نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.
0:01 Alhamdulillah. Alhamdulillah. Alhamdulillah. Alhamdulillah. 0:35 Allah subh'anahu wa ta'ala yeryüzige insani yaratareken, bu insani hayatini kisimden ibaret kildi. Hayatinin bir kismi de, Allah subh'anahu wa ta'alani yaratken, barilik bilen birge bulgen mecburi hayatidir. Bu hayati xokhlese hem, xokhlamese hem, insan, 1:13 Allahnin gibargan, butun a'zasi degi macburi xayat bilan xayat kitiradi. Hayatinin ikinci qismi, u xtiyari xayati, mana bu xtiyari xayati bilan, boska mavcudatladan tarqiladi, ve su xtiyari xayati bilan, Allah subhanahu wa ta'ala insanini mukarram qilgan, su xtiyari xayati, 1:44 berilgenligi bilan u Allah subh'anahu wa ta'ala tarafidan mutallaf qilin ge. Allah subh'anahu wa ta'ala shu xtiyarin xayatni berib unga taklif, yani shari'ati bardi. Bazı mertelarga duyridi, bazı mertelardan qaytadidi. U qaytisligi, xtiyari bilan qaytadi, va qilisligi maqsiyatlarina ham xtiyari bilan qiladida, 2:18 Ixtiyari bilan yaxshi ishlarini qilid, Allah subhanahu wa ta'ala tarakidan misilsiz bulgan mutafad cennetke seza var boladi, va ixtiyari hayati bilan, Allahni bihruqlarini qimasligi bilan cehennemge otur boladi. Mene bu nesani biz yaxshi qishinmaligimiz kirik. Shariat taalluk tapadigan insange, taalluk tapadigan urni mene bu ixtiyari hayati dadir. 2:51 Şeriatı İslamiyyənin ahkamları, vallaha əlem, ulemalarının mene taksimi bilen şer'i hukumlarını üç kısımca bölüşgerler. Birinci kısma itikadi hukumlar, ikinci kısma akhlaqi hukumlar, üçüncü kısma ameli hukumlar. Itikadi hukumlar, Allah subhanehu ve teala bizlerini yegane, 3:23 özüge yine ibadat kilişlikke və heçbir nəsəni şarik kılmaslikke buyurigan hukumlardır. Bu ibadatnin asası tawhiddir. Mənə bu tawhid biznin itiqadi hukumlar cümlesi giyirir. Biz bunda imanlı da'va qılar ikenmiz, itiqadi hukumlarinin faqad Allah subh'anahu wa ta'ala'nin 3:55 özünün yubargan Kur'an'ı ve Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem'nin şu Kur'an-ı Kerim'nin izah kılgan hadisi mubaraklardan yine olemiz. Kur'an-ı Kerim'de bayan kılangan Allah'nin subablarını tasdik leymiz. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem bayan kılgan hadisi mubaraklarda bayan kılgan itkodin hukumlarına hammasını kabul kilemiz. 4:24 Mənə bu şari'at, yəni Allah'nin duyruqlarının hükümlərini bir kısmi itqadi hükümdür. Ve şu hüküm, şari'at hükm binasının asas paydivarıdır. Bu paydivar bulma günçe, insannin həmə kılgən başka, yəni akhlaqi hükümləri ve ameli hükümləri berbat boladır. Əgər ki, həyatını, həməsini, zahidlik bilən ötkizgən bulsun. 4:53 Hayatinin hamasini, bu özinin nafil ibadatlar bilan ötkizgen busin, bularinin hamasi habata buladi. Şunun için, ki itqabi hüküm, yekki Allah subhanehu ve ta'alanin, nü özge gine ibadat kiliş, takrar etemiz, bu ibadatnin asasi tavhiddir. Şunun için, biz tavhid hakkına, her daim özümüznin, hanedanımızda, ve braderlerimizi ortasta, 5:23 Tawheed haqqi degi bax, birinci baxsimiz bulmali bekirik. Akhlaqi zhukumlar, islami akhlaqlar. Rasulullah sallallahu alaihi wasallam, özlerin risalatinin, lamin çub maksadini bayankilib, bu'istu li utammima makarimal akhlaq. Ali khulklarini kamaliga yetkizishlik için peygambar qilib cunatildi, dediler. Yani, ali khulklarini uqshi, 5:58 Birinci ali hulklarini birinci halka bildirislik için peygamber bölgeleri yok. Çünki ali hulklar, beşeriyet tarixiden, Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemden ilgerigi, hema peygamberler Allah subhanahu wa ta'ala tarafiden alip gelisken. Ali hulklarini alip gelisken de, beşeriyet göyanki hayatı, gödeyli baskıcıdan kemalatki etisligi bilen, bunu kamil kılıcı, 6:26 Rasul Peygamberini Allah Subhanehu wa Ta'ala cunatdi, bu zat Muhammed aleyhis salam boldi. Demek, makarim-i akhlaq hayatta davam etibkiri yetkanidi, bu makarim-i akhlaqni tamamiga, yani kamil qilişlik için Peygamber boldim, dediler. Şunun için, buiztu li utammime makarim-i akhlaqdir, itmam kelimesi bilen özlerinin mübarek hadislerine ikdiler. Çünki Rizalat, şu künden başlar, 6:58 bu kşinin vefatı bilen risaletke mühür qasirli. Ki, indi qiyamat keçer, peygamber bulmansda. Mənə bu nər? Şünin üçün həm Resulullah sallallahu alaihi wa sallam, mekarimi akhlaqni kemalige yetkizliçlik üçün peygamber qilib cünatilindim, deydilər. Akhlaqi hukumlar mənə həmmimizge malum, birinci İslaminin asasi sadiqlik. Sözde sadiq bulish, muamalatlarda sadiq bulish. Mənə bu nərse? 7:31 islami hukumlar, yani akhlaqlardur. Ahdlarga wafa qiliş, vaadalarga wafa qilişlik, amanatlar naqvi tashlik, bu amanatlar cidekub, har bir akhlaqni zigir kilingende, Qur'an-ı Kerimde mufrat, lafzi bilan istimal kilingen bulsa, amanat kalimasi bulsa, cam kalimasi bilan kirtirilgen. Innallaha ya'murukum an tuaddul amanati ila ahliha. 8:02 Amanatlarini özini igalariga, ötesligilariga Allah buyuridi. Amanat, birinci, fitrat amanata. Insanna Allah subhanahu wa ta'ala taq fitrat bilan yarasta. Unu, tawhidni qabul kuladigan azada tabiat bilan yarasta. Mana bu, fitratka xiyanat kumasten, tawhidni iqtiyari hayatu daxam qalishlik, bu, fitrat amanatiga xiyanat kulmastigdir. 8:33 Amanatlarga xiyanat diganda ahli ilimlar ilim amanata. Ilimna xiligan kishilar özden başkalarga yetkizlik amanata. Mana bu amanatni Allah subhanehu ve ta'ala ahli ilimlerden aldi. Allah subhanehu ve ta'ala peygamberlerden bu ahni aldi. Albetta adamlarga bayan qalib dira sizlar, bir kitmir sizler digan ahni aldi. 9:04 Bu ahdni buzgallarini Allah subhanahu wa ta'ala halak qirib tashladi, ötken ummatlarini ishida. Buni ummati Muhammetke sallallahu alaihi wa sallamga Qur'an-ı Kerimde bayan kildi. Amanatlarden otalarga tarzantlar amanattir. Bularini haq yolda tarbiya qilislik amanati. Ayallar, ir kisilar kulda amanattir. Bularini shari'atke muafiq, bular bilan hayat kurislik amanati yuklanadi. 9:44 oto onelar tarizantlarga amanattir. Bular oto onelar haqqini ıtaşlik tarizantka amanat yusletladi. Hullas, biz haqiqi amanat diganda pakat iqtisadi amanatli chungen amanatham amanattir. Bu amanatlarini igasiga birislik, bu, Allah subhanahu wa ta'ala buyurigan amanatlardandir. Bu, akhlaqi hukumlar, 10:15 qiliçlik bilen acirge ege bolamiz, qilmeslik bilen Allahke afi bolamiz. Mene bu narsani bilib koymaligimiz gerek. Lekin biz amanat degende fakat maddi narsani gine kolimizde turiçligini amanat deyib qiçiniçligimiz, maddi felsefe hukum surgen hayatta yeshegalligimiz deticeste amanat manasini ham iqtisadi amanatini özge cekile koyiamiz. Susan parizantlar iside, qizlar amanattir. Ular ning... 10:48 İslamca muvafuq tarbiye kiliş, və İslamca muvafuq hanedallarga küzatiş bu amanate atalar, analar üstüdegi vazifədir, braderlər. Mənə bu amanatlarga xiyanat kilişligini hain bolgin şahsinin özü tatmidi, braderlər. Tamami camiyat şunu tamaşa qilib durgalligi üçün, həmə camiyat bunin zarar edan bir cittekom idi. Allah Subhanehu ve Ta'ala bizge, 11:17 bu cesedimizin azalarini amanat qilib qoydi. Bu amanatlargi qiyanat. Allah subhanahu wa ta'ala hama azayimizi yaratti. Wa bu azalarimiz uchun manfaatli bolgan narsalarini halal qildi. Wa bu azalarimiz uchun zarar boladigan narsalarini haram qildi. Mana bu cesedlargi halal narsalarini yedirish, amanatni utashlikdir. Haram narsalarini yedirishlik, 11:46 Amanat ki xiyanat qilişlikdir. Mənə bu nüqtələni bilmalıqımız kirek. Amanatlar özünün xarini degi bala amanattir. Bu amanatni muazanat bilan, özünün xayatini muazanat bilan ötkizliqe, mənə şu xarini degi bala amanatini ötəşlikdir. Muazanatsiz xayat keçirişlik. Bu, yani islamgi zid xayat keçirişlik. 12:20 manashi qarni degi balagi ham qiyamattir. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam hatta bir hamili ayalinin kocada muvazanatsiz yuribki teyadkalligini korib, ayitdilar ki, ahista yurgin muvazanatinni yokatmagini yurisdigi, sin qiyamatta qarnindigiden cevab birasan, dedilar. Islam biraderler, bizlarinin analarimiz mihribanligini istan chikarib koyadigin saatte, 12:51 Biz hali dunyagi tuqulishligimizdan ilgari, onalarimiznin yelkesiga bu amanatni yufladi ki, muhafaza qilishligini yufladi. Akhlaqladan islam qaytardi bizi. Saklanishligimiz bu islam hukminin ikinci qismidir. Kizib, ahdlarini buzish, vaadalargi xilab qirish, bu narsalardan islam bizi man kildi. Ukinci, ki hukumlar amali hukumlardir. 13:27 Adamlar ortasdigi muamalatlarini islah kiliş və ibadatlarini darba kilişlikki muhtaç boladiyan işlərini kiliş bu ameli hukumlar cümlesini kiradi. Biz hazırgi darsimizde bu hukumlarini cüdexam, tafsiri kilixammetigi tuxtalib ötçilik maksadimiz yox, belki islami shari'atdigi bazidbir hukuklarini bayan kiliq etmawacimiz. Allah Subhanehu ve Ta'ala 13:59 insamni yaratib, bir yüzüge özünün xalifasi dik, bulishlik katta vazifasini yukladi. Və şunun üçün özünün tarafıdan ruh kirgizdi. Və bu layib bir mahlukka ilendi. Ruh kirishligi bilen acayib bir mahlukka ilendi de, əgər bu mahluk Allah'ını bendesi bulib, Allah'ını buyruglarını kılsa, bu xilafat vazifasini bacarishlik üçün özünün 14:32 Allah qiyamat gece özgermes nizamini peygamberler tarafi bilen gibardi. Ahirgi peygamber Muhammed eleyhis salam boldi, ve bu nizam Kur'an nizamı boldi. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellemni hadisi mubarakleri, şu Kur'anini izaf eden baska rastemez, biraderler. Rasulullah sallallahu aleyhi ve sellemge, Kur'anini icmali orinlerini tafsil klişlik, 15:04 ilmini Allah Ta'ala berdi. Wa Qur'anchi ilmini Rasuliga berdi de, Qur'anini bayan qilib berishlik için, mene xünci köp ilim berdi. Xini için, bu insandib etelgen mahlub, cüdekehte bir yelkesige haqlarını, vazifeni yükülesildi. Bu, takrar etemiz xilafat vazifesiydi. Barlık hayatı Allah'nin özgermez kanuniyetiye böysün adı. Bunu, Müslümanlar o, 15:35 kafirlar, dahrilar hammasi tan aladi. Birar bir dahril, bashariyyat tarixidan ta xazirgi vaqt geti, ve qiyamat geti ham, birar bir qanunlu özgergerlik, özgertirgerligini dava qila almaydi. Bun chalik nadallik baskiciga hali yetkani yok. Harqandi dahril ham, bunu dava qilishligi bilan, ozara, ozlarla ortasda ham, nadan digan sifatini shu vaqt aladi. Insanlin aytib otganimizdi hayasini bir baskici ham. 16:09 özgermez kanunge boysunadi. Xilafat vazifesi bu hayati ge bağlanganmaz. O'nin özgari, ixtiyari hayati ge. Agar bu ixtiyari hayati da özgermez Allah'nin yubargan kanuni ge, hayat sa'abati ge, halib baruchi kanuni ge boysunsa, özü bilan, özinin shaksi hayati de bilan ham karama karsi bomaydi. Vahamda özü yasakturgan muhid, barlog bilan ham karama karsi hayatta bomaydi. 16:40 Çünki iki taraftan özünün cismi və barlık bilən özgərməz qanuniyyətgi boysungan, barlık və özü bilən ixtiyariy hayati də Allahnin qanuniyyətgi boysunishlik bilən rahat takvadi, biradirlar. Dünyadagi həmə hayatnin ahvaliqi tishliginin sebebi, ixtiyariy hayati də Allahnin özgərməz qanuniyyətgi boysunmasnik neticesi də qarama qarşilik vücudga keliyabdi. Birinci, özü bilen. 17:14 və taş özü yaşattırgan barlık blan. Şeriat-ı İslamiyyə dəgi takriban tut dəgi bölünədi. Birinci, Allah'nin haqqı. Allah subh'anahu wa ta'ala bizi üstümüzde, bəndələr üstüde özünün haqqı bar. Bəttə xayat dəgi ata-ana, insannin vayegi içliyge sabab bolgan ata-ananini haqqı katt edib bilinədi. 18:00 Allah subhānahu wa ta'ālānin ḥaqqa ʿalbattakattadir. ḥaqqı nima? ḥaqqı shuu ki, Rasūl sallallahu alayhi wa sallam ʾuzlarni ḥadīsi mubāraklarda bayan qaldilar ki, ḥaqqullāhi ʿalal ʿibad an yaʿbidūhu wa la yushrikū bihi shay'a. Allah subhānahu wa ta'ālānin bəndələr ʿustədegi ḥaqqa, bəndələr Allahki ibadat kilişligin, heçbir nərzani şarik qilməgan hālatda. Demek bu Allah subhānahu wa ta'ālānin, 18:32 Bizi üstümüzdegi haqqıdır. Bu haqq, bendeler üstüdegi Allahni haqqı tut da nesani özüci qalad. Birincisi, Allahke ve brar sharikni qilmaslik, yani la ilahe illallah kelimetini salis qalbden albunu tasdiklama olugdur. Allah subhanehu ve ta'ala ge i iman kiltirish ve kufurge qaytishligini, 19:15 huddu odke ulaqtirilişligini yamankur gandik, yamankur maliq. Və həndə hic bir nerseni xax parixte, xax cin, xax peygamber, xax insan, xax tash, xax daraq, xax tağ, xax aftab, xax ay, birar bir nerseni, xax qabir gusin, birar nerseni şarik qilmestan, Allahke ibadat qilişlig Allahmin haqqidir. Və bu haqq, 19:43 həmə xaqlərinin paydivarıdır. Əgər şi paydivar bolmasa, şari'at binası vücudka kelməydi, brada. Allah'nin xaqqını biz tur kısımga bilyakız. İkintisi, Rasul sallallahu aleyhi və sallam, öz xoqşilardan gafirməyidilər. Ukşi gafirgin sus, şari'at susu da vahiydir. Peygamberimiz sallallahu aleyhi və sallam, olib keligin hukumlarını razilik bilen qabul kulisliyidir. 20:20 Bu nerse, Muhammedur Rasulullah, yani Muhammed Aleyhisselam, Allah'nin elçisi digan sözü tan alisti manatçıdır. Yani Allah'nin elçisi, bu kişi Allah tarafıdan elçi, Allah tarafıdan hükümünü alıp geledi digan mana, Muhammedur Rasulullahdır. Üçüncüsü, Allah'ki itaat kiliş, yani iman kiltir genden kibim, bu Allah'ki itaat kiliş, 20:51 Allah büyürgen nerseni kılmak ve kaytergen nerseden kaytçilik bilen boladi. Yani bu degen söz, Allah'ın kitabı ve Resulü'nün sünneti ge amel kilişlik bilen Allah'ın hakkını ötalliğimiz, biraderler. Törtüncüsü, Allah'ın ibadetidir. Yani bu, farzlarının becerişlik bilen boladi. Kim de kim, hazırgi eytilgen tutta haqlarını beyan kılmese, özü amel kılmese, 21:22 Allah'nin haqqını öteme etkendir. O, dünyada ki, həmə haqqını ötəşlikinin zerreti etibarı bu min. Mənə bu haqqını ötəşlikde biz dəqiq bulmalıqımız kerek. Atahanalarini haqqını ötəy etken adamlar, əgər Allah'nin haqqını ötəmesten tülib ötəy etken busa, o, heç kende haqqını ötəy etmende dava kılıçdigi haqqı yok. Biz, takrar etemiz, bu Allah'nin haqqını ötəşlik, bütün... 21:51 aqlarnin taydavari deb bilmaligimiz kerek. Asasin, agar bu haq otalmay digan busa, duniyonu hamasini özini etqadizce bolgan yaksilik bilan. Biz hech qacaqini yaksilik demimiz? Özini etqadizce yaksilik deb atalgan narsani klip doldurib yubargan busa ham, o adam hech kande bir haqni otamay etgan adam deb bilan. Nisal keltirishligimiz bunga hech oxshati bolmaydi, bradarlar. 22:20 fikrimizde yaqqillaştirishligi yucur eytemiz. Bir kisi özinin dedesini, haqqini ötemestan, dedesige birar bir yaqshilik qilmestan, dedesinin ashaddi düşmani bolgan bir yahudige, hama yaqshiligni qilib yurib, ney yaqshilik qilib yurib ban, digan vaqtida, yahudi tasdiklayda khalas buradalli. Hatta yahudi ham biladi ki, u özü eldanib minge yaqshilik qili yapti, deb bilali onasda. Misali xin, goq şeydi, Allah subhanahu wa ta'ala'nin 22:51 haqqini öteme yurislik, baska haqlarini ötesliknin sech kandi etibari bolmasi gecerik. Biznin bir kisilarimiz var, islami aqlaqlarinin bensini qiladi. Meselen yetimpar var. Ya inki, bir adamlarinin islam yetimpar var cida. Ve bazı kisilar kocalarini islak qiladi. Lekin Allahini haqqini öteme edolar. Biz ona Allahini haqqini öteme etken, ve baska haqlarini öte etken adamini biz etibarga almibiz, biraderler. 23:30 İslam ham etibarga almaydi. Shinin için biz etibarga almayimiz. İkinci hak, insannin cesedini hakka. Allah'ın hakkını bildik. Allah büyürgen neselerini ötes ve kaytargen neselerden kaytçilik bilen bolar. Insannin cesedini hakkı, şeriat bayan kılgan haklar. Birinci, cismini bekçilikke mamur bolgan orullarini bekçilik. Er kişi mamur bolgan özünün avratini bekçilikke. 24:09 Avrat, kisar ulemalarinin pikride, kindig bilan tizdi urtasidigi masafani, hammasini avrat digi isaplanadi. Er kishigi nisbetan. Ve ayol kishi, uzenin cesedini, bekicilik bu cesedinin haqqidir. Cesedini bekiciligi, bu cismini haqqini otaciligdir, bradarlar. Ve uzenin azalari, mesalen, pakilanishligi, 24:43 zarul bolgan urunlarini paklashlik, ve haftada laaqal bir madda ghusil qilishlik, ve cesednin özini istirahatten bolgan ulusini birishlik, avqatlanishlikden bolgan ulusini birishlik, bu narsalar hemmasi cesednin haqlaridir. Bu cesednin haqlari ekerligini, siz adamlar hem cesednin bu haqlari bar ekerligini ular bayan qilisit. 25:20 Lekin bayan qilişkanda fakat cesednin haqqini bayan qilişkdolar. Bu bayanla İslam nima digdi? İslam bu haqni, adamlar bu haqlar haqqida oylaşligiden bir min tur yuzgil ilgari bizge bayan qiliyam. Cesedni bir kiçligini İslam örgatti, bradarlar. Bu haklanişlik urullari tırnakini aliş, makvi tükilerde tazalanişlik ve insange bir... 25:55 zarar boladigan narsalardan tazalanishlar hammasini islam ozinin bu xomsun minal fitrah, ishrun minal fitrah kalimesinlan baslangan Rasulullah sallallahu alaihi wasallam hadisi mubaraklari da bayan kildilar. Bu narsalarinin hammasi cesedinin haqqidir, buradilar. Bu haqqni otashlikke biz mamurimiz. Madami ki imanini dava qilsek, bu ixtiyarligmezmiz, buradilar. Bandalarini haqqini otashlik. 26:27 Özöra, bəndələrinin xaqqını ötəslik, birinci, er kişinin ayaldegi xaqqı, ayal kişinin erdegi xaqqı, bularını İslam bayan kıldı. Parizantlərinin atalardegi xaqqı, atalardegi parizantlərdegi xaqqı, və karındaşlərinin alahide xaqqı, yan kusnilərinin xaqqı, karındaş kusnilərinin xaqqı, bilganı kusnilərinin xaqqı. 26:55 yetimlarnin haqqı, musafirlarnin haqqı bu nartalarini hamasini islam bayan kildi. Bu haqlar haqqıda alem hayaligaam kirtirmagan davrlarida bayan kildi. Fukaralarinin haqqı, miskirlarnin haqqı, bu haqlarini harbittasini bayan kilişlik takiraraysamiz, bizu mufassal bayan kilişlik dersimiz bunge bağlanmaganligi uçun icmali suretta iskiti yagdiz. Hatta, misalan, musafirnin haqqini, agar musafir kisi, 27:26 Bular shaharga kilsa, shu shahar ahli, agar shu musafirini ziyafat kilmasa, shu shahar ahli hammasi günahkar bular. Üç gün geça, shu musafirini qaraşlik, şunu haqqı bulur. İslam diyarıda, musulmallar yaşagan uğurlarda, shaharinin kirish kismolarda, ixtiyariylemiş de adamlar, bu haqli otaşlik için, özleri musafir sanalarını kurişkerler. Bizler de boşka, dahriler ayçadiki, 28:00 ilgergi davrlarida katta mihmahanalar bolmagan dib bizlarga mazharakiladi. Mihmahanalarini bolishligi pakirmax, braderlar. U mihmahanalar hammasi tullig mihmahanalar. Mihmahanalarinin bolishligi camiyette adamlar mihmanini kuchishlikke tayyar bolmasiygi dalalat qivadi. Mihmanini kuchishlikke tayyar bolgan camiyette mihmahanagi hacat bomaydi, braderlar. Biz deytemiz ki, alhamdulillah, 28:31 biznin muslimallar mihmahana ge, u alaxide mihmahana qilir, özleri mihmanlik keliketgerligini bilmeyirigan mihmahana qilislikke xacadlari bolmagan diginiz. Har bir adamnin xanadani de mihmahana bolgan. Hatta islaminin bir azgina nuru bolgan. Nimin için? Musafirinin haqqi bardi bilgan muslim olgan. Hatta bir tanimagan adamga nisbeten haqqini otashlik, xuncalik bolgan ki, 28:59 Islaminin bir nurdan bir bilgi qalgan vaxtlarda ham mihmahanalari icgari uylardan yaksira bozgan. Mene bunarsa, muslimanlar özlerinin haqlarini otashlik, camiyette cidekib parmaklarinin yogbot getishlikiye sebab boladi, braderler. Hatta islam, nafs, yani haqlarini icde, birintisi, bendalarini haq, birintisi... 29:32 Cəsədini xaqqı bəzdeyibgan bayanımızda, bəndələrinin xaqqı xam su bayandan boldı. Yəni, hukukul ibad, bəndələrinin xaqqları torusda mənə ayetib öti bir mə bir. Törtüncü xaqq, qol aslımızdegi nəsələrinin xaqqı. Birinci qol aslıdegi kişilərgə, qol aslıdegi xizmat qılıbtürgen kişilərgə. Bularinin xaqqı, ıslam himaya qilgəndəki brar bir yol himaya qilgəniyo. 30:00 qol aslida xizmat qilib turgan kishilarini haqqini islan kan calig raaya qilgalligidi, Abu Hurayri radiyallahu anhu ruwayat qiladlar ki, Abu Zar il-Ghifari di kordim, u kishi bir xizmatkarlari bilan birgiye kallar, ikaulari birxil libas kiyobdilar, birxil halatda kordim, shinda, bunu sebabini soraganinda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam etdilar ki, sizlarini bradariler bu qol asliyilerdigi xizmatkariler. 30:34 Kimna bradarini qol aside xizmatkar qilib qoyigan bosa bitdeylarga, nima qigan bosa shundan qidirsin, nima yigan bosa shundan yedirsindirlar. Bradarlar, sizi xizmatkar boses, öz izi, sayyidiz bilan, xajiz bilan, birxil avqat yesis, birxil libas kisis, bolib ham, oz siz bu avqatlan trishlik bilan kim, sizi xajizi yelkezdegi vazifa bosa, bu xizmatkar bolishliden kim baştartada. 31:06 Bu hizmatkar bolisligde hech kandi hakaretli sezmigdi adam. Mene bu narsi, bizi islamda adamlar ki manseblariga ozini urmestigini siriham shubigan biraderler. Xunki ular, addi hizmatlarini klisligde hakaretli sezmigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigigig 31:43 Bizi kul astimiz diyan boyisindirib koydi. Bularini yedirmagligimiz hayvanlarinin bizdegi haqqa. Ve bularini yuqtarta digan bulsa, takatiden artig bulmagan narsalarini yuqlashlikxan bizdegi haqqidir buradirli. Gosti halal bulgan hayvanini, gostini yish maksadiden, baska maksadiden uldirmestik. Yani bunu katil qilib. Bunu uyin ya baska uyin. 32:15 Allah Subhanehu wa Ta'ala bizge bunu soyib, göçtini, yiyishligini halal kıldı. Başka maksat, bundan başka maksat bilen, onu öldirishligini bizge dursmaz bu mersi. Soyganimizde ham, mamur boldik, mene avvelgi derslerde itib ettik, ihsange, yehshi bir munasabette bolishlikke. Hatta şu soyadigan asbabini özkir kılib, yan tarafiden alib gelishlikke, mamur boldik, braderler. Bu, 32:46 hayvanlarnin, bizlardagi haqlarnin bazlardir. Bu haqlardan, min, shunartaga, bu tuxtalib utmoktuman ki, hazırgi camiyatimizda, en katta bir muamma bolib durgan muammalardan. Estaizu billah, wal walidatu yurdi'na awladahunna hawlayni kamilayli liman arada an yutim margaba'a, wa alal mauludilahu rizquhunna wa kiswatuhunna bilma'ruf. 33:16 La tukallafu nafsun illa rus'aha. La tubarra walidatun bi waladiha, wala mauludun lahu bi waladihi. Wa alal warifi misillarik. Allah subhanahu wa ta'ala bizlarine güdeyli xalatimizdan haqqimizi rayi qilisligini ata'anage yuslaf koydi. Ata'ane itfa bolganda balanin haqqini otab yurisadi. Tanun itfalik vaqtide kere gomiydi. Çünki itfalik oza 33:51 Qifaya qilatda qanun talaxliki xacatin tixinmeydi qixin. Amma ortada itifalik buzilgandan keyin. Mana bu ayat qi itifalik ortadagi aile buzilgan xalati qishi arakliyadda. O nalar, otalar, ortada acralishi vucitka qisa. Farzan togulgan buza. Quran-i Kerim bizga kandi xalatda haqni otaxligini korsati yadda. O nalar, ozlarinin farzantlarini iki yil tola tut bilan. 34:26 qarashlikke majbur kuli qoyyabdi. 35:02 liman arada an yuti marra ba'a. Balanin salamatligi ikki hil bunga sud berisligini, yani zarur deg ta pishkan bohsa, shuri ikki hil toda qarashlikki macbur. So'al boladi ki, ota ham sharigi diyo bu balani wujudka kili shriya. Ota, hish nartar haq yon onda. Ona, mazlume boli qi haqni otayda xalasmi? Digan so'alga, Qur'an-i Kerim, wa alal mawludi lahu, 35:32 rizquhunna wa qiswatuhunna bil ma'ruf. Atay uçan yedirish wa qidirish ortaqan muqdarda ayallini ortaqan muqdarda yedirish wa qidirish wazifasini yuqla qoyabda. Ixtiyarlaymaz, macbur bu aciralgandan ki inham ortaqan muqdarda shu aile qurutturgan vaqtdagi muqdarni dirtirab. La tukallafu nafsin illa us'aha. 36:02 xamma qixini xam özinin taqati da bar nertsega taklif gulinyabdi. Onani yedirib, qidirishlikke buyuriyatgani olisna. Otani qayirga olib barib bolsa xam, süt bilan birar ayalda aldiga barib kotarib, xini süt bilan qarachlikke macbur kumayabdi. Özinin taqati da bar nertsega buyuriyabdi. Xinda, sharait bolishi mumkin ki, bazo onalar, ota yedirib qidirmese xam, bolegi mihribanligiden qarachligi mumkin. Bu hayatta tapiladigan surat. 36:36 Yedirib-kiydirmese ham qara oradi. Shundi mihrini bilib, ota ma'ruf ortache miktardan ozrak narsi obormesin. Qiyadigan narsini ham ozrak qilib obormesin. Mümkün ki, bazı onalar otonin parzantki mihrini bilib, bunin mihri qattigligiden faydalanvali shimkiri edib, qib narsi talak qilib qali shingi ham mümkün. 37:06 Bu əgər qib nərsə alib gelməsin giyidigan, vaqiyyadigan nərsələrni min bu balaga xaram iman desan, qib nərsə alib gelishlikke macbur digan fikir bilan, ham ona naxam zararlantirilmiydi, balasi sabablik ota naxam zararlantirilmiydi. Ika ona xam zararlantirilmestik ki, islam örgəti yakti. Endi xindi surat bolisi mümkün ki, ota vafat qilib qoygan basa. Ota vafat qilib getkenden kigin, parizant ona naxam qorunu. 37:39 Quluda qalisa, Allah subihaanahu wa ta'ala tarzantka, bizni qata analarimizdan ham mihriballigi shuki qatanin mirasxuriga qatanin üstudigi vazifani yukilayda. Wa alal warisi mislu dalik. Qata öz kibketkenden kigin ham balana haqqini otashlik qatanin mirasxuriga vazifasi yukilayda. Qatadan qalgan miras katta bolganda alarmidi mirasxur? Ildib ta'idega gina. 38:08 mirasxur bomasin, vazifeke xam mirasxur bosin. Biraderler, sin chalik biznin ota onalarimiz teşle varadigan saat bolu qolganda xam, Allah bizi hima ayakliyabdi. Allah subhanehu ve ta'ala bizni shundi ahir saatta onalarimiz, otalarimiznin qalbidan mihr kotalligan vaksida xam, Allah özinin mihr bolligini kursatiyabdi. Mene shundi Allahnin haqqini bacarmayabdi adamlar. Mene shundi... 38:42 hali başka nazi nimetlarni koya edik. Mani shindi, hatta ota anamiz mihribanligini yukati etken vaktaxan bizgen mihriban bulgen Allahni haqqini otashlik layilmaz midi? Shinin için, Allah Subhanehu ve Ta'ala'nin haqqi, hana haqlerden belantiradi. Bu haqq, Allahni uzygegin ibadat kiliyish, hechbir nesani sharik kilmegen salaydi. Allah Subhanehu ve Ta'ala, bendeler, Allahni haqqini otayganda, 39:16 Allah subh'anahu wa ta'ala özünün özüde həm bəndələrinin haqqı bar deyib, rəsulünün tili vasitasi bilan bizge bayan qaldi. Əgər bunu rəsulullah sallallahu aleyhi və sallam ayetmə gəllərdə, birar insanın cır'at tılıştiki haqqı yogu deyib. Nəhob ki, şu zaif bəndələrinin həm Allahda haqqı bola demi deyib. Mənə bu haqq, nəmə? Əgər Allahın haqqını bəndələr ötese, Allahda həm bu zaif bəndələrinin haqqı bar. Bu haqq. 39:47 Allah subh'anahu wa ta'alanin haqqini ötegan bandalarini Allah azab birmeydi. Mana bu haqlar haqqida, agar bir bayan qorinsa ciddi uzaq vaqtini özi qaladi, braderler, bu haqlarini biz yakshi bilmaligimiz kirik. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam bu haqlargi isharak ilib, ayitiler ki, inna li cesedike aleyke haqqan, wa inna li aynike aleyke haqqan, 40:20 وَإِنَّ لِزَوْجِكَ عَلَيْكَ حَقًّا وَإِنَّ لِزُورِكَ عَلَيْكَ حَقًّا 40:54 Salmanu Farsi bilan Abud Darda raziyallahu anhuma ika ulare Allah yolu de dost bolishgenler. Salmanu Farsi, Hicab Nazir bolishlikden ilgeri, Abud Darda braderlerini ziyaretige bardiler. Borgallerde, Ummud Darda, yani Abud Dardanin ayallari, nahayette özge karamagan halatde virgalligini kordiler. Shunde, Abud Darda, birgi avqat yemahci bolog avqat kegende, 41:30 Abud-Darda, min rozaman dedilar. Salman-i Parsi, qiziyallahu anhu, ayitlar ki, avqatni ishqa macbur kildilar. Rozalarini acirdilar. Nafr rozi edin. Undankigin, dam alish waqti buganda, Salman-i Parsi dam amaxchi bugallarda, Abud-Darda, siz dam alin, min damami mandi. Yapin, dedilar. Turmaxchi bugallarda, tur bizmadilar. Kecenin, uchinci qisbi buganda, turdurdilar. Va irtaman, ayitlar ki, Abud-Dardaga, inna li rabbika alayka haqqan. 42:02 Rabbini sende haqqi bar. Wa inna li nafsike aleyke haqqan, bud jasadinni ham haqqi bar. Wa li ahlika aleyke haqqan, ahlinni ham sende haqqi bar. Fa a'ati kulla zi haqqin haqqahu, haqqdarlarna haqqini bir-birgin dedilar. Abu Darda, raziyallahu anhu, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamgi, shikayat kili bar dilar. Ruzalar maqchili geldigi, 42:27 və uxulətgəllikləri şü xaqda şikayət qılıb bargəllərdə, ya inki bu xabar Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam giyətib bargəndə, sadaqa salman dillər, salman tohra isti dillər. Cahide ötəçlikdir, bradərlər. İslam yolu terki dünyacilik yolu məs, bradərlər. İslam yoludan qorqa yapgan kişilər, İslamnin küşünməgan kişilər, ya inki İslamni ya zharazgöy adamlardır. İslam yolu, agar... 42:56 islamni hayatlariga tatbik qilisselar, ular hech kandiki muammalarini yechlik torusta bosh qatarishal baydilar. Bosh qatarishlikki hacatlari bolmaydi. Islam yoli en takize yoldir. Islamdan korkayatkan adamlar, ular takrar etamiz islamni tushunmagan adamlar, ve islamnin ya inki qattik gharazgoylik bilan iskili etkan adamlar. Shunin uchun, biz islamnin haq ekerligini, 43:26 biləmiz, və adamlarga bu sa'adat yol edib bildirəmiz, və bu sa'adatni ulari körməgan bosa biz kör dediyimiz, bunu özümüzde və tariximizde kör dediyimiz. İslamini biz braga majbur qilib küsuntıramiz demiyimizdi. İslamini xoqlagan adam qabul qilib, dunyaya ahirette sa'adatman basin, qabul qilmesten cehennem ge otun basin. Qinin için biz qariyati islamiyyediye, 43:58 xaqlarini öteslik bilan biz başkalarga braderlar namune bulmaligimiz gerek. Mene bu namuneni özimizde barfaq kilişligimiz bilan, inşaallah, adamlar islamini qabul kilişe bilar. Takrar etemem, malal kilsi xan, yashkatli kisi larimiznin xaqiqi islamini kisi mayetkirligilani sirlari, ular uzaqla islamini eçkiliqden bihra qalişkirliglerdir. Shunin için, biz azgina vaqti qida, 44:30 Bir mersiga biz aldanib qalmastan, biraderlar, xaq yolni hamlamizga xintir maligimiz kirey. Ve xayatimizni taqize utkiz maligimiz kirey. Aqibatta, duniyadan ketiyatkan xalatta, xatarilik xalat bilan, yaman aqibat bilan ketip qalishlikden xaqlanishlikke, xazirgi xayatimizde xarikat sil maligimiz kirey. Ulim xazir buganda, shaytan insange xarislik kiladi. Indi u... 45:01 Bu hayatu boychi kurexgen, odam bilen hal qiluchi saad kirgerligini biladi. Bu saad tenkigin un bilen kaytib kurexedigin maydan yokalishligini biladi. Ve sunin için, özünün sana hareketini, şu insan, beysara insanını, imansiz dünyadan keçirilgi hareket biladi. Huddi misali için göksediki, insan keytarları dünyada, 45:32 özünün zelalatda yurisligini, fakat özünün yurisligini xoqlamassan, bashkalar ham bu zelalatda bolisligini xoqlagandi. Shaytan ham cehannamda özü bomassan, yan edamashi, shu sebabligi adashkan edam, shu insanda ham si cehannamda bolisligini. O, en brin ki, shunge haris boladi, bradallah. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni hadis-i mubaraklarda, Cabir ibn Abdillah ka nubayat qilni digi, 46:00 inna shaytana yahbur ahadakum nda kulli shay'in min sha'nihim, hatta yahburuhu nda ta'amihi, fa'idha sakatat min ahadikum min luqmah, faliyumit maa qana biha min adan, summa liya'kulha wala yada'aha li shaytana, fa'idha faragha faliyal'aq asabi'ahu fa'innahu la yadriti ayy ta'amihi tatunun baraka. Shaytana, sidlarna, bittalarilarga, harbir xalatta xazir bulada. Hama xalatta birga bulishbika arakat qalada. 46:33 hattaa avqati yekkanda khansin. Agar sizladan biral bu lukma koliyladan kishk etsin, undegi azarini yokatsin da, kegin yesin, dedilar. Sinin izin biz, biradarlar, dastirxan salib avqatlanamiz. Unu shaytangi koyib koymasin, dedilar. Tarig bal bosa, barmaqlarini tazalasin, chinki bilmeydi ki taamini qaysin isi de barakat bar bilmeydi, dedilar. Yani insan taamdegi barakatini koldan birmatsnik ka, 47:05 xarakat qilmalu bikirik. Shur barakatli xam shaytan alishlik ki xarakat qiladi. Xarajvi saatlerde, u in yaxshkurgan, otasi, onasi, wa hamnishillari suratide korunib yahudiyye dinige irgashlik, nasiraniye dinige irgashlik ka jan taslim qiliyat kanda, janini barisi targit qiladi, bradami. Suningi sunxam, Allah subuhayni khuwata a'ladan. 47:37 Qalblarimizi qoydirib qoymagan, hidayat bizgan nasib qolgan indan ki, hindi ci aqili gurislikke mamur biz, bradarlar. Xamma yoman aqibatnin tabablara birinci itiqatda qib hasabdir, bradarlar. Ala itibetkanimizdik, sahih itiqatta bulmagan kisilarini Allah subhanahu wa ta'ala 48:08 ularga yaxshi xatimana hamlasib qilmaydi, bradarlar. Çünki ularga, mana Qur'an-ı Kerimda daim, bu özleri yaxshi amallar qilib yurgani bilan insallar, ömrinin ahirida itqadi sahib bulmayan adamlarga, Allah saklasin, yaman xatime, bulisliginin xawfu qibrabir. Ikinci, günahlarda davam etislik. 48:40 Hayati bu icca gunaxca mayillik tatilgan adamlar hammasi, hayati umrini aqrida ham shu asilik shaytange itaat qil qalishliginin qawfu vay. Min birda sunarsani islatu utmaksiman ki, qala dhahabi fil kabair qala mujahid, mufassirlardan mujahid, shik shaytadlar ki, ma min mayyitim yamutu illa musilalahu gulasa'uhu labine kane yujalisuhum, 49:12 qaysi bir qishi wafax qiladigan bolsa, unga birga qeblexi gulgan hamnishillari gavdalanadi, olum aldi dami. Bazı bir qishilarni qorganliglarni xikaya qilagaytadilar ki, bir qishi ge olum hazir bolganda, ozi bilan lehu oyna guladigan bir bradari hazir bolib, unga 49:44 shu shakilde shaytan korinit turgan saat bolgalligigi dalalat kilar digan wakiyani zikir kilarlar. Yani, la ilaha illallah digin, deseler, u uzinin shu butun hayati boyca, shatranc oyna botkan ulpasi shaklida shaytan korinit, la ilaha illallah digin digan bradarini, suzini esit ondiga, shatranc adatida oyna digan kalime, shah, 50:12 qalib qalib qalib qalib qalib qalib qalib 50:44 həmnişilləri, məhqılıqçı içimliqini içibirgən adamını, xaqqıda şinde hikaye qiladilar ki, imam-ı zahabi özlərinin kebair digan kitablarda, ölüm hazır bolganda, bir kişi gelib, shahadat, la ilahe illallah muhammadil rasulillahini talqin qilsa, bu, özigam içimliqini suğargin digan kalimablan canbirgalligini hikaye qiladar. Braderler, mənə bu nersə, la hawla wa la quwata illa billah, 51:15 Hayatdagi insannin masiyyatka örganisligi, ömrinin ahirida yaman akibatinan kechilike tabboladi. Kecelari uxulamastan, butun manasiz lahurlanini korib kamosha qiliyatkanlar, butun kecelari bulan uxulamastan, butun dimani na dinginla dunyaga, özinin saf ömrini zariye qiliyatkan yigitlar, bular xingi qalbi ma'il botbaladi, broderlar. 51:45 Yashlik shun denirsaki, bir narsini qizi qishlik bilan, shu yolga ban tap qalad adam. Qalbi shungi berinib qalad. Hatta tarigan vakti da hammani koramiz ki, biraderlar, bir iki dekad namaz o qishlikden, nasil namaz o qishlikden bastarti virgan, beli duksayib har qoyan adamlarini koramiz ki, butun kecati bilan uxulamastan manasiz, ozini kucuy etmi edigan, bir halkin narsilarini tamasha qili vaxtini otgiz etkendi ginan. 52:13 Nima uqin? Ular yashligi de shunarsligi matriyat gorgani qoyan. Istiqamat tohri yoldan bashtartislik, braderla. Agar tohri yoldan bashtartislik ki adat langan bolsa, la ilaha illallah kelimet tohridir. Shunarsani talqin qilganda ham bashtartisliki adatlanin, qoladi, braderla. Haksizni itkanda, hazırgi vaxti nihayetli qabul qilmi ediyan adam köpeygan. Haksizni itkanda bashtartikan adam, haq kelime, 52:43 la ilahe illallah kelimesini falqin qilin ganda ham shundan ham baslar tukaladi, Allah faqlatin. Shunun için, mumim kişi, özünün yaman akıbetiden ihtiyab bulmalıq gerekir. Insanlin hayati, uzaq-uzaq hayatlerdegi hareketleri hal qilucu bir dakika için buladık o günce. Dünyavi adamlar diki, ham shundeyi buladık bu adamlar. Musabakalarda qalib bulaman diyen adam, keceleri ufulemestan, kündüzleri avqatini vaxtide qilmestan turib, 53:12 shu musabaqa ge tayargarlig koradi ki, bir dakiqani da qalib bolishlig ishin. Shungi niki yiller tarib koradi. Bizni halkili uchi dakiqamiz, Allah Ta'ala uzi najaf versin, madad versin, duniyadan kozin vertikan vaxtimizdir buradali. Biz kuraqke chitkanmiz, u shaytandir biz rakibimiz. Qechesi yukum dizi bizlan u kuraqadi. Ahirgi kuraqe, anashi ahirgi halkili uchi dakiqada bizni yikishlig ushin tayargarlig koradi o. Biz ham, 53:41 shu vakitda buni yiqtadigan bol islik için tergallik kirmagligimiz kerekki, bu dakiqa biznin halkili uchi dakiqamizdir. Shinin için bunda bir, Allah subhanehu ve ta'alanin haqqini, başkalar haqqini öteslik bilen, özümüzü masiyetlerden saklaslik bilen, özümüzü pak, müsliman kirmagligimiz kerekki, anasi halkili uchi dakiqada, shaytani mal'unge qalib bulamiz. Allah subhanehu ve ta'ala, shu saatte hammamizgen necat bilsin. 54:11 Hayatda hammasi da najat birgen qatarida. 54:44 Qur'an-ı Kerim ḥafizlərinin qalbida wa daraflərinin kuslağı yazilgan, bazı tiyrələr yazilgan wa bazı qağazlarga yuhdilganada. Qarilar, dillarida tola uttisbara Qur'an saklanarda. Bu qarilar Madinada kupida. Likin, bir ri'l zakvan qabilalarinin xiyanati sabablik, ular kup qarilarini talab qilixti izzarinin qabilalariga ustaz bolisligini, 55:14 Va bu yetmis ta qarini muqtari da, vallaha alam, shub yubarganlarida, bu peygambarimiz sallallahu alaihi wasallam yubarganidilar, shularni yolda shahid qilisdi. Sunin usun hal qarilar kemayib ki tepkandigiye, umarini hatta qattik turbalilar. Abubakir raziyallahu anhu aval yazishka ruhsat bermadilar. Qiyin Qur'an-ı Kerimli yazishlik için en hafizlinin kattalarini tallandi. 55:46 və ularinin üstiyə Zaydibni Sabit r.a. in baş qıllar, çünki Rasulullah s.a.v-ni katiblari idi, vahiyilarni kitabat qillarlari. Sün də, suri anfalini yaziyyatkallari də, suri anfalini, bilan suri tawba, su icari suri anfalinin davamini, yani birar ayatda shakshil haqiyallari yox, suri anfalinin davamini yu anakhid-i suraligi də uylanib qallar. Sünim için, Bismillahi r-Rahmani r-Rahim yu yazmadlar, 56:17 və Suri-i Tawba-ni metchi ayatligini bir yazib qoydilar ki, bir tamandan aqiralib dursa, ikkinci taraftan Bismillahi r-Rahmani r-Rahim yazilmastan, yana koshilib xabdir adi. Ehtiyatın shundi ildi. Adi beli da bir yana baska suallaran barakan, bazlargi jawab gelmeyab bizdur adila. Beli bir kishi Saudatovriste sorabdi, bir nesani alib, shuni iki baragar paydafiga satsa bol adimi dedili. Shariati Islamiyani buyurugu shuri ki, 56:47 payda qilmestlikke buyurilgen. Töb payda qilmestlikke buyurilgen. Lekin bir payda qilse, u olu icini xtiyara. Xaxlasa oladi, xaxlamasa olaydi buradi. Lekin udara muslimallarga, bir-birlarga manfaat yetkizislikke mamurimiz. Xo, bide, bu qisay teqdilar ki, bir amaliyye qilinse, mabada bir qisi, o shkazanidan amaliyye bugendirse, su adam gusil qilisligi lazim buqqase. 57:17 məyli də qandiyi bəsiyan, bir ceraxati bəsiyan, shu ghusil qilişliyi lazim qib qasiyan, su zarar qisay dertləri. Su zarar qisay, albət də tayamnum qolaydi, bradirlar. Vitrini qazasini okumaydi, bradirlar. Mabadi uxilak qasiyan. Ittaman turib uqiyimani desay yu, uxilak qasiyan. Shuri qin, uxilak qalişliygini uzuni adatini bilsiyan, yati-yatqinden ilgari yangi taharat qilib, vitrini okub qoqish qiraydi. Dediğinde, ghasal, yani meyyiti yu ciqishi, 57:47 qusil qilib oladi mi, yo mu, yugenden kigin, deyib sorayatlar. Xinda qasalini bazilar qusil qualishligini ugen mustahab degilgen. Qusil qualisi yexshi boladi. U leki lazimna. Qusil qasalini, meselem, bazi rivayetlar asasida, qutlar, qasal, hamd qusil qualisi yexshi boladi. Çinkin meyyetini yugenden kigin, özü, meselem, bir yuvasi yexshi boladi. Rivayetlar çinge bar. 58:18 Qasalli qasalli qasalli qasalli qasalli qasalli qasalli 58:49 alaxida bir qasvalga xacadlari bolmasi gi kirek. Bu bizga axirab haqqida gapirmidigan palsafida yashab qalishligimizin ta'firi astidashini qotqali. Bida, bir singan uchug qoyan idishlarda ishlatse bol azima deptilar. Endi misal bu uchug qoyan idishlarda ishlatse bol oradi, brada. Baz adamlar bundan bir tefaq ulan ishlatismaydi, bir jannat dihan. 59:19 betun id ishte su içe digen, bir narsani ortaya qoy ishken, bir icmi, lekin bu narsani ucuq id ishte, bir narsani icliyini ickindi zarari yuk. Uylanmagan kisi diyatbilar, parzantlik bevi ayalda asa boladi mi uylansadi? Bu sual, bradarlar, bu mesalan uylanmagan kisi, parzantli bar ayalini uylansa, ickindi bunda u ariyat onu qanistabi midi, bradarlar? Huddi buna aksi ki, mesalan, parzantli bar kisi ge, 59:50 Burar bir caydan, qiz balaga uylangan basaxan, bir qaybi yoq islamdi. Bani bu nazar, u nikah diganlarca, bu camiyatta bir qanun bilan yuradiganlarca mat buradala. Nikahga islam buyuridi ki, muslimallarga pakizacayda uylanish, va qizlarini pakizacayga birishlikka, va ikide guvah asti da nikah tamam buladi. Xu nazarga buyuridi. Lekin bunu nikah diganlarca, bu mizaciye mesele burada. 60:19 Bir adam bir ciyadan tirmish qigi sikigan basar, tirmish qilo arad marcadan. Ongi bu, bir qanun arilashligi xata abun marcada. Belki zulum qila digan bosa, macburi suratda bosa, ongi qanun arilashadi. Islamda ona qo brani-brani macbul qimi edi? Islam, masalan, icab-u qabul asasiga qurulgan ban. Yeda, bizgi xo ishtiqadi masalgalardan sorashligini xoqla maslim sorad dilar. Mayran, rafrali yadayin, yani kolni kotarib namaz oqishliki hadis barimi, kotarmistan oqishgatiyi dekzad. 60:51 Ika ular, məsələn, sahih hadislərdən, Sihal Sistədən 16-ta hadis var Raf'uliyyadayniga, bradarlar. Və başqa, kutarmasdan uqşdiyka, Avza'i rivayatlardan, Abu Hanifa, bunda kollarini kutarmadilar digan narsani ham rivayat qilişkin. Bu, biz ixtihadi məsələlərgi arlashmigimiz. Raf'uliyyadaymla uqiyan adamnı bu hadiski asasan isqiliyat ediyimiz. Raf'uliyyadaym kımagyan adamnı bu asasini bilsa, biz unga qarşirikli bu haqda biz minbardan ayitmasti, sorajka macbur qizda ayit yapbiz. 61:22 Bizi birda bazı rahmat, malamat kirish nimasida bir özü xaqiqatdi sorab aytitlar. Yani namazdan kin cemaatlan tasbi' aytishka, cemaatlan do'a qilishlikka asaf barimi xindiye qolun katarishini qaditlar. Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallamdan hadisa hasan digallar, qolunu qotarib, do'a qilishlikka, bitta hadis var, hadisa hasan digal. Bizi taraklar da buradarlar, xindiye qop qili adatlangan, bu narsalar haqqa da biz... 61:49 Dekin tasbihlarini özü aslida, harkin özü 33 tane ayisir dua qilishladi, kire gözü aslida. Dekin bu nasi, biz xadirgi shi vaqdi, shun arsani, bize xalkimiz xadir, shun arsani, shun almayabdi, brada. Inshallah, biz özümüz, darslarimizda edib öygenimiz, sekin asli haman arsani, sahih hadisilani okub, shuntarib biremiz, inshallah. Bir de, kib adamlar, kas, kas qebu taallugli bu adamlar, masalan temircilar, bizni pirimiz, davud, diyshadi. 62:19 Uzatka atab istiqarib turishatini, shi torumi yaqid etdilar. Zetemiz ki, Dawud a.s.ni kastilarini temirsili gogan. Sawut kilişliyini Allah ta'ala uqshigi. Temirini mulayim qol qoydik. Temir uqshini qollarda bir yumshanlar sidik harakat qola evdi. Allah subaqani qol ta'ala shi nimetini bel uqshini, mucizani. Zakariya a.s. duradgar edilar. Endi sun bilan bur adam shi, 62:49 Zakariya a.s. ge duradgarliyilani biladi, xalas uksige ibadat kimi edi? Uksini dimi aytadi ki, utken peygambarlar kaski ogen iken bizan kaskili boleydi, dijali. Xu Zakariya a.s. agar kim ki Zakariya a.s. ge, Dawud a.s. ge shuksige atak iskarsa, qiyamatta shuksilarini aldi, dayan cavab diri dami. Cinki ular, ge tohmet bu, ular islamin saf aqidani urga chiken adamlari. Dedi, nisivakini sor abdilar. 63:22 Nisvaq xoqi, sal ta'mi bar, atchir dogan daraqni naudastan qilimse bol oradi. Arab vilayetlarda iraq degan daraq var, mana kum nisvaylarina ajga dogan kisi araq qilishgan, xo iraq degan daraqniki nisvagi yaxshi bol oradi. Xunin xun, bu bizi diyarlarda bu daraq bolma galdigi xun, u qattik ıssiqd oysa da, ta'mi bar bolgan daraqni naudastan, xunu istimal qisa, aqizni, boyini alip dursa, xo qifaya qil oradi buradil. Bizi bir qisi sorabdilar ki, 63:53 qayr-i tabi'i ekin indibani uqlaldi hatlarini, qayr-i tabi'i hadisalariga adiftlar. Yani, insan bir zahirde sebabini bayankular midiyin hadisalariga islam dindi kandiyakaraydi. Meselan, hazirgi zaman tulluzin, dikabchalar, shingokshigallariga adiftlar. Biz ayitamiz ki, qayb alamini, Allah Subh'anahu wa Ta'ala bizgi xabar bergan qayblarini tasdiklayamiz. Qaybki iman kiltiramiz. Bizi közimizgi korunmagan alam bar dimiz. Bu közimizgi korunmagan makhlukatlar bar. 64:24 Allah xabar belgəllərinin bar dəyib təsdiq qilaniyiz. Qagənlərinin barligi, yogligi xaqqida bahis qilaniyizmiz. Ta bizgi hadislər kime günçə? Xadigi vaqtda, məsələn, kozimdilgi korunmagan cin, albette bar dəyimiz, Qur'an-ı Kerim'de Surat-ul-Cin bar, cinlar xaqqida, bu cinlar mükelleftir bizlargi oxşigan dəyib tanı alaniyiz. Lekin, bu maddi falsefəde özken adamlar, xayibke iman keltirishmayla, xayibni inkar kilişti. 64:55 Qayibini inkar qili shikirodi ki, qayibdan xabar keb qaldi. Bazı qayibde özleri korumagan narsalarini özleri koristi. Agar muslimallar biz kordi diganda, bolar xurafi adamlardi, bolar nisrden korgan bolardi. Dikin, omri boyi dhaziri bilay otgan adamlar kordi. Qayibini inkar qili virgan adamlar kordi. Bu, yoq botdorgan narsaga, soq qistan ozi bora inkar qili virgan narsasi tayda botbalodi. Bungan nam qoyislikki shash qalisti. 65:26 Shoshulgandan, mənə bazı millətlərdə tuğulgandan kin bala tashqariga qaraydi, ni tözlükə tezak qorunsa, tezak qolu koygandi, unga likabcha deyik nam qoy qoydi. Likab qoxshigan için mi likabcha? Bıraga indi can bose, katarose can deyik. Kullas indi nima qorib qorungan bose, xini shoshul qalindi. Biz unaka shoshul qoygan xalqlar mazmiz. Biz hayfi iman keltirganmiz. Biz iman keltirgan nasa bol yabdiyken deyirik, biz unga likabchayam, canam, boshkayam di nam qoymimiz va. 65:57 Qayb, albette bu bar nartar, bu bizgi acaplanar digan nartar. Suni için bu İslam albette qaybki iban kiltirishlik, taqvanin birinci asasidir olaydi. Qeydin sorar yaddi ki, libasmi ashigadan kiishlik tarzimi yaqib birugen sunnatmi? Digan suallarda danish yukani. Libasmi yani biz, Peygamberimiz sallallahu alaihi wasallaminin hadisi mubaraklarida libas ashigate bolisligi kerek. 66:29 Ashiqini bekitmez. Ashiqini pasiga qattig vaidilar qaxir adanda. Bu narsani min barda turib bir ayetima ganidik. Min sual qattig otu cida. Yani, ashiqinin pasi imam buxari rivayatlardayam, kob sahih hadislarda qattig qapirirgan. Başka söz götmeydi yani. Şu ashiqini pasi bolishi mümkünmest digi. Ashiq korunib turislik bolmalaq kireg. Axirige nima şu manzilda bolisliyik kireg. Xinge biz mamrumiz. 67:03 İslaminin hukumlari bar ki, unin hikmatini biz bilmimiz, braderla. Umarizmik, hatta can taslim qiliyyatkallarda, ayitdilar ki, asir bir kisi kerudilar, qaytki tetkallarda, can taslim qiliyyatkallarda ham, amirun ma'rufdi bildi, shiruqay tarisdi. Biyaka ki, dedilar, mo, libasiyni koter vargin, dedilar. Bu, Rabbinge taqval zoyla bolasam, libasiynim kir bomaydi. Mazdi ulemalar sinik kibir maksadida kilishlik bomaydi dishkali. 67:33 Yani, kibir maksadida bosan, ashir, vaidilar toru kiladir. Kibir maksadida bomasan, bomaydir. Çünki, hadislarinin ibarasi, şu, xuyala kelimesi qayt qilin geldi. Xini için, biz, ihtiyat, bu narsadan, özümüzü ihtiyat qılmalıqımız kereyib. Bu haqdigi hadislarini, hammasını hazır okubirsek, köb hadislar, lekin, hama hadislar, bitti hadis, kibirga qayt qilin geldi. Xini için, baska hadislarini ham kibirga qayt qilin qilin qilin qilin qilin qilin qilin qilin qilin. 68:05 Allah subhanehu wa ta'lamin da'aqilindiklar, walidaları kasalakan Allah ta'ala shifabirsin. Boşladir ilim talakul edigin kisilerga Allah ta'ala ilmi garbaci birsin. Allah subhanehu wa ta'ala haqiyyil da barqara oksin.