نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم 0:28 Wa sallimillahi humma tasliman kathira. Amma ba'd. Banda taat xulginnan boshlib, xulgin che, bir xalattan xalatka kochi beshiydi. Yani, bandana xalatlardan, har bir xalatda jim turishligiyam, ya ki, xarakat qilishligi da ham, unu uzgi xas bir shar'i tomandan unu hukumu bar, va unu bir xalat bar. Hatta jim utrisiyam. 0:57 dimadir qil etkin bolhadi, ya fikir qil etkin bolhadi, ya zikir qil etkin bolhadi, ya ki gapir turgin bosa, ya ukshi fakhirlanishlik uchun gapir etkin bolhadi, günah olhadi, vaya ki kimdidir amri marif qilib, davat qil etkin bolhadi, xud dushundi ya Allahni nimatini adamlargi islat etkin bolhadi, mana bu halatda, demik, halatlarda, har bir halatda insan arapcha etkin da bir manzilatda, bir urnda bolhadi. Guna arap taliba bir manzilat idi. 1:27 Ibn al-Qayyim, rahimahullah, shunu, manazil, dib, ozunu kitaplarida, yani, fi manazil, iyyaka na'budu, iyyaka nasta'il, kitaplarida, basqishima basqish qilibdurib, chuntir birgallar. Bugungi dersimizda, mani, shu basqishlerden, yani, insa hayatida, boladigin, in asasi basqishlerden biri, shukur manzillati haqqida, suz bujdamiz. Biz, aldingi derslarimizda, shukur haqqida, ancha muncha kafir vudikan idik. 1:56 Halikim bu darsimiz, yani başdan ahri gece, bandani shukur qilishligi wa shukur na'uzinima, unu rukunlari wa unu darajatlari haqqida wa bazibir misallar kiltirib gebramiz. Biz oylab qaray digam busay ki, shukur nahayat darajada odam uchun muhum narzeygin. Hatta ki bu dinni yarimi. Dinni yarimi sabr, yarimi shukur. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etadlar, ajaban li amril mu'min, inna amra hu kullahu khayr. 2:26 Muminna ishiga acablanaman, unu hamma ishi yaxshi. Agar da unga yaxshilik itse, u adam shukur qiladi, bu unga yaxshilik. Agar unga bir qihinchilik ita digan busa sabir qiladi, yana yaxshilik. Bu faqad mumin uchun boladi. Demek muminna ishi sabir bilan shukurun urtasita hayatimiz elinadi. Hayatimiz ya bizga khursanchilik boladi, bunga shukur qilamiz, vaya xafalik boladi, bunga sabir qilamiz. Sabir, bu shukur, 2:56 menzilati undan sabir undan aldin turadi. Çünki sabir qilmagan adam şükür qil almaydi. Va razı bulişlik bundan ham aldin turadi. Çünki razı bulmagan adam sabir qil almaydi. Sabir qilmagan adam şükür qil almaydi. Demek şükür qiladigan adam ham sabir qigam buladi. Wa awla yuli bulan bu adam ham razı bulgan bulan. Yani Allah'ın hukmiga qazasiga Allah'ın qiladigan işlariga razı buliş. Va bunga sabir qilislik. Va nihayet ing. 3:26 Ali derece bu shukur gulishlik. Bugun biz bana şu shukur haqida gebramiz. Uzu shukurni halatini biz agar manzalatini uylab qaray digin busik, insani hayati bana shundan hech khachan ajril meydi. Allah subhanahu wa ta'ala bazen shukurni iman bilan birge kiltirgin. Bazide Quranda taqwa bilan kiltirgin. Bazide ise unu ubudiyyat bilan kiltirgin. 3:56 Ubudiyyat bizne uze insalik vazifamiz. Mene shuna, Allah Ta'ala shukur kalimasi bilan birgay kiltirgin. Meselan Allah Ta'ala yadaydi ki, ma yef'alullahu bi azabikum in shakartum wa amantum wa kainallahu shakiran alima. Agar silar shukur qil etkin bu selarin, wa iman kiltir etkin bu selarin, Allah silarda nima qalad azablab. Demek, bizne azablamasligi uchun, biz shukur qilishimiz kireygin, wa iman kiltirishimiz kireygin. In shakartum wa amantum. 4:26 fattakullaha la'allakum tashkurun fattakullaha la'allakum tashkurun fattakullaha la'allakum tashkurun 4:56 şükür qilişlikke yetibarışların üçün taqva qiyilar digan. Guya ki, xuddi ki, bizden maqsad uzu şükür qilişlikki, un yaka ne yetibaramiz? Digan savalga, şu ayet cevab bolaydi ki, fattakullah, Allah ki taqva qiyilar, silar şükür qilişlik bu qalişlari mümkün digan. Demek ki, uzu maqsad bizden Allah subhanahu wa ta'ala maqsad qilginlarsa, ubudiyyat bolaydi digan bosa, uşa ubudiyyatni in katta korunishliki bizden şükür bilan korunaydi. 5:24 Banda uzu aslida hix nersasi yok. Odamda hix dimasi yok. Nimeyki bizgi ekigen busi, uzumizdaki nersamizgi, ustumizdaki kiyimgi, uzumizdaki xolatimizgi qirin, hamasina Allah birdi. Turgan cohimiz, masju masjid, yoki, tagimizdaki tu shakilar, minib yurgan markabimiz, bunu hamasina Allah subhanahu wa ta'ala birdi. Wa ma bikum min ni'matin fa min Allah. Sillarda qana qangi nimet busiyem, Allah dinu. Bizde hix nersa yogudi. 5:52 Allah Ta'ala bizni anamiz qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan qanadan 6:20 Agar islar Allah ka ibadat qilatkan busalarin, Allah na nimatiga shukur qilad. Demek, biz ibadat qilashlik uchun yaratilgan ikanmiz, shukur qilmasak ibadat bu maydi diganib. Wa shukuru nimat Allahi in kuntum iyahut abudun. Agar Allah ka ibadat qilaman digan niyatlarin busa, Allah ka ibadat qilmaksim islar, shukur qilad diganib. Mana bu shukur, bu bilan, shukur dinin hammasa digan bana cik balad. Chunki uzu bizga din, tamami nimat. 6:51 Din başdan ahir gecen nimet uzi. Allah subhanehu wa ta'ala bizge din bergen chalik baska nimet bermegen. Yani bizde taamge bugan, sharabge bugan, yidigen, içedigen narsalarga, vakiyedigen narsalarga bugan ihtiyacimizden kore, risaletge bugan ihtiyacimiz, dinge bugan ihtiyacimiz cüdem ketti. Likin bazı bur adamlar faqat gina ularinin nasibasi, hayvanlarinin nasibasi buganligi uçun, ular faqat yiyish, itishini şunu biladi, 7:21 wa shukurqsa ham yish-ichiske shukurqiladi, risalat nimatini ular pahamlamaydi. Chunki ular risalat nimatini qanchari qadribar ikanligini ular bilmaydi. Adam agar taqamsiz qosa, sharabsiz qosa, aciden ulad. Ulsa hayatu tukaydi, tamam. Shud yukat etgen, nal satsa, adam ulad. Lekin agar risalat bumetgen bosa, adam dozakikirad. Ulgani yaxshimi, dozakikirgani yaxshimi. Hatta dozakda turgani adamlar ul ishti havas qiladi. 7:51 Ular dozakta turub cehannam farishtasiga, Ya maliku liyaqday alayna rabbuk, ey cehannam pasibani malik, malik ismi, ey farishtagi, ayatadi ki, ey malik, rabbini etkin bizni uldirsin neydi. Agar uldisak, shurahat qalamiz, azra busiyam, qutulamiz, diga maksadda. Insan na uza Allah subhanahu wa ta'ala ikige bulib yaradda, uchuntusu yok. Ya shukur qiluchi bulad, ya kafir bulad. Inna hadayna hu sabila imma shakira wa imma kafura. 8:23 Biz insanini yulga hidayatladik, ya shukur qiluchi buldi, ya kafir buluchi buldi. Demek, insan, üçüncü adam yugdi gani, ya shukur qiluchi bulu mumun buladi, ya ki kafir buladi gani. Inna hadaynahu sabiila imma shakiran, wa imma kafura, in takfuru fa inna allaha ganiyun ankum. Agar silar kafir buladigan bu seylar, Allah ta'ala silardan bihacat zat, silardan hish nirsiga muhtaji maydi. Wa in tashkuru yardahu lakum. 8:52 Agar shukur qisaylar razı bulay. Demek bir de shukur qilislikni nimanı mukabilida kiltir yapdi? Kufurni mukabilida kiltir yapdi. Intakfuru wa intashkuru. Agar kafir busalarin, Allah ta'ala ki, hiç qenislerdi qigen islerini kerek yok, ozu Allah ihtiyacı barligi uchun, minge hamde itiyler, minge ibadat qiyler, namazı qiyler dib, Allah muhtasligi uchuna etmega mizgi? Agar qisalarin uzlarini qilaslar, agar shukur qilitgen busaylar, Allah ta'ala bunu bendelerinden, 9:22 kim shukurqsa, shunya razibulal. Wa in tashkuru yar'dahu lakum. Agar shukurqsalarim, Allah Ta'ala razibulal. Fadhkuruni adhkurkum, wa shukuruli wala takfurun. Meni islaylar diyabdi, Allah Ta'ala, meni islaylar diyabdi, menge shukurqliylar kafir bumaylar diyabdi. Shukurqiylar kafir bumaylar. Qarim, bir deyim, az iki tan elsa, yanmayan kiliyabdi. Shukurqiylar kafir bumaylar. Demek, shukurqiliyliqni, yani da kafir buliqliqtira. Adam shukurqimadi mi, albette kafir buladdi, yani bu. 9:53 Demek bu, imanini asasi uzu shakillantirib, kursati bir etkenderse bu shukur ekin. Ushe uchun hem Allah subhanahu wa ta'ala bunu imanini mukabilida koydi, ushe uchun hem bu shukurni, agar shukurga yetiski gereyibuse taqwaq ilerdi de, ushe uchun hem bunu ibadat mukabilida koydi Allah ta'ala. Yani ibadat digani, in katta kurnishi ibadatini rukni, asasi insanda hayatida buletkenderse bu shukur buled. 10:21 Men bu unki darsimizda, man shu shukur numasini, manzilatini, shu haqda gapirmakshi buganligim. Awalanbar, men ozimda, xalatimdan, umman, ozimiz bilgan shu vaqiliyida, oylab korgan taqdirda, shunya bizda judeyam katta ihtiyacimiz barligini ozu his qillim. Shukur qilişlikke bizda ihtiyacimiz judeyam katteyike. Ozu aslida shukurni ahamiyati, onu dindagi ornige qarasek, onu dini yarimisi. Shukur dini yarim, yarimi shukur, yarimi sabir ozu. 10:51 Agar shunda qbul etken busa, biz shukur qilay ola yapmiz mi? Biz shukur qimi yapmiz. Likin ximasligimiz niyam bilmi yapmiz. Acaplanarlı cayi, yani xatarli cayi shundaki shukur qimaganligini insan uzu bilmeydi. Hatta bazı kisilerge shukur qilayin diseyiz, nimasige shukur qilaydiydi. Iştiman qomagen busa, amin arsan nashiragen busa, nimasige shukur qilaman. Didigen kisi, uylab korumeyi qapir etken qeblir bulir. Allah kechirsin, hidayatlasin hamamızı. 11:21 Demek, bunarsa bizge faydalik bir ilim buladi. Şunu yaxsi itibar verib, urgençlikimiz kereyik. Allah Ta'ala sizlerge bildirib koydi ki, agar sizler shukur qiladigan bu seyler, min ziyada qilemin. Demek, Allah Subhanahu wa Ta'ala shukurga ziyadani vada qildi. Hatta bu kafirlarga ham. Agar shukur qise, Allah Subhanahu wa Ta'ala karim bugalligiden kafirlarini yam shukurunu qabul qilareki. Allah Ta'ala shakur zat. Biz Allah Subhanahu wa Ta'ala'ni shakir. 11:50 shakur ismini etken pehtimizde, istilalizde busi, etkendi ki, Allah subhanahu wa ta'ala kafirlarini shukrini ham qabil qil uchizod. Likin Allah ta'ala kafirlarini shukr qisa, shu dunyada ulariga ziyada qibbiradi. Hatta bazi ulamalar kafirlarini dozakta ham ularina darakat buladi, turadigin joylari. Agar shukr qisa, ular tiparaq maqamda buladi, deyishkan egin. Agar bunda xilaf busi hem, ulamalar urtasti. Likin shu dunyada kista xilafi yok. 12:20 Yani kafirlar agar shukur qiladigan busa, Allah subhanahu wa ta'ala ularin shukurini qabul qiladi. La in shakartum, la azidannakum. Agar shukur qiladigan busa larin, min ziyada qilaman digan. Dikim biz bu vaqdagi ishanib iman kiltirganimizdan qiyin, bidda narsani bilishimiz gerekti, ziyada nima uzi. Masala azi Allah subhanahu wa ta'ala iti yabdi ki, agar shukur qisalari ziyada qilaman digabdi. Ziyada qilaman disa biz uylayimiz ki, masala azi min pulumuz busa, shukur qisagi kimi ngin lam qalish kiraydi uylayimiz. 12:50 Bazan, Allahni ziyada qiganligi shukur qisey, xulizdaki minan aciralisiza munkun. Shukur qiganligiz uchun, sizda aciralisiza munkun, chunki sizga ziyadalig aciralisligiz bulad. Allah subhanahu wa ta'ala, odamdan bitta nimatli biris uchun, bazibir narsalardan acirat adi. Masalan, kasal odam yaksibulisligi uchun, bazibir parhizlarda qilish girey, tavamlardan tiyilish girey. Ungay yaksilik gelis uchun, numadandir tiyilish girey. 13:18 Va yana biz yaksilik nima da diganda, faqat pulimus kub busa da, ishimiz yaksibusa, uj oylarimiz yaksibusa, hamma farzantlarda uylantirsek, qizlarla turmishka chikirsek, uvalik, juvalik buk gitsa, yaksidi gani shu. Yani bu, dinni iwaziga busiyem, hatta ki, iyazbillah. Mana shu narsalar, tinchlik, mesalan bazibir adamlar itadi, min, Allah ka shukur, min tinch yuribban, juda khotircam yuribban digidim, ujna unu shu khotircamligi, dinni iwaziga bugan bulad. 13:48 Yani dinin e tarqi ganlig uchun xotir camlik kegen bolad, bir kur nishti. Aslida xotir camlik kemeydi. Allah subhanahu wa ta'ala va'ada qildi. Xotir camlik vermeyime ungedib. Kim agar dinin yiz ugursa, la man a'ra da'an zikri, fainna la hu ma'ishatan donke. Unge hayatta tang hayat beremen digi Allah ta'ala. Wa qiyamat kunu da unu kuzunu korqit turib turiltiremen digi. Yani, dunyasi yam ahiratim kib bitadi badam. Dunyada yam hayatta baktab paydi, 14:17 Demek, dinden yuzgu gurgan adam isqaca baxli bu meydi bu. Masalan, tinchi buli ebbandi boylaydi. Lekin, tinchi buli shumkun, bazı bir unga kiletgen bir dushmanlar, unga dushmanchili qimagan bilan, lekin, boska tomandan o adam tinchini yukataydi. Farzan tarbiyasi cihatadan, hayatdaki baraka, umrudaki baraka, uz insonga umur, sanagalik umur verilya. Uja, umurunla nime ge sartlaydi kin? Bu mahurun arsalarga vaqtni utkiz varaydi. Umurun utkiz qoyaydi. In yamanlarse, 14:48 ta'atqimastan umrun utkisi qoyishlik. Insani yasagan hayati unu ta'atqigin kullar bolaydi. Agar shu ta'atqigin kullarini, sanin nechi kun ta'atqigin bolsayiz, ushe sizni umriz. Undan baska kun insani zayiqigin bolaydi. Hatta min yili yasasayam agar. Bu Nuh alayis salamda da orda adamlar min yili yasaydi. Ularga verilgan, uzaq umru fayda vermedi. Suleyman alayis salam, Bilqis, yani Saba diyarini, malikasi Bilqisini, 15:18 taxtini aldiga alib kib qoylingan lagini kurgan baytda, bir laksada, kim ab gelaydi diganda, bir ilimli kishi, ruwaytlar da gelaydi, Isma azam duasini belay diganda, duasi mustajab alim adama kendiydi. Dua qiganda, shunde ars aldiga kib qolaydi, Suleyman a.s. Shunde Suleyman a.s. Allah ka hamdi etaydi ki, hatha min fadli rabbi liyabluvani hashkuru am akfur. Vaman shakara fa innama yashkuru li nafsi, vaman kafara fa inna rabbi 15:48 fainna rabbi ghaniyyum karim. Mane bu, mengi rabbim meni sinesh uchum berdi. Men shukur qilem ammi, yaki kafir qilem ammi. Mane shirdim qarim, e ashkuru am e kufur. Men shukur qilem ammi, yaki kafir qilem ammi. Shukur bilen, kufurnu yamma yankiltir yabdi. Kim agar shukur qilatikim busa, uz uchum shukur qikim buladi, kim agar kafir bulatikim busa, meni rabbim bihacat zad yabdi. Fainna rabbi ghaniyyum karim. Demek, mene shu ayatlardan, biz bilamiz ki, 16:18 bu shukur dinni hammasi iken, chunki unu mukabili de kufur turbti. Biz bilamiz ya iman bar ya kufur bar, boshka narsa yok. Demek, mana shu imanini hammasi shukur dusek bolareken bir tama noga gendi. Chunki biz sabir qil etken bolasek, sabrimiz geyem, shukur qilishimiz gerek. Chunki Allah subhana wa ta'ala agar biz geyem bir nimet versem geyem, shukur qilishimiz gerek. Shukur qilishligimizin uzi ham bir shukurga muqtaj boletken nimet. 16:47 Agar da shukurni uzu ham bir nimat busa, qandi qib shukur qilamiz biz? Hatta israiliyatlar da kiladi ki, Isa a.s. etkin ekin, ey Rabbim, singa shukur qilişlikni uzu nimat busa min qandi shukur qilaman? Disa, mana şu bilişliginni uzu shukur qilişligin digin. Man shum, insan uzu shukur qilalmasligini bilişligi, insan shukur qilalmasligini bilişligi, bu shukur qilişligi bulad. Kin, 17:16 shukurini rukunlari shukur qiliqini rukunlari biz uzi asli shakur ismina shakur ismina etkanimizda etkanidik ki shukur qiliq digani bergan narsani bergan narsandan bir manfaat bunga qatib gelisdi ge beri uchiga digani qani bu shukur qiliq buladi buni asli arablarda etinladi ki masiran bergan avqatini halollay digan hayvange hadihi dabba tashkur digidi bu hayvan shukur qiladi edib edadi 17:45 Yani bunima digani, bergan avqatiyazi oqlaydi digani. Avqat birasi sizgi sut biradi, avqat birasi sizgi goj biradi, yoki bolatugu biradi masilan, kupayadi, kuylariz, tuylariz kupayadi. Mani bu sizgini madir qaytibkiliyabdi digani. Mani bu shukurna aslisi shu uzi. Demek shukur qilis digani, bir narsa birse, unu mukabilige, bir narsa qaytibkise, ushe shukur bulan. Allah subhanahu wa ta'ala bizgi biriyabdi da, 18:13 bizdan bir nersa qaytisa, u shani shukurdub isimli yapdi. Aslida u shukur diganda, Allah subhanahu wa ta'ala mani shunu shukurdub qabul qil yapdi bizdan. Yani Allah di bergen nersasini uziga qaytari berisligimizini hammasini mas uniyam. Hammasini mas. Masala Allah ta'ala bizga qirx sum biyirse, bir sumini suri yapdi shunu. Bir sumini bergen de yapdi, bir sumini biyirse, Allah ta'ala manimi bir sum biyirdi bu meni shundub, canit ki qirgizi yapdi. 18:42 Aslida uzu 39 sumin uzu manfaati qeshtetkin, asli 40 sumin hamasini Allah bergin. U shaniyam bermeydi adamlar. U shaniyam berseyim, yomanini beradi. Ta buyni getireb obargan nankiyin, kafir buli sahaz bermesayin digan nankiyin, Allah uchun madibdur birvara. Ani bu narsan, bu qana qangi shukur qilishlik boladi indi? Allah karim zat, baribram shuniyam qabul qildi, shukur qimagan adamlarini, shukur qilishlikke charla davlarini, harqil vaazlar bilan, 19:13 harxil dawatlar bilan, vayyana balalar yubardi. Likim biz unakayangi qafil adamlar bu mastigimiz kirek ki, khachan basimizga bala ki gandanki nimatda bilib, vay biz nimatda bugana kanmiz, bilmi qob biz. Fala yu'minu hatta yirawul azab al-alim, alhamlig azabdi kurmagan che iman geldirmidi ulardi, digan adamlar safidan bu bu mastigimiz kirek. Yani nimatni kurabilish kirek kishi. Mana bu, unsanini ilmiden bu. Awalan bar Allah subhanahu wa ta'ala 19:43 Tawfiqi, Allah ta'ala uze tawfiq bergen adam nimatini kura bilad. Shukurni rukunlari beşde. Shukurni rukunlari beşde. Çünki, nimi çün beşde? Çünki, shukur qilişlik yo tıl bilan bolad. Yo tıl bilan bolad. Bo tıl bilan etçilik digani nimatı tan alışlik, va nimat bergeni mahtab etçilik. Mengi şunu berdiyiz, haqqatdan bu nimat sizdan boldi, va siz yakşilik qildiz mengi, kob yakşilik qildiz. 20:13 Dib turib unge makto icli bu tildi vazifasi. Yo ki bu mese qalb bilan buladi, u qalb bilan bul etkenligi bu muhabbat va shuhud bilan buladi. Yani budi qalb yakshi koradi. Allah ta'ala birgenler sani, mesele Allah ta'ala ge nimet birse, Allah bizgi u shani qalbimiz bilan Allahni yakshi korisligimiz va shu nimetini korabilisligimiz. Bu uchun qalb ociq bulisgirek. Agar da qalb kor bose, qalb quflengen bose, 20:41 qalbga muhur basilgan busa nimatni kurmasakin. Nimasiga shukurayta mandib tururada adam. Nimasiga shukurayta mandigan adam bu nimatni kurmagan adamni gapibu. Vayana uchunchidan shukur bu azalar bilan buladi. Bu azalar bilan Allah Ta'ala qe ta'at qilishlik bilan buladi. Mena bu uz-uzdan shukur hazır ham til bilan, ham qalb bilan, ham azalar bilan bu vannankiyin rukunu biyishtabub chqadi. 21:12 shukur nu rukullari bishda. Agar shu bishda dan bittasi bomassi, shukur yukdi gani. Birincisi, nimet bergen zatke uzini kemtar alishdi gani. Uzini pas alishdi gani. Yani, al-khudu ulehu. Nimet berdi mi? Allah ta'ala meselemizgen nimet berdi mi? Odam uzini kemtar alishgiri. Agar Allah nimet bergen peytte, odam kibirlanib gitsi. Boylik berilgen odam, boylik bilen kibirlansi. Ilim berlingen odam, ilimi bilen kibirlansi. 21:40 Man sabi bergen kishilar, man sabi bilan fakhirlanib, u kim bubdi, u min bilan geble shkani. Dib, hatta bazishundaya adamlar balki, salam bera mandib, kol tutsayiz, kol berib korishkani, hazar qiladib. Mumimman dib, dava qiladib ushda, bittis hafta namaz u qidi. Lekin, shu darazi gece bararekin ki, min uz kulaqin minin ishtigan vaqiyalardan mittasi, hazir shayqdi, qaysi shayqligi Abdullah Muslih midi bilmadim, qaysi shayqligi yadimda yok. Bir kunu ushda, dumadi, darsida muhazarida, shayqga, 22:12 bir kisi saol biri yabdi. Ayti yabdi ki, biz maçitlarda nomaz uqugen paytimizda, yonimizda işledigan odamlar kiladi, tirlardan harxil hidlar kip turadi, uzu mizgi aloqda bir maçit qovasay qini boladi, diyabdi. Yani, kambaqallar bilan, bitta maçitda nomaz uqumastan, boylar uzu mizgi bitta maçit qovasay qini boladi, diyabdi suri yabdi bir odam. Odam, uzu, juli yam, la'im, bu mağur odamligi, mani shirden malumda uzu. 22:40 Qazi biz inshallah darsimiz davamda itamiz. Asasi sabab insani bul mağurli gani arap dili da la'im digiladi. Paskash adam. Shukur qimaslikni asasi sababı insani la'im digi. La'im digan digi bu uzbitili da bu mağur paskash adam digan. Insanda paskash digi qanca kuxlu busa, nankorligi xunca kuxlu gubgit uradi. Ushochun ham paskash adam agar mansabdar busa, unu tumshuqiga xade itmaydi, u hiç kimdi adam dimaydi. 23:09 Mansabdor adam, agar dam la'im, paskesh adam, agar boy buqqosa, unu boyligini altta anayini, hich kimdi upisad gelmaydi. Agar paskesh adam ilimli buqqosa, unan yoma adam bumaydi. Paskesh adam ilimli buqqosa, agar ilim urga, shari ilimde urgansa, agar uzu tabiatida, agar la'im bosa, unsan tabiatida paskeshlikini, barligi, unga adab va din fayda birmasa kan unga. Illa man rahima rabbi. 23:40 Yeni bu boshqa narsaba bu. Bu sajiyya diliyla da, arap diliyla da, shukur, shukur qilislik bu khuluqa ken. Bu khuluq bugan nanki insanda usho uchun ham unum asli payda bolisligi, shukurni paskasligini yog bolisligi bolaydi. Usho uchun bazibir ilimli adamlar di korasiz ki, muru ati bu meydi. Adam gerchilik digan narsa yog. Pusant kel meydi, baharib geble shaybandi seyiz, kurishkis ke meydi. 24:07 Qulizdi tutkigen peytide, qorushamandib qulun tutkigen peytide, indam astan qulun tutmaya utirib, utmana qadib turib. Ya qorushkendiyem, ya qabyaqa utkiz uchun qorushib. Bunarsa, ushe, insani asli tabiyati daki paskasligiden gelib chikadi. Quddiki, aligi, shirde ayatilingani kabi, agar da insani asli tabiyati buzuq busa, unga adab va adib poida vermaydi. Arablardan bir ayol kishi, bir yashqara ayol, acuz diliyadi, 24:39 Bir nimaana, alib borunib olasini, safarida ketishta korib, juda yaxsh korib, alib borunib olasini, kichina gani bugan nankin. Koziga chirali korinib, alib ketikenda, ozanib ta qoyibara kesh, qoydi imizi kattagin. Haligi, boru qoydi imib katta buga. Katta bu, boru bugan nankin, bir kuna kisa, haligi, qoydi qarnani yarib, yebutirgan buga. Boru da indi barib. Shunda, haligi, ayal boriga qarab turib, shir etkin. Bakarta shuayati, wafajahta qalbi, faman anbaka, anna abaka dhibu. 25:10 فَوَالَّهِ اِذَا كَانَتِ الطِّبَاعُ طِبَاعَ سَوْئٍ لَا يَنْفَعُهُ أَدَبٌ وَلَا أَدِيبُ 25:40 Demek bu shukur qilişlik, bu saciye, bu hulq. Insan içdegi Allah subhanehu wa ta'ala bir edigen hulq, uşu uçun kimdir kup shukur qiladi, kimdir kem shukur qiladi. Wa qalilu min ibadiye shakur. Allah ta'ala yitadi ki, mini bandalarimde içide shukur qilu uçiler kem digin. Allah ta'ala bizni mene şu kemçilik kişilerden qisin. Uzu daim haq yolda yurgin kişiler kem buladi. Kemlik bizni insan tabiatiden kilib çikib. 26:09 uzu kemçilik odamni vahsetke txiradi. Yani, odam qeysi cayda kemçiliydi kursiyiz? Meselen, bir cayda bir turt tabi ishti odam turpsiz, nari ki tomanda bir duda odam turpti. Odamda qalbi ge narsalar kilaydi ki, biz uzu haqdamizmi? Haqda bul etkin busi, munchi odam iqtani maqbu turpti? Digan narsa, inson uzu tabiatiki kil, tabi narsa bu ol tabi diganimiz, Allah subhanahu wa ta'ala shuniyar etkin inson. Inson kupçilikke qarab intilaydi, kupçilik buraya qarabu hamma yugirib kit etkin busi, 26:38 uz bilmaga xalatda sizam qushini bi gurb kit uras, nima uliyabdi kanda, bilmada shiqi kitabda xamma diyo. Asi nima kitab sanso, shu xamma kitabdi kalli gochun kitabban. Xattaki bir musibat kiseyam, xamma gi kisa bilmayad. Xamma gi musibat kisa, xamma gi kigan, kup gi kigan, doy diyida, xursan bobyur urad. Agar usha musibati yarami, bir uzi gi kigan diyida, boy, boy, doy, xamma gi, doy, doy, salad. Yani, inson tabiati shundi. Nima dimaqsi manki, shu, inson u zini, 27:07 uzini haqda bugan busa, haqda turgan kisilar kamligini kurgan peytta, hic qachan insan ziri kishka ya ki bir qalbi bir istirab ki tushmasin. Min nimege bunda iken mandimasin. Bunu kitkizish uchun Allah subhanehu wa ta'ala anashun deyik kisilarini ular peygambarlar bilan, Allah in'am eylegan peygambarlar, siddiqinlar wa shuhadalar bilan birge buladi digin. Hasuna ulaike rafiqa. 27:34 Ani shu chinam Allah taulayta yapdi ki, wa hasuna ulaika rafiqa. Ani shu kishilar hamrahlikka in gozal kishilar digi. Agar bitti peygambar turgan bose, peygambar bir uzu turpti. Biz agar shu peygambar yohana da bar turp biz. Banaqda milyon odam kafir zulumatda yurgan bose, khaysi khursan qaladi biz. Peygambar tomanda turganimiz mi? Ani shunu bilişligimiz biz ucun katlanirsi. Qutdiki aligi kub takrar itamiz, bunarsı qalbimizde unnas qalisligi ucun. 28:04 Ibrahim alayhissalamda alogaya qampaytda cumali aqzi bilan suu tashigan digilaydi. Shunda cumaliga sen nimayam qilardin munca katta alogunu uchirib, kanda ya uchirasan aqzi bilan tashigan suu bilan diganda? Aytganaygan ki, min bilaman uchiral miymali ki, min Ibrahim tarafda man shunu bildirib qoyishchun qilayb bandaydi. Muhim, masafana ahiriga itibar islamaz. Muhim, yolda bolish digimiz. Tashvaqaga uqsab yurusaygam, yolda bolaylik. Bir kuna, inshallah, ushe yolda ahiriga baramiz. 28:35 bu yoldu bashi biz benshida turgan bosek, ahri Allah subh'ana wa ta'ala ge baradigan siratim mustaqim bu. Mustaqim yol bu, tohri yol, va in yakini yol, va katta yol bu. Shonu churam mustaqim deyilgen. Uzu mustaqim yol, in yakini yol deyiladi. Ikti noqtani birlashtir uchi tohri chizik, in qisqa chizik boladi bu. Ikti noqtani, man shi birdi noqta bilan, ikinci noqtani ortasini birlashtirgan chizik, in qisqa boladi. 29:04 Bundan boshqasi albette uzeyib gitad. Bundan boshqasini qanday tasawur qisiz qilin? Uzun bulad, baribir. Yaqqab, yaqqab, yaqqab, yaqqab, agar shu manzilgi yitkigan taqdir diyem, u masafa tuğr çizikdi bu maydi? Siratun mustaqim, mani shu bizni hazırgi kundagi, shu saniyadaki cayimizdan boshlansa, akhira Allah naldigi borad. Bu, Allahni yuli, siratullah. Allah ta'alanı yuli bu. Hada sirati aleyye mustaqime. 29:34 Allah Ta'ala etdi ki, bu, meni aldimga alib kele digan tohru yul digan Allah Ta'ala. Demek biz mene şu yulda bulish digimiz. Shukurna rukullari beşde didik. Birincisi, nimet bergen zatke uzini kemtar alishlik. Ikincisi, unu yexsh korish. Uchincisi, un nimetli til bilan tan alish. Turtincisi, unga maktaba etish. 30:04 Beşincisi, u berilinyen nimatdi kufurga ishletmestan yahsilikga ishlatishlik. Mano şu, bi ishtadan bittasi yok alsa, shukur yok digani. Masalan, bir kisi tili bilen, Alhamdulillah, Allah Ta'ala minge shunca nimatlar berdi, Alhamdulillah, Alhamdulillah, dibdurib, u nimatni fasadga ishletse, va undanam yomanı, Allah Subhanahu wa Ta'ala nini dinege tuskincilik qilib, Allahni dushmanciligige, Allah ki dushman bulish uchun ishletse bunu, bu kandi shukur digan boladi. 30:35 Tili de shukurdu bu tirsani ki. Demek shukurdu gani, mana shu 5 de rukunu buladi. Qaytar amin. Birincisi, in'am ailegan, yani bizge yakshilik qigan zatke, uzimizdi kamtar alishligimiz. Ikincisi, u zatni yakshik orishligimiz. Uchuncisi, ushe nimetini ten alishligimiz, til bilen, shu nimet Allahdan boli dedib etish, Allahdan basqa denmez bu. Demek ki nimet busa Allahdan bolad. Va? 31:03 tortincisi unge maqtabu aytish, vabishincisi, ahir kisi bunumi, shu nimetni kufurga ishletmestik gerek. Bu nimetni Allah subhanahu wa ta'ala'ni ta'atida ishletshilik gerek. Mene bu shukurni biz azir, bunu khuluq dubay ettik, bu nahayette bir muhum nukta mene shu. Insan tabiatide bir khuluq bar, agar da u khuluq la'im bose insan, peskesh bose, insan peskesh boletgen bose, ya shukur qime zekin. 31:35 Mani shunu bin, bitti misalini, hayatta kurgan misalim, qazafide shunarsani kurudim. Qazafide shunarsani kurganim, olibkitti Libyanin pachasi idi. Qirqiyilden ziyad pachalik qildi. Allah subhanahu wa ta'ala unge shunday nimeti verdi ki, daulati bayi daulatidi, nefti beri koygan. Nefti bu, masal Allahti nimeti bu. Shunday asanlik bilan bayi digan qilip koygan idi. Shunche yil unu amanlikte koyb koydi. Bilgen isini qildi. 32:07 Bilgen narsasini qildi. Bir kunu kochada eylani virgan payetde, bir ayol kishi nikablik bir ayol aldadan chikib yigilab, meni kasalman davalanishlikke pulum yog, meni yordam qeyindib chiktib poschon aldiga. Haligi ayolini aldiga qillashib giyendan ki, paspirti indi berdidi da, paspirtini ali, paspirti korib, ki yuzunu uzu kulib, ilan yuzunu achib korib ali ayolini. Indi ayol kishi aldi da turbti. Mana bu narsa tabiatini laim, haqiqi paskesh adamligi ge dalot qilab. 32:37 U shenden kiynem birsem eyleydi. Mustashbaga bar, doktorxanayga bargin, u shidi doktorla yordam belaysi inge, bardi wardi. Harqanday kafir adam ham u shenday joydi, bir agar da sal busiyem uzini sharafini bilgan adam buletkin busi, uzini kursatish uchunem chumasi, bir yordam qiletkin orindi. Uzu ki, u patshani aldiga barvalish uzu ketta mesele uzi. U qancha narsalardan utikliken u bechari, kip turib un aldiga yakalashamandikinchi. 33:05 U ayol kata qıldı, u şeyde katta kata qıldı ki, shu paskashdansin sura ginca, ikra kat namaz uqub Allahdan sacda qib surasayn, Allah uzi shifa bir var şey mümküz ziyin. Bu yan bir ibrat yini, adamlar uchun, bu narsa katta bir ibrat ki, bu, mene shu insana bir paskashligi qe dalat qil etkin narsa shu. Bu mesele insa uyle mi idi mi Allah talim ninge, shunca birgen busa, shunca nimatli birgenden kiyen, meyn shunu Allah uchun bir narsa birbirishligim kirak qo dimeydi mi adam? 33:34 Manashu shukur bol ardi, agar bergan da, bono ki shukur bol ardi. O kancha bergan bol edi, yana bergan deyam, dik? Bir aqiz sozini qimi atdiyo, doktor, bar ilar, min namnan bargin doktorlarga etkin yaxshqar asil shunya, nima ge bu ayol kasal, nima ge qaramaysil ardi, bir aqiz et warse bol ardi u shirda, di? O uzu bar meydiyam, chundaginam buliyam kitmeydi, mihnatam qimeydi, u shi bar mustashvaga bar digan gapadan, kamraq gaparsem yaxshil qivarse bol edi shunya. Boshqa che yolu bolan? 34:05 Shu urinda bir Bukhari va Muslim ruwayat qigan, Abu Huraylanin hadisini ayeti berislikci urinli bilemin, kup ishtigamizi ulikin, cu da muhum mani shu masalamizgi. Bizden aldingi kisilerden, Bani İsrailiniden, üçte adamini Allah Ta'ala imtihangildi. Yani, üçte adamini Allah Ta'ala imtihangildi. Ular, pis adam, ve kel, ve kuzu aciz adam. Ularini Allah Ta'ala imtihangili ishtigini xoqladi. Muslim ruwayatide, Arad Allah, 34:37 Allah Ta'ala ularini imtiqan qilisligini xoqlad edib gigin. Bukhariyni ruwayati da, Allah Ta'ala ularini imtiqan qilisligi bada digan, arab dili da, fkir kil digan ma'na qiqadi. Lekin, muslimdi ruwayati da, arada edib gigin nankin, bu muhtemal narsani, bu xkemge qaytarib durub, Allah Ta'ala irada qildi edib qinamiz. Bunu talib ilimlergi fayda ucin edib gitamiz. 35:06 Yani bircayda muhtemal bugan narsaga, ikkinci bircayda muhkemgisa, muhtemal narsani muhkemgiga etarib chunamiz. Allah subhanahu wa ta'ala ularin imtikhan qimaxchi boldi. Imtikhan qimaxchi buktur, bir farisdani, adam suratidi, farisdani yubardi. Farisdi kildi, aligi pis adamgan birinci başlayo etdi ki, si niman xoqliysan? Niman xoqliysan dodu, aligi pis etdi ki, min çirayli bir tirin xoqliyman, bedanim çirayli busa, didi. 35:34 Odamlar minnan cirkanadi, xirga borsan min yoman koradi. Va, yana niman xoqliysan diganda, agar boylikdan, uzi maldan niman xoqliysan diganda, tuyani yaxsh qoroman diganda. Shunda u farisda dua qaldi, unu badani yaxsh bub qaldi. Qut di ishnerse kasallik yugda yaxsh bub qaldi. Va unga bir tuyani berdi, hamiladar tuyaydi. Shana bazir vayatlarda bir kulubinan siladadi betiringen. Yani farisda, yoki dua qaldi, harqali shu tuyani berdi. 36:04 Tuyani berdi, Allah Ta'ala bani shu mali nge tuyaga baraka bersin, dedi. U tuya, shu qandan tukup kupayib getdi ki, vadi ilar tulib getdi tuyaga. Yani khuddu, u shafarisda, u shafaytda uzda, kala adamda aldi geyki gen, u etken min saqchim çıxs digin yaxshqora men, digan, malda neman yaxshqora sen digan da sigir digan, bir hamiladar sigir vergen. Tua qigan, Allah Ta'ala bu sigir inge baraka bersin, digan, ki, shumilen, sigir tukup kupayib getgen. Kuza aciz aldi, adamda aldi geyki gen da, 36:34 sen diman xoqliysan diganda, min kuzum achilsa, min adamlar di kursam. Allah ka dua qaldi, kuzu achildi, ki, maldan diman xoqliysan diganda, qoyni yaxchi qoroman diganda. Unga bur bala toqa diganda, hamladar qoy verdi, va dua qaldi, Allah baraka versin ushunga diganda, bana u tuya tukkanan toqdu, mal tukkanan toqdu, qoy toqdu, vadi ilar tulib gittdi, cholasini diganda. Qanchadir vaqt utdi, Allah xoqliygan chalik vaqt utdi, Allah barakasini birgandan ki, 37:05 tüya xutdu, xurt kupaygan di kupayadi. Mal xutdushun di, quyam xutdushun di. Allah bir barakasini birisi kupayib gittir agin. Kin, aligi farisda yana xutdu ushe suratida kelib duru imtikanini baxladi. Kelib birinci ushe, nimanin aldigi keldi, pes adamini aldigi. Pesini aldigi kelib durub, men bir yulo uchiman, yulo uchiman qinalgan adamman. Allah uchir minge shunca tüyalarin barakin bittasini birgin, shunga mene men hajatimgi iti olayin. 37:35 Meni manzilimgi itibarishligi uchun awalan bar Allah yordam birse boladi, kin sen yordam birseyin boladi. Deb Allah ti nimetini islat da awalini. Allah uchun birgin dib etse, u etki al-hukuku kathiratun digan. Bira digan joylarim shundaqam kub digan. U sinye birsem, unsige birsem, bunsige birsem, nima qaladir digan. Birmiman digan. Shunda ahligi farisli etgen ki, meni seni khuddu tanigeni uxshebmen. 38:03 sen bir peytlar facebook yuradigan, hix timan yox, kamaqal, odamlar sinan cirkanim yuradigan, odam mas midin? shunda yox digan. bu mallar hamasi kabiran an kabir, ota boalarimdan miros qogan minya digan. ana bu tabiatda da paskashligi shivirdan. shukur qigan dayidi, bir shkira gidi bu. shunda farisda etki, min sini taniganday bol ebban, sen mani shu oda midin bir peytlar digandan ki, yox, tanamadi bu. shunda etki, agar sin yalqan gapir etkin busan, 38:34 Allah Ta'ala seni aldingi halatini qaytari qoysin digan. Qaytip qaldi aldingi halat digan. Usha pesbub, yana usha iski hamam, iski tas diganday, yana usha iski halatigi qaytip qaldi. Ikinci, kalni hal diga gigan, ungen xotdushu qabdi etgan, bitta sigiriyni bergin, min hajatim geyti o, chunki bu imtikan uchum buli abdi bugabdi. Allah Ta'ala shun edib etkinda buyurga ungen. Uzu farisda, adam soratida gigan. Kim buyom shun edigan? Hukuklar qob, beril etkin joylar qob, sindan bashqayam adamimiz qob. 39:03 U shandanki, meni seni tani ganday bolay pami ripayet bilayr, seni kala da midin, birdin pili yogdi, Allah ta'ala singe shun chan arsilarida birimadi midi ganda yogdi. Bu narsilarin hammasi atabagalarimda mirasol, biz asli uzu bayi avlad bugammayiz. Uzu bayilik bilan fahirlayangan adam yalganchi bolaydi. Shukur qimagan adam kezzab bolaydi, shunu bilorim. Bu qanum qayda bu. Shukur qimagan adam peskes bolaydi, shukur qimagan adam kezzab yalganchi bolaydi. 39:32 Khuddu xazirki mani shu hadistan olnadigan fayda bizge mani shunu veradi ki, u adamga shunday, u ishe farisdani bomasa, hichkin bilmasayam shu adamda uzi bilişkira getdi. Masalan sizge bir umrizda, bir mertda bir adam yaxşilik qovargan bosa, u ishani yaxşiligi bir umrizi sizda qop kitadi. A indi u adam kuzuna oçilişlikke safab bogan bosa, kalligiden yaxşi bogan bosa, pisligi tuzalib gitgan adamlar, unu kurgan payda tanışkira geboz, baxmı bosa. 40:00 Mani bu, qalblar qulplani qoganini qidan daraladdi. Qalb qulplani qogandan ki, inson shumdi oyaqini tagidat durgan yaxsiliyidi kurmasa ki, hatta ki, shu dereci kece boradi ki, uzini ota onasige yaxsili qimi qoyareki ondi. Ota onasige yaxsili qilisbetde, susab kitabbida yaxsili qiladi, beni bir etkin joylarim kup, hammasini siz giyseyiz, iqsilari, nima qaladi birda, diy digan, halat kece borab qaladi, bu halat ing paskesliydi paskesliyi. Likin, inson manchi dereci kece itadi. 40:31 Shunda u parisite ungeyem etdiki, sin didi, agar yalgan gapir etgen musayn, Allah sin aldin ki halatini qeytar qoysin digi. Giyin, kuzi kur adamda aldi geborgen, ungeyem hotdushi gapir etgen, min bir Allah yulda, min cun bir yardam qigan, min musafir ben, qinalgen ben. Shunda u kur kishi etdiki, min didi, bir payetler kuzim kur idi, Allah ta'ala min kuzimda açdi. Min kamaqal edim, bu mallar hamasi Allah niki min ikimiz digi. 40:57 Wallahi, agar mani shu mallardan khancha asayn a, nimi chun aldin, khancha aldin di miymandigan, chunki bular hamas Allahni kirigan. Mani shu qabda etkandan kin, kin farisda etkandan kin, kin sidlar imtikhan qilindilarin, min imtikhan uchun kiriyodim, seni ikide sahibin ular halak buldi, seni najat tabdiniyan. Biz bilmimiz ki, mani shunday ihtimal bizge bir imtikhan kib qalar hamamiz uchun ham, u albette kiladi. U imtikhan qayisi suratda kiladi, onu ilmibar adam korib biladi onu. 41:29 Boylik suratida kiladi intxon. Yoki kucuzdan bir faydalanishlik kesinden yordam chakiriladi. Allah uchun yordamgi kigen digan nida bugan peytta. Ushe peytta, ushe aqlini isletken odam. Meni nimi uchun chakiriyabdi bu odamlar yordamgi. Ani bu peytta odamda laim, paskes buletken bosa uziyem yordam birmeydi. Yordam bir etkirlerdim, yordam bir dirishke koymeydi. Masadan bir odam chuk kit etken bosa. 41:55 xoy yordam biriyilir minyadisa qarab u tirsaligi odam bu nima qe dalolat qiladi? qurqaq wa paskes odam ikalli qe dalolat qiladi? va undan ham yamani bir olar yordam birimad ditkin busa yordam birimaylar? yordam birimaylar uslarin hul buladi khazir? hammalarin kimlarin hul buladi? dibdurub u yordam birishke boritkin odamlargi yordam birimaylar diisli qedimi buladi bu? bu yan bir katta bir imtikan biz uchun haligi qur adam 42:25 Allahni nimetini isleganligi ushe nimetli islesligini uzu unu shukurga charladi. Demek insan, shukur qilislik uchun nimetli isles gireg iken, aldin ki halatini isles gireg oda. Aldin ki halatini isles, ben Umar ibn al-Khattab, raziyallahu anhu, nimega Shamga bargan peytlerde, Shamda Abu Ubaidat ibn al-Jarrah, bu kishi Shamda amiri bu ben. Umar ibn al-Khattab, Madineden Shamga, Shamda halatini tiksirislik uchun, 42:56 bidda uzun xizmatchisi, ghulami bilan birgi ik kishi u bihulya chikgan. U katta katta qurqchilar, u katta mulazamatchilar maz. Ustuda yamaq kiimi, ayaq kiimi yirtilib kitkanligiden alib khultagiki qisvagan. Manishun xalatda barib aligi ghulami bilan nabatlashvagan, bidda tuyabogan, bir merta umar minsa, bir merta u mingan. Manishun xalatda shom ahli u kishini kutu alishligi uchun hamasi chikip turgan, 43:25 Abu Ubaida bohçiligi de, Shomda tashqariciga cikib, xalifa kiliyabdi, amiril mu'minin kiliyabdi, dip kutubu tirsalar, Shomga yakillashgan peytta, naubat haligi gulamdiki bugan. Tuyada bayaki gulam, peste Umar raziyallahu anhu, qoltuqida, ayok qiyimi qoltuqiga qistarilgan, yamak qiyimda, mani shu halatta Shomga kirib gigin. Odamlar kurgandan ki, Abu Ubaida etken ki, ya amiril mu'minin, shu halatta, shirga musulmalarda amiri bubtirib, shu halatta kirib kiliyabsizmi? 43:54 Bir dursurak kiimam, kiimab, siz bu hala tizdi qarayn diganda, e, abu obayda, agar sindan boska adam bu qabdi etkanda, min qatliq tazirini bir qoyardin. Wallahi biz bir peytler xaridik, in Allahini xalqini xaridik biz digan. Allah ta'ala bizni Islam bilan aziz qildi. Agar Islamdan boska narsa bilan izzet talafqisa, gana Allah ta'ala bizni xarliki qetirad digan. Biz kiyadigan kiimimiz bilan izzet talafqimimiz. Yo ki mansabimiz bilan, yo malimiz bilan, 44:24 ya ki kuchimizdi kubligi bilan izzat talab qimeyimiz. Agar kim uzini kuch kubligi uchun, uzini bradarlardan azizdib uylasa, kim agar ilmim kubdib, azizmendib uylasa, kim malim kubdib, azizmendib uylasa, Allah albette ushi adam tumshukuni yirge ishqeydi, xarkiladi. Mani bunu misali, hazirki bizdi vani ushi usta adamni misali. Allah ta'ala unu haldin ki halati qeshundi qeytarib qoydi, bu shukur qimey gandig uchun. Hakikatda bu insan uzini nimatdi, 44:53 Aldin ki, xolatlarini islashlik, məsələn, uzi kimi dinsen, indi kim buldin, digan savalge, odam cavab bir shkirey. Shunu chunam, Allah, Rabbul Alamin, bizge, falianzuril insanu mimma xuliq, falianzuril insanu mimma xuliq, insan qarasi nimadan yaratilingen, nimadan yaratilindik biz, xuliqa mimma indafiq, insan shahwat suudan yaratilingen, Rasulullah s.a.v. qullargi tufladilar, 45:22 və tupırçıqıga ışaraqlib etdər ki, Allah etadi, ey adam balası, min sini mene şungi uxşagen nersadan yer etken men, sin nime ge fahrlan esan digan. Bir kunu Umar ibn Khattab, radiyallahu anhu, minberde turgan halatlarda da yigla vardilar. Yiglaçtan aldim, minberde turgan halatda etdilar ki, min bir peytler, beni fulanını, huylarını, erzimegen çakatangeye bakib yorardim, dedilerdi ki, yigladili. Yani, hiç bir adamlar çume qaldi bu halatki. 45:52 Minberde turgan xalatda, min bir peytlar, bani fulanini, yani qesidir bir urgunu etkenler ismini, ushalarini, qoylarini, arzimegan bir çakatanga uchun bakib yurardim. Dib yigladilerdi ki, minberden chitiler, nega bunu etdez, nega siz bunu yapirdez diganda, min qoylim bir qalbimga was-wasa geldi ki, e, umar qara sen amiril mu'minin buqqabsan. Butun hamma adamlar sendan qorkadi, hamma adam seni itaatindar digandarsa xayalimga gelodi. 46:21 Nafsimdi sindir qoydim, uzum gozum islatib digi. Esi ilan çikarmagin, sen qanagay umarligin, bir gün lari qanagay edin, arzimagin çagatangige, kimdidir xizmatini qib yurardin. Quddu Abu Hurayra etkendi, men, bir peytler, bir falanchilarini, men uyuda xizmatciydim. Agar ular otirsalar, turardim xizmatte. Agar ular damab otirsalar, men xizmatte yugurib yurardim. Agar ular otta yursa, men piyada çafib yurardim digi. Allah ta'ala, alhamdulillahi, iladhi ja'al al-islami qawama, 46:51 wa Aba Hurayra ta imamah. Islamni ham man arsa uchun qavam ham man arsani uchlub turay digan qildi Allah Ta'ala gi hamd busin wa Abu Hurayra na imam qildi digan. Hakikatda Allah Subhanahu wa Ta'ala Abu Hurayra na imam qildi bu. Mesal, Abu Hurayra kimi diyo? Madinada amir buldilar u kishir. Qiyamat kunu gecha, Abu Hurayra bizde imamimiz buldi, musulmalarda imamibu buldi kishir. Abu Hurayra raziyallahu anhu in kob hadistiruwayat qigeng kishir. 47:18 Demek bizgi izzatimiz Allah subhanahu wa ta'ala tarafiden kiladi. Mane shun arsani shukurini biz qachan adaqilamiz, uzmizdi kimligimizdi bilishimiz kirik. Odam uzini faqir, uzini qanika adamligini isiden chikirmasin. Biz Allah bilan aziz bulamiz, agar din bilan Allah bilan aziz bulsak, bu azizlik inshaAllah his qachan kitmaydi. Shukur qimagan odamdan umumman hayatta yakshilik gib chikmaydi. Uzu uchun ham, 47:49 Ibrahim a.s. oğullarını ziyaratıga bargan payitlardir, bunun Bukhari ruhatıka hadisda, həm məmzi işitigan hadis. İsmail a.s. bir yumuşmulan çıq qitkandilar, Ibrahim a.s. qarrigan xalatları bugan, bardilar, İsmail a.s. da xatınları çıqgan, yaxşı misilar digan, yaxşı kilin digan, İsmail qan diganda, İsmail avga kitdi, şunda hayatlarin qan digan, yaşashlarin diganda, cüda qinçilik diganda yaşayab biz. 48:17 Awqif gila dibir nasib shleb kize yiimiz bu, masay yox cidi ahvalimiz aghir. Diganda, Ismail kize ay tib qoygin ki, ishigini ostaniyasini almestirsin digin. Buldu, man shigab uzi. Shumilin kitdilar, Ismail a.s. kiigenden ki, otasini kiigendigini hidini bilgin. Branta adam kildimi diganda, ha, bir man shiz sifatlik, bir cal kishi kildi. Sifatlilarini ay tibirgin denki, umini otam digin, zahka abi digin. Hicdima dimadimi digin, ya, digin, ay tib sizgi salam ay tib digin. 48:48 Kin etdi bizdi yashashlarimizdi, hayatimizdi sorudi, min etdim torusini, kin chiligdali ikanligimizdi xabar verdim. Kin, boshqa nima didi diganda, Ismail kisi etkin, ishidi ostanasini anmestirsin didi. Diganda Ismail alayhi s-salam ushidi ikgilenmestan turib, bu ishidi, bu otam, ishidi ostanasi sinsan, bul ahlingi baru ortalaxsan digi. Hala otasib unu kurinyanam yog, bir aqiz manis yu gapimilan, 49:15 xatinenin talaq qibarayabdi. Nimi uchun, bu xatindan umir bat yaxsilik chikmaydi digan. Allahdi nimatiga nankur bugan odam, iri bir umir yaxsilik qisayam, sindan hayatta yaxsilik qirmadim, digan ayollar toyfasdan buladi bulur. Birbayitlar, turtdan bir iri qisayam, boldi minge, dib yurgan ayollar, ikkinci xatim bub, üçinci xatim bub, tek gandan kiyn, sabir qilalim ebben, minge bundijangi hayatta umuman kereg yox, minge, mene talaq qisin. 49:46 min bu hayatta yeshe min, min bizar boldim buna kangi hayattan, digan halatlarini istib hayran qalesen, adam, hazir mani şu halattan sin kici, baska halatki kitsen, nahat uylaysan mi bir yaksiroq, bundan kori yaksiroq hayatki utkitsiliydi? Belkin bular, belkin bu meslikin, Allah ki shukur etsilik kani birdi? Allah ti nimetige sabir kiliyish, Allah ti birgenige shukur kiliyish, kanaat kiliyish, razi buliyish, kani birdi? Kin bir peytler, Ibrahim a.s. yene kildiler. 50:16 Yana qildilar kiyn qiganda Ismail a.s. başqa bir ayolga uylangan bugan. Yana quddu shuhalat suradilar, yashashlarin qanday diganda uqshay ettilar ki, yashashligimiz, yigallarimiz, yakhshi yashay yapbiz, alhamdulillah, gu shiyimiz, su ucağımız diganda. U shab etdi, ularida yiganda narsasi shuydi. Gu sh bilan su. Ibrahim a.s. dua qildilar, Allah ta'ala sularini gu shlaringe, su laringe baraka versin. U shab etdi, Rasulullah s.a.v. etabdilar, u shab etdi, 50:45 ularida fakat gox bilan su bardi, agar Bogday Bogandayidi, Bogday Bogandayidi, Ibrahim a.s. Bogdayga ham doaqigan bolardilar. Shunu barakasi hazir gece, ularida Makki ahlida gox bilan sunu barakasin korarsiz, borar tabir khanadanda, gox yuk khanadanda kemden kem taparikin olim. Bu Ibrahim a.s. doaq. Hatta fakir bosayam. Fakir bosayam, uyida gox bolarikin o sholimdi. Gox bilan su, haqqattan suga Allah ta'la baraka birganligi, sunu tashi bichadivlar. 51:14 Lekin suni barakasini korin, hamma coyde subar. Hammin, basqi irlarda yug bugan sharaytiti suni ushi coyde koras. Kin addilar ki, Ismail kisa minden salama addi koygin, va ishigini ostanasini mahkem qisin addi koygin, dedilar. Kin khabar kigen nanki, khuddu shu vaqiyani addi bergen nanki, bu min otam boladi, ishidi ostanasisi sinsan, sindan otam razi bupti edib, shu khatini mahkem ushligin. Demek bu, na shukur bolishligi insani, 51:44 Mani shundi halatlarga alib gila. Yani biz uzu, dersimizde uzu başlayam etdi gu, na shukur bulishligini Allah Ta'ala kufurni mukabili ge qoydidi. In tashkuru yar da hulaku wa in takfuru. Yani shukur gulishligi wa kafir bulishligini ikasini Allah Ta'ala mukabil qoygin. Rasulullah sallallahu alaihi wasallam etkin larki, kim ki agar uzini cemasini icide, uzini ahlini icide amanda busa, man kene aminan fi sirbihi. 52:15 Yani kim ki agar uzini cemasini icide omallik busa, va unu yidigan burkullik ta'ami busa, qatircam, otirgan busa, unu ta'ami busa, sharabi busa, va unu yidigan qut didi, usi azuqasi busa, goya ki unge dunya hammasi berilgan odan bulan. Uzu dunyadan bizde alet karnimiz shuda uzu. Masalam biz, bunu min nimi chudat yapman, 52:42 Insan uzu yaksilik nimi ikanligini fakat pul bilan soblamasini kirek. Pul bilan, bizdaki in katta noturu ulçamlardan biri mani shuki, masalim bir gharb dauletlariga, yoki baska bir kufur diyarlariga, ishlegani rizq izle borgin kishilar ishleydi, pul topadi, pul topadi, masalim pul topi kibdirib, uy alishligi mumkün, masina alishligi mumkün, ancha mincha trikçiligini yaksikva alishligi mumkün, likin bu yutugini mukabili de yutqazishan bolaydi, taraziga koyib korish kirekin. 53:12 nimelar yutku yuttu, va nime yutquzdi. U qancha vaq ahledan uzaqda qalib getti, va bu paytta ballari nime tarbiye kordi, qizlari nime tarbiye kordi, qatini qandi iffatini sakla biyurdi. Bu bir, ikkinciden topkiygan pulunu nimega isleti yapti bu iki. Shunu agar yutuqdib, agar sobley digan bosa, bu adam qirt cahil adam bulad. Biz yutuq digan shuncana bilvalishtigimiz kereg ozi. Masalan, 53:41 Bazan insanda Ollahti nimatini biz korma ganligimizdan baz salafdan baz bir kishlariga kilib durib trikçiligde shikayat qigan paytta, sen minge quliyini kisi vergin, miz inge 100 min derham ver amen. Yox, vermiyman. Koziyini uyuvalayin, yana 100 min derham ver amen. Yox, qayagini kisi verib bu mese. Bitta-bitta azalarini etkinda, yox digan. As shunca narsayin, boraykan, nima qi shikayat qilasan digan? Oda, manishirin o hazi, ozimiz yurib gel digi mi, hamamiz? Bro, hitalib gey madami? 54:11 Bro, kutar qemadi mi? Hamme nirsani Allah Ta'ala biribdi, qibdi nimaddi. Hatta shun calig bolishi mumkum mi farazqin ki, sizgi duniyani hamme nirsasi birildi, misalci. Duniyani hamme nirsasi birildi. Butun hamme mali mulki birildi, liki shubilan birgi kuziz, aciz, kol ayagiz islamaydi. Agar sizgi etilinsa ki, sen kolindaki hamme nimatlarini birisan, iwazigi fakat kuzin acizladi. Kol ayagin islamaydi ushan diyim. 54:43 Disa, ixtiyar yux busa sizde. Ya qulizdaki hamani arsani birasiz, kuziz oceladi, ya qulo yaqiz ishleydi. Bittasi buladi disa, qodam shungi razi buladi mi yox mu? Kuzi ocelishlikki razi buladi mi yox mu? Nima kerek inge dunya? Bunche dunya davudasike, mesele, edin bir kishini milyon ta mashinasi bor. Nima kerek boru mashinlar buni? Minsa bittasi ge minadi. Milyon ta mashinasi bor adam, ushe bitti mashine minishlik nasipimi qoladi adamgi. Khanche uyu bugan takdir diyan, bitti joydi turadi. 55:14 qancha qiyimlari bugan taqdir diyan, bitda qiyim qiyadi. Uxu uchunam Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam eyti ebdilar ki, kim agar ahlida oman turgan busa, unu yiyar icari buletgan busa, xotircam turgan busa, bu adam, butun dunyana yaxsiligi birildi un yadigan. Dunya uzu shundan ibarat uzu. Mana bu narsani bilishlik nimi qalib kiladi? Bizi shukur qilishlik qalib kiladi. Biz Allah ka shukur qilaylik, Allah ta'ala bizga ziyada qilaydi. Uxu uchun adam, soqligim kit didib, qaygoge tushmasnik girik, 55:44 chunki Allah ta'ala saqligini agan bilan unga basqa bir nimat birgan boladi. Yo ki bu mese shuna arkasita kup narsalardan unu vaxtini ushanga tijab qoygan boladi. Bazibur adamlar bor ishtan boshab ali ki pensiaga chikisdiyimiz ki usha pensiaga chikandan kin haqni korub, matislarga barib korub, ee, gabyagdaykan, ballarim gabyagdaykan dib qoladi. Liki u gapiga iskib ishammaydi bi alaykida. Yosli. 56:12 Yox, qab nar kitab mandadib yur uradib dilar emriyul. Odam kuzu acilamandiginca, bir qan chadir vaxtar rujgitadib. Biz buna qayngi, qafil adam bu mastigimiz kirak ki, qachan bir alamlik azabdi kurgan peytimizde, nimatdi kulimizden sugrib abgoygan peytde, ushe nimat attayngi, shu nimat baraykan bilmiyakogan ikanmiz. Demeylik, nimatani magbunun fihima kathirun minan nas, as sihatu wal farag. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etadilar ki, ikta nimat bar, 56:40 unda kup adamlar aldangan u nimetdi. Aldangan digani u shani yaxshi cayga islatilmaya qaygan. Nimet bar, u shani shundi bihudagi utkiz organ. Masalan, sisi qulizga masalan bir adam kup pildi, masalan, ya ki bir tillani, man singa, shu singa digi bergan busa, nimaligini bilmestan, u tillani qulizga ushlo obdurub, bir kushtu uchib git etkalligini korub, aligi kushtiga xaratib atikan adam yoxseydi. U tilla varibdurub, suga uchib gitgan, kusht uchib gitgan. Sisi u shak kushtu uchirganizga, khursan bu gans tillani atib. 57:11 Kinin biyadak kuru utirigan adam, ey akhmaq, sin hazir quliinda atigan tashlarin hamhasi tilla idi. Vay attayin, didi mo shi adam? Uzun quli bilan atigan boladi mo shi? Umrini utkizigan adam xut shingi oxshaydi. Belki undanam kore qimmatiraq narsani quli bilan xut suga tillalarda atigan adamdi, vaxtini biy hudaga utkizigan adam, u shingi oxshaydi, biy hudaga utkizigan meyli idi. 57:38 uziga ziyan bol etken narsalariga vaxtini utkizishligi, buni indi zulumatun ba'du hafaq qabaz buladi. Xob, qisqa qilib etemiz, bu numani, shukurni numalari, darajatlari shukur bularekin. Birinci darajasi shundaki, yaksilik bilan odam yaksilikke shukur qilishlik. Bunda musulmallar, yahudlar, macius, nasarallar, kafirlar ting bunda. Chunkki ularam shukur qiladi. Ularam Allahdi tanoladi. 58:06 Hazir bir Yahudige bartur bunca nimetli singe kim bir gandisa, nima diydi? Allah bir gandi ishimim ko Yahudi? Bir Nasarige qaytta butta musulman etmeyin qaytta etshimim ko? Misal chun, bu narsada kafirlar bilan musulmanlar ting. Ikinci derejasi bu yamallikilerge shukur qilişlik. Yani insange bir musibet kise, mene şu musibetke shukur qilişlik. Uzu musulman kişi nimetke shukur qilişlik e kattabir mesele. 58:36 Wa qalilun min aibadiya shakur digan Allah Ta'ala yata'i ki, shukur qilucular cu da kam odamlar icidi. Likid, undanam kamrağı, musibatlarga, qiyinciliklarga shukur qilucilik. Yani, buducun inson, unu aldida, yomallik bilan, yaxsilikdi farqibumaslik kirek, hammasa Allahdan dib, odan bilal iskirek. Yani, bu, daracat bu. Bunga itibaricilik uchun inson, Allahni yaxsi tanish kirek, Allahni yaxsi tanigen kisi, 59:05 Duniyonu hakikatini mi ikanligini bilib qoladi. Duniyo va duniyodaki odamlarini hammasi fayda ziyonda nul ikanligini biladi. Odamlar tarafiden bizgi kiletken fayda nul. Hic narsa fayda odamlardan kimiydi? Ziyon odamlardan kimiydi? Ziyon fayda Allahdan kilal hammasi. Allahni yakshi tanigan kisi, bana bunarsani yakshi biladi. Gani, bizgi kiletken yomalliklar kiminizni bilan kilyabdi? 59:34 Allah nizdi bilen kiliyabdi. Kim xoqliyabdi shunu bolishligini? Allah xoqliyabdi. Harqandai musibat buganda, uja musibat bilen sizga bir nimet kiladi. Birincidan, shu musibat bundanam katta bolishligi mumkun midi, yog midi? Mumkun idi. Va bu musibat sizin kancha günahlar izdi alib kitadi mi? Bu günahlar da alib kitishligini uzu katta bir nimet. Yani bu bikardan bikarga bu miyabdi? Bu musibatini bizga kim yubardi? Arhamurrahimin yubardi. Demek, arhamurrahimin, 60:04 en rahimlik zat, bizga yubargan narsasta yomalliga xoqlimaydi. Bizga albatda bir yaxsilik uchun kiqen buladi. Buna sani bilan, mana sunu bilgan adam shukur qiladi. Hatta, unga xafakal etgan narsalar kiqen deyam shukur qiladi. Uchunchi daracasi bu, en imani kamil bugan yetishkan kishlarinin imasi, bu digani bende faqat kina har bir halatda nimat biru uchini rayasini qiladi. 60:32 har qanday halatda nimat beri ucini rayasini qilar. Yani budgani, insan, Allah Ta'ala ni mani berseyem, yaksiligdi biradi mi, yomaligdi biradi mi, har qanday halatda, faqat Allah Ta'ala'ni koradi xalas. Bunu misaliga, ulamalar, bir misalini kiltirgin, bir sultan, bir gulamini, uzini bir hizmetcisini, uzigi yakin korarikin. Yaxsh korib, ushani bir izazilib yorarikin, baska adamlarden korib. 60:59 Kiyin unga tanbi qibubdi ki, nemega siz bu adamdik uzizgi qib yakin qilasiz? Diganda nemey qoygana qay qor asilar halidi. Bir kundan safarga qitqan, safarda kitqisligda bir joydan utib kitqisda, otta kititgan paytda hali qe sultan taqqa qaregana qen, taqda usuda qarlar bogana qen. Sultan Azraq turib hali qe qarga qarab turgana qen da, kiyin yanay yurib kitgana qen. Xu paytda hali qe gulam otta yugur turib kitib, bar taqqa barib, qar alib kip turib, pashaqan qoliga birgana qen. 61:27 Potushan xuliga bergen peytte, potusha etkeni kenki, kordlarimi men, nimi ucum bunu uzum geyakin qilaman? Cunki bu, meni rayamdi qiladi faqad digin. Men qidisam qiladigan maz, u, unu hareketlarini, hareketlarigi rayagiladi. Haligi potusha, begarga qaramadi, suni toqtab turub, toqa qarab, bir qarab turub kitudu, unu usha qarashligiden, suni birdan bildi. Qutubun, masalan, ayol kisilerde bunarsa buladi. Erinigay, tulik rayagiladigan, 61:57 haqqini veray digan, khizmatini qilay digan ayollar, irin nima di maqsibuganligini birdan bilan. Avqa tibugandan kin, yaqbaqa qara vursa birdan qoliga, qolerta itgani tutadi. Haa, dimaydi. Mendil ab getisa qayr da dimaydi. Mani bunarsani uşa qan chalik derecada bir fahmi parasati yaqin bosa, uşan rayasini qisa, shun chalik yaqinlashib bar ura. Allah subhanahu wa ta'ala bizige faydalik ilim versin. Allah ta'ala uzige shukur qulu uchi bandalardan qisin. Allah ta'ala 62:28 wa qalilun min ibadiyya shakur digan, shukur qalucu bandalarim, juda kam digan, Allah Ta'ala manacik kamlar taifasdan qisin, Subhanaka Allahumma bihamdik, na shahadu wa la ilaha ila nassagfiru, wa natubu ilayk.