyatlar kopaygan, wa musulmanlar dunyaga shonga ganidlar. Insanlardin xallariga kabiralar orna shibitgan, hatta palanchi pistanchiga zulum qilibdi.27:21palanchib istancini uldiribdi, palanchib istancini qanini tukibdi, qabiqab sozlar har tamanda qulaqqa chalmib duradi. Insanlarinin qadir qiimati qalma yadidi. Kim ya ki qaisi qovmishu xalatka tushar iken, bu xalat almashtirilishi anig vat turgen yadidi. Islam alami bu shaharlardagi anawi zaif kimselar ustiga bir faciye gelishini futardi. Hatta ulardan kin, baska musulman aulatlar gelib,27:52Allahnin izni bilan bu xalatni ozi yartirib, islami haybatni, xilafatki quvat wa yutufni qaytarishini kutabib. Bu, osha davrda yer kurrastagi birinci kuch, islam ummatinin kuchiyib. Lekin afsuslar borsin ki, uzun tarix davamida islam ummatigi bolib gedigan bu kuch, osha davrga gelib yemirlish, parçalanish, vatarqalishgi yusupganib.28:24Oşa vaqta yeryuzdag ikinchi kuch salibchilar kuchiyar. Shubaytlar ularinin markezi Baharibi Yoropada bolib, u yerlarda ularga tegisli koplab, qal'a wa qurganlar bariyar. Oşa davrda Yoropalik salibchilar, musulmanlarban tanimsiz jaynlar alib barishar. Anglia, Fransiya, Yermania wa Italia nasranilari, Misir wa Shamya qarshi mashhur salib buyurishiniqlar, Ispania, Portugalia,28:55və Fransiya nasraniləri Andaluslagi musulmanləriyə qarşı kopləb ceynər uyushtirisharib. Evropani qarbidagi salibci guruklariyə qoşumca, alamda undan boshqa salibci guruklar hanbar bolib, bu guruklarni adawatlari Islam ummatigə nisbatan haddən ziyadlari jalib. Ular bilan Islam ummatı arasida ceynər heç doxtamaz. Salibci guruklarni mashkurlardan Britaniya imperatorliyib.29:26sharki Rum davlat. Boshqa shakil baytkanda, Vizantiya, yani kani Stantinopol davlatı bolib, sharki Evropaya hukum rani. Musulman Anadolning, gharb tamanda jaylashgan davlat qisabdana. Vizantiya davlatı, Islam davlatından taharqlar ashe, atchiq vuruslar qilib kilgen, lekin ayni vaqta zaif qalatka tushkanligi sebab, Islam ummati yerlarye kirishka taqati yok edib. Salib guruklaridan yana biri,30:00Armanistan davlatı bolub, Farsnin shimalida və Anadolunin qarbida jaydaşganib. Turkiyadagi Anadolun mintaqasitagi salcuqiyilardan tınimsiz jaynar alib barışardib. Salib gurukladan yana biri Kruj manmikadi. Xazirik Gruziya davlatı bolub, u yirda baz mahalli vasaniyilar, yani bu paraslar bolsahan, hukumat nasraniyilar qolastidaydi.30:27İslam ummati wa xarazm davlatiya karshi muntazam ravishda urs alib barayrib. Salibsilar icida, uzlar az bolishaya kharamastan juda khatarli sanalgan gurxular han barayrib. Bunga sabab, udar Islam alaminin, Turkiya, Falestin, wa Sham davlatlarinin icida cayda shkaniy edib. Hijri 5. asr, 491. miladi,30:551098-ci ildan beri islam alami icide basko tarib keliyatikan bu salib almirliklarini mashkurlaridan Antokyo, Akko, Tirokul, Beyrut, Sayda vaboshkalar baraydi. Hijri 6-ci asir, yani miladi, 12-ci asir akhirlari islam alami uchun anca muafakiyatli, salibchilar uchun isa anca gini halakatli, muafakiyatsiz kildi. Hijri 6-ci asirini akhirlari,31:27583-ci ilda, yani, 1187-ci ilda, Shamda-i Hittin cengida, Salahuddin Ayyubi rahimahullah, salibchilar ustadan alaba qazamda. Bundan 8 ildan keyin, Hijri 591-ci, yani, miladi 1195-ci ilda, Al-Arak Al-Khalida cengida, Muahidlar davlatı başlığı, Al-Mansur Al-Muahidi,31:57Andalus nasaralar ustuna ghalabaga erishtir. Bu iki, buyuk ghalabadan hech qanchi vaxt utmastan, higri yeddinchi asir boshlariga kelib, musulmanlar qatqatib zayiflashdir. Quvvatli davri bilan zayif davri orasida, atigi yigirmayid farq barib. Baxtimiz yakunlab qaliganligi sabab, bugunbi suqbatimizga shub yerde yakun yeseyniz. Kengi suqbatlarimizda, mogullarinin islam ummati yerlariga,32:29başlayan hucumlari, islam davlatinin qaysi hududlariga brincip olib kirganligi, islam ummati mogorlarini qandayi qarsilab olgani, va shu kabilarini monohazaklamiz insha Allah. Allah subhanahu wa ta'ala dan unin yeryuzda cariqligan qanunlarini bildirishini, manfaatli boligan ilimini talim berib, talim berigani bilan faydalandirishini, va tarihini bizlariga ibrat qalishini sorayibiz. Albatta bu Allahnin qolida.32:59wa uubum yaqad rizadidir. Halimin sizlarga aytyatkan suzlarini istey sizlar. Min uz ishimna Allahi tabshururman. Zira Allah bandalarin kurguchidir. Fasatazkuruna maa akulu lakum wa ufawwidu amri ila Allah. Inna Allah basirun bil ibad. Wallahu ta'ala a'lam. Rabbana ufir lana. Wali ikhwanina alladina sabakuna bil iman. Wala taj'al fi qulubina.33:29Subhanaka Allahima bihamdik. Ash'hadu an la ilaha illa anta astaghfiruka wa atubidayk. Wassalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh.عرض النص كاملًاالتعليقاتلا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.