♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersآڈیوРосулуллоҳга эргашишadmin·3 views·5 months agoИймон дарсларининг ушбу бўлимида Ислом динида Пайғамбар алайҳиссалоту вассаломга эргашишнинг ўрни зикр қилинади. By: Шайх Абдували Қори Source: IslamHouse.com · Шайх Абдували Қори#Audio#IslamHouse#Шайх Абдували Қориمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:00Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallam ayatadlar ki, har bir mitilli nabiyyim hawari, wa inna hawariyya, az zibayru wab muammatiyy biyadlar. Ammalarini uglu bagan, Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallamini ammalarini ugullari bagan, az zibayru min Allah. Har bir Peygamberinin tidayi lari boladar. Ninin tidayinin, tidayi kishin, zibayr daganakallar. Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallam, khandaqsi mudamana khandaq,0:31Biləmiz ki, islamlı yuqatı qeçləşliyi biçin maksadıda tawpirlar hamadı cemləngen kün. Tawpirlar, gi de kodlarca tarixi islamlı yuqatı qeçliyi biçin cemləmişken, qiyanbat kese cemləni uğradı. İslamlı Allah abadi qaldiradi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam odamlarinda khandaq günü çakırdıla. Zubayr nabdeyledi. Kim rasulina khidmati gadi gellarda, min dediyla. Yenə çakırdıla. Zubayr ibn al-Avvab izlarica okulda.1:03Yana sakrdilar, başkalar toslandi. Zibaydi min al-Avvam, labdi dik, yana sakrdilar. Shundaydilar ki, har bir peygambar min fidayisi boladi. Nini fidayi qishi, zibaydi. Nini hayyat derecide agir xalati di bradali. Fidayi qishi, agir xalati bilmadi. Har bir meslek dunya qarax asafiyya kurladi. Olandagi haq yollar. No haq yollar.1:37An ıhrak qılıb etkənimizde qaləmdegi xaq yul və no xaq yullar. Çünki xaq bitse boladar. Har bir meslek Dünya Qaraş asasici quruladar. Xu Dünya Qaraşdan meslek kilib çikadar. Meselan Dünya Qaraş nima? Dünya Qaraş insannin qalbida mahkem turulcu bir suallar bar ki,2:12Bu ruba rubagi duniya, alem nima? Handi wujudka qelgan? Wa bundagi insallarinin kitgan ornu nima? Handi orunu qitadar? Diyerdagi mawcudat bilan, canlig mawcudat bilan, bu cansiz mawcudat, ver insan ortasdagi alaka nima? Mene bu suallar nadaniki insan,2:45Mecnullar, yani akilsizar alamiga itmagan bosa, bu sual u min kalbida mahkam turu baladi. Wa bu sualga jawabini insandan talab qaladi. Man eci suallarga dunyadegi hama maslak turliyike jawab derga. Bazli maslakilarinin jawabini, na hadki ishin arsana ham jawabini insan pastiklashmigi minkummi? Bu tayran qaladi.3:18Mekin çindeyi bulsaxan, çünçelik tasdiklashligi mümkün midir? Hayran qala digan bulsaxan, tasdiklan gel, adamlar tarabidan, agar ki, hicbir insan tasdiklashligi mümkün gulmuy digan baricada bulsaxan. Meselem, alemli öz-özden boldi digan felsefa, hic tasdiklanishligi mümkün mas edin. Madan iki insan, akillik halatda tura digan bulsaxan.3:50akıl nimetiden bir azgini bulsa, həm ilishi bulsa, bu felsefani tasdiklashligi mümkünməs edir. Lekin, shu nertani tasdiklar, shu nerte haqqida adamlarga bu dert qilib uzaq vaqtlar isqilindir. Olami öz-özden buldu digan nertani, hit bir insan tasdiklashligi mümkünməsidir. Tinki, birar bir insanin özünü hayatida bir nertani öz-özden buldu disa,4:22shu palisapani tasdiklabyurgan qadamlar, hik bir nasani öz-özdan bolganligini tasdiklami ediyan kishinadir. Masalan, birar bir cayda adli bir suraqdan bolgan, bir balantlik sayda bolub qalgan bolsa, shu narsani kin kildi, der, su alqilinsi öz-özdan bol qalgan, deyirse, hik kim bu nasani akilli kishi bolganbina ayitmidi, der, mabada birar bir cinayet sadir ol qalgan bolsa,4:56Brar bir qisi qatil qilingan bolsa, unin qesadi bir gezi atgan bolsa, bunartani kim kildi degan salisi öz-özdan bolk kaldi dese, brar ki bunartani tasdiklamagan. Amma kin caliq alamni, murakseb alamni, öz-özdan bolk kaldi degan talsaba, adamlar tasdikla cikigan sinirgan. Su hafta unvanlar olgan, bolurhan ilmi unvanlar olgan.5:25Lekin, insan icidegi Alla Subhanahu wa Ta'ala yaratgan fitrat, dayim unu bu nartani hastiglamaslikke undeydi. Xandidir bir ilahi kuc barligini xalb hastiglat duradi. Umirbat bir iman haqqida birad bir masalani istimagan kishilarinin xalbaha. Su dunya qarash, nahayat derecede insange bir zarudir.5:57özge has bir dünya qaraş insallarga derdi ki, bu dünya qaraş qiyamat gece özgərme ediyan dünya qaraş. Vesu dünya qaraşı asasıda üzünün maslakini kitab ve sünnette ilan kildi. Allah Subhanehu ve Ta'ala bu alani yaraddi. Bu yaradkan alanda ki, tamami mavcudatinin üzünün xalifasi insan için yaraddi.6:28Huwa alladhi khalaqa lakum maa fil ardi jami'a Yeryüzdeyi hama nartaniz sizlar için yaratiriz, Allah Ta'ala. Wa sakhwara lakum maa fil ardi jami'a Yeryüzdeyi nartalarini ammasini sizlar gibi boyisindir, de. Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la insaniq özini khalifasi qiliz. Uluq mukarram kildi. Wa laqad karramna bani Adem. Adem avladini mukarram kildi, de, Allah Ta'ala. Kitabide yas kildi. Demek,7:00Olamni Allah subhanahu wa ta'ala yaratsa. Olamdagi samomi mavzudatni insan uchin yaratsa. Insani Allahni khalifati, deb islam uchin dedib, mukarram kildi. Ve insan, Allahni tarapidan, afshiriningan khilafat wazifasini o tashrik uchin yaratirdi. Bu, nanasiz kilib yaratilgani yok. Khilafat wazifasi ikin uzinin7:32uzgermes tiyametteti bulgan kitabini ve Resulullah sallallahu alaihi wa sallam bayan qiligan mana bu sunnat bizga katte bir boy miras qil qalbi. Mana bu mirasda Allah subhanahu wa ta'ala ham man arsani bayan qilga. Agar kindekim Quran-i Kerimde bayan qilinmagan bir eysa, na'udhu billah, avvel8:03özünün kafir ekelligini beyankılıptırıp, şu söz neysin? Kur'an-ı Kerim hər bir nerseni mufassal qılıb beyankıl diliydi. Kur'an-ı Kerimde bazı umumi taideler bilen ulemalar kitab-ı sünnette beyankılın geyen nerselerden üstünbat qılıb, vaqi'i hər bir haletlikin muammanı hal qılıb diliydi. Wa qiyamat geti, bu ulemalar taifasi yol bomiydi ve hal qılıb diliydi.8:35Suni usun biz bu meslekne degi kub dunya qarax haqqida biz bazo darslarimizda bayan qilgan buldig, shum dunya qaraxtan kilib chikan, har bir adamnin uzunu dunya qaraxi yakarab, meslek kilib chika digib eytig darsimiz azalida. Agar insanni xalifadi, kan alingen dunya qarax bilan, Quran-i Kerimdagi9:07hukumlarini, hemmasini hayatka qatbid qilişlikleri çıkaydi. Agar insani hazırgi vakitte cide kub muammalarini kisilar hal qimaxi bolisaydi. Likin bu muammalar hal qilinmestan qala orabi Madamiqi Kitab-i Sunnat hayatka qatbid qilinmestan. Nima ucin? Hayatdigi boliyatkan buzuk, manevi buzuqliglar, bular hemmasi yog bolib qitmeydi isqatan. Madamiqi Kitab-i Sunnat9:37xayat qesabdi qilinmasegi. Çünki bu muammalar xammasi buzuq duniya qaraçdan kilim çıqgan. Insanna ajdadini maymun diyişlikdan kilim çıqgan. Insan ajdadini maymun bolgandanki ungi xayatnin maymunchi xayatlik olacaq. Unin xayati da manevi buzuqlikden baxka nerse bolmasi gi kiriq.10:05Bu manevi buzuqliyilabinin yog bolisligi ay insaniyn birinci duniya qarashini yog qolunmali qerek. Min bir yerdiga sizlariga bir hikaye aqib vermaksim atidim. Xu manani cuntirislig icin hemmi bir yerdiga bilgan bir absaneni uqishgat. Bu absanesi ki, bir kisinin ishti oğlu bolib. U ishti oğlu kemalat yasigi itkerde dedesi vasiyyat kirib.10:36xalq uchun, cemiyyat uchun, drar bir manfaatlik isqilişlikke vasiyyat qilib kitadi. Vasiyyat qiligandankigin, dadasi vafat qilib kitganda, uchogulari cismi onan kuvvati ege bolgan farzandlar, özlariga bir hayatta orun tallashlikke, ve cemiyyatki zanar diri uchi narsalarini yuqatishlikke ahit qilişadi. Kattalari, odamladin bir sahariga kilib,11:05uladini yutib haqilaganini yebkit yetkin ajgarini yokatishlig için atilani. Liddelari bolsa, bir halklarga hücum qiliyetkin vahshi, yirtqic bolgan arflani öldirishlig için. Uchuncilari bolsa, bir halklarga zulum qiliyetkin yalmaqizini, çampirini yokatishlig için atilani xadi. Hayr kipro nukdani uchunci parizantka ika uladini özladini isladi muvafqiyatki irishin.11:34kalligi qisqa bilan tamamlanib, uchuncisi, yalmaqiz kampirini yokatishlig uchun, barisa, yalmaqiz kampirini, bunu, ozini oldirishlig uchun kegalligini bilgandan kegin, unga bir makir klib, kullaz, atini ayaqi nexteydi, bir sanatayin deb, unu ushlamak sorisa, bir ayaqini yeb, atimi ayaqi ushteydi. Ikinci yana bir ayaqini yeb, atini ayaqini bir korqiyin nexteydi, desi, atimi ayaqi ushteydi.12:05Uchuncu ayaq niyam diyab, atiyni ayaqi necdiydi? Ha, atimi ayaqi bitdiydi. U ayaqi niyam diyab, atiyni ayaqi barmidi bur kyrkiyi? Dizi, atimi ayaqi yogo dozdi. Hullas atini, baska urillaniyami, atiyni barmidi ya piyada keliydi mi? Atini yogo do piyada keliydi. Hullas yalmagus, bu balaniyi zireyligini bilib, hucumga atlangandanki ikeli ortasda kyrash kitkanda, unu bur kolini kirkisa,12:35kolu ikte bolib chikan. Ayağını qırqsa, ayağı yana ikte bolib chikan. Ikte kolunu qırqsa, chotda bolib chikan. Yalmağız, bunin kliyatkan harekatiga külib, battar quvvatlanib ungi hücumla davam etkenden keyin, bir danishmanla ungi payda bolib. Oy, bole, sen bu yalmağızlan bundi uslubde kurashib avara bolma. Bu yalmağız, seni bu kurash uslubinde13:05qiçayib bar auradi. Buna yolu su ki, sen bir uzad masafadagi, kuhqaf digan digi barasan, yolda sun digi xatarlig, darya bar, orman bar, vaha kaza, su ormanini basib, su taqdan otganindan ki, bir daraqli ustida bir kux bar, u daraqli ciksetigindi, u bar, bu bar, bu qarsiligilar hammasini bayan qiligindan ki, su belan daraqli tefasida bir kux bar, u kuxnin qalbida manashi yalmağızin cani turadi.13:36Ana bu yalmağız ne? Xu kuxnu islab, xu buyuragini etsin, yalmağız can taslim qiladi. Bolmazan bu kura şeyinin manasi yok. Sin xinge sabir qilmaligin kirekki, azal qiliyatkin hareketinin samarasi korunmay turisligi sabir qilmaligin kirek. Amma qoringen da bu tulli qorunadi. Qullaz, zirayt, farizan, xu danishmanin ayitganini qilib, xu narsani14:09çu əvvəlgi kürəçdə külüpt durgan yalmağız, bu məsafaladdagi büyrirgan vazifalarini bacargandan kinin, kusinə büyrəgini üçləşligi bilan yalmağız yalinişlik öti. Ikinci, nima borsa xizmati da boliçligini eylankilgandan kinin yalmağızni, çu büyrəgdegi canini izlişligi bilan yalmağızda tamambo gəlligini, həmmə bu haqdagi afsanini okuyacan. Bunartı çünge tohtaladigi ibradanlar.14:37Xadirgi vaqtdegi cidi ki muammalarini yuqachlikke, kishilar mahallalarda vahatirda, baska cayladda, xadir shundeyi bubketi, un bubketi digani xarkil fikirlarini qilmadi. Bir muammani xalqimaxchi busid, ikide muamma payda uradi. Bu muamma yalmaghizini, ika qolini qirqisiz, todda muamma payda uradi. Muamma bilan kireshkansariz, muammalar dunyasi mekirib bar uradi. Bu yalmaghiz, muamma kuchayib bar uradi.15:08Sizin küreçizge mesharakli külüb tamaşa kuturu oradi. Biz şinin için həm, nimin için bu yalmağızı küçeyib var oradi? Olamda hayatta birar bir tasadına yuqatsilikçe hareket kılınsa tasad küçeyib var oradi. Bunin seri, dünya qaraş, bu, insan meymun, bu, ajdadın meymun bugan, digan felsefe astıda ulqayib qalingenlikden15:37bu nerseda hec kandey muammaq izgarmeyi tur orad, belki kuchayib bar orad. Duniya qarash buzuqlig natijasida mana bu muammalar tepayib bar orad. Shunin için biz avvala su maslakini basib otishlikde muammalallig kubiga biz sabir pulislikke macburmiz. Duniya qarashini islami duniya qarash kilmali kerey. Allah Subhanehu wa Ta'ala mukarram qiligan bu insanini deb.16:06biz tasavvur kilişligimiz kirek. Mənə bu mukarramlik qilgan, Zab tarafıdan kilgan dünya qaraşını özümüzde mücassamlastirishligimiz kirek. Mənə bu dünya qaraşı ki, ege boliyanımızdan kilgimiz, bizlin pakize dünya qaraşımızga muvafuk məslək kiri çikadi. Xu mu ammalardan bənzilariga bir, hazirgi vaqtigi kibbi ammalarini, biz islami dünya qaraşı ki, ege bolişligini esten çikarmastigimiz kirek. Shunde gire bu mu ammal hal boladi.16:40Ota onani xarlanisligi. Ota ona haqqida, hürmatlanislig haqqida kitablar yadildi. Ota ona haqqida harxil narsalar yadildi. Xisabsiz harribat rastalarda bundi istirislar, bundi narsalar kod, lekin ota onani xarlanisligi kopeyib bariyabdi. Bu, karindaslarga muruat kilişlik kerek karindaslarini xortaşlami iler. Degen nasihatlar san tanaksiz bogan. Lekin,17:17xancalik nasihat qiçay gansari, bu, xayirdan payda bol yatsi bunatsa, bütün qarandaşlar blan bol yatsi qan, xazirgi xalatsi qi bol yatsi qan ishlar teqsirilsa, ilgari umridi qirmagan adamga qilingan muruvatna, hali bra, özünin tuqishgarlarga qilgani yobrabada. Undan tashkari, yetimlar, miskirlar, ilgari balalar yetim qoyan basi, indi ata-analar yetim qoyarsan. Yetim digan narsana ham guqatini özgar pirishnik kereqot qaldan.17:49Yetim digen ota-anasiz qalgen parzantidi. Yani karolsiz qalgallig için yetim dik ataladi. Indi buza nuhayibda acaib oglanlari bolgen ota-analar, hali o parzantlar trik. Xun digi bolib turib, ota-analar ham yetim qalayabdi. Siz o adamdi tiksirsiz, bu adamda mutlak parzanti yol. Belki bu adam bur mahalladama sahrada tugulgan bu sekere, xun digi cu cayga kefqayan bu sekere dixiz.18:21Miskinlar, yani bu insani shu miskin degenlerse, ish nertesi yok kishi. Odanlar agerki kollari da har kandi inerse bolse ham, manevi taraftan gidi ham miskin bolse ciddi. Hancalik kolli da kor nertesi barbo adam bolse, shunchalik manevi taraftan miskin. Hullas, kusnilar, Kur'an-i Kerim, harandash kusni, va hamda yan kusni,18:53waxanda yu'anida turgan sahib buladni muruwat qilishlikga carlaydi. Lekin, xarindash koshni ham ortada hech kanday bir yaxshilik yob. Xarindash masina indi qoya orinyo masina. Hulle manabu mu'ammalar haqqina bizi islam dinimiz xandi narsalarga carlaydi. Birinchi mu'ammar takralaytaman, islami dunya qarash19:25insannin qalbida bulmase kan, u muammaa qalbum edin. Bu haqda bulgan nasihatlar hammasi dikarketi oradi. Bu haq digin, suzlarini bazibir ibadatta bulmagan kishilarxan istid, su haqda bir gaprilsa bolarekandi qoyadi. Lekin onu gaprilişliki payda bulmedi, bradallar. Ibadatta bulişlik ve asasan islami duniya qaraşki ege bulmaligimiz gerek. Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemnin aldlariga Cibril aleyhis salam19:56adam suratida kendilar. Yani, ashablar bir kish kirib kiristilar, u kishini biz tanimimiz, ve sefer bilgisi hangi olu istilar. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam'in aallariga kirib imanli soradilar, imanli bayan kildilar, hamdibat ishtikantilar, islamli soradilar, islamli bayan kildilar. Ve hamda qiyamatini qachan bolishligin soradilar. Eddilar ki, soralu uchi, soro uchidan alim raumat dedilar. Qiyamatini alamatladan soradilar.20:28qiyamatini alamatladan bir necesini beyan kodladlarla, va bitlasini xirde, xiri özini sacasini tuğuclu gexan qiyamatini alamatladladladlarla. Yani, ota analar, analar, özini tukkan parzantiga khizmatkar manzilatda bolub qaladladladlar. Uxinde, Ixsanini soradladlar. Ixsan, An ta'mudallaha ka enneke tarahu, fa illam tegum tarahu, fa innehu yaraka. Allahi ibadat kilmali biz kurupturganizdik, ya Allah kurupturuptur digandik,21:00ibadat qilişligiz, dedilər. Şu, şu munasabat bilen Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallamni allardan, ketkarlardan ki, bu Cibril, dedilər, sizlərde dinilerini örgetişligi için keygen, dedilər. Demek, ihsanli din, dedilər. Böne yuqabdigi iman, İslam, ve qiyametini Allahini özüge tapşirislik, qatambolişligini. Ve,21:31Ihsan, yani Allahni qorib turgandigi ibadat qalishligini din dedilar. Suni ishin, ihsanina bir qiska aytib otib, mahsadimizgi otandi. Allah subhanahu wa ta'ala, ihsanini uzini kitabida qorib yad qaldi. Wa anfiqoo fi sabiilillahi, wa la tulqu bi aydikum ilat tahlukati, wa ahtinu inna Allaha yuhibbul mahsinin, dedili. Abu Ayyub al-Ansari, manashi ayatini tabsirida, ayatini nubavi qisqaca mazmuni,22:04Allah'ı yölede infaq qililer, üzilerini halaketke tashlam eyler. Ver, ahshinu, yani yahshilik qililer, ihsan qililer, Allah muhsillerini yahshkir eder. Wallahu yuhibbul muhsinin. Suri Ali Imranda iki cadi keler. Abu Ayyub al-Ansari, üzilerini halaketke tashlam eyler diyen ayetin tersiride, dünyaya mayil bolib,22:41duniyani ila tüzatib, Allahni yolu degi jihadni, yani Allahni yolu degi quraşni tarqilişlik degene gelib. Qib adamlar, öz ilanini halakatka tashlami ilad digan sözünü başkaca düşünüş edib. Halakatlı ki, dünyevi halakatı işedib. Allahni yolu degi hizmetini tashlash, dünyada mayil bolişliği sebeblik bu halakattir. Öz ilanini Allah subhanehu ve teala ikerti ki, halakatka tashlami ilad. Demek, muhsin degan kelimeni23:14Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la qub yaqqıldı wa bularini yaxsh qorishligi haqqa da uzinin kitabida dayan qıldı. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ihsanini Allahni qurib turigandeg ibadat qilis diri. Ibadat nima? Islamdegi ibadatin manasi nahayette kindir. Namaz okis ibadat, zakat veris ibadat, ruza bitis ibadat, haz qilis ibadat. Uzinin ailasiga halal nafaqa istaf.23:44harakat kiliş ibadat. Cihad al ibadat. Farzantlarga rahamdil boliş ibadat. Ularna islam adabı bilan adablantiliş ibadat. Muminli hurmat kilişlik ibadat. Vahatta Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam uzlarinin shar'i nikahidi bulgan ailesi bilan hazirlasiliygini ibadat edilir. Hatta uzinin24:13Cinsi kusilişlikini ham ibadat edilir. Şinde tu ashablardan bitilir turiz, Ya Rasulallah, ayati ahaduna li shahwati hi fayatunu lahu acrun, dedilir. Şi cinsi haletini, özini, shahwati sabardi bolsa ham acir boladimi degilir, dedilir ki, şi günah yol geyirse, günah bolarmidin? Dedilir, ha, şi günahdan özini ticirligi için ibadat edilir. İslam, rahbaniyetmez, braderler. Yani terki dünya çiliymez. Ibadat, hayatning,24:43buyruklarini hamasini Allahini buyruguye muasib kilişlik ibadattir. Harbir mudah ruhsat berilingin nersini, Allahini rizasini niyet kilişlik bilin, bu nersi ibadat geylenir. Hatta inki, bir kisi uflesin, Allahini ibadatige bekuvat boli, dip, nesat bilin ibadat kili, birar bir pakir muktaşilinin hizmetlini kilişlik için cismanan kuvatli boli, dip, niyet kilingin uyku hem ibadattir.25:13nafaslari qasbihmadilakta dolari. Allahni qe shukur qilib halal qavamli yed, qakida qavamlarini yishlik ibadat. Allahni ozrak birgen, rizkige kanaat qilib, sabir qilislik ibadattir. Hullet, bizden islamisini talak qilgen ki, hayattigi shari'at buyurigan buyuruklarini, Allah meni qorib turibdi, ya Allahni qorib turibben digen dik kilişligimizini talak qilgen.25:47Manabu, ihsan Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitgan en ali ibadati. Demek, insan sunu koz algiga kirtirishligi kireki, hayattagi islamini buyurigan buyurularini Allah korib turibdi, ya Allah bu korib korib ban digan digi itifaskin mali qekebi. Manabu, bizden talab qilin ganlarsa, doyim Allah korib turibdi digan fikirini doyim qoygaz halatda qaldirishligi. Muhtin,26:21xar bir nerseden en yaksini agen kishi, yain ki, xsun, yani kiraylib amalladini dairasta qalgan kishidir. Qabihke otik etmagan kishini masin dimiz. Va uzenin suqliyyatgan amalida, Allah korub turibdi digan his tuyguni daim özide, qalbida mucasamlasdirib turigan kishini masin dimiz. Allah subhanahu wa ta'ala kub nertalarda26:57Uzimizde ihsan sifatini qazirga etgen, Allahini korub turgen deyik sifatini qaydaqilişlikde buyrudur. Wa'budullaha wa la tushriku bihi shay'a. Allahki ibadat qililer, Allahki hit bir darsani sharif qil meyledir. Wa bilwalidayni ihsana, ota anaga ihsan qilinedir. Yani mumin kisi ota anaga doyim hassas tuyhuda turmalibi kirik.27:29Biz ihsanlı mənə xadir eytik ki, Allahmı korup turgandik ibadat qilişligimiz. Digan manon eytik. Ota anega, yaxşilik qilişlik haqqida bir azgini tuz talib etanir. Kur'an-ı Kerimde mənə bu ceyde hanir. Fakat Allahke gine ibadat qilişlikke Allah buyridir, ve ota anega yaxşilik qilişlikke buyridir. Yakke Allahke ibadatke buyridir.27:57shirikten saklanislikke buyurilib turibla, devasta ota aneke yahsilik klislikke buyurib, Allah Allah. Bu, mene Kur'an-ı Kerimine bir nece urulladakil. Ve mumin kishine ota aneke yahsilik klislikke vasiyyat qilgalligini, agar shirikke buyurisa, bunda itaat qilmastikke buyurigan yoksigan. Madada ota aneke shirikke buyurisa, unun itaat qilimlaydi.28:29Manashi ika u ibarana takrar ayitaniz ki, yetki Allah ka bolgan ibadattan qiyin, bi vasita ota ona giyaxshirik kiliştiki Allah Ta'ala buyuridi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan Amr ibn al-Asnin uqullari ribayat qiladlar ki, Abdullah ibn Amr ibn al-As radiyallahu anhu, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitilar ki, ribal rabbi fi ribal wali, wa sahatul rabbi fi sahatil wali. Rab Ta'ala min qanzirigi,28:59oto ona nin razili gidacaq. Rab Ta'ala nin ghazabi, oto ona nin ghazabidadur. Oto ona ghazab kusa, Allah nin, Allah ghazab qaladar. Oto ona razi bosa, Rab Ta'ala razi boladar. Imam Muslim Abu Hurayba'dan riwayat kildar ki, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan, ragima anfuhu, ragima anfuhu, ragima anfuhu. Yani, bunni yergi ishqalakta dedilar. Yani, dina hayatta harabsa,29:29qorobti, qorobti, dit takra qildi il hikumeti. Qile men, qima itersiz ya Rasulallah, deyib soraxdila, sallallahu alaihi wa sallam, qolem men adroke valideyhi indal kibar, aw ahadahuma summa lam yadukhuli il jannah. Ota anasini qarigan vaqtida topishli nasib botidi. Yani ota anasi qarigan vaqtida bu hayat botidi. Yoyin ki, bittalara. Qoq otasi, qoq anasi. Qigin jannati kirmi qopti. Mene shi adam qorobdi.29:59Mənə shu hadisda bayan qilin yatsin ki, demek, Allahni ibadati ota anage yexsilik qilmestan turib makbulmest ikalligi sharabali yabdi. Demek, insannin ibadati makbul bolsa cennetke dahil boladi. Agar ota anasini qarigan vaktida topsa, Allahki ibadat qilgan ibadati makbul bolisligi ota anasiga yexsilik qilislike ikalligi dalalatiri yabdi.30:33Çünki qarigan vaqtida top durup, cenneti kilimeyi qaligan adam qar diyakla. Demek, harqandi qiliyatiyan amali oto anaya yaksilik, qiliyatilike boqlanmansakan, Allah subhanahu wa ta'ala onu cennetke daxil qimaydi. Undan tashkari, bizde bir nukdani bilishimiz qirek ki, oto anay divasta, zahiri marhamat markezidir. Oto anay, albatta parizantki, yaksilik qilgalligi anas qirmit dirizdi.31:08və bivasta yaxsilik qilgərligi xan qorunib turibdi. Demek, bu qorub turigan yaxsilikken, yaxsilik qiliyatkan odanbi qorub turibdi. Bu ota onas idi. Xinge shkir qilalmase, marhamat qiliyabdi Allah subhanahu wa ta'ala odan. Lekin biz Allah ta'ala onu qorma yapti. Qormi turigan zat tarabidan, qiliyatdan marhamatka shkir qilandi. Marhamat qilib turigan ota onani qormi turibdi.31:37qorub turgan fa'atida shkir qilalmasa, qormi turgan zatiga shkir qilalmayla. Ota ana parzantiga khizmatkar bogan godaylii vaktida. Parzant ota anani thacasi bogan kikkinalii vaktida. Duyirisa kikkinalida ishara qisatili cismagan vaktida ota ana ita'atilib hazırlayla. Agar tabi yogurtbasa, duyirib klixli gidan tashkari isha arasiga, harkandi mesakfatini olib giladi.32:18Gödeylii vaqtida insan ota anasinin xacasi boli dacaydi. Salasem, ustiga minadi. Xaca kandi yasagan bolsa, belki xacaniga tadin bir malalat bilan xaragan bolsa ham, amma bu bola bolgan, sayyib boli xaca borturgan gödeylii vaqtida muhabbat bilan qarayda ota ana, kizmakar borturgan da. Gödeylii vaqtida ota ana nihayab dareceda parzanke muruwat diga. Ota ana goyan ki,32:53mubalaqa, azgini mubalaqa bilan etsik, ruqsat bilan uxilashgan baladan, sorab. Otaqana baladan, ruqsat bilan uxilagan deb etsik hata kumagan bilan. Rahatlamislik ham ruqsat bilan bagan. Qedaini vaqtida hama qiyinciliglarini otaqana kutaradan. Demek, bular hammasi brodallar bu qarbi. Indi harigan vaqtida ham otaqana banalig vaqtidegi33:27biznin inciğliyimizgi oxsegan bazı inciğliyilar kilişligi mümkün. Mene bu, ner sani biz? Bizi shawq zaqibren biznin inciğliyimizi kotergan goxsegan, biz ham bazı vaqtdagi bu kiliyan inciğliylarimizi bazisiga ducar goluq qosek ataqanadan koter maliqimiz girey. Gene sakrab aytaqniz, Allah ki asib ola digan ishlarga buyurigan vaqtda, biz hic kimge itaat qilmeyimiz. Bir buyuruk var ki,34:21qin qaraqidan burduxan, Allah qa afiq boli nal midan. Bunda ita'at qilin midi. Ota ona, uzenin farzantini hamadan ortik qiradi. Albatka, Allahini muhabbatidan mumin qishini qalbida farzandini muhabbata ortik qiradi. Rasulini muhabbatidan farzandini muhabbata mumin qishini qalbida ortik qiradi. Muhabbati, mesele Muhammadin alayhi salamini muhabbatidan ortik etmasti bi qiradi. Lekin, qosqalardan hamasidan farzandini ortik qiradi.34:56Shundi bulgandan kiyin, biz ham ata anana başka hamadan artik durmala bulganda. Undan taskara Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamin qalbilarga bir kishkiri laddi, Ya Rasulallah, man ahakun nasib bi husni sahabati qala ummuka, summa man qala ummuka, summa man qala ummuka, qala summa man qala summa abuka. Nini? En yaxsi sohbatinda haqli bulgin kim? Ya Rasulallah, bir kishkiri suradlar.35:32Cunda anez dedilər. Yena soradilər, undan ki engisi anez dedilər. Undan ki engisi anez dedilər. Undan ki engisi degallar da dadez dedilər. Uch marta anazin ota dan haqqi köflige ishara qoylar. Mena bu marta bilan hamamiz, uzimizin bir hatayimizdi su xazirgi asirda, su muamma ki, demak biz xazirgi fikir bilan ota anamize36:02perzantimizden ve ailelerimizden artık turmaligimiz gerek. Braderlerimizden hem artık turmaligimiz gerek. Hazirgi vakitte, şimdi sana, çok ekşar ailelerde belki nihayet de azlarımız tıfnadırlar. Ota ananı, özünü ailesden, perzantiden, braderiden takdir eder.36:39Söz bilen bu həmme ata-anəsini art-körəşləgi kifayaqı meydi, bradərlə? Ameli suratı teçhirsiz, həmə özünü, ailesini, tarjansini, və bradərlərini ata-anəsi art-körər. Ata-anə bizi hiç kimdən art-körməgen, yəni həmədən art-körgən, dimi asımən? Həm-mədən art-körərəgen, biz həm ata-anəni həm-mədən art-körmələmiz. Müslümən adam, ar-rijalu qovvamuna əlen nisa, ayallarını başqa ruchi sayyidim,37:09ayallat qawwamun a'lan nisa, yani qayyir, ularini nazarat qilib, ularini uslidan tekshirib, turulchi qilib ailada, eri kishinisi cekrib yarabda. Demek, musulman adam, uzini ota anasini ger sayyid bulmaktigi kerek, ota anasini uzgi ger sayyid kilişligi kerek, dudeli vakti degi sayyidligi qifaya qilabdi. Insan, hadirgi vaqtda, ota anani razi kilişligi bradarlar, bir taraftan asan. Çinki, onz nartaladlan ham,37:45həmə nərtədən yakş kilişligini, eylan kilişligi bilən razi kilişligi mümkün. Yəni, həmə nərtədən artıq görəmən digən kili bilən, çirin kili bilən, azginə nertə muruvvət kilibxan razi kilişligi mümkün. Yemak, içmak, bu nertələrini azrak muruvvət kilişligi bilənxan. Qazablangan vaqtlarida hamish boli, nulayimli kilişligilər bilən ata-anani razi kilişligi mümkün.38:17Nabi sallallahu alayhi wa sallam ni olgargi kilib jihadki izin soradila. Fa qala, ahayyun walidaka ata'anin qirinidila. Qala ma'am. Qala qafihina jahiqa jahiq. Qata'anin haqqada mihnaqqigin dili. Quraqshu haqqa razi quliqli yolda quraqshqin dili. Sihoftana hamati dhikirtiligan muwattayi ibn malikdan qashqasada. Birikshi, qildilar ki ja'a razulun fa qala ji'tu bayi'uka alal higrati wa taratu abadayya yabqiyani qala qarji'ilayhima.38:49qa abxik huma kama ab qayta huma. Min hijratka bay'at qilişliq için keldim, ota anam oma yiglagan qalabta qalişliqat. Digarlar da, ota anemi aldiga bariz, kildirgin qutbi yiglabkanim, digarlar. Cahima bu qay dadlar, giy ya Rasulallah, awaqtu an aqzuwa waqad giyitu astashiruka, waqad qo maqsiman maslihaq için keldim, digarlar. Hallaka min ummin anayin barmi, digarlar. Qala naam, qala39:26in zemha fa innal jannata indarijliha imamina sahi rivaayatlari bixi özlarinin hadis toplamlarda kiltirganlar ha onan bar diyodim onayini makkam ishlaqin jannat ayaqona astiradigli asma binti abubakr abubakr raziyallahu anhu'nin qizlari asma rivaayat qilarlar ki qodimat alaya unni wa hiya musriqatun qastafqaytun nabiye sallallahu alaihi wa sallam40:01qadimat alaya ummii wa hiya mucrikatun wa hiya raqibatun asa asili ummii qalam na'am silii ummatin. Asma Abubakir r.a.h.nin qizlari ayitadlar ki, onan mucrik bulgan davrida nina oldungi qildi. Yani asma onalardan ilgari musulmama gallar. Navi s.a.v.dan qatva soradim. Niyatim ki, onan qildi, ninge qurgis qilib qetki, nini mruvat qilimi yomi,40:33Amal nisri ka. Dib ay tuzun kumde itlar ki, muruwat qilin, dib. Dunyavin muruwat qilishlik, albatta dinti hamaga ham muruwat qilisa bol oradi. Bazi qarangaslarga muruwat qilinadi, boskalarga ham muruwat qilinishligi islamca maayil qilishligi. Burik shaytlar ki, Ya Rasulallah, halbaqiyamin birri abavayye shay'un abur ruhuma bihi ba'da multihima. Utkid kenden ki, bu qablarini tutrak,41:05atirib, aqsus bilan eqtadi oto onalari otu kitkenk sila. Oto onamgan min otu kitkenladan kinan yaxsilib kilişligin mümkün mü? Qandi yaxsilib qileman? Su yaxsilib kilişlig imkaniyati minde qaldi midir soragallarda? Na'm. As-salatu alaihina wal-istigharu lahuna. Zuaqilasiz ve haqlariga istighfar ayetib günahlarini kechirgindir. Zuaqilasiz. Wa infazu ahdihima min ba'dihima. Ahdilarini oti ishidillay.41:35Bazı ata-analar, bradalar, farzallarga qasiyyat qilib qedxan. Qob qasiyyat diganda, brar bur malini, muruqat qilishliyini qasiyyat qedxan bosa bacarganman da biramir. Nekin qoblar ilim okin, shari'atka muafiq yulin deyib ham qasiyyat qilib qedxan boladi qoblar. Mana bu ahdlarini otaxlik, bu ata-anaga otiq qedxandan kiindi yaxligidir. Fakat qasiyyat diganda, duniyona hamasini iqtisabdib qishinmastik qerek.42:05hələ eqil ötkənimizde darsimizde avvalide bu biz iqtisab ilahiyyət çukuntirigan felsefəde ulgayyəndir. Həmən arsami iqtisabga qaraz yatirigan. Hatta adamlar su dərəcəde namaz okusalar ham qi iqtisadi ishilarin bilan cennetde ham çiriket ograman digiyan dərəcəde çinqe paydaq bot qitgan. Con taslim qizani Azrail aleyhis salam qiganda ham min mali jawlatin bilan qiturib palaman digiyan dərəcəde çiriket qenqab adam.42:34vasiyyetnin taqat iqtisadda tiklanib qalisligi xan, na toqrib palisapanin, na toqrib dunya qarashinati ilersen kini qiktar. Bıraga yaqsiliq qildin didi. Nime yaqsiliq qildin didi se? Bir dunyavi imrugat edin didi. Amma, bıra bir kiteti kundizi talim veri etkin adamni, yaqsiliq kimi etkin adamdi kini ora bilim? U iqtisadi yaqsiligini yaqsili giydiladi. Bıra, hıdaya suhammalarini,43:00günahlarini kitirgin did, du'a qilib kitirsiz, du'a qiliyatigan kisini yaxsidik qiliyatibib tsunneydi. Oturo uradi budib, inbakim nadi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam azlariga bilib shikildir. Uksi, hammani sadakat qiliyatigigi, jihad qiliyatigigigi shilarini kordiladda absusna davmat yed, kisgulun, liyidar bolib, hla yalningi kim birin zulum qiligan bulsa, shilarini hammasidan rahimen, günahlarini kitirgin did, du'a qilib.43:29Hayganlarimiz sallallahu alaihi wa sallam azlargi irtalabdi namazdan kigin uxshaytilar ki, ayna al-mutasabdi kullayla, budungi kitada sadaqat qilgan kin dedila, xayirda qazir dedila, hic kin hamma haygan bolib curda, wa qalan kitirin dedila, sizi sadaqatis qabul qoldi dedila. Bu haqiqatda, biradarlar, bu haricimi qoludan kiladigan mazlamaz, sinin icin ham rasiyyat diganda ham, sadaqat diganda ham, hamma nalsani biz natugrib dunya qarashiki iqtadik.43:59duniya qaraqini özlige chekilengan kalisafadi özgallig ikin, hama narsani iqtisadiga bagla qilmadi. Sinin ikin, fakat iqtisad muddan baska narsani qoylami edigan avladini cittekilik valli. Muammayan iqtisadi muammadi. Baxka muammayi olgur adami. Hamey o paksha, baxka isla bu muammami. Bu, olgandan kekinci marasimlarini qilib turib, sin bilan indi biz ata anamizi vasiyasini bacar bozidi, hayatta his razi qilmastan, mene bun dey tukus.44:35çinde adatlarini payda qilişlik, bizi islamda yo, bradarlar. Mene bu mersabinen bir boşliğini soldurib qoydindi, o ilaçliyi buz, hamiz, hata, bradarlar. Bizi dinimizi dişmenlere sile qilişgen. Agar bir ikiçi qiyamatta soral meydi ki, nime uçin dedinge is kime gensen, nime uçin yet kime gensen, nime uçin kirt kime gensen digen sual, hiç qaçan bol meydi. Xatirden boleyin, duniyadan xatirden qita olayin rusagada. Amma nime uçin diş vaq namazdu kime gensen digen sual, birinci boladi.45:06Namaz uqiyyan adamdan ham su'al brinqin namaz soralad. Avzalu ma yuhasabu bihil abdu as-salah. Fa-in saluhat, saluha amru kulluhu. Wa-in fasadat, fasadal amru kulluhu. Brinqib bandani ixtabqil nabiyyan narsasi namazdo. Agarchi namaz su'al jawabudan ixtabqil ocik etsak, bashkas toqrilan qizadi. Mana bu narsani qiz dinna...45:34Yuzaki nartalarda baglat kilişlik gereymez. Bu nartalar xayardan kili çixte. Naotu vrut dünya qaraşdan kili çixte. Bu islami dünya qaraşni bizge mükemmel bilarekemiz, bundeyn nartalar haqqida biz bahş kimiyiz. Hatta sual-cavaban kimiyimiz buradayla. Bu nartalar barmi, yomidi sual-cavab kilişlikte ham arzı veri. Adimi wafa kilişlik gecen vaxti da, çub kisiler, ota analar, uziyni sileyi rahimli isten çikarma gindi idi.46:06Oglim oto onelar ilimli mindenki gin ijalla gin hayatinda ijallama dinlidi. Mana bu ahdilarini ota maalik direk. Sidi yena oto onegiye sili kilişlik, sileyi rahim bilan ki, fakat oto onegiye boğluq buljan biraderleri bilan, alaqada bulişlik bilan hamd öteladi biradir. Biraderle mihurmat kilişlik bilan. Bizil qurba, karindaşlarga sileyi rahim kiliş haqqida. Allah subhanahu wa ta'ala yirde buzgunçilik kilişlik bilan,46:40Qulub bulgan biradallari bilan, alaqada bulishlik bilan ham utaladi biradallari. Biradallarini hurmat qilishlik bilan. Bizil qurba, qarindaşlar getidi rahim qilish haqqida. Allah subhanahu wa ta'ala yirde buzguncilik qilishlik bilan, qarindaşlar bilan alaqa qilishligini baradar zikir qeydi. Qahal ataytum intaballaytum an tulsidu fil ardi wa tutabti'u arhamatun. Yirde buzguncilik islamdan burulib, yirde buzguncilik qilib,47:15və qarındaşlar blan alaqiyyələrini üzəsizlərmədi. Yani, Allah subh'anahu wa ta'ala buyurigan qarındaşlar blan alaqadab boliçlik yadımızdan çıxmasın. Çünki bu kəlimə yenə biz, dunya qaraşımız, toğrulan gəlmənkiyin bugatını biz toğruq çün oranıb. Sual qılınmasın ki, dinge qarşı boli yurigan, bazı qarındaşlarımız var digan suallıb, dunya qaraşı cüzibigan adam vermeyli. Şin oradım on arsamda. Allah subh'anahu wa ta'ala bazı nartalardan buyurigan, bazı nartalardan qaytargan.47:47La yadkhulul jannata qati'ur rahm. Cennetki kirmeyde qarandaşlardan alaqani izgenlidir.48:21İmam-ı Tirmizi və imam-ı Abū Dāwud tır va'itladi, ma min dhambin ajdara min an yu'ajjilali sahibihil ʿukūbata fi d-dunya ma'a ma yuddakharu lahu fil-ākhirah minal-baqli wa qatī'atir waham. Dünyada iqasiga azabni tizda naqla digam, ahirati istan tashqara, ahirati azabdan tashqarib dünyanı uzida qaytikila digam. Zulum klişlikdan,48:53və alaqalarını üziclikdən kura, xu günah yox. Günah, əgər brağda zulüm kılsiz, si zulüm qayt istilad. Dünya növde, ala aqirat seydan tashqara. Əgər alaqanı üzgen borsiz, sileyi rahamdan vaqt etgen borsiz, dünyada, günahda qayt istilad, ala aqirat seydan tashqara. Odamlar, azdaki xicaya qiliş biyadi, bir kishini dırdı.49:21Oglı hapke salib bir belen bir pashka otkizibki geneken, deyib kusha ayakili shkoyadi. Shunday shud adamlar, shu elgib otkizib pashnaf kegen vakitte, u atay külibdi. Shunday bashka bir kölgen adamlar hayran qalib, bu nimegi kül yapsan? Bu kim bo, dete? Bu olin. Yibu seni harlab digi pashnaf keti yap, qungi kül yapsan, dete? Men ham dedemi hud, shirgi otkizib ket olin, qungi qayt kengi kül yapsan, digi.49:49Duniyada ukubetini alib kibir ediganlar. Duniyada barisigdan ilgali duniyada koriladigan günahlarini in koriladigani ikta, bittasi zulum, ikintisi karindasladar alatani izisli. Sual boladi ki, hayr.50:18Sayyidin barimi sallallahu alayhi wa sallam namana bu hadis lari, inna a'mala bani adam tu'radu kulla famisin laylatal jum'a falaa yuqbalu amalu qati'in rahim. Bani adam, adam avladini amallari harb ayishanda jum'a kitasi, yani jum'aga utal kitasi kuldalen kilim edi. Sunda sileyi rahim kulmagan qarirbaqilerden alaqani uzyan adamini amali qabul kulim edi. Sile nima bilan buladi. Marhamak, hiban, burak.50:53salga salamlar bilan, hadiyyat, ziyarat, koruslik bilan, salam beristikeliyik hit bolmasa debir, salam berib qaytik erisliyib. Qadir omasa, sadaqat, zakat, hingoksigan narsalarini berisliyib bilan, binar bir maksib yollab turisliyib bilan, ve özüge muabib sharaitse qaysi bir sharaitke muhtaq boladigan narsasini berisliyib bilan.51:26ilim, örgeçlik bilen, ilimsiz bota. Mene bu narsalar hammasi sileyra hamdi. Sileyra hamdi, biz qaytargan narsana itmeyli birada. Laysal vasilu bin mukafi'i, walakin al-vasila man iza quti'at rahimuhu vasalari. Biz hamamiz bardi keldi kliştegan narsana, bardi keldi def koyladi ozi, qeycan bosa bardi boladi. Ozi namiyam, shingi muafakak yansi.51:54Hic kindan bir bardi bomedi, keldi bosa bardi boladi. Mene bu bardi, keldi, ki mese manada bardi, keldi bogan narsa, muruwat kigan adamga kirmaydi diyatlar Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam. Imam Bukhari, imam Abu Dawud, imam-i Tirmizi rivayet qilganlar. U haytarib muamala qilgan adam, mene dikige bir keldi, minan bir barif qoyedigan adam, u Allah buyurugunu qigan adamma.52:21Belki bardi kildi, ashir kildi qimaganda bardi bosa inekigin shu sileyi rahim qigan adamdır. Shundan ghanimatan bilishimiz kerek ki, bizge muruwat qimagan qarimdaxtan, gopraq, kursan bulishimiz kerek. Shunki muruwat qisek, shu bizge qazi sileyi rahim murduqte kiliyatidir. Ilaji bosa biz shu özimizge muruwat qimagan, va biz bilan alakada bomagan,52:50qarandaşlarga muruwat qilişlik bilan, alhamdulillah, minge sile-i rahimat-i zbil yasi geyib. Demek, inzan ixsan-ni, özü muruwat-ni, Allah-ni hana bir xalkiga qilişlikke bizga mamur boqanmiz. Hat-tan ki, biraz bir hayvan-ni soymaxci, botik xam soyyatkanimizda xam yaxchilik qilişlikki, tighni otkir kili soyishlikke mamur boqanmiz. Tighni korsatmastan, yanidan barishlikke mamur boqanmiz. Ki yaxchiliqni bir hayvange xam53:37qilişlikke mamur buganimizdankigin, darahtlardiham qilişlikke mamur buganimizdankigin, qarındaşlargi qiliyatkarliyi bilan özü pakırlanmasi gibi zamkiri. Bu, özü vazifamiz dadir. Allah buyurigan larsani qiliyatkizdimi olugumiz kiri. Undan tashkar, az sadaqatu alal miskin, sadaqa. Wa ala zirrahimi, qintani sadaqa. Wasilatur rahim. Imamın asayi keltirgallar, miskin ge bolgan sadaqot, bir sadaqot.54:07Şunu qarındaşka qılınsı iktir sadaqat və sılayi rəhəm dələ dəyəməkə. Yetimlərgə və miskinlərgə yaxşilik-qılıçlik Kur'an-ı Kerim buyridi. İmam Bukhari, imam Tirmizi və Abu Dawud ulal-Hammalara rivayet qırşallamki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan,54:39yashagan kishinin jannatta shundey tura mandib, korsatkit barmaqlari bilan orta barmaqlarini azgin atikoydi. Yani, min bilan, yetimgi qaragan kishi jannatta yamnayan turadi, min bilan, didi. Suni usun, bu hadis bilan, islam yetimhanalar koruslikke khadad kismadi. Xunki bu hadis, diramta yer kurrasi da islam hukum siriptirgan davirde yetimhanaga muhtaz goni qaldi.55:11Hayyerde yetim basa, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin yanlarida cennetde türedib, hamda özünün karama oga varib. Yetimhanalarinin kurusligi ilan biz pakirlanmasigimiz gireyib. Yetimhanalarini borusligi camiyatin guzulgerligi talalassilag. Yetimhanalarinin bir vakflarida yetimhanalar bomagandib, malamastirisligke biz cavab, haa, yetimhanalar bomagandib, chunki yetimlarine harbiyalesligke, bunakab bir kekelerini abarib koyadigim, cayini kurusligke hoda tisnagandib eytandib.55:42Ahlatlarini yiristiradigan hayatlar bomagan, buru vaqtladda mana hadir hayatlar bar diganlarga, haa ahlatni yiristiradigan, ya facet ishmagan. Ahlat bomaganda, ahlat boseynayga hayat garigoladda. Buru vaqtladda kasalxanalar bomagan, adamlarinin odusindaya olibketa organ digidi. Kasalxanaygan mustaj boladigan, san sanafsiz kasallar boseynay kasalxanaygan mustaj boladdi.56:07Shuniikin, bu narsalarinin bolishligi biz pakhirlanishligimizgi sababmaz, biradarlar. Belki bundan biz xijalat boladiganlar. Bu masam, pakhirlansar bolaydi mi hadir ki, mana qazir trik yetin bolga ota onalardi tarbiyalidi ganyaylarla kurib koydik, deyik pakhirlansar bolaydi mi? Bu narsa bu xijalat bolaydi bu nasada. Chinki ota onani hichkim bil alahida obarib koyadigan ceyni kurishligi bilan pakhirlan bo, neydi, biradarlar? Bu camiyatinin sekin buzilib bar yetkalligi dalaladilar.56:41insannin duniya qarash qaslatgisa, hatta bu sud aypilganda yeriga kirib getisiligi kireyib oladigan, narsabigan pakrilanadigan makhluqqayla nisalad. Shunun için dersimizin avvalini duniya qarashini toğrulaşımız kireydi. Çünki ahlatlanini hüsnülirike iman atmişteden köre köpraq bolek, ya yetmişteden köre köpraq bolek, en asasi iman daraftinin asasisi, la ilahe illallah bose, en kikine shahcasi, iman atatul eze antarikul muslimin, muslimallarini yol eden,57:12adar biradiyan narsana qalib tashlasi. Manasya hadis shariblan ahlatlani usladiyan hayatlarigan muqtasbuni gan usla. Man qadaba yatiman min baynil muslimina ila ta'amihi wa sharabihi, adakhalahu Allahul jannata albat qata illa an yakuna qad amila zanban la yuqfar. Muslimanlar urtasdan bir yitimli qolidan uclab, ozi iqyatkan avqatka ya ozi iqyatkan bir suyulikka taklik qolib qalib qilsa, Allah subhanahu wa ta'ala jannatka albatta qirgizat jina. Madami ki,57:46keçirilmey dijan günahini qima qanbasa, yani shirk amali boma qanbasa. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan rivayet qilmadi ki, ma qa'ada yatimin ma'aqomin ala qaf'atihim qeqrubi qaf'atahumi shaytan. Yitin bir adamlarinin ha'amigi shirik boqbasa, ularinin ha'amilarigi shaytan yaqin qemeyi qedbi. Yitin ishtirabi istirgan avqatka shaytan qemeyi qedbi. Bir kishi Sayyidambarimiz sallallahu alaihi wa sallamgi qalbinin qoraligden,58:24Meni qalbim tox bir yigi kem edimin ge bir erin ediyan bir qalbim qatsiq ziçka oya kildi. Xindaytlar ki, insax raqsal yatimi wa ap'imin miskin. Yetimni boshini silagin, va miskin adamni yedirgin, dedir. Yetimni boshini silaj, miskin ge bir ta'am yedirin. Hayatizda bir hechkim muskaq bulukturgan adamni qaldi da ta'am sayarilab barib bir yedirin, qalbizdan eridi, kuzizdan yosak adi.58:53Siz adatda unu hech oylamatdan yetkan avqati izi, u yetkan vakti digi lezzetlanir, khursanlik kuwanchini korub, shu abdi avqatimgi kuwanyasidib halbizdanki iznamlanada. La u dizdigi nimetlarni cidi kop korasiz. Naha oyabda nimetlar cidi kopayib yetkalligini korasiz. Agar miskinni kormasiz, hech marta yetmayasidib yasha gir orad. Halbiz tosh bolib, harayib bora orad. Hadirgi camiyatini buzul yetkalligi shirki, manabu,59:27miskin yetin bilan bran ishiyyo bradan. Harindash koshniga muruvat qilish, yan koshniga, va yandayi bradarga muruvat qilish. Aljaru zilqurba, bu Qur'an-i Kerimda waljaril zilqurba keladin, harindash koshni kim? Nasabda yakin bolgan, harindash bolishan mumkil, uyda yakin bolgan, harindash bolishan mumkil. Yakinda, zilqurba. Waljaril junub, bu uzaq,60:04yani üyde uzaq bolgan qarindaş bolcaqan mümkün, ya inki nasabda uzaq bolgan qarindaş bolcaqan mümkün. Vat sahibi biljan, yani yani degi bradar dili, bir ham keseba bolgan bradarga muruvat qilishlikgan, ya madrasada bir oqigan, ya ham hucra, mene bu, bularga muruvat qilishlikgan shari'at biyrida. Kafir qosuninin qosunilik haqqi bar. Musulman qosuninin,60:36koshnilik və islam haqqı bar. U musulman ol, islam birbirimizde haqlarını lazım qıcan. U musulman kafir koshniliğin koshnilik haqqı bar, musulman koshniliğin koshnilik və islam haqqı bar. Indi qarandaş koshni bosa, koshnilik haqqı bar, və yaqillik qarandaşlik haqqı bar, və islam haqqı bar. Resulullah sallallahu alaihi wa sallamdan Abu Hurayra riziyallahu anhu rivayat filadlar ki,61:10Bir kishi Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga su'al qilib aittiki, falanchi nahayatta namazni kib okidi, sadaqatni kib biradi, falanchi khan didi, rozani kib kitadi, dekin, qusnilariga azdar biradi. Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallam shina haqqa da su'al qilin gallar da, cehannamda didi. Shinda yanadir baska falanchi khan, roza, nafil rozalarini kem kitadi, namazi, nafil nafil namazlarini kem okidi.61:41Lekin, uzinin qilgan qishlaqdan muruwat qiliqturadi qusnilarga, qiliblan qusnilarga qadar birmaydi. Diganladda, hiya fil jannah, jannatta digda. Fizolatibni Ubaiddan rizayatqirna digi peygambarimiz sallallahu alayhi wa sallam ayitlagdi, thalasatun minal fawaqir, imanun in ahsantan lam yashqir, wa in asa'tan lam yaghfir, wajaru su'in in wa'a khoyran dafamahu, wa in wa'a sharran aza'ahu.62:15wa mra'atun in xazarat a'zadka in xazarta a'zadka wa in ghibba anha qanadka. Uch narita, ushta bala bar dunyada. Rahbar ki, yaxshilik kilsin, yaxshiligini bilmeydi. Yomanlik kilsin, kechirmeydi. Bu yam bir bala. Yoman kosmi ki, yaxshiligini kursa biktadi. Yomanligini ilan qiladi. Bu yam bir bala. Uchunji bala,62:50Ayar, agar bar botin azar biradi. Qayib botin, yogotin xiyanat kiladi. Bu ham bir balaq. Allah subhanahu wa ta'ala adan bu panah istashqizdan baska carayi. Bu rahdar boyut kulgandan kigin, hik ilaq ya. Shaykh Fadi Ibrahim ishqayani kiltiradilar ki, qadişah bir tuzalmaz kefalga giriftar bolib, ki tuzalmaz kefalni davalar ishqib için tabiblarga buyuruz kulgandan kigin, tabiblar manabuz fattegi,63:26shun korunisdagi, shun chalik yasdagi balani, shun yuragi darib oladi. Shundan baska chara yog degandagi, tabibli adamlarga duyuruk kildi padişah, shu balani, shu sifatdagi, shu yasdagi balani tafkelidi. Bu balani, edi yuragini alisdigi uchun dili oldirish kirek. Shunde ulemalan cakirdi, nima qalamizgisi padişahini salamat alisdigi uchun bitah fukaradan miktasini oldirisi munkin, dedi. Patiwani aldi.64:01Hazir hokum kildir balani uldirisdiki. Jallad hazir boldi. Ata-anelari, daqqariyat detkigan ata-anelari ki, kum mali duniyab der uzu, kanda qalb o galdig itin razi bolisda usha qaldi. Shunda jallad unu qatil kilişlikden hazir boldiriganda osmongi qarabbir küldi. Qadişah sual kildi ki, bu, shunu bu küla digan vaxta su? Dimay küli eskandira? Ayibdi ki,64:33farizantin nazi ata'anaga boladi. Hic kim dra'ni nazini kotarmaydi, lekin farizantin nazini ata'anaga kotaradi. Nani ata'anan meni hayasindan kore, mali dunya ularga abzal bot turisti. Adalatni hadishaktan qalab kolmadi. Hadishaq, uzdini hayasini meni olumunda korib, meni ozdirishka rabi bot turisti. Adalat shu dedi, indi65:05qazidan, ulema, xaqiqat ulemalarda boladi. Ulemalarda bosa meni öldirishlikke tatva bertirissin. Ulemalarda xaqiqat qomasan, qadişahda adalat qomasan, ataqame tarzanda nazini qotarmasan, Allahdan baska qana berusi mengi zat qomasan, shunga qaraq kuliatsan, Allahsi albariyat kandim. Xaqiqatdahan, bu beri balaqi, yaxshilik kisir, bilmasan, yamallik kisir, qechirmasan,65:40qoqshidib yaniqda bosa, bir kipegi qiqpiyacidi ilaca mosa, yaniqda turib yaxshili giyzi, meqqitse yamanli giyzi, qaqqar qiqqosa. Insan hatada qaliyim haq, qiyan hatayizi uzi gilmesizi mahallada istir orqes qoqshidi yabariq qirsa mosa. Anayindi, ayar bu bozargi yabariq, peyqemli okimi almeqsiri qiladiyan nartomasa, hirliqe parjantlariq bosa, barijda azar, yuhizda qiyanat bosa.66:10Bu Allahtan boshka tala qaqqa midi bunji adamlar? Insange shubka bala qibbasa, insan nahayatda mutafakir hayatini tishinib qaylasib buqqitadi. Sukurabdan qoresh gelikan, sukurabdin bir oku falsefada urgengan okusi nahayatda qoblasini bilib, yandankigin uglanishdan ilgari sunib qorasa, sunibda hayatini, banabun deyib musibetleri, qeysin giribdar buqqasan, sub ilmim yogob qitarimi dize.66:44agar sene yaksa bosa, bax saadati bolesan, agar yaman bosa, paylasi buket bolesan digi. Yani, bundan burad azar berislii natijasta, hayatini bisunmagan bur chaylarini sinifet bolesan digi. Mana bu icawu bradarlik bala, bu Allahdan baska qanadarqamir adamda. Cibril aleyhis salam dedilar, minge zayin vasiyat kildilar, qusni haqqada hatta zananta annahu sayyivariyusuhu, qelecayden miras varan buqqata qerey qusnifet oyladin digi.67:18ḥabda Rasulullah ṣallallahu alayhi wa sallam imanı yuqtib ilan qaldilat. Wallahi la yu'minu, wallahi la yu'minu, wallahi la yu'minu. Ücumatda imanı bu meyt eddi. Qilan man ya Rasulullah, qim eddi? Qala alladhi la ya'manu jaruhu bada'iqadu. Qushnisi buni balalaradan, buni azarlaradan salamatlu megan adam eddi. Mana bu nasiblen bradalar buzim mahallalarda alahida67:46mahallelarda urishkan, adamlarinda yarashdirib qoy digyan hay'atlar bomaygan bu hadismila. Adamlar murto jomaygan. Ayallarga alahu da hay'at, erkeylarga alahu da hay'at, bur jaynlarda yarashdirib yuradigan qudalarga alahu da hay'at, bunata nazar bomaygan. Xunki qusnisa azaridan salamat bomasa imana bomaydiygan habib ustaur labdaygan adamlar. Qanas radiyallahu a'an hudan ruwayat sunna digin, ma amana bi man batash shab'ana wa jaruhu jai'un ila jambihi wa huwa ya'lam.68:20Mingi iman kirtirmati dedilere Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, qarni chup yaseyu qusnisa aqbose yanida, yon qusnisa aqbose, shuni bilib tursa aqbigin. Wa bini sabil musafirlarga yakshini qilisniki Allah qa'la duyini bi ihsam kalimasta tukhtali urati yakbisi. Wa ma malakat aymanikum qol asri biyik shilarga. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ediler ki, man kani yu'minu billahi wal yawmi al-akhiru qal yukrim bayqahu.68:56Shunde kim Allahke qiyamat kulgi iman kiltirgan basin mihmanini hurmat qisin dirli. Shunde mukafati, dani fal yukrin baytahu da'izatahu izini mukafati bilan hurmat qisin dirli. Mukafati nime? Ya Rasulallah digerlete, yawmuhu wa laylatuhu. Shu bir kiti bir kundir icide hurmat qisin dirli. Kilgen mihmanin. Ziyafat üç gün boladi, üç gindan ashgani sadaqatli.69:26Yani ziyabat, sadaqatmaz, bu, haqqımız bunu ötəşli, yani. Albatta, acirde namiz. Lekin, özümüzü, haqqımızı ötəyatsız. Bu, sadaqat, üç gündən keyngisidir. Qul asidi kişilergiye yehsili qiliş haqqıdı, şu hadis özü bizge qifaya qaladi. Bir kisi, nabi sallallahu alaihi wasallam'i qaldilargiye kezdi, dep eytadilar, Abdullah ibn Umar riziyallahu anhu. Fa qala, ya Rasulallah, qem a'afu anil khadim? Bu, qul asidinde sizmati qaldi mehcimata keçiri shumkiri edildi. Qasamata qavmish qozdi.69:56Summa qala, ya Rasulallah, qem a'fu anil qadim? Qadimdan neqtimatda birginda a'fu qili shumkireydi. Diganlar da, qamish bugalliglari vahim qeldi. Sunda, ikdindi suallardan kegin ayitlar ki, o'afu anhu kulle yawmin tab'ina marra. Har kini yetmish mesta kechir efendi. Qol asidi ilarga yakshilik kiliyan adam kim? Ozinin qol asida khizmat kiliyatiyan adamni yetmish mesta bir kece kundize kechir.70:39Ida sam'ali ahadikum qadimuhu ta'amahu summa ja'ahu bihi wa qad waliya harrahu wa duqanahu qal yuqayluhu ma'ahu qal ya'kul fa in qanat ta'amu mashfuhan qal ya'da'a minhu fi yaduhi atlatan aw atlatayn. A'itlar ki s'lami bittalarilarni qadimlari ta'amhu bir jambusa unu olib kil jambusa, unu isfighi tutunini ordida ishqiyan, unu bilga uttizib yesin. A'yar olqat mahayatta azbosa, bil...71:08Yani bir lukma, iki lukma qoli qe bir lukma isimdi yani. Abu Hurayda raziyallahu an huni, bu kshiyaq allaha a'lam, bu kshi basalar ki, ya'abu dharru dhuqari, sahabalardan bittalari qullaz, khadimlariblan bir hulqiyyum agan halatka qozla. Shunda sahabalarini bittalari qualqadlar ki, bu sababni ma'lidla. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, qimni khadimi bosa,71:35yegan avqatidan yedirsin, qiygan libasidan qiydirsin, dedilad, çünge amartilik birxil libas qiyvaldi dedilad. Duradallar qadim bosan, izi rahbardilan birxil qiyilsan, birxil yesan, qadim bol isliyida nima qarligini sezadi? Shunayqin islamda qadimlar hic qarligini sezmayan. Lekin,71:57xadimlarini, xarligini kyrgen, başka milletlerden kyrgenlenkigin, islamda xine qabr xadimlar dogendik, ularinin xar xadimlarini islamda yapisdirirgin. Agar islamda muvabbiq ayat kechirmestendir adam, islamda zid dogen xayat kechirse, u islamda aydirmez. Chi musulmanda aydir doluq qala orayda. Allah subhanahu wa ta'ala, mene bu ayetini aqirde, inna allaha la yuhibbu man kani muftalan fahura, Allah yax shkirmidi, mutakabbir,72:30özü bilan kirilgan adamla digan kalima bilan shu ayatini tiga tadir. Bu ayat singi ishara qiladi ki, kimde kim ata anasiga yehsilik qilmastan hayat qitirse, karindaşlariga sileyi rahim qilmase, ve yetim miskirlarini yedirmase, ve simbilan birga yan koshni, ya karindaş koshni, ya uzaq koshnilerga murugat qilib yehsilik qilmase, misasirlarini qadirlamase.72:57qol asbidi fadyumlarini qadirlamasa, bu adam mutakabbir, özü kirilgan adam, Allah yaxsh qirmiy digan adamlar cunlastan dolari. Mena bu narsani bilib alishimiz kirik. Lekin, fakirar ayitamiz, bu sozlar unum adamlariga tasir qilmidi, chunki ularinin dunya qarashilari, baska dunya qarashilani tutkani. Ulari dunya qarashilari hatta73:24işləgən xişləydi, işləməgən xişləməydi deb, qata-anələrgən su söz nəy tarədi? Mənəsiz işləgəniz də münaka xoroma etsin, deb, su söz nəy tarədi? Çünki xir qadisafat dən qurqayyab. Xini için, başka acnabi millətlərinin qata-anələrgi xaraysa, qata-anələrdin mazadadır, xorodan da uxşatmaksda qotez, acnabi millətlərinin qata-anəkini uxşatarik. Xar olib, xashmak getib. Demək için, mənə buğumdey dunya qaraş, xündeyi bu gəldigi73:54Çünki ajdaq, maymun dola digan dosa maymunlar özlərinin ata-analarini taşnaqet edi, çünki bu gəndenki gün bu başqalar ham çünki taşnaqet bağlam qeri. Hayvallar heç qesib bolalara ata-analarini bilmeydi. Çünki, yenə tekrar etemiz, dünya qaraş islami bolmese bu sözler manfaat bilmeydi. Allah subhanehu ve ta'ala ihsangda buyuridi, ihsang Allahni korup durgencik ibadat qiliş, ibadat hayat meydaninin hammasini öz içigi qol edi,74:26Hatta uqlashxan Allahni qorib qirgandik. Uqlash, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam shundi uqlagallar. Wa bu uyku bilan quwat asil qilishlik, jasadinin haqqi, jasadinin haqqini otam aqlibim kirik, quwat asil qilgandik yigin islamdiya khizmat qilish, nashab bilan qilig digan niyatli uykuxan ibadattir, biradirdir. Shundan özimizgi qulasi cikaramiz. Mana bu, masin adam, shundi niyat bilan, ibadat bilan, vuhayatinin hama qismini igalligan, ihsan bilan,74:55Amal qilib ibadat qilgen kini Allah Ta'ala yahsh qirishligini, Qur'an-ı Keriminin bilmece urliladda yasaldi birada. Ya Rasulallah deyib salawat ayetishliyida, yani ya Rasulallah kelimesini soragan bulsalar kirek, salawat ayetishlik maksadida, sallallahu alayka ya Rasulallah disa, albatta bulad. As-salamu alayka ya Rasulallah, salam verish salawat ayetishliyini, hayyarzi bulsilar ayetiler, min jawab direman dedilad.75:46Shundar sahablardan bittalari yara suylallarsiz, shirib getsiz kandik jawab derasiz? Dik sual kildar. Shumchalik jurat minan sual kilişdiler. Ayitiler ki, Allah Ta'ala meni ruhunu, cesedini, avvala tayganbarlar cesedini yer yeme edi derlar. Ve, meni ruhunu, cesedini Allah Ta'ala kirizib dira da, ve cevab direma dirlar. Yer kurdesi, hemi adam gihan Allah Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam-i jawab dedir qoyislikke qadirdir.76:12Allahni qibratiga, hizyana takrar aytarniz, hundeyi fikirlar aytilganda, qodamni qalbiga keliyitgan shuzhalar, u haliga itgan dunya qarashini, maddi dunya qarashin atigdastadir. Bilibir kishi, haji mausimidi wafat qilgan kisilar haqqida turabsi. Albatta mubarak sefar, tarq sefari, labbayka aytib, ikram bilan can paslim qilgan kisilar, maksharda labbayka aytib turadidi ishkallarini. Bir mekanda uylisligini, wafat qilisliginin pazibeti yok, megar madinedi.76:51Vatab qilişliyinin fazilati var. Ashablar, Allahumme amidnisi beladi nabiyyike, peygambarini shahar edab bizlarine canimizini agindib, zaqili shahidilad. Madinede vatab qilişliyinin fazilati var buradad. Shuh hadislar buldu haqda. Hadmasinda uzgan kisheh, vatab qilgan kisheh, qiyamat günü ikram bilan labbayka itib duradi. Uzgan hadislar buldu haqda. Nasib haqqada, buz sunaytaniz ki, kül tikkida tulgan vaqtda, kül çıkayatgan da, kül,77:32bataya otkan vaqtladda. Bu vaqtladda namaz u kishlik maqruf diishkan ulam ola. Sunucin bazda tahiyyatil masjid ham sunucin masjidan diishkan. Baz u kishlad tahiyyatil masjidin uqil oradi. Magar irtaladki namazni sunnatu bilan tarzinin urtasda tahiyyatil masjid uqil meydi. Subuhul u kishligi bilan sunnatil facir, iki rakat sunnatil facirdan doshqanasi bul meydi. Wallaha alam,77:59shunaka vaqt saatladda tahiyyatul masjid bosa ham oku meytirgalligin makul bota gerey. Shun qazan ayterishligi bilan iki rakat namaz oku olinsa, kifaya qilib qoladi. Shunin shun ham qazan ayteytgani vaqtda, bari qishi qelib bosa, otur meytirgalligini saraxan shu. Badi adamlar nimi qil, otur meytirgti vortu, otursin ki deyib qolishlari, tahiyyatul masjid oku gyan bosa, otur oladi. Tahiyyatul masjid okuma gyan bosa, shuida tiket turib tuladi ki,78:27Qotirgan bankiyin saqqliq qoladi brada. Tahiyyatil masid qotirmastan qotilmadi qan fikrakat namadla. Bu dur kishi tabsirdan qoladlar, qaz gina bir inge vaqt qetadi brada. Darski cid iqlasnan kisilar doru, qazirgi sayyaralar, sayyara qopu, sayyaranin maddasi yogligi icin kiliq almayadlar, bir dua qolayladlar. Allah ta'ala ulan qadir qisim darski kiliqlaydi bari. Maskalar bir dua qolayladlar, Allah subhanahu wa ta'ala.79:19Mənə birin çeşid dertke qigallar bar diktilər, Allah ta'ala dertsini bilib amal qoçtigini hannamizga masib qiligan qatarzda ularga hannamiz qiqsin. Yenə bir miktelere, dədəmiz biymar diktilər, Allah ta'ala dədərlirga shqaab yersin, ibadatka qullak diktsin. Hali bir bradarimizden bir du'a qilindirlər, köçeydi, izi talib ekellər, biymar ekellər, köb dava ləndimu, çinaka yaxshi bulamni ebdendirlər, Allah ta'ala shqaab yersin.79:48və ilim talabi də Allah Ta'ala ızdaq, ışaq dəyəsin. Allah Subh'anahu wa Ta'ala hamd-i miziham günahlarımızı bahkurat qısan, ibadatlarımızı Allah qabıl qısan, şu dersimize davam etsin, dersimizi işitib, amal qırıştik ki, hamd-i miziham Allah Ta'ala.مکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔