♪ Playing in the audio bar belowLectures & Remindersصوتİlah Kelimesinin Anlamıadmin·1 view·5 months agoSource: IslamHouse.com#Audio#IslamHouseالنص الكاملbeta▸نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.0:00Bismillahirrahmanirrahim. İlah kelimesi. Elehe, elihe fiilinden gelir. Kulluk etmek, tutkun ve düşkün olmak, yönelmek, ısınmak, alışmak gibi anlamları vardır. Her şeyi yaratan, insanları bir gün toplayacak olan, öldüren ve dirilten, kendisine dayanılan ve güvenilen, yalvarılan, sığınılan, ilmi her şeyi katlayan,0:33kendisi için zaman ve mekan gibi hiçbir sınır olmayan varlıkların eksikliklerinden bütünüyle uzak bulunan demektir. İbadeti anlatırken elehe ile abede, dane, eşmanalı kelimelerdir. Yani müteratif kelimelerdir. İbadeti, ubudiyeti anlatırken hasreten üzerinde durmamız önemli ama1:03İbadetin takdim edildiği mabuk, Kur'an dilinde devamlı ilah şeklinde geçer. Onun için bu mevzuda ilahın üzerinde durmamız gerekir. Yani kulluk eylemi anlatılırken ibadet kelimesinin üzerinde duruyoruz. Ama ibadetin edildiği mabuktan söz ederken ilah üzerinde dururuz. Kur'an bu uslubu benimsemiştir.1:34elehe, dâne eş manalı yani mitelatif manalı kelimeler olmasına rağmen kulluğu eylem olarak anlatırken abedenin üzerinde durulur. Ama kulluğun takdim edildiği mabud anlatılırken ilah kelimesinin üzerinde durmamız gerekir. Çünkü Kur'an eylemi ibadet olarak zikreder. Eylemin takdim edildiği mabud olarak ilahı alır.2:03Öyle diyor. Çünkü Allah'tan gayrı ilah ediniyorlar. Allah'tan gayrına ibadet ediyorlar diyor. Bakın şimdi eylemde ibadeti ele alıyor. Eylemin takdim edildiğine de ilah şeklinde ele alıyor. Yani ibadet edilendir ilah. Yani el-mabud ibadet edilen, kulluk edilen manasındadır. Mabedun ilahun2:32kelimesi ismi mef'uldur. Elehe fiilinden müştahaktır, süremiştir. Aslı elehedir, manası ise abede, yani ibadet etti, kulluk etti demektir. İbni Tenye, ilah kelimesinin itaat edilen mabud, itaat edilecek, itaat edilen demektir. Çünkü el-ilahü, el-maalufu, ilahın aslında, isminde mefur şeklinde.3:03El ilah kamil bir muhabbet ve tazimdir. İclal ve ikramla, korku ve ümitle, benzeri ihtimamlarla, hüküm ve arzularına tabi olup, kalbin yöneldiği ve sevdiği şeydir diyor. Burada ibadeti düşünmelisiniz. İbadet mefhumundaki her şeyin takdim edildiğidir ilah. Umum manasında. Ama burada özlü topluyor.3:34insanların en çok şirke düştüğü yeri ele alıyor. Veyahut da büyük şirk dediğimiz eğer ibadeti fıtratta anladığımız gibi anlayıp onların hepsinin Allah'tan gayrından takdim edilmesinin İslam'dan çıkaran büyük şirk olduğunu telakki edersen mana bozulur, teksirciliğe gider. Aynen bir insan zina etse ne yapmıştır? Büyük günah işlemiştir. O ihtiyacını haramdan gidermiştir.4:06şeytanı rad olarak seçmiş ama İslam'dan çıkmamıştır. Çünkü o İslam'dan çıkaran bir fiil değildir. Fakat haramlılığını inkar etse İslam'dan çıkar. Daha özlü bir tarif ile ilah kendisine ibadet edilerek itaat edilen her şeydir. İbn-i Kayın ilahı bakım nasıl tarif ediyor? Kalbin muhabbet ve icnal, inade ve ikram tazimle4:36tevekkül ve hudu, korku, ümitle, tevekkülle yöneldiği her şeydir. Sinabe, ilahlardan tövbe ederek Allah'a yönelmek, tevekkül, zelil kabul etmek kendisini, Allah'a döndürmek, birisinin önünde kendini zelil hissettiğini ona kulluk etmişsindir. İclal, celaldan gelmedir, yani büyüklene manasında. Hudu, tevazu ile alçak gönüllülüktür, teslimiyettir.5:09ve tevekkülden yönelttiği şeydir diyor. Buraya kadar ilah kelimesinin lügat manasıdır. Şimdi bu tip kelimelerin manalarını kullukta dediğimiz gibi ilah kelimesinin Kur'an'da nerede nasıl kullanıldığını bilmektir. Çünkü ilahı bizimkilere mesela la ilahe illallah dendiği zaman Türkçe anlamıyla Allah'tan başka ilah yoktur deniliyor. Ama halk ne anlıyor?5:40ilah burada sadece Allah'tan başka Allah yoktur şeklinde telakki ediliyor. Veyahut ilahın yani put dediğimiz şeyde başka bir mana taşıdığını veyahut ilah sadece rükû, secde edilen bizim yaratıcımızdır. Bizi rızıklandıran şeye denildiği düşünülüyor. Kullukta da anlattığımız gibi eğer kulluğun manasını bilmezseniz, fıtratta kulluğun manasını bilmezseniz,6:09tevhitte kulluğu anlamanız mümkün değil. Bu sefer kulluğu sadece tevhitte anlarsınız. Yine hiçbir şey ifade etmiyor. Çünkü tevhitteki kulluğu anlamak için rububiyeti, fıtrattaki kulluk mefhumunu bilmeniz gerekiyor. İlah kelimesinin kitap ve sünnette kullanıldığı yerler şöyledir. İlah kelimesinin beşeriyetin seyri olarak ilk zikredilen yer Nuh Aleyhisselam'ın kavmindedir.6:39Bunun içindir ki ilk olarak onu misal veririz. Ve dediler ki sakın ilahınızı terk etmeyin. Red, Suha, Yebus, Yevuk ve Mesir'den asla vazgeçmeyin. Nuh 23. Görüldüğü gibi ilah kelimesinin ilk zikredildiği yer Nuh Aleyhisselam'ın kavmi oluyor. Burada Nuh Aleyhisselam'ın tebliğine binaen o kavmin büyükleri derler ki insanlara sakın ilahlarınızı terk etmeyin, bırakmayın. Yani7:09Nuh Aleyhisselam'ın bu sözüne binaen o kavmin büyükleri derler ki insanlara sakın ilahlarınızı terk etmeyin, bırakmayın. Yani Nuh Aleyhisselam'ın bu sözüne binaen sakın büyüklerinizi, ilahlarınızı yani Ved, Suva, Yegus, Yeuk ve Mesir bunları bırakmayın der. Ama bunlar kimlerdi? İbn-i Abbas'tan gelen bir ayette Nuh kavmindeki vatanlar7:38Yani bu salih kullara ilah denilmiştir. Yani evliyalarmış buradaki mana.8:07Sakın şu evliyalarınızı bırakmayın. Çünkü salihler de diyor. Bu salih kimseler, evliyalar öldükten sonra şeytan bu salihlerin kavmine toplamış, onların toplanmış oldukları yerlere bunların suretlerini koymalarını baktıkça ibadette daha çok şevkiniz, gayretiniz gelecek diyor. Aynen tasavvufta olduğu gibi velileri anmakla, onların resmine bakmakla,8:38ibadete daha çok gayret ve şevk duyarsınız derler. Bunu yapanlar başka hiçbir şey yapmıyorlardı. Sadece resimlerine bakıyorlardı bu kadar. Ama sonradan gelen nesillere şeytan dedi ki işte sizden evvelkiler ilah edindikten sonra bunlara ibadet edilir oldu. Burada ilah nasıl anlatılıyor? Ruku ve secde edilen mi? Hayır. Cüzi irade illa değil. Resilenin açık bir şekilde yapıldığı yeri9:09Biz nekgeller olarak biliyoruz. Ehrince bilindiği gibi yeryüzünde şirkin ilk vuku bulduğu topluluk Nuh Aleyhisselam'ın kavmidir. Şirklerine sebep ise Ved, Suva, Yeguz, Yavuk ve Nesri ilah edinmeleridir. İbn-i Erbas'tan gelen yukarıdaki eserde ilah edindikleri bu şeyin Nuh Aleyhisselam'ın kavminden bazı salihler olduğunu bilinmektedir.9:38Bu ayet ve eserden almamız gereken sayıda salih insanların ilah edinildiği kısımdır. Yani insana ilah deniliyormuş. Hem de salih bir insana. İkinci misal ise Firavun'da şöyle demişti. Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilah tanımıyorum. Kasas 38, Nazihat 23, 24, 25'e bakarsanız görürsünüz.10:11Yani sizin ilahınız benim diyor. Bu ayette de bir insana ilah denildiğini görüyoruz. Nuh Aleyhisselam'ın kavminde de bir insana ilah denildiğini gördük. Nuh Aleyhisselam'ın kavminde insanlara ilah diyorlar. Burada bir insana da ilah deniliyor. Ama Nuh'un kavminde salih kimseye deniyordu. Burada ise bir mülhede ilah deniliyor. Demek ki ilah olmada ilah ona da deniyormuş. Yani sistemin başındakiler10:43devamlı mülhid tipinde ilah olanlardır. Ama evliyalara da denilmiş. Kur'an'ın seyirine bakacak olursak ilah kelimesi peygamberimizin kavminde evliyalara denilmiş. Yani ilim ehli için sistemin başındakilere değil. İbn-i Abbas'dan ellat, Hacı'la Rasul'e seyit bulamacı koyan bir adamdır diyor. Bukhari'nin birinci cilinde bulabilirsiniz. Demek ki11:14insanlardan salih olana, kafir olana ilah denilebiliyormuş. Üçüncü misal, İsrail oğullarını denizden geçirdiğinde, Musa Aleyhisselam'ın kavmi ne yapıyor? Ey Musa, bize de şöyle bir ilah edin sana. Araf 138'de. Orada neye deniyor? Demek ki bir hayvana da ilah deniliyormuş. Yani bir buzağı ilah edinmek istiyorlar.11:43Buna Kur'an dilinde sanem denir. Yani sanem suret şeklinde ilah ibadet edilen manasında. Sanem ibadet edilen değil, bir heykel ibadet edilmediği halde ona sanem diyebiliriz. Dördüncü misalsa o hevasını kendisine ilah edileni kendisine görmediniz mi? Şimdi Resulüm sen ona mı vekil olacaksın? Yasir 23, Furkan 43.12:15Bu ayetten de anlamamız gereken kişinin heva ve arzularına ilah denilmesidir. Yani kişinin heva ve hevesine de ilah denilmiş. Beşinci misalsa lat, menat ve uzaya ilah denilmesi. Bunu Bukhari'nin 10. cildinin 4805. sayfasında bulabilirsiniz. Bunlar Allah Resulü Aleyhisselatü Vesselam'ın kavminde, Kureyş'ten salih kimselerdir.12:45Allah Azze ve Celle'nin Necmi 19-20'de belirttiği gibi, Ey kafirler! Şimdi bütün bunlardan sonra, Vlad ve Uzza'ya ve bundan başka bir de üçüncü putunuz Menat'a ne dersiniz? Evet, altıncı misal, Ebu Vakıd el-Leysi'nin naklettiği, Allah Resulü Aleyhisselatü Vesselam'ın Huneyn'e giderken, orada kendisinden, Ey Allah'ın Resulü! Bize de şöyle bir ağacı, Zadil-i Envat edinsene!13:16Demeleri. Demek ki bir ağaçta ilah edinilebiliyormuş. Yedinci misalimiz. Ey Meryem oğlu İsa, beni ve anamı Allah'tan başka ilah, iki ilah edinin diye insanlara sen mi söyledin diyor. Mayde 116'da. Bu da görülüyor ki bir peygamber ve bir peygamberin annesine de misal ilah denilebiliyormuş. Sekizinci misalimiz.13:47İbrahim Aleyhisselam'ın üzerine gece bastırdığında bir yıldız görmesi bu benim Rabbimdir demesi. Dokuzda ayı görünce bu benim Rabbimdir demesi. Onuncu misalimiz ise güneşi doğunca bu benim Rabbim demesi. Demek ki yıldıza, aya, güneşe de ilah denilebiliyormuş. Sohbeti toparlarsak14:16İlahın önce vebat manasında ele aldık. Daha sonra Kur'an'da kullanıldığı yerleri gördük. Neymiş ilah? Salih kimselere, kafir insana, hayvana, havaya, nefse, ağaca, peygambere, peygamber annesine, aya, güneşe, yıldıza kafir ilah denilebiliyormuş. İsimle mükemmayı ayırmak gerekiyor. Yani birisi14:46bu benim ilahımdır demesine gerek yok. Duymasan da bir şeyleri ilahlaştırılabilirmiş. Adi bin Hatem'in hadisine bakarsak. Demek ki ilah kelimesi iyice anlaşılmadan birçok mesele anlaşılmazmış. Demek ki ilah sadece Allah'a değil birçok şeye de kullanılabilirmiş. Elhamdülillahi Rabbil Alemin. Selamun Aleyküm.15:18Altyazı M.K.عرض النص كاملًاالتعليقاتلا توجد تعليقات بعد. كن أول من يشارك بتأمّل نافع.