نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.
0:00 أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ عَمَادِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُذْلِلْ فَلَا هَذِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إ 0:30 Allah subhanahu wa ta'alanin gözəl isimləri, ali, büyük sifətləri bilən, bügüngi, şəmbəküngi dərisligimizni, bulub həm, yängi, kitabdan başlayatgan dərisligimizni, Allah subhanahu wa ta'alanin özünün raziligi üçün buladigan, Allah sevib, qabul itadigan, dərislər qatarida qılıçligini Allahdan soraymiz. Evvala özüm yaxala görsə, bərçəmiz ge mənfaatli qılıçligini Allah ta'aladan soraymiz. 1:00 Bu kitabdagi bolayatgan, etilyatgan darsliklarimizdagi qaysi hata bosa u mindan wa shaytandan, wa qaysi ki taurulik bolatgan bosa u, fakat Allah subhanehu wa ta'alanin tawfiqih wa in'amih bilan ekenligini etraf qilamsin. Bugungi baslamakchi bugan yangi kitabimiz, imam bukhari rahmatullah alihnin adabga, 1:29 taalluhli bolgan hadislar toplam edagi Adab-ul-Mufrad kitabdan deris başlamakcimiz inshaAllah. Biz Bukhari rahmatullah aleyhni kitabdan deris başlar ikenmiz, evvelgi deris de etkenimizde, utgen alimlerini kitablarini oxsek, utgen alimlerini ma'izelerini issek, utgen alimlerini davetlerden faydalan ediyen bolsek, 2:00 ularinin ilimi də bərəkat barid. Ularinin ilimləri də bərəkat barid. Çünün-çün həm, kättə-kättə alimlər fəqat mutaqaddim ulamalarini, kitaplarini oxşib, çündən istifada qayda alışad. Çünün-çün həm biz, yerci u kişilərgi oxşayaməsək həm, və u alimlərini, əməllərini xilayməyatqan bosek həm, çayat ki, işilərinin yazgin kitaplarini oxub, əşengi oxşatishgi hərəkat xisek, 2:33 Allah subhanahu wa ta'ala ularini gunahlarini maghfirat qigan waqtida, bizni qoşib ham öshalar bilan birga gunahlarimizini Allah ta'ala maghfirat qisa. Kim bir qavmiga özini oxshassa ular, şu qavm bilan birga deydi. Biz ulamalar deyib olamadik, lekin ulamalarga oxshassak, acebmez ki qiyamatgini öshalar bilan birga bosak digan, yaxshi niyatlar bilan bu kishinin kitaplaridan ders başlamak cimiz. 3:03 Kitabnin muallifini, kim ekenligini yaxchitani edigan bosak, u kishinin yazgan kitablariga, cemlagan hadislariga bogan mahabbatimiz, yenada asib baravrat. Shunun için bugün, kitabdan evvel, kitabki kirishdan evvel, şu kitabnin yazgan imam buhari rahmatullah aleyh kim ekenligini toqtabilsek. Muallif, imam buhari rahmatullah aleyh kim ekenligi toqtasak. 3:32 Toktayganda bu kishinin bütünle hiyafini, həməsini eytir dəristət, ülgüməyimiz, bahali qudrat, küçümüz yetiyenike İmam Buhariyini taniştirishki hərəket qılamiz. İmam Buhariy, 194. hiciri yilini, 13. şawval künide, 810. miladi yilini, 19. iyul cüm'ə küni, İmam Buhariy Buhara şehride dünyage kildi. 4:03 Uni Muhammad dib namlashdi. Toluk ismi isa, Abu Abdullah, Muhammad ibn Ismail, ibn Ibrahim, ibn Mughira, ibn Bardas, Behdib, aythilad. Muhammad, yani Abu Abdullah, imam Bukhari'nin babaları, Mughira, Bukhara amiri Yamanul Ju'fini, qoluda Islamini qabul qiyan edi deydi. Demek babaları musulman bud. 4:35 Amma undan katta babalarib osa, berdazbeh digani, bu özünün qovminin dinida qa ganid. Yani islam dinin qabulxima ganid. Bukharini ismiga, ata analarinin isimlariga nazar salgan kishi, bu Bukharinin hanadani ailasi, islami bir aile, dindar ailadan ekinligini elbette xizqilalad. Ismiga karay digan boseniz, Ebu Abdullah. 5:05 Buhariy rahmatullah alihnin kuniyyelari, isim, lakab, kuniyyə, mənə bunlar işlətlədi. Əgər ərəb tiledə kuniyyə in tonguj fərzəndinin, in kättə fərzəndini ati, in birinci fərzəndini ati bilən, deməqil nədi? Eytilədi. In kättə fərzəndinizdi ati, Abdullah vosa, Ebu Abdullah, dityaqirilədi. 5:33 En kette farzandinizdi isimleri Ibrahim bose, Ebu Ibrahim deyib chakirilad. Bu degani Ibrahimnin dadasi, Abdullahnin atasi deyib chakirilislik. Analarini bose, Ummi Abdullah, Ummi Ibrahim, Ibrahimnin anasi, Abdullahnin anasi deyib chakirilad. Mene şu caydagi faydagi tohtay digan bosek, bizde ayallar özlarinin turunmus ortaklarini nima deyib chakirislik ki, hayran bolad. 6:03 Bəzlər ya özünü ismi bilən toğr eytədi, ki ya onu ismini eytib palanca buyaqa qarayn deyid. Bəzlər hürmet babıdan, misal, Abdullah bose ki ya onun ati, Abdullah eke buyaqa qarayn deyid. Bu natoğru nəsə. Biz həriyyatimizdegi natoğru nəsə də. Və bəzlər bose, en kətdə fərzəndi kim boladigan bose, öşəni ismi bilən Fatima bose, ayal kişi ki ya onu çakiribkən dəyim, Fatima buyaqa qarayn deyib çakirib. 6:34 Erkek həm özünə ayalını çakıra digan bolsa, nima digib çakıra digib? Fatimi. Öşe enkətda qızını namı bilan çakıra urad. Ya uglını namı bilan çakıra digib. Bunin orniga, ümmi Abdullah, Abdullah nin dədəsi, Abdullah nin anası digib çakıra digan digi, şəriyatimizgaya muhafif bulad. Və urf adatlargaya m durus gila urad. Bu birinci tohtala digan narsih? Demek, künniyə mənə şu narsih? 7:03 Kuniye bilan chakirilişlik ərəblərinin dövrədə və hazir geçeynəm, kuniye bilan chakirilişlikdən məxsab bir kişinin ötə hürmət qiladigan bosayniz, unu kuniyesi bilan eytəz. Falancanın dədəsi, falancanın ayəsi deyib hürmət babidin eytilək. Bir kişidin qazabi çıxdırgan vaxtıda, ərəblər perzendini ati bilanmaz, atasinin ati bilan eytərd. Atasinin ati ibrahim boladigan bosa, 7:32 ibrahimnin balasi ibni ibrahim desi bu sal hurmetsizlikden keb cik balad kini kini kuniya lagab vabashqa isimlar balad buhari rahmatullah alih ozlariga abu abdullah digan kuniyani nima qildilab tanlad lekin ibrahimni lekin buhari rahmatullah alihnin ogullarini ismi abdullah midi yoh midi abdullah dib isim koydi abdullah midi 8:01 Yuh mudi? Bukhari rahmatullah aleyhni oğul farizanlari bom egen. Oğul farizanlari bom egen. Lakin, Abdullah nin atasidir özige kunye aldi. Nime üçün üçün de kunye landi deyiligen bose? Birinciden, fayganber sallallahu aleyhi ve sellemni hadislarige tatbih qilişlik babiden şunu aldi deyid. Fayganber aleyhi salatu wasalam, nime deyigenler? Allah ta'ala seyvedigen isimlerinin en yahşisi Abdullah ve Abdurrahman deyigen iken. 8:31 Bütün hama hadislarga ular amal qilishgan. Hama hadislarga amal qilishgan. Ve akhirda qarasa osha hadis qalb qetiyabdi. Allah ta'la unge farizan birmayabdi ki, osham bilan kuniyala naydisa. Birmagan bosayam, Allah ta'la osha hadisiga amal qipalaydib durub, Ebu Abdullah qib özge kuniya qoydila. Özge kuniya qoydi. Xungi o xushab, biz evvelgi ayetkenimiz ki, isteyazan babida sahabilardan bira ayetadi. 8:58 Men həmə hədislərgə, sünnətlərgə əməl qıldım, bittə sünnət qat getdi, degən. Bittə sünnətgə əməl qılamədim. Qaysi sünnət edi, desə, birauni üyüge, nima degdi, əgər barib eşigini taqillatsayniz, fa iza qilalakum rji'u, farji'u, ulusillar taqillatganinizde, men mashgulmen qaytin üyünüzge, desə, indamestan qaytip geta yorin, degene. Qahlasa kirgizadi, birauni üyüge, 9:27 xaqlamasa kir gizmaydi, qaytin deyisa qaytuk eti oras. Lekin qaysi xanadan ge barib, men shu niyatta barardim deyidi da. O shay ayatki amal qilay, sunnatki amal qilay deyib barardim da, taqillatsam qaytkin deyib eysa ki, khursan bolu qaytuk etisam deyib barib taqillatardim. Lekin bran cayda, qaytin deyib eytgin söz işitmadim deyini. Shungi amal qilamadim deyini. Bizda bosa bran uyuni barib taqillatsayniz, bizi uyuni koya oray, telefonini kotarmaysayniz, namla nima bod deyishad. 9:56 Cevab vermaya qoydiniz deyishe. Haytin, vahtim yox degenge buyada tursun. Demek biz hali cüda cüda arkadamiz. Hadislarga, ayatlarga emal qilisden cüda cüda arkadamiz. Demek etki, Ebu Abdullah deb, kunyani özge tanilashlikten birinci maksadlari, Bukhari rahmatullah aleyhni, paygamber aleyh salatu wassalamni hadislarga emal qilib, Allah ta'ala seyvedegen en yakshi atlar, 10:24 isimlar al-Abdullah və Abdurrahman degən hədisgə əməl qılıb tırıf şunu qıldı. Şayət ki, bizdə isim tapamay etkənlər, mənəşi isimlərini köpəytir isə. Və Abdullah ismi sahabələrinin arası də cüdə məşhur edi. Mədinəgə, Mäkkədən hicrət qılıb gergən muhacirlərinin birinci Mədinədə tuğulgan fərzəndləri, birinci Mədinəyə keli muhacirlərinin Mäkkədən kegəndenke tuğulgan fərzəndi oğul bul, isimlərini Abdullah qoydi. 10:51 Peygamber sallallahu alayhi wa sallamnin amakilari oğul farizanit gördi. Şimda Peygamber aleyhis salamga bir isim koyup verin deyganlar da Peygamber aleyhis salam Abdullah deyib isim koydular. Ulamalar eytişlerice 300-ge yakın sahabinin ismi Abdullah bogan eddi. 300-ge yakın sahabinin ismi Abdullah bogan. Ve şularinin qatarı da Ayşe analarimiz, ummehatil möminin analarimiz farizanilari bomadilar. 11:21 Lekin özlərga nima lakab kuniya koydi? Ümmü Abdullah dip kuniya koydi. Özlərga Ayşe anamız Ümmü Abdullah, Abdullahnin anasi dip kuniya koydilar. Xulasa xuki Abdullah, Abdullah kuniyasını ixtiyar qilişlikdagi maqsadi Bukhari rahmatullah alayhinin birinciden hadisini tatbiqiga, hadisini amal qilişge şaşganligi. Ikinciden Allahga kulçilik bilan atalişni sevgan. 11:50 Allahga qulchilik bilan atalishni. Künler kelib, Bukharinin nimelariga heykellar ornatilib, Bukhariga sacda qilinib ketichlik, davirlarikib kalsa, Allah vözi saxlasin, shu vaxta, Ebu Abdillah, Allahnin quli digan nam, bu qul, bu Allah hudames bu, çünca hadisini cemlegan boseyam, digan nasa saxlanib turusligi. Gördünüz mü? Veyana, 12:19 sahabeler shunceleri Abdullah ismini yaxsh görgenli gidin, sahabilerge ixtida qilib irgeşir. Sahabiler Abdullah ismini qoydi. Min hem özümge Ebu Abdullah kunyesini ixtiyar qilemendir. Şunu tenlerler. Babaları, oğul neyverelerini, isimleri, peygamberlerini isimlerige heves qilib qoyilgen isimler. Muhammed, Ismail, Ibrahim isimler. Demek bu hanadanli, 12:48 An cheminche dinge bogen nimeleri dindar xanadan ekenligi, isminin özü dene bilinib durubdi. Endi, xu nuktada, Bukhari Rahmatullah Aleyhinin khanaka xana ateleri musulman bogen mi, analeri musulman bogen mi, unin aileleri musulman bogen mi, digan savalga isminin özü dalara qiliyabdi. Musulman bogen ekenligi. Xu cayda bitte fayda ge tohtamak cimiz. 13:17 Din düşmənləri, din düşmənləri, etşədi ki, ərəblər ya ki musulmanlər deydi, dinni qılıç bilən məcburləb adamlərge, məcburləb dinni qabullət işkendiydi. Qabulləgenge tek koyub, qabulləməgenini öldürüb, şinday məcburləşkendiydi. Bu esə dinimizgi keliyatken buhtanlərdən biri. Musulmanlər, la ikraha fiddin, 13:47 Dində məcburləşlik yox deygan ayətlər bar. Və şünnün kelib çıxadi ki, bu yerdə, əgər məcburlə Bukharalarga, Harazm Samarkandlarga, Ərəblər dinini məcburlə bəfke gəndə, özlərinin düşməni bogan kişilərinin isimlərini, özlərinin sevikli pärzendləri qoyməgan bolad. Muhammad, qayğambar a.s. sallallahu a.s. isimlərini, sevikli pärzendli qoyməgan bolad. İbrahim, İsmail deygan isimlərini, 14:17 özlərini sevihli pərzendege düşmənini ismini koymegen bolab. Lekin, həmə xalqni içide nazar salatigen bolseniz, özlərini dahiimiz dep turub, cüdeyan bir mihrbammiz biz dep turub xalqke tanitgen o, lekin onu asli yüzünü xalq bilib koygen düşmənini ismini hənüz geçey pərzendelere koymegen. Birar kishi pərzendini atini lenin koymegen. 14:47 Miran kishi perzendini atini sevikli bir perzendin Stalindib isim demege. Miran bir memlekette yabrar nime de yok. Lekin ular özlenini shuncelik pashağımız deyib durub, nime qigenboseyem, ularınin adaletsiz ekenliyi ve düşmen, xalq düşmeni ekenliyi ma'lum bolub xalblarda nefret uygatdi. Shuni için qoysh mege. Shuncin bilemiz ki, bizge din afgegenler mecburlab afgemedi dinini. Biz sevib. 15:15 xursan bolib qabul qildik, Allah hidayati bilan, tawfiqi bilan. Demek, Bukhari rahmatullah aleyhinin dedeleri, Ismail, Hamad ibn Zayddan hadis eşitgenliklerini rivay qilad. Ve, ibn Mubarik, Abdullah ibn Mubarik bilan, ikhollab körüşgenliklerini ulamalar rivay qilad. Bundan gelib çıxd ki, Bukharinin dedeleri ence münce muhaddisler bilan bilila bugan. 15:46 və bir tali hədis əhlliləri bilənbirlə hürmət qılıb ulanini məclislərdə qatnaşgan kishi iken. Bukhari atasi, Bukharinin atasi Ismail Bukhari yaşlik dəvrdayaq alamdan ötti. Bukhari anasını koloda yetim halda ulgaydi. Diyakin, şu dada ötib musibet bopturgan bir dəvrdayaq, köp ötmestan balenin yaşlik, çakalaklik dəvrdayaq, 16:14 Bukhari, rahmatullah alih, iki köz kör bol qaldi. Iki köz aciz bol qaldi. Ananin başa yekergen ikinci yenə bir musibet idi. Allahnin sınavi, musibeti, yenə Bukharinin nimeleri, közleri kör bol qaldi. Anasinin ertayukiye çıqilgen dualeri, ilticaleri, Allah ye munacat qilişi səbəbidin, Allah ta'la közünü xaytarib verdi. Bütün tababet, 16:45 bütün özünün aciz bolganligini, kör bolgan, közünü qaytarib bolmasligini itiraf kifturgan bir zamanda, ana na'umit bomadi. Ana na'umit bomadi. Keçeyu kündüz yigladi, yalvardi, Allahdan soradi, Allah ta'la közünü qaytarib verdi. Mena bu yerde, Siyara'alamun nubalah kitabide, Muqaddimati Fethul Bari'nin muqaddimelerde, Muallifleri Guncar'nin, 17:14 tarix Bukhara kitabidan, və lalikainin qarxusunna kitablarda nakilqilib eytadi, Muhammad ibni Ismail yaxligida kur bolib xaldi. Anasi tuxida Ibrahim aleyhis salamini kordi deydi. Ibrahim aleyhis salam unge xarata, Bukharinin anasiye xarata etdi ki, kub duayin giz sebebli, kub kuz yaxlarin giz sebebli, 17:41 Allah ta'ala oğlin gizni közini qaytardi, dedi. Tan atkenda qarasa, oğli sapsaq, közi körüptürgen halatta kördü, dedi. Demek, öşen asan etdi. Bizde yan analar, farizanlarini namaz okumay digan busa, arkalardan bir merte, iki merte dua qılıb, bir merte, iki merte qeprişmez, ta Allah hidayet bir günçeyi yalınıb, yalvarıb, közi aşı qılıb, Allah ta'aladan farizanlarga hidayet soraxdigi. 18:11 Ayni kerek zarur bukturgan bir amallardan. Anasi Bukharini oqtti, terbiye verdi. Shunu uchun bol sekerek, her bir büyük insanin artida ana bar degan söz yuradi. Her bir büyük insanin artida ana bar. Lekin hememiz bilemiz, her bir insanin arkasida ana bar ekendi. Anasiz insan dünyaya kemesligini hememiz bilemiz. Lekin bu yerde... 18:42 her bir insan büyük bolovirmeydi. Anadan tughulgen her bir insan büyük bolovirmeydi. Bazi insanlar bar, undan hayvan yakşidir. Bazi insanlar bar, anadan tughulgen, undan hayvan yakşidir. Şunun üçün, her bir büyük insan boluştik üçün, anahem büyük boluşgeri. Anahem himmetlik, anahem dindar, anahem hudacoy. 19:12 Allahdan qorqa digan ana bolusligi. Eger ana perzendini tohru terbiya qimasa, ya ki perzendini natohru terbiyasiga sebabci bola digan bosa, bunday analar ana bolusa hem mahtawga saza var. Bu maydi. Bunday ana, ana lekin onu mahtashka erzi maydi. Mena ötgen zamanda bir oğurluq qildi digi. 19:42 Patşah parman çıxarib, palan oğrını tez kütük gelinlər, dedi. Çaparlar uyakka-buyakka yugurib oğrını tapışdi. Alıp geldi, oğrligini etiraf kıldı. Geyin eytiçti, patşah buyurdu, qolini çapinlər. Etiraf kıldı, oğrlık kıldı, oğrının cezası, qolini kes, çapinlər qolini, dedi. Icra meydaniga alıp gegene de, heligi oğul patşahdan bir iltimasim var, bacarin, dedilər. 20:13 Sultan ayt ki, ayt, nima iltimas di? Meni anamni ham shu maydange alip kilsengiz, meni kolumni chapulishini anam öz közleri blan korsin, di. Anasini alip gelishke buyurdi. Oğrini anasini alip geldi. Anasini at gigende, oğrı anasige ishara kildi. Mushfiq bolub, rahim, shafqat bilan, balasinin kolunu chapulaya atgenige içi acip, özünü korset yetgen anani, yakınraq gelishke buyurdi. Ana, 20:43 öz farizandiga yakinlashkanda, hol ayağı zancir bilan kishanlangan farizan sakrib anasini tishlari bilan tishlab, hayvan sissin gari azar yetkizishka hrakat qadi. Adamlar darrav aciratib, oğru muttaham desa ki, sen hala ax padar ham ekansan, deyib kaid. Kindi anam hem öz nasibasini alsin dedib. Kindi etdi ki, anayngizni ma nasibani aladi, oğurlikni sisqigan bosayngiz degani da, 21:13 Men yashligimda, koshnimnin uyudan txum oğurlab kirib, egnimga bektib, korqa pisa ötyabganimda anam, egnimdan yashrib gelgan txumna alib, menga bir cilmiyib qoyd. Ertasiga yana shuhunarni qildim, keyin kattaraq bir oğurlik qildim, anam indamadi, barib-barib men oğurlikni kasp qildim. Meni anam, menga oğurlikte ustaz bolad. Demek, 21:40 terbiyasiga karamagan ana, hic vakit makhtawiga saza var bomaydi, u agar ana bosayan. Biz ötken salihlarini Bukhari va undan bashkalarinin analarinin hayatiga, analarinin davriga karaylik ilim talebida. Sufyan Sauri, rahmatullah alayn büyük muhaddislerden, alimlerden, bu kishilarnin mazhablari bogan, lekin mazhablari in qiraziga uchirab, taqad tort mazhab itiraf bilim. Amma bularinin hem özgi yeterli mazhab igalari. 22:10 Sufyan Is-Sawri rahmatullah alayh. Analari bu qishiyya qalab ayitgan ki, oğlum, ilim örganin, rozgar tashvishlari bilan fikirinizni calgitmayin, oylamayin. Uyda anasdan basqa iskimiyo vaykan rozgar ayitgan. Rozgarini oylamayin, anam nimaqiyabdi deyib calgitmayin fikirinizdi. Men ip yigirib bosaham, sizi ilim alishinizgi kumih veremendi. Ip yigirib, ip yigirib, kim qilib satib bosayam, sizi... 22:41 Dimengizga yardan beremen, iliminizga, okishinizga yardan beremen, deyidi. Ahmed ibn Hanbel, rahmatullah alayhina etedi, u hemcuda erte atesi vafat etib yetimqa geniken. Jinda etedi ki, Ahmed ibn Hanbelnin özlera etiyabdi. Meni anam, meni yashim alti yashteydi. Ertemen turguzib, erte saharda taharat qildirib, bandat namaziga gozel kimlarimni kidirib. 23:08 Məscidke alib kerib, meni kirgizib, özü esə məscidnin bir pənə caigə ötib, meni kütib turərdi, deyib. Anə undan keyin muazzin kelib, bamdatka azan etib. Altı yaşar balani muazzin kelməy turib, məscidgi erteməndi yetəhlət keygan anə, oğlunu xaqiqi tərbiyəsiye məşhul boygan anə. Biz balalarimizni, altı yaşar balamız namaz okuyafsam mi, ibadat qilyafsam mi, deyigan soraxni, eytishke içimiz acid. 23:38 bala yash deyimiz, balamizgi içimiza aciyid, irtaman turguzu yevse, yatsin, uxulasin deyimiz. Ibn Nujiyya, namı bilan tanilgan uluq alim Ali ibn Ibrahim, öz devrinin katta mufassir vaizlerden idi. Bu kishi Sultan Nuruddin Zenki, 24:06 və Salahiddin ayyubilərinin hürmətləriyə sazavar qolgən yetük allamələrdən, müfəssirlərdən idi. Bu kişi, xünçəlik, təfsir ilmidə çukur bilgənliginin sırrını eytib. Qanday bildiniz xünçəlik təfsir ilmini? Sizdən başqalar həm o qızı örgəndi. Qanday örgəndiniz, defsoraşkanda? Sırr. Bunun həmsiri bardi. Min təfsir ilmini özümme tağamdan örgəndim. Tağamnin aldıga barardim. 24:36 Bir surani tafsirini tingilab eshtardim. Keyin bosa dedi, uyga keganimda anamdar rao eshtan kirishin bilan oglum, bigungi darsinizda e finchi, def sorardi. Men taqamdan eshtganimni haripini yam kaldirmastan nukhtasi gecay, anamga eysam, anam başlarini chay xardi da, taqangiz hammasini urgetmabdi, de beytar. Nimega, anacan, khadan bildinizdese, tafsir ilmini men bilan taqangiz babbara var okigamizdi. 25:05 Tafsir ilmini min bilan taqangiz barabar oxiyemiz degan ekin. Və keyin eytar ekin ki, manav məsələdə ulamalarini yenə xoşum qə bunday bunday fikirləri həm bar, oğlum bilip koyin degan ekin. Taqamnin örgətgen, dərisige anam xoşum qə qilgen, şunu üçün yetik müfessir boldum degan ekin. Anələrinin dəvrləri cüdə həm kətdə tələbi ilimlərinin alim bu yetiştigə. Alimlərimiznin anələri həm alim edi. Alim bu məsəyəm. 25:36 taqvadar, xudacoy, ilim ahlini sevedigan kishiladi. Shunun için ular haqiqi ilim ahlini sevgandan keyin, Allah ta'ala ular sevgyan farizantlarına atayib. Biz, özümüz, ve ayallarımız, kette bir biznismen bolusunu sevemiz farizantımızdi, ve kette bir bay bolusunu sevemiz, biz sevgandan sana Allah bizga atayib yad. Farizantlarımız hem üdde bir an, şunlay boq çıxaviradi. Lakin eger biz qin qalbimizdan, 26:06 Dünya bomasin, bomasin. Başka bomasin, bomasin. Lekin alim bosin farzandimizdib, sevganimizdaydi. Allah ta'la bizge sevganlarsamiz bergan bolaydi. Xanafi mazhabi dagi Tuhfatul Fuqaha digan kitab bar. Tuhfatul Fuqaha digan kitab. Bunu Muhammad ibn Ahmed ala Uddini Samarkandi digan kishi yazgan. Bu Tuhfatul Fuqaha kitabini yazgan kishinin qizlari Fatime binti ala Uddini digan. 26:36 Atime deyan qızı var. Dədələri Tuffat-ül-Fuqahani yazdı. Qızları dədəsidəki ilimli dədəsidən şunla yatlaq koydu. Dədəsidəki bar ilimli Tuffat-ül-Fuqahani dədəsidən yatlaq koydu. Şunlaka alım yetildi. Bu kişinin mənə şu yazgan kitabiga, Abubakir Kasani deyan kişi, şagirdləri, Abubakir Kasani deyan kişi, şarh yazdılar. Biznin mezhabda... 27:05 imam-i azam, rahmat-Allah ilayhini mazhablarida, yetuq, in muatamat, ishanishlik kitaplardan bari shuu, sharxit, bada'i us-sana'i, bada'i us-sana'i degin kitab, sharx yazd, qifat-il fuqa hagin. Keyin, ustazlari, özini, kitabini, shariflagan, shagirtini, cuda yetuq qilib shariflagandan keyin, kursanboluq qizlarini eshengi turmus kebir. Dekin, cuda katta emirlar, 27:33 düzəkətdə mənsəbdarlar qızıga saucub opturgan vaxtda berməsdən, özünün kitabını şariflagan şagirtiga qızlarına uzatdilar. Şində, liməlardagi adamlarinin içiriga qep boldi, kitabını şariflat qızını aldi, qolge kirtdi digan qep boldi. Etmahcibo gyanimiz, mənabu Abubakir Kasaniyni, şu zamanda hükumran qiturgan emirlardan zinki digan patşah, 28:02 Xalab, Suriya shahriga madrasada talim berish uchin chakirt. Xinda madrasaga barib bir nechi yil o shahirdda talim berit. Yillar otkenden keyin patsahtan izin soradi, ahlimga qaytaydi. Patsaht ayetdiki, siz shu yerda qalsaniz yaxshi edi, nima qilasiz ahliniz yaqaytikdi? Xinda ayetdiki, men Samarkanda, mavara'in nahirda, ay alimni tashakkegan men, ularinin himaham mende haqqi bardi ishti. 28:29 Qinda pasha aittiki minnit bir talebin bar. Agar ruhsat verseniz, chapar yuvaraylik, ayalin gizdi ham Suriyaga, Halab shahriga alif kesin, shu yerda billab olas, ders veresdi. Abu Bakir Qasani maktub yazdilar, ayaliga. Chapar yetib barishligi bilan, chapar bilan koshilib bizga qaytindi. Suriyada, Halab shahrida turamizdi. Chapar bir necey kunda Samarkandga yetib gelib, Fatimaga, Binti Ala Uddinga qatni birdi. 28:59 Xatni aldi, oqidi, kiya ularidan, Abubakir Kasaniyidan xat kegan, qaradada, chapar kesi, chapar bilan kelin. Çinda xatni ögörib, arkasi ki yazdi. Dədəsi, siz u diyarlarda yürüb, çünçəlik fiqhtan uzaq ob gettiniz midi? U diyarlarda yürüb, çünçəlik fiqhni çünmay digan bu qaldin gizmi, naxat ki, öz ayalin gizni aldiga naməhran irkehni yollasayn. 29:28 Xunca alimga ayali tenbih verdi. Xarxlar yazgan, kitaplar yazgan, yeryuzda müderrislik qilib yurgan patshahlar unga yalnib durgan alimga, kim tenbih verdi? Ayali tenbih verdi. Nahad ki siz fiqhni qummasayiz ki, ayalinizni huzuriga namihram irkihni yollasayizdi. Mena analar, ular haqiqi, taqwadar, alimlarınin analari, ular alimlar idi. 29:58 Iman Bukhari r.a. 11 yashida 70 min hadisini yadiladi. 11 yashida 70 min hadis yadiladi. Subhanallah, yadiladi. Biz 70 min hadis okudik mi, yok mu? Yadilamayli. Okup çıkayamiz mi 70 min hadis? Gördünüz mü? Deykin, biz iddaamız üçlük. Bukhari desa kim bukti, deyimiz. Huddi unu amalini qoygandi. 30:28 Qalan alim desa, kim buktu o alim, deyimiz. Deyikin, ularinin yatlayan, ularini oqigan, ularinin siyahlarini çizib, künca varahlarini toldurgan, amallarini bir nazarga ham ilmeyimiz. Fatvalarga kele digan buzak, elkeş-çelkeş fatvalarini bi malal qortmay beri orayimiz. Xinin için, imam Ahmet rahmetullah aleyhtan sorargan da, nima diganlar, 100 min hadis biladigan adam, muhaddis mi, fatva bera dima diganlar, yok diganlar. 31:01 200.000 hadisini yattim biladigan, adam muhaddis degilse bolami, fatwa bersa bolami deganda, yox degan. 300.000 hadis deganlarda, kollari bilan, maili deganda, razi emez kundayan kollari bilan, maili. 300.000-ni bilisa yattin degan. 300.000 hadis. Bunda bizni hazırgi vaqtimizda, aqzimizga tash salib yuradigan zaman. Aqzimizga tash salib, sorasa, his nasa bilmayman degan, vaqtda turub biz. Bukhari 10 yashi da, 31:31 Daxili digan alini darslarga qatnasha baxlad. Bir kuni daxili hadis oqiyatib, Sufyan Ebu Zubayrdan rivayat qiladi, Ebu Zubayr Ibrahimdan dip qald. Xunda Buhari turib eytdi ustazga, edasdiniz ey ustaz, Ebu Zubayr Ibrahimdan rivayat qilmaydi didi. Xunda kitabiga qarasa, kitabida aliginday. 32:00 yazilgan. Etdi ki, Bukhari ge, sen ədaşefsan, deyid. Meni kitabimda yazilib turib, deyid. Abuz Zubayr Ibrahimdan rivayet xilad, deyib turib, deyid. Şimda Bukhari yox, ustaz, deyid. Asli nusxage korin, deyid. Içgerige kirib, asli nusxage qarasa Bukhari etgan, deyid. Kitabida natoğru cap etilgan. Çıxtida Bukhari ge qarab, o bala, deyid. On yaşar bala. O bala, qanday boladi toğrusu, deyid. Toğrusu qanday boladi, deyigandi, 32:32 Zubayr ibn-i Adi Ibrahimdan rivayat qiladi, Abuzubayr maz, Zubayr ibn-i Adi Ibrahimdan rivayat qiladi, Turiyafsini lafizlani, Ibrahimdan rivayat qiladi, Xatasini toğurladi, Bukhari rahmetullahi alaih, On yaşida ustazinin hatalarini toğurladi, Imam Bukhari, Demek, Hadis, Tört beş hadisini yatlav alib, Kırk hadisini yatlav alib, 33:02 Boldi alim allame, yetik, zamanesinin yetik, yetishken, undun baska alimi yox kishige eylenif qalishlik, bu in ahmahlik bolad. In ahmahlik, in peskeslik bolad. Xinin için, evvelgi zamanlar deyan, 5-6 hadisiyatla balit, min muhaddis men, min ahli ilim men, minden gina fatwa alinladi, baskalardan fatwa alinmaydi, diganlar hem topeyganik. Evvelgi zamanlar deyan, şu zamandan hazır gökünge çeykeladi, 33:31 bəzlər özlərini 5-6 hədis yadlaw alib, min muhaddisman dey diganda. Ma'mun, həlifay ma'mun, bu qishi missisa deygan caiga barda deydi, shaharga. Xu caiga bardan iken, həlifani kirganini eçdi, bir qishi qoliga kitab qalamini kütarib, həlifana aldiga kirbi deydi. Həlifana aldiga kirib ayetikdi ki, min muhaddisman. Ömrümni həmadmasini şu hədis ilmiga min bağışlagan min. 34:01 muhaddismandir. Mahsad xalifadan azraq ful indirish. Muhaddismandir. Tala bilimman. Xalifa bunu mahsadini txundi deydi. Mahsadini txundi da, xo, muhaddis, palan temada, palan mavzuda, palan babda, qanday hadislandi bilas? Eytin, deydi. Hali qa adam lammim deyamadi. Xalifanin ozi, o shababki taallukli bogan 10-15 de peygambar eysalamda hadislanlar vayad. Keyn aytid ki, xo, 34:32 falam mavzuda, basqa mavzudaygi, mana-mana nimalarga bir hadis ayitindib, babgi, haligi muhaddis, bran nasani aqiz acamad. Shinda halifenin ozi yena hadislar ayitib, keyin ayitiki haligin yakarib, ey insan, tört-beş hadis yatlavalib, min muhaddis mendi, halifelerinin, patshahlerinin eşlilarga kirib pul unduruska uyalmay sanmidi, tört-beş hadisini atlab, adamlarini calgitib, ahmak qalib, 35:01 Min muhaddisman, min alimman da iska uyalmaysam midi? Gördünüz mü? Bukhari, rahmatullah, alay 15 yaşıda anası və əkəsi bilən həcgə kildi. 15 yaşıda. Bukharini anələri əşə 15 yaşıda Mäkkədə ilim tələb qılıçlik üçün təşnib girdi. Şü cahidən ulamalar anasının xudacoy ibadətgoy ekənligini... 35:32 Xu mavzudan alishim. Qanday bu mavzuda anasini ibadat qoynig bilinad desa, anasi perzenlari yash. Biri 15-de, biri 18-de. Amini perzenlarim yash. Ulanini hali uylantiray, cayli qilay, hali hajga minge barraq, keyin hamasini qibo ganimden keyin, keyin hajga baraman. Hazirik ikinda bizdaya, hajga barma ismi desa, ballarim bar uylantiray diganday. 36:01 Haqqa barma ismir isa, bu alamga imaratsa bir shumkireh, cayla shumkireh deyishe diye. Dekim Bukharinin aneleri, Bukharinin aneleri, bunu oyla ganiyam yok. Ikte perzendini, 15 yasar perzendini balagatki yetti, haqqa perziken Allahinin ibadetini ada eteydib, haqqa karab tevekkel qoydu. Shuni ozi, chashib, ashqib, Allahinin ibadetini ada etishke, chash kendigi uchun ulamalar etedi, Bukharinin aneleri ibadet boyu eyal edi deyishe. 36:32 Lekin, Bukhari rahmatullah aleyh 15 yaşıda öşe Mekkede talebi ilimde kaldi, ve aneleri vafat it güni şeyin Bukhara şehriye qaytip gemedi. Anelerini köramedi öşendenki. 15 yaşıda ayrilgen ilim yolu da Allahnin yolu da ayrilişti, şindenki anelerini didarini koyup körmedi. Koyup körgeni yok. Lekin, Bukhari rahmatullah aleyh anesinin qilgen xizmetleri, 37:02 Tərbiyyələri, təlimlərini unutyan yox. Anələrini haqlariga köb du'a qıldı. Köb du'a qıldı. Hatta ki, birinci yazgan kitaplarinin qatarida, Birril Valideyn digan kitab namilab, şu kitabga, Ata Anəge Izgulik namidegi kitab yazdi. Ata Anəge Izgulik Qilişlik namide kitab yazdi. Hatta Sahih Bukhariyde hem, Ata Anələrge Izgulik Qilişlik babide bir bab acilat koydi. 37:32 Ve bugungi biz başlamakçı bufgəturgan dərsliyimiznin kitabımız Ədəb-ül-Mufrətnin həm, birinci muqawasiga, birinci varagiga, ata-analarga izgilik qiliş, dektir Buhari geddi. Çünki analardan 15 yaşida eyrilib, atalardan yaşlikta eyrilib qalgan Buhari, ularini toyub-toyub, zauqlanib ularinin geplariga toymagan, ularinin çihralariga bakamagan Buhari, vəhmətullah əleyh, daim ularini eslab. 38:02 hədislərdə həm mənə şu nəsələni kiltir. Bəzlər bəzi şiirini kiltirgan, qom səb kunak dəmlərimni yaşligimgi qaytkim kilur, ayacan, dədacan dib qayta-qayta eytkim kilur, oğlum desa anacanim ləbbay deyə çakkim kilur, nanuş tege çaylar koyub, ıssıqnanlar tutkim kilur, mihr tolə yüzlərigə toyub-toyub bakkim kilur, hər buyurgan işlərini irinməsden qılgim kilur. 38:31 Ah, nengleyin ghariblikte ölüm bizne acrettiku, tang saharda haqlariga istighfarlar aykim gelur, digan baytni kiltirdi. Bu, Buhari rahmatullah alayh analardan yashlay ayrildi. 18 yashida, Buhari rahmatullah alayh, Rauzada, Aydin kechalarda, At-Tarikhul Kabir kitabini yazdi. Rauzada, Peygamber alayh salatu was salamin Rauzalarda, 39:00 Tarihul Kabir kitabini yazdi. Sahih Bukhari hadislarini toplamini ese ulamalar etedi. Bukhari rahmatullah aleyh, Peygamber aleyh salatu was salamni hadislarini toplagenlari da, har bir hadiste taharat qilib, iki reket namaz okub, keyin hadisini yaz yan etdi. Qinin için o kişinin hadislarida berekat var. Qinin için o kişinin kitaplarida berekat var. Har bir hadiste Allahdan berekatini sorab. 39:31 Allahtan yaxshiligini sorab durub, har bir hadiske hürmet qilib, taharat bilan, biye taharat maz, taharat bilan, har bir hadisini iki reket namaz okub, Allahtan sorab durub geyin. Subhanallah. Bukhari deyimiz, baska baska deyimiz, Bukhari da bunda hadisler var deyib koyamiz, özimiz geyse yanbashlavaq Quran okuyamiz. Özimiz geyse hadislerini ayağımız bilanam tipib ötemiz. Bizda hadiske bogen mehabbat. 40:01 Peygamber aleyhis salamın sözüge bulgen məhəbbətlər kəməyib kitgenligiden unga uxşigan alimlar çıxmayabdi. Bukhari özə itadi, min yüz min sahih hədisini Peygamber aleyhis salamdan yatlagan mən iki yüz min sahih bulmagan hədislerini yatladimdi. Yüz min sahih bulgan hədisini iki yüz min sahih bulmagan hədislerini yatladim. Bukhari öz vaxtıda, vaxtıdagi alimlarını ilmini alib bolgec, 40:32 keyin Mäkkəgə və başqa Furasangə, Bağdatgə, başqa şəhərlərgə keyin çıxdıdi. Öz yeridəgi alimlərinin ilimini alıb bu gəndən keyin, bu xaraday. Çünün üçün ulamalar etədi ki, insan özünün şəhridəgi alimlərini, ilimini aladigan bosa, keyin başqa şəhərgə baradigan bosa, ilimini fizraq rıvajlantır iştigi mümkündi. Başqa şəhərgə baruvagyan, til niyən bilmaydi, hiç nəsani bilmaydi, baruvab endi u yerdə. 41:01 Alif, B, T, Dib başlayatgan bosa, haribdan, u adam zamanlar qab getadi, örgen iskincheyn enche vaxt ötib getaddi. Xingi oxshab, öz davrinin alimlarini, ilimini alib bolib, keyin baska davlatlarga barib ilim aladigan bosa, öz davlatidagi, öznin mamlakatidagi alimlarni qadir ximmatigim getaddi. Qadir ximmatigim getaddi. Oxhalarinin ilimini biladi, qadirlaydi. Ozu bu yerdan ketib durub, 41:30 iki yil, üç yil bir chedde yurib gelib turib, yigitlarimiz, kim bubdi falanchi, öz hiz nes oqib gemegen, barib, alfavitden tushken, muallim sanini oqigen, arabistange barib, undankin indi gramatikasini oqiyabken da qaytib gegen, na hadis oqimegen, na fiqh oqimegen, qaytib geladida, gelib turib, biyatdagi, otulyakken, darislarini üstudin, mulaqaza yuribizad. Vee, bu yerdagi adamlar geyen, arabge barib geyen, hammasi alim boladdi, barib shularidan fatwasi oray veri. 42:00 Şunun üçün, əvvəlgi alimlərinin uslubləri, öz diyarinin alimlərinin ilimini alıb tükətib, bogendan keyin, keyingi diyarga çıxı. Buhari rahmatullah alih, buharadagi ilimlərinin alıb bogenedan keyin, undan keyin seferga çıxqanidi, deydi. Buhari Bağdatga kilgenləri da, alimlər Buhari rahmatullah alihni eçti çıxanidi. Muhaddis, alim, yüzmin hadis, onbir yaşida yetmişmin hadis yatvegan alim keliyabdi, deyib, Bağdatda həməsi kütüpturdi. Şun da eçtiki, 42:30 muhaddislanini imtihan qiladigan özlani usluzlari barid, sinak görab. Etdi ki, biz Bukhariyini bir imtihan qilamiz, deyib. On kişi cemlendib. On kişi, her bittesi, onta hadisten yafladib. Onta hadisini rivayet qiliyatgan kishilari, sanadi bilan, hadisinin metinini bir-birga chalkeshdirib. Bir hadisini palanca palanca den rivayet qildi, bosa, shunun sanadini, kishilarini, baska hadisga koydib. 42:57 Bashqa hadisindagi rivayat qigan kishilani, bashqa hadis gyalmashdir. Shunday qilib, on tasi, har bit tasi on tadan, yus ta hadisini chalkeshdir. Bukhari rahmatullah alay kirganlar da, sizgi soraklarimiz bardi isdi. Eytinilab, bildi Bukhari rahmatullah alay, özini imtihan qilini yapgan digini bildi. Shunday biri turdi da, on ta hadisini eyti. Palanca palanca dan, bunday hadisi rivayat qibdi diganda, Bukhari bilmadim digi. Yena ikincisi, üçinci, on, bilmadim digi. 43:26 Keyngisi turub on tadis etdi. Bukhari rahmatullah ilayh bilmadimdi. On adam yusta hadisini bir cittan etib çixti. Bukhari rahmatullah ilayh hamasi yemin bilmadimdi. Keyngisi turub on tadis etdi. Bukhari rahmatullah ilayh bilmadimdi. Keyngisi turub on tadis etdi. Bukhari rahmatullah ilayh hamasi yemin bilmadimdi. Keyngisi turub on tadis etdi. 43:55 Yuz hadisini ular ayitgan khatasini hem yatlab qalib turub, özlarga qaytarib verib. Ve şu yuz hadisini toğurlab turub ayitib verib. Bağdadlikler bu Bukhari rahmatullah alayhni zihnige hem lal qalisdi. Bukhari rahmatullah alayh taqvalariga qeladigan bolchek, Bukhari rahmatullah alayh ayitadiki, ghibat haramligini bilganimden byagiga, birar bir kishini ghibat qilgan imas min. 44:23 Ümid qilemen ki, Allah meni qibat bareside xisab kitab qimaydi. Qibat haram ekenli giden buyagige, burar kishini qibat qimaygenmendi. Buhari rahmatullah alay tohri, falanchi zayif, falanchi hadis alinmaydi, digen carah tadil ilimlerini elbette muhaddisler bilişgen. Degin, bugungi günümüzde bizne aralarimizdegi öt yetgen carah tadil, falanchiden hadis alinmaydi, 44:53 falancadan ilim alinmaydi deyatgan narsalar hamasi bu ahmakane sozlar. Bu ahmakane sozlar. Shunin chun, Buhari rahmatullah alayh, birar bir kishini shahsiyyatiga tegadigan sozuna itmaygan. Fakat her hadis alinmaydigan ca'i nimayyakanligin ayitgan. Ya u kishi zihni hadis yatlashda fes, ya u kishi hadis ayitgan vahda falanca falancadan rivayat kildi desa, u kishi shubmilan zamanda yashamaygan. 45:23 ya bu mese shum bilan yoluk megan, ya aqibu mese buxu, o shakshi unga nimaqi megan, undan ruwayat qi meganligini aytibot qiddi. Biz zamanimizda bir adamni, hadis ahli bosin, ilim ahli bosin, gapir mahci bosek, uni nimaqi qiqamiz, awvelgi tuğul genden başlab qi gandimalarini axtar qi qamiz, nimaqi ishi gandihlarini. Buhari rahmatullahi alay, birar bir kishini qibat qimadim, hatta ki qiyamat günüde, Allahnin huzurüde, min qibat haqida. 45:52 soral meymen dib, dadil ayta aldi. Bukhari rahmatullah aleyh bazibir vaxtlarda atge minib, kaman atib mirganligan qilardi, deydi. Atge minib, özini braz avutib gelish üçün tashqarlarga chikardi. Xinda, ortaqlari bilan bir güni tashqarga chikardi. Özü bilan bir gelikte, Abu Jaafar digan bir kishi baridi. Tashqarga chikardi, kaman ata basladi. Xinda, Bukhari rahmatullah aleyhin atgan kaman oki, 46:23 barib bir anharga kurulgan köpürüknin ortasida üslab turgan, yagashga tegib, yagash ikiye bölündi. Buhari rahmatullah aleyh Abu Jaafarini chakirdilan. Ghamgin, mayuz, tavush gulan Abu Jaafar, biz günah ishqildikdi. Indi bu yerdan qaytarmiz, siz manashu köpürük kimga tegisli ekan digini izlat tapindin. Və köpürüknin egasini tapkandan keyin aytin. 46:51 Agar izin bersin, biz qigan Köpürükke tegizgan talafatni orniga tikkelab boyaylikdi. Ya bomasa, şuni mablağini tölaylikdi. Abu Jafar axtarib Köpürük egasini izlab bardi. Köpürük Hümeyd ibn-i Ahzarga qaraşli iken. Şunda gelib, imam Buhari rahmatullah alay mene şun asa uçun beni coynatdi deganlarda, bu kişi Hümeyd ayitdilar ki, siz menden Buhari... 47:22 abu abdullahi salamimni aytin, biz razimiz, biz kechirdik, awf ettik bu neqilyan ishini, u bir yagashmez, bizdin mal dunyayimizdi, soresen hem buhariga berishketay yarmizdi. Degenlerden keyin, buhari rahmatullah aleyhini aldiga abu jafar kelif haligi ushabarini ayti, kechirdim dibi ayti, razi mendi dibi ayti, digenlerde khursan bolib, shukuni, ushaqiyan günahimni kafaratiga dipdurub, 47:52 kaqirtlariga 500 hadis inlaqil, və 300 dirhəm sadaqil. 300 dirhəm sadaqil. Subhanallah, bironin, bir dələdəgi, bir furgen, köfürgüge, teyifki etgen, okuge, şünçəlik, razıçilik tələb qiliyat. Şünçəlik. Yenə bilədi ki, kim qıldı desa, Bukhari dedigən bosa, undan hiç kim haq soraməs digini bilədi. Keçirvar işini bilədi. Bizde adli bir damli, yolunu hiç kimi vermi yurədi. Kimsen desa damli, 48:22 Tegib qesiyam indamaydi, başqa qesiyam indamaydi, dib yuriladi. Bukhari rahmatullah aleyh biraunin haqladan qatli qorq yanidi. Qinin uci, taqwadarlar sanadagi kisilardan idi. Bukhari, Abu Mish'ar namli qor kishiga qarab aittiki, Abu Mish'ar digan qor kishi bari. Xunga qarab, e, Abu Mish'ar, meni gunahininin otin, meni gunahlariminin kechirin, didi. Abu Mish'ar hayran boldi. Bukhari rahmatullah aleyhinin darislarda oturadi ozi. 48:52 Xinda ayittiki, ey imam Abu Abdillah, Muhammad ibn Ismail, nima deyafsiz? Xanaqa günahna ayitiyafsiz, deyad. Xinda Buhari rahmatullah ayittiki, bir gün hadis rivayet qiliyatgan idim, deyad. Hadis ayitib turib, sizge közüm tishib qaldi, deyad. Sizge közüm tishgan idi, siz iki közi kör idi da. Iki közinizdi yumub alib, başlarinizni qimirlatib, kollarinizni qimirlatib oturgan ikansi, deyad. Hadisten tasirlanib. 49:21 Qinda men sizge qaraq cilmayib külgen edin, deydi. Siz bunu körmədiniz, deydi. Dekim, mənə şu günah Allah nalda nima, deyib, covab dərəm, mən, deyib, oylanib qaldam. Qini keçirin, deyidilər. Qinda Abu Mishar yığladilər. Ey imam, siz bunu günah deyib xisaplay sizmi, biz buna qalarini günah deyib xisaplamestik, deyidi. Siz bunu günah deyib xisaplay sizmi, biz buna qalarini günah deyib xisaplamestik. Men allakacan sizni keçirdin, deyidi. Muhammed ibn Mansur bunday deyidi. 49:52 dedemiz bizge buhari haklarida bir hikaye eytib berdi, dedemiz buharinin masjidlarida buharinin darislarida urasda qatnashgan, darista oturganladan biri sakaliga teyib qoygan bir narsana aldi da masjidda muday tashadi, sakalini oynab oturib, bir narsa teyibgan narsana alib nay tashadi, shinda buhari rahmatullah alayh darislarini tugatib bogec, haligeni tashilagan narsasiga nazar chusht, 50:20 Dərisini tükətib bogənədən keyin, adamlar tarxagəndən keyin, sekinin həlləgeni təştəgen nəsəsini barub alib, yenilərini içige yeşirib, köçege çıxib, köçege əhlətge barub təşəd edib. Xünçəlik, məscidge bogən ikhlas, Allahnin uyige bogən ikhlasi, dəris məclisləri, taza bolishligi, adabi, və şunday bizge oxşab kopal qılıb, nima bu dep durub köfçilihin alda xicalat qımastan? 50:48 Ozini qiliyatgan, ishina adamlarga korsatin, mana brav tashib gitgankan, shunimeyn, ahchik tashib bandib, korsatmastan, yinilarini ishiga yashqirib, alib chqib, tashlaganliklarni ozi Buhari Rahmatullah Aleyhini taqvalariga dalalaf qilabdiyib. Ailalariga kiladigan buzik, Buhari Rahmatullah Aleyhinin oğul perzanlari bomagan, likin ayali, cariyasi, ve qizlari boganliga haqida baziruvayitlar kiladidayib. Buhari Rahmatullah Aleyhiga bogan hasadlar. 51:16 Buhari rahmatullahi alaihi bugan hasad. Birar bir alim utmadi ki, unga hasad qilin arikan. Qinin için imamın nasahi amayitadi ki, falamma balagal ilma mablaqahu husi husi da alaihi. Ilimni en çok kusige yetgan vaxtıda, unga hasad qilu uçlar tapiladi diganakan. Buhari rahmatullahi alaihim, en çok kusige yetgan vaxtıda, hasad qilu uçlar tapildi diganakan. Hasad. 51:45 qachan payda boyan. Desa, hasadnin yashi, bizi yashi dali, adam, adam zatini yashi bilan tenyekan. Hasadnin yashi, adam yashi bilan tenyekan. Hasad qachan payda boldi desa, hasad, Allah ta'ala adam alayhi salamini yarati etken vaqtida, shaytan hasadga hamla darboq baldi. Shaytan hasad, shaytan ki kildi. Adam alayhi salamini yarati, parishtelani, 52:15 Ademge sacda qilinlar, deyib, Allah ta'la perishteyu cinlarga buyurganda, shaytan hasatdan kozi yarib hasatni toqdi. Hasat oshetda bashlami. Qandayin min unge sacda qilaman, min otdan yaralganman, adem ese laydan yaralgan, deyib, hasat shu yerdan bashlami. Demek, hasatnin zamanasi cuda uzaq, davirdan buyaqi keliyabdi. Alimlar, evvelgi alimlar, undanki ingi, ve hazırgi, ve hasat indi qiyamat bolib, shaytan, 52:46 zencirlenib dozakke teclengenda, vallaha, hələm həsətti gezegdi. Unge şeyin, alimlar alimlarını, ayaqlarını tartışliyik, bir-birilərini üstüdün iğvalar yürgüzüşliyik, davam etib geti verədi, unge hayrana-vayrana bu oturuşne hicem haceti yok. Iliminizni okub, ibadetinizi qılib geti verəz. Buhari, bir nece zamanlar ilim talep qılib, bogenləridan keyin özinin tuğulgen vətənege, anayurtige, buharage qaytishlikge. 53:16 Azmi qarar qimdi. Və Bağdat şəhriyə kildi. U yerdə özünün həm ustazi, həm xəmsxubəti, həm dostu bolub qaygan, Əhməd ibn Həmbəl, tört məzhabdinin biri, Əhməd ibn Həmbəl, rəhmətullah əleyh bilən körüşüb vidalaşdi. Şündə Əhməd ibn Həmbəl közləri cıqqaya aşkət olub, buxarini bağırlərigə basıb, ey dostum, siz bu yerdə ilim, 53:45 və əhli ilimlərni təshəbketəsiz midir? İlimni və əhli ilimlərni təshəbketəsiz midir? Qalavirsəniz bol ardi, şu yerdə Bağdatda, didir. Buhari rahmatullah alayh, yox, min öz vətanım geyən baray, qavmu qarındaşlarım ge baray, din örgengen təlimlərimni ularga yetkiz eydib, yaxşi niyat bilan özünü vətani ge karab yol aldi. Buhari rahmatullah alayh, Buhara ge kemestan turub, Nisaburga yetib geldilab. 54:14 Bukhari'nin keliyatgenligini eştir, bütün xalq, şehrinin taşgarisiye çıqib, tentene bilen, toy bilen Bukhari'ni kütüb alışdı. Bularinin içi de, şu nisaburnin ingetik alimi, mavara'un nehirde dangik etgen, allama boyan, Muhammed ibn Yahya zuhliy digen alim hem, şular qatarida çıqdi. Kütüb aldi, alim. Bukhari rahmetullah aleyh. 54:43 Nisa burda bir necekun qalishini tahlif qilishti. Buhari, Nisa burda shu yerda qaldi, ademlar bir kunini aliminin kunini otishtigini beyhuda otistirmestan, sawal, jawab bilan ilmidin faydalina baslad. Toda-toda ademlar kera baslad. Zuhli, imam Zuhli, shagiriflariga itti ki, bu ketta Allahmi ikan, bu kishini aldiga barif faydalini balinlar, dit. Bu kishiden getug ilimlarini alinlar, dit. 55:11 Xatta özü həm Zühli, həm Bukharidin özü bilməydiyən hadislərini, ilimlərini barib Bukharinin arkalarda yürüb, bəzi savallarini sorib örgənə başlayib. Bir gün Zühli qarasa, Bukharinin dərsida adam nimməlim. Tola. Özü kelib dərske otursa, özünün məclisida hiç kim qamat. Adam yok. Zühliyni qalbige həsed, yine adavat mənə şu yerdə payda buldu. 55:40 Aliminin qalbiga shu yerda payda boldi. Indi kanda qilish gerek? Shuncha adam haqni eshti turpti, shuncha adam hadis ilmiga, muhaddisga mushtaq bofturgan vaqta, buni mubtadiyakan deyishgerek. Unu eshtishga bumasakan deyishgerek. Unu palan shaykhlar maqul korumabdi deyishgerek. Huddi bizni hazırgi kundi zamanimizda bol yetgenge oxshegen. Bizi hazırgi kundimizda bol yetgenge oxshegen, mene shunla iqvalarini yurgizishgerek. Shundan ki, 56:13 zühli, hudd düşünge okşaygan iqvalani yurgüzüb, adamlarga qep tarqatdi ki, Bukhari Kur'aninin lefzi, makhluq, Allah Ta'ala Kur'anini yapirmadi, Allah Ta'ala yer etti Kur'anini, digan bidiat sözlerini tarqada basdi. Bukharinin itikadı çatak, Bukhari edeshgan kishiyekan, ihtiyat bolinlar Bukharidan, digan sözlerini tarqada basdi. Hatta ki, şu derecegi yetti ki, kim Bukharinin derisida oturgan bosa, bizde derisida oturmasin. 56:44 Kim Bukhariyga ergesh yekken bosa, bizge kim esin Bukhari buzuq aqidadagi kishi, bizge Baqdatdan shinday xabar keldi, deyik. Huddi zuhli, demakili, Baqdatdan bizge shinday xabar keldi, ve bizni Bukhariyga barim nasihat qiyan edik, nasihatimiz qabil qimaddi. Tuhmet ekeni bilinib turubdi. Baqdatda imam ahmetler, allameler Bukhariyga yalanib, qalin buyerde deysa qamestan qiyan abim. Deyikin, 57:14 Bağdaddan bizgə xabər keldi, dedib turqdi. Və yenə, biz nəsihət qilgenidik Bukhariyge, qabulqımət edigəni yem tühmət, özü esə ilimi yok, bilmeydigən nəsələrini keçeyik, bir kün, iki kün evvela, zühri nima qiliyat odi, Bukhariyne arkasda yurib ilimin aliyatgeni. Yalgan tühmətlərini yaqdirib. Xündə Bukhariyne aldiga bir şagirdləridan birikirib, sizgə tiltikdizə yatgen buhtanchi, zalimlərgə, duayibat qilisengiz, 57:45 Dedi, Abdu'l-Majid Ibrahim namli kishindaydi. Gelib, bir indi sizni shunca gafirib, shunca abrolinizdi kishirib, shunca tuhmatlar qildi. Qaçan gecey otur orasiz indi? Bir dua qilin, Allah yayaqin kishisiz, Allahnin awliyasiz, Allah ta'ala xalaq qiladdi. Shunda Buhari rahmatullah ayittiki, min payganbar sallallahu alaihi wa sallammi, mana bu hadislarini eshtigamman. 58:12 Men bilan hawuz aldida uchirash guningizga qadar sabir qilinlardib, deyib payganbara salam ayitib. Sizlarga ishnaqa buhtanlar keladib, tuhumatlar, tashlar atiladib. Men bilan hawuznin aldida uchirash guningizga qadar sabir qilinlardib, ayitgan hadislarini eshtigan man, musulmanlarnin ziyaniga duaibat qimayimandib, duaibat qimadilab. Shuu sabab boldimi, Bukhari rahmatullah alayh nisaburini tashlab, 58:43 çıxıqa çıxıqa məcbur boldi. Buhariyinin küzətçilikke endi, hiç kim arkasdan kimedi. Fəqat iki kişi çıxdı. Ulardin biri, Əhmad ibn-i Sələmə, ikincisi, Muslim ibn-i Haccac. Sahih Muslimnin nimələri, muallifləri, Muslim ibn-i Haccac, ikke o çıxdı. Hayrləşki. Zuhliyinin etkən sözləri, kim Buhariyiga barsa, bizni dərsimizde oturməsin degəndə, 59:14 mənə şu iki şagir, Əhməd ibn-i Sələmə bilən, Muslim ibn-i Haccac orunlərdən turub çıxib getkenik. Şundan Muslim çıxib getken vaxtıda, imam Muslim, hadis tofləmlərini yemləyik. Imam Muslim, şunun aldıgan çıxib getken vaxtıda, bütün zuhliydin yazılgan, yazılgan hadislərini alıb gelib, aldıga şunday təşəb, çıxib getkenik. Hadislərini mənə özünüz faydalanavurik. Dep turub, təşləb çıxib getkenik. Şunun içinə içədi ki, şu vaqiya səbəb olub, 59:45 Müslim öz sahihide Zuhliyden həm Bukhariyden həm rivayet kiltirməyəndi. Imam Müslimnin rivayetlərdə bu keməyəndi. Bukhari Nisaburni tərqilib Bukhara ge kitdi. Bukhara özünün tuğulgan şəhri ge kitdi. Bukhara ge kegenlərdə özünün yurtdaşları, özü tuğulgan vətəndaşları, Bukhara ge çıqib Huddi Nisaburda kitgen ge ohşab ademlər təntənə toy bilən Bukhariyini kitib alışdi. Bukhari rahmetullahi aleyh Bukhara da həli cayləşib bu məstən. 60:15 Hali Buharage kelib, caylashib, bomastan turib, Buharanin emiri Khalid ibn Ahmadga bir maktub geldi. Maktubda sizlarga bargan kishi, sunnatga xilaf ish yurgizadigan kishi, ihtiyaf bolinlar digan xabar gigan. Emirga xat görgan, yubargan, bu xat zuhli den gigan. Katta imam, katta allama bosayan, arqa ma arqa quv yurfti. Yok gulishlikke. 60:45 Bilmeydi ki, u kette bir Allahni dinige düşmenlik qiliyatganini bilmeydi. Bilmeydi ki, u Rasullahi ge düşmenlik qiliyatganini bilmeydi. Bilmeydi ki, u Peygamberi Aleyhisselamini sünnetlerini yok kilişge hareket qiliyatgani bir düşmenlik gani bilmeydi. Uddi hazırgi günimizde, haq dinini eytib, Peygamberi Aleyhisselamini sünnetlerini, hadislerini eytiyatgani kishilani arkalari ge tushib, yok kilişge hareket qiliyatgani kishilar, ular unu yok kiliş bilan kutulush meydi. 61:14 ta ki Peygamber Aleyhissalamın hədisini yuqqımə güncə. Ular onu yuqqılamaydı, ta ki Qur'anını yuqqımə güncə. Bügün bunusunu yuqqıla diyan bosayniz haq naitiyatgan kishini, erti Allah ta Allah başqasını çıqaradi, undan həmbəttarraq haqqa mustahqəmini, undan həmbəttarraq sünnetka mustahqəmini çıqaradi. Neci yil zamanəsi də, 1400 yildan bu yağıga din düşmənləri alışıb gelgan bosayam, lekin buni hədisini və Qur'anını yuqqılışamayabdiyum. 61:44 Haqq bərallak eti orad. Shunga düşman bolgan kishi bilsin ki, u faqat payganbarga düşman bol yapganini, Allahga düşman bol yapganini geni anilab getsin. Khalid ibn Ahmad, Buhara amiriga hat maktub yolladi zuhli, bu imamni ihtiyat bolin, yoklin, degan maktubni yollad. Buharanin amiri, shu yerda Buharada hem özga yeterli fitnacilar bar. 62:15 hər canin fitnecileri bogenday, özge yeterli fitnecileri bar, şularinin icide Hurayz ibn Abi Warqa digan kishi, Buhari ademlerini buziyabdi, digan xabarini emirgi yetkizdi. Buhari ademlerini buziyabdi. Huddi, subhanallah, öşe, bir min iki yüz yıl bobti Buhari'nin, şü tevellü tapkeni. On iki esir bobti. 62:45 12 əsrdən bu yağıgə hənüz geçəy shu dərb, shu kəsəl, yox qılınmədi. Vabagə oxşab, yoxsa yox qilyabdi, ləkin yox bolyab kəndi. Bir alim çıqib dəvət qilyabdi, falancı adamdan da buz yabdi. Yaşlarımızda buz vardı, məscitlarımızda buz vardı, ləkin içib dumalab yasda, bira 12 ilim nəsihat qımaydi. Bira 12 ilim nəsihat qımaydi. Mənə shu dərb, 63:14 shu 12 esirdan bu yaqi keliyabdi. Bukharini, halqini buzdi, adamlani buziyabdi digan xabarini yitgazdi. Shinda emir chakirdi. Chapar yollab Bukharini, qani kitablarini zaf gelin, bir tek shirib koyaylik, okub, bir karaylikci, nimalar barakan, bir oku berin bizgedir, chapar. Chapar kelib, emir sizi chakriyabdi, tarikhul kabir, kitabus siha, 63:43 veçünge okşaygan, yazgan kitapların izni alip gelasiz egan, emirge oku berasiz egan, deganlarda Bukhari aittiki, men ilimni xorlamayman. Men ilimni xorlamayman. Ilim yürüb barib eytiladigan sözmez. Biz çünce yerlerni piyade yürüb, ilimni izləb, axtarib, xarlik u zarlik bilan aldik, kerek adam şinday kesinməcdi. Kerek adam kesindi. Bu xabar emirge yetkenden keyen Bukhari rahmatullah aleyhni. 64:12 Buharadan surgun qilişlikni farman çıqan. Buhari rahmatullah alay, 62 yaşlarda Buharani ter qilib Samarkandga, özinin qarimdaşlarınin aldiga ketishga qarar qildi. Samarkanddaga, hartan qishlaqga qarimdaşlarınin ke kildi. U yerga kilib, Buhari rahmatullah alay kesallan qaldira. Va shujayda, qittan namazlarini okiganlaridan keyin, Allah ta'ala ge iltica qilib, dua qilib, 64:41 ey bar hudaya, ken yer, ken yer minge tarlik qilib qaldi, ozin, meni ozinli huzuringe algin, ey perverdiga adib dua qaldi. Yerge sigimay qaldim, Nisaburga barsa quldi, Bukharaga barsa quldi, yer yuzdan qulub, surgun qilin yapdi. Shinde, ey Allah, yerge sigimay yapman, ozinli huzuringe algin, kichkina qabirga sigin. Allahga dua qaldi. Dua qilib bolub, hem leblari tugeb. 65:11 duadan, toqdamastan turib, Buhari rahmatullah aleyh canlarını, Allahge amanatlarını tapşırdı deydi. Buhari şenbe akşami, Ramazan heyti keçesi, tan namazı peyti de, ikiyüz illik altıncı hicri yili, altmış iki yaşı da alemden ötti. Abdullah ibn Adem, siyar alamun nöbalade, imam zahabi mene bu qıssani kiltiradi. 65:39 Tuşumda deydi bu kişaytadi, Abdullah ibn-i Adem deygan kişaytadi. Tuşumda min Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellemmi kordim deydiler. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellem bir cayda huddi bir kişini kutaya atgan dey turubdi. Yanlarida toda-toda sahabiler Peygamber aleyhi salamna atrafida turub, bir onu kutup durusubdi. Min Peygamber aleyhi salatu wassalam ye salam berib, Esselamu aleykum ya Rasulallah deydim. 66:06 Peygamber alayhi salatu was salam meniga alik alib alaykumus salam wa rahmatullah barakatuh bir cevab qaytardilad. Ya Rasulallah, nega bu cayda tik turubsiz deyib sawal verdim. Peygamber alayhi salatu was salam biz Muhammad ibn Ismail Bukhari ni kutub turubmiz deyidi deyidi. Mena shu wakiyadan kin Bukhari rahmatullah alayhi wafat itgan digini bilaman digini. Imam Zahabi siyara alam nubala kitabida zikir qilad. 66:36 Ghalib ibn-i Cibril, xabarlarda, bunu hem imam-i zahabi, Siyar-i alam-i nubala kitabda kitiradi, Buhari-ni hayt günü dafin etkenimizden keyin deydi. Buhari rahmatullah alayhni hayt günü dafin etkenimizden keyin, qabr aldiga keylib, dafin etkenimizden keyin, qabrdan cüde xushboy hid tarqad. Buhari rahmatullah alayhni dafin etkenden keyin, qabrdan xushboy hidler tarqad. Şimda adamlar, 67:06 Haliqi qabirdan yena iskashib, toymastan qabirdagi turpaqdan xavuc-xavuc alib, huddi misik atirlarinin hidlari tarqaganday turpaqdan tarqabdi. Haliqi turpaqna alib getsa, uylarda ham huddi shu misiknin atirini, hidini çikarib turgan halatda hid turbdi. Bu hid bir nece kullar zaman davam etdi, bir ay undan ziyad davam etib turdi. Adamlar keleshib toda-toda... 67:35 qaqsimlab turpahlardan ala başlab. Shinda ilaci bomaganligdan Buhari rahmatullah alayhinin qabirlaridin turpahlarini alib getib qamasimdi, qabirlarini nimaq qoydu, tosib qoyusdi, deydi. Ademlar qabirgi otmaslig uchun qabirini tosib qoyusdi, deydi. Mana bu xabar yeryuziga tarqaldi. Buhari rahmatullah alayhi wafat etibdi, qabiri bir aydan bu yaqiga miskihidini tarqatib turp diyekan, digan xabar tarqaldi. Shinda... 68:03 buxariga dushmanliq qigan fitnachi, iqvagar, və mənə shingə uxshigan adamlar qabrini tepesiyye kilib kushayman qildi. Qigan ishlariga qabrini tepesiyye kilib turub kushayman qildi, deydi. Mənə bu, vallahu əlam, biznin muallifimiz, allahu u kishidin razi bosun, özlərini cendatil firdauslariga daxil qigan bosun, külər qatarida bizlərini həm Allah ta'ala, aybu nuxsanlarimiz, hatalarimiz, günahlarimizni maqfirat qilib. 68:33 Şulal xatarı ya Allah ta'la qoşgan bulsun. Biz kitabımızın muallifi, mənabu, allama, taqvadar, abid, xudacoy, abu abdillah, muhammad ibni ismail, ibni imrahim, ibni ibni mugira, ibni berdizbah, rahmatullah alay. Biz bu kişinin, bügüngi dərisimizdən, iki ya üç hədisi bilən toqtatəmiz. Bügüngi dərisligimiz, bügüngi dərisligimiz, 69:02 Babu qawli Allahi ta'ala, wa wassayin al-insana bi walidayhi husna, digan bab bilan başladdi. Iman Bukhari birinci babini nima bilan başladdi, birinci temani? Ata anayga yaxshilik, qilishlik, babu bilan başladdi. Yukarida analarini 15 yashida ayriliq analardan ayrildi. Lekin shundaybo sahan Bukhari rahmatullah alay, har kitaplarida daim analar qalbida turganliyidin. 69:31 Birinci söz nenimeden başlardı, anelarga yaxshilik kiliş, anelarga izgulik kiliş digen babdın başlar, bizi kitabimiz Adabil Mufretni hem anelar mavzusudun başlar. Ata anelarga yaxshilik kiliş mavzusudun başlar. Ve bu babge, anelarga izgulik deyib sallaha koymestan, belki bu bab cüdeyem ata anega yaxshilik kiliş perz ve perzi ayin ekenligini bildirishlik uçun, 70:00 Sallaha qoysa bolarda, ata-anaga yaxshiliq qiliqtib. Unday qoymada da, Allahnin ayati bilan sallaha qoydi. Biz insange vasyiat qildik, ata-analarga yaxshiliq qiliq, ni vasyiat qildik, digan ayatini, shunday sallaha qoydi. Ayat sallaha qoygandan keyin, demak bu cüdayan mühim ekanligini ifadalaydi. Biz ata-analarga yaxshiliq qiliqlikni vasyiat qildik, Allah ta'ala etdi. Allah ta'ala etdi. Demak mera bu bugungi... 70:31 ḍḈḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍ 70:59 ثُمَّ قُلْتُ ثُمَّ اَيُّ قَالَ ثُمَّ بِرْرُ الْوَالِدَيْنِ مِنْ اَبْدُلَّهْدَنْ صُرَدِمْ دَيْدِ اُكْشِي پَيْغَنْبَرْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْدَنْ صُرَدِمْ دَيْدِلَرْ اَمَلَّرْنِنْ اللَّهُ يَا اِنْ سِوِكْلِيسِ قَيْسِنِسِ اللَّهُ تَعَالَى سِوَدِيَنْ اَمَلْ قَيْسِ دَيْ 71:28 vaxtida oqishlik deyid. En Allah sevadigan amal, namazni vaxtida oqishlik. Keyin qaysinisi deyganlarda, keyin ata-anaga ezgulik qilisdi. Keyin qaysinisi deyganlarda, ata-anaga ezgulik qilis deygan hadisini keltir. Demek namazdan keyinla tura digan katta, sawafli amallardan biri ata-analarga ezgulik qilis. Allah subhanahu wa ta'ala ibn Abbas radiyallahu anhu ayetadilar. Usta ayet Allah ta'ala ayetni bir-birga. 71:59 yanma-yan qılb kiltirgan, shirigisiz qabul bomay digan üçte ayatlar bar digi. Gulardan biri, birinci ayat, Ati'u Allahe wa ati'u Rasul digan ayat. Birigi shirigi bomasa, ikincisi qabul bomay digi. Ma'idani'nin 92. ayatida kiladi, Ma'ida surasti. Allahi'ye itaat etinlar, payganbarga itaat etinlar digan ayat. Shirigisiz qabul bomay digani, Allahi'ye itaat etib, payganbarga itaat etmasa, qabul imaz. 72:28 Kim Peygamberga itaat etib, Allahga itaat etmese, qabulmez. Ikisi, shirigisiz qabul bomaydi. Emelim qabul bosun degen kişi, Allahga itaat etedi, Peygamber alayhis salamga itaat etib, körsetgen deyqiladi. Bizde, Allahga itaat eti yapmizdir, ibadatlar gekegen vaktida, özümüz çikar vagen, ya bomasa Urfa adatimizde qab gitgen, ya ki bomasa qadimden, kelyatgen, ata babalarimizden, karyatde yox nesalenin qilişligen, 72:58 Allahga itaat etis, Peygamberga itaat etmeslik. Peygamber a.s. qime gen nasani qilişlik? Peygamberga itaat etmeslik digen. Peygamber a.s. qime gen nasani qiliş? Peygamberga itaat etmeslik. Şunun için bir insan şeriyette gibi bir işini kımakçı bolsa, şer'i emelini, birinci bu soraşlığı gerek, birinci soval, Peygamber a.s. qigen mi? Dep soraş gerek. Birinci soval, Allahga itaat etmaksız, yakınlık kımaksız. 73:27 Unga faqad payganbar qigan isbilan yaqillik qilas. Payganbar qimagan isbilan yaqillik qilaman desayniz, ada shawlas. Keyin, ikkinci ayat, aqimus solata wa atuz zakat digan ayat. Namazni barpa qilinlar wa zakatini berinlar digan ayat. Kim namaz oqiman, men zakat bermeyman desa, qabul bomayt digan. Kim faqad men pullarini ihsan qib yuraman, 73:51 kättə-kättə mablaqlarga köpriklar quru yapman, köçəlanla aspatlat yapman, başqa-başqa yaxşilik yurt-erli qili yapman, dekin namazga meni vaxtim yox deyisa qabulmaz. Çünca qilniyatgan iqsan sadaqalar qabul buğmaz ekan namazsız. Namaz oxuturub sadaqa qimaz, zakat bermasayan qabul buğmaz ekan. İkka u bir qerigi bir-biriga bağlıq deyib. Huddi ana buğsayu atasi buğmazsa farizant tuğulmaydi. Ata buğsayu ana buğmazsa farizant tuğulmaydi. 74:23 Ata bilan, ana bil labosa, undan keyin, Allah birisa perzant digi. Xingi oxxab, namaz, zakat için deynaz. Keyin üçüncüsü deyabdi. Üçüncüsü, eni shkurli, wali wali deyke, minge shkur qilinlar, ve ata analerinlerge shkur qilinlar deygan ayat. Kim? Men Allah ge itaat etyatmen. Ata anamni nime nesasi bar bunge? 74:48 Ata-anam minge erlash ediyn nansi masi, atanasini bir cakiga amasdan xorlab otadigan bosay cennetki kiramaydi. Allahga min yakinlik qilib, min ibadit qigandilan. Kim faqat atanasini ezgulik qilib, yaxsh farzan bosayyo, Allahga ibadit qimasa, ber bir cennetki kiramaydi. Ber cennetki kiramaydi. Ikka ona Allah ta'ala baqlab qoydi. En birinci Allahni keltirganilik sebebi, ananin karnida nütfani uxlab qaygan Allahnin izni bilan boydi. 75:18 Ruhni berishlik Allahni izni bilan bol. Ana esa, onu ata ana sababci bol. Çünüçün, birinci in'am et yetken zatga şükür qilasiz, undan ki, in sababcilarga şükür qilasiz. Mənə şunu kirtirdi Allah subh'ana ta'ala. Wallah halam, mənə şu bir hadisi bilan tohtayimizda, inşallah ki, ingi darsimizda halgenini davam ettirəmiz. Subhanakallahumma bihamdik, wa tabarakasmuk, wa ta'ala ciddik, wa la ila hayruq. Allah ta'ala dan. 75:48 Amallarimizin qabilquliqini sorayimiz. Darislarimizda savallar buq pala digan bulsa mabada, kitab asasda boyayimki. Savallarini yaziz-yaziz bi varsayinlar. Daristan ki, 5 minut ya 10 minut ajiratayimiz, savallariga covab berib etayimiz.