♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersآڈیوMisak / Allah’a Verilen Sözadmin·3 views·5 months agoBy: Muhammed Ebu Said el-Yarbuzi Source: IslamHouse.com · Muhammed Ebu Said el-Yarbuzi#Audio#IslamHouse#Muhammed Ebu Said elYarbuziمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:00Altyazı M.K.0:29Sohbetlerde tercih edilen, seçilen mevzular sohbete iştirak edenlerin arzu ve tercihlerine bırakılmaz ise o sohbetteki istifade sahillerine nispeten çok kısır olur. Fakat toplumu tanıyan birisi toplumun ihtiyacına göre seçtiği bir mevzu1:00ekseriyetle isabetli olmasına rağmen bazen toplumun ihtiyacı olmayabilir. Binaenaleyh belki duyacağınız ayetler, hadisler sizin daha evvel duymuş olduğunuz ayet ve hadisler olabilir. Ne var ki kitap ve sünnette bir meseleyi ele alırken bizim yaklaşma yöntemimiz, üslubumuz alışık olmuş.1:30olduğunuz üsluba ve yönteme bir hayli farklı görüşler arz etmektedir. Ben birçok mevzuyu ihata etmesine binaen yani birçok mevzu ile yakından uzaktan alakadar olmasına binaen bu sohbette seçmiş olduğum mevzu Bakara suresinin 21 ve 22. ayetleridir. Eğer bu mevzuya alakanız1:56Olur ise bu mevzuya ait sohbet tamamdır. Bütün naslarıyla. Kitap ve sünneti ihya yayınları sahibi olan arkadaşımız bunu size fotokopi halinde de ulaştırabilir. Ayet-i kerimede Allah-u Teala bu ayet-i kerimede şöyle buyuruyor. Ey insanlar!2:26sizi ve sizden öncekileri de yaratan Rabbinize ibadet ediniz. Böylelikle, yani bu ibadetiniz ile, umulur ki onun azabından sakınasınız. Bu ayet-i kerimeyi başlatan ifade, onun insanlara hitabe gelen, ya eyyuhannâz ibadetidir. İbn-i Mes'ûd radiyallahu anhü, kendisinden nakledilen bir sözde,2:56Diyor ki, ya eyvhannâs ifadesiyle gelen bütün ayetler Mekki'dir. Yani ey insanlar sıvasıyla gelen bütün ayetler Mekki'dir. Yani Mekke'de inmiştir. Ya eyvhallezîne âmenû. Yani ey iman edenler sıvasıyla gelen ayetler de medenidir. Yani Medine'de inmiştir diyor. Bu eseri rivayeti Bezzar Rahimahullah Hüsnedinden.3:26Hakim Müstedrek'inde ve Hak-ı Rahimullah Kitab-ı Delail dediğimiz eserinde zikretmektedir. Yine aynı ifadeye yakın İbn-i Abbas'tan Peygamber Aleyhisselatu Vesselam'ın tesvirde duasına mazhar olan Abbas Radıyallahu Anh'ın oğlu Abdullah şöyle demektedir. Ya Eyhannâs ifadesi İki taife ile içeriz. Yani3:55Kafirleri ve müminleri. Onun ifadesi kafirlere de hitap eder, müminlere de diyor. Bu eseri İbn-i Ebi Hatim tefsirinde, İbn-i Cerir yine tefsirinde, İbn-i İshak ise siyresinde nakletmektedir. İbn-i Abbas'tan buna yakın daha sairlerinin, başka hadis kitap sahiplerinin zikrettiği eserler çokça mevcuttur.4:23Allah-u Azze ve Celle, ya eyyuhannas, ey insanlar ifadesiyle bu ifadenin akabindeki gelen sözler hitap ettiği zümrenin inananlar veyahut inanmayanlar olarak bir taksisinde bulunmadan sadece alakalı olduğu mevzu inanmayan veyahut inanmanın başlangıcındaki olan taifeyi muhatap edindiği bir gerçektir. Diyor ki ey insanlar,4:52Rabbınıza ibadet ediniz. İbn-i Abbas'tan gelen bir eserde, İbn-i Abbas diyor ki, Ey insanlar Rabbınıza ibadet edin sözü, Yani Rabbınızı birleyin demektir diyor. Burada, Ey insanlar Rabbınıza ibadet edin sözü, Yani ey insanlar Rabbınızı birleyin.5:20demektir diyor. Burada ibadet kelimesinin ifade ettiği mana Allah'ı birlemektir. Bu eseri de yine İbn-i Ebi Hatim tesirinde zikretmektedir. İbn-i Abbas'tan, İbn-i Ebi Hatim'in, İbn-i Cerir'in ve İbn-i İshak'ın naklettiği başka bir eserde ise Obudu yani Vahidu ibadet ediniz sözü Vahidu kelimesinde ifade edilmektedir.5:51Sizi ve sizden öncekileri de yaratan Rabbinizden ifadesi için, ayeti için İbn-i Mes'ud şöyle diyor. Yani sizden ve sizi ve sizden evvelkileri de yaratan, nasıl sizden evvelkileri yaratmıştır, sizi de yaratan odur şeklinde.6:20bir mana vermiştir. Bunu da İbn-i Ebi Hatim ve İbn-i Cevil tesvirlerinde nakletmektedir. Ayetin devam eden kısmında, ''Ya eyyuhannâsü abudu rabbekum lezî halâkakum vellezîne min kablikum leallekum tettekûn'' ''Umun ifadesiyle ey insanlar, Rabbınızı birleyin.'' Ayetin hitabı, umum insanları birini öbürkünden ayırt etmeden,6:50her mükellefi kast ederek gelmektedir. Tüm insanların aynı seviyede sorumlu tutuldukları birinci misaf dediğimiz daha ruhlar aleminde kendi aleyhlerinde şahitlik yaparak itiraf ettikleri Allah-u Azze ve Celle'nin Rabb'lığıdır. Bu ayetin umum sihasında yine umum insanları muhafaz eder mahiyette7:18bir ifade kullanması, Allah-u Azze ve Celle'nin bütün insanların umumun birbirinden farkı olmadan muhatap oldukları, mesul oldukları, yerine getirmekle yükümlü oldukları meseleyi seçtiğini ve bununla sorumlu tuttuğunu gösterir. Bu ise az önce de ifade ettiğimiz gibi, umum insanlar daha Adem aleyhisselamın sulbinde,7:47belindeyken ruhlar aleminde Allah-u Azze ve Celle onları Adem'in belinden çıkararak karşısında dikip onlara ben sizin Rabbiniz değil miyim diye soru şeklinde bir hitapta bulunmuştur. Onlar da tabiatlarının fıtraflarının gereği kendi aleyhlerinde itiraf mahiyetinde bir şahitlikte bulunurlar. Derler ki evet8:17Sen bizim Rabbimizsin. Biz buna şahitlik ederiz. Allah-u Teala bu hitabın akabinde kendi aleyhlerinde insanları şahit tutmanın yani neden şahit tuttuğunun sebebini devamında şöyle anlatır. Yarın kıyamet gününde biz bundan gafildik.8:46bilmiyorduk. Binaenaleyh bizim sorumlu tutulmamız mevzubahis değil gibi bir itirazda bulunmamaları içindir. Veyahut ayetin devamında buyurulduğu gibi Yani veyahut9:15Bizden evvel babalarımız bu ahdi, bu misaki bozmuşlardır. Yani Allah'ın Rabb'liğinde Allah'a ortak koşmuşlardır. Onların bu ahdi bozmalarına binaen biz arkalarından gelen bir nesil olarak onlardaki bulduğumuzu ele aldık. Din olarak onu yaşamaya başladık. Onların bu hatalarına binaen onlar sebebiyle düştüğümüz bu hataya sebep bizi helak mı edersin?9:45Yani bize azap mı edersin diye bir itirazda bulunmamaları içindir. Bu ayet-i kerimenin daha ileride bulunan seviyesinde meseleyi ele almadan önce Allah-u Azze ve Celle'nin umum insanları yarattığı gaye olarak ele aldığı başka bir ayet-i kerimede Allah-u Azze ve Celle şöyle buyuruyor.10:14وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونَ Ben cinleri ve insanları ancak bana ibadet etsinler diye yarattım buyurur. Bu ayeti kerime insanoğlunun dünyaya geliş, yaratılış, varoluş sebebini, gayesini anlatan tek ayeti kerimedir. Bu insanın yaratılış gayesini ifade eden tek ayet-i kerime.10:43olması hasebiyle gaye olarak da bütün insanların hedefi haline gelmiştir. Bununla şunu kast ediyoruz. Burada ibadet kelimesini ilmihal yönüyle ele almadan önce ibadeti düşünce noktasından ele alırsak, düşünce noktasından ifadesini ben başkalarının kullandığı ifadeleri kullanmama kastıyla bunu ele alıyorum.11:11Yani onların ifadesiyle eğer ibarelendirmek istersek, ibadetin felsefi yönünü demem gerekir ki, beni ifade ettiği maksadının dışına çıkar. Biz ibadeti düşünce yönüyle ele alma diye bunu ifade ediyoruz. Sadece bir kelimede farklılık değil, ifadede de farklılık olduğunu az sonra izah ederken anlayacaksınız. Allah Azze ve Celle'nin biz insanları sadece ve sadece11:40ibadet, kulluk için yarattık derken bu insanoğlunun gaye olarak bunun için yaratıldığını, var olarak hayatının tamamen buna programlandığını ifade etmektedir. Bunu daha güzel bir şekilde serdedebilmek için şöyle izah ederiz. Önce ibadet kelimesinin Arap dilinde ifade ettiği manayı12:09el almamız lazım ki, adede kelimesi boyun eğdi, sevdi, güvendi, korktu, yardım istedi, birisine saygı duymak ifadelerinin içinde derceden bir kelimedir. Onun için ibadet kelimesi insanın sözlü, fiili, düşünce, kalpten itikadi olarak her şeyini12:39ihata eden bir mana ifade eder. Bu da gösteriyor ki insan her yönüyle ibadet eden Allah'a kul olma mecburiyetinde olan bir mahluktur. İstese, istese, istemese bu nizamın haricine çıkması mümkün olmuyor. Allah Azze ve Celle'nin hisler olarak insanı tecihiz etmesi, hislere dönük insanda tasarrufu bulunan13:08hareketlerin veyahut insanı şuniline alan her türlü hareketin ifade ettiği manayı şöyle buluruz bunda. İnsanoğlu her halükarda kuldur. Kulluk çerçevesinin mefhumunun dışına çıkması mümkün değildir. Bu yönünü eğer şer'i tarafına bakarak yani imhal yönüne bakarak düşünce yönüyle anlatırsak insanın hayatında basit, fıtri sayılan13:38hareketlerinden birisi yemedir. Bu yeme eylemi her insanın, her ırktan insanın, her yaştan insanın tabi olarak hayatının bir parçası olarak eyleme dökme mecburiyetinde olduğu bir şeydir. İnsan yer. Bu bizim ifade ettiğimiz ibadetin düşünce noktası dediğimiz mevzuda yeme bir ibadettir. İnsanoğlu yiyecektir. Yalnız insanoğlu yerken,14:08Eğer şer'i bir nizama uyarak Allah'ın helal ettikleriyle iktifa eder, haram ettiklerinden sakınırsa, insanoğlu bu ibadetinde ilah olarak Allah'ı seçen bir kul olur. Eğer böyle bir nizama tabi olmaz, rastgele haram helal ayırt etmeden, haramları irtikad eder mahiyette yerse, bu insan yine kuldur ama burada ilahını,14:37kulluk eylemini takdim ettiği şeytanın kulu olmuştur. Bu ifadeyle bulunan maksat şudur ki, insanoğlu ibadet eylemini harekete getirirken zorlandığı bir şey yoktur. Zira Allah'ın emir ve nehilerine muhatap olan bütün duyguları bu meyanda, bu istikamette birer ibadet sergiler. Allah'ın insandan talep etmiş olduğu,15:07Bu eylemini, ibadet eylemini gündeme getirirken ilahını seçme, tercih hakkını vermesidir. Bu mevzuda Allah Resulünden gelen şair meselelerde ifadesini bulduğu izahlardan bir kaçını şöyle zikredebiliriz. Bir gün Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bir hadis-i şerifinde diyor ki sizin ailelerinizle nasibi15:36zevciyeniz dahi ibadettir. Yani kulluktur. Sahabelerden birisi bu mevzunun ifade tarzı şekli karşısında takındığı garip tavrı sergiliyerek diyor ki ey Allah'ın Resulü insanın şehri arzularını tatmine çalışması nasıl bir kulluk eylemi olabilir ki? Yani nasıl ibadet olur diyor. Allah Resulü de senin bunu haram yoldan tatmine çalışman.16:06Nasıl? Haramdır diyor. Allah'tan gayrına bir kulluktur. Binaenaleyh Allah'ın helal kıldığı bir yolla tatmine çalışman yani ibadettir. Allah razı ve celli kulluktur demek istiyor. Bu gösteriyor ki her insanın tabiatında bu eylem vardır. Bunu helal noktada telafiye çalışır ise seçtiği ilahı Allah olur. Eğer16:34haram yoldan telafi etmeye çalışırsa ilahı burada şeytan olur. Bu da gösterir ki insan istese de istemese de bir kulluk eylemi içerisinden kendisini kurtaramıyor. Bütün müşkilat ilahını seçme eylemindedir. Yine bu mevzu ile alakalı bizim ifade kazandırdığımız bir söz vardır ki tek bir ilaha kulluktan sarf-ı nazar eden insan uzak duran insan17:03Zannetmesin ki Allah'a kulluk yapmıyorum diyerek bir başkasına da kulluktan beriyim, uzağım yani kulluk yapmamaktayım diyemez. Allah ya Allah'a kulluk yapmaktadır ya da Allah'tan gayrına kulluk yapma mecburiyetindedir. Bu çerçevenin dışına çıkamaz. Nasıl ki ilk mevzunun başlarında ifade ettiğim nakilde de söylediğim gibi insan yiyecektir. Öyle veya böyle.17:33Sadece insanın burada kendisine düşen tercihi ilahını seçmektir. Haram yerse şeytana ilah kabul eder. Eğer helalla yetinir ise Allah'a kulluk etmiştir. Başka bir şekliyle izah ederken bunu biz diyoruz ki tek bir ilaha kul olmaktan yükselen insan birçok ilaha kul olma mecburiyetinde kalır. Bir tek ilah dediğimiz hak olan Allah'a kul olmada18:00az önceki saymış olduğumuz ibadet eylemini gündeme getiren hasrelerimizi tek bir ilahın kulluğunda verceklik toplamak mümkündür. Yani seversek Allah'ı, korkarsak yine ondan, güvenirsek ona, yardım istersek ondan, eğer saygı duyarsak Allah içindir. Ve bunun aksi olursa, yani tek hak olan Allah'a,18:27kulluktan uzak durursak bu ibadet eyleminde menşe kabul edilen bu hislerimizi bir tek ilahın kulluğunda toplamak mümkün olmamaktadır. Yani insan korkarsa Allah'tan gayrından ne kadar şerrinden sakındığı kendisine zarar verecek mülgüt var ise onların hepsinden korkar ve ilahı18:54bu mevzuda bir değil birkaç tane olur. Yine eğer sevgiyle bir ibadet eylemini gündeme getirirse korktuğu şeyi Allah'tan gayrı korkuda ilah edindiği ilahı olan şeyi sevmesi mümkün değildir. Severken bir başka şeyi sevecektir. Bu para olabilir, ev olabilir, kadın olabilir, daha başka şeyler de olabilir. Bu mevzuda sevgide de ilahı başka olacaktır. Bu sefer19:23Eğer bir buz etme mevzu bahis olursa veyahut saygı duyma mevzu bahis olursa bu ibadet eylemi nedeni hasletlerin başka başka ilahlara sarf etme mecburiyetinde kalacak. Böylelikle her duygunun ibadet eylemini gündeme getirirken başka bir ilahı olacaktır. Geçmiş günlerdeki çok ilahlılık mefhumu da bundan kaynaklanmaktadır.19:53Yunan tarihini tanıyanlar bilir ki, aşk tanrısı, bereket tanrısı, savaş tanrısı diye kur olarak sözlü, düşünce, amelü, eyleme koydukları her şeyin, ki bunlar bizim için kulluk eyleminin birer cüzdüdür, hepsinde birer başka başka ilah var.20:14seçme mecburiyetinde kalmışlardır. Biz ibadeti bu denli ele alırsak, bu da gösteriyor ki eğer ilahımızı seçerken bir tek ilahı seçebiliyorsak, hak olan ilahı seçebiliyorsak, düşünce olarak kalpten, söz olarak dilimizden, amel olarak azalarımızdan şerbedilen, sudur eden her şey ibadet eylemi içerisinde Allah'a ibadet eylemi içerisinde değer bulacaktır. Zira Allah20:44bizi yarattığı bu gayenin yaşadığımız müddetçe, hayatımızı idame ettirdiğimiz müddetçe, her lahzada, her saniyede bu kulluk eylemi içerisinde olmamızı istemiştir. Zira ayet-i kerimede Allah, وَعَبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِيمِ Yani ölüm sana kavuşana kadar kulluğa devam et diyor.21:08Bu eylem ölünceye kadar devam eder. Ki insanın var olan bir mahluk olarak değer ölçüsü, değer bulduğu tek şey yine bu ibadet eylemidir. Yani ilah olarak ibadetini takdim ettiği kuvvete, kudrete binaenidir. Ayet-i kerimede buyuruyor ki, Eğer sizin ibadetiniz olmazsa,21:37Sizin ne değeriniz var? Allah sizi ne yapsın? Eğer ibadet etmezseniz sizin bir değeriniz yoktur. Allah sizi ne yapacaktır? Binaenaleyh bizim değer ölçümüz, bizim kadrimiz ancak kulluğumuz nispetindedir. Tek ilah Allah'a takdim edemiyorsak kulluğu mücerred bir edadan kastetmiyorum. Zira mücerred bir eda her haliyle insanda vardır. Kulluğu edada22:08okuyu takdim ettiğimiz ilah tek ilah ise ancak kadrimiz, değerimiz bununla ölçülmektedir. Zira Allah bunu ifade eden bir sözünde buyuruyor ki Bir insanı kıvam bulmuş yani her şeyin olgunluğunu temsil edecek bir güzellikte yarattır diyor. Sonra22:36bu güzelliğe, terakkiye müsait olan insan istidabı, aksiyle onu aşağıların aşağısına attık diyor. İnsan bu ibadet eyleminde, ibadetini takdim ettiği ilahının tevcih, yani yönelişi nispetinde bir terakkiye, yükselmeye, bir tedemniye ve alçalmaya muhataptır. Bunu başka türlü ifade eden bir ayette de Allah buyuruyor ki, eğer tedemniye yönelmiş,23:06tek ilahe kulluğunu takdim etmekten uzak, birçok ilah edimine mecburiyetinde kalan insan için, onlar hayvandan daha aşağıdır diyor. Yani bu kulluğu eda etmede, ilah seçiminde hata eden, Allah'tan gayrı ilah seçen bir insanın, böylelikle tedennisi, aşağıya doğru seviye kaybetmesi, derece kaybetmesi, insanı,23:34normal tabiatı üzere yaratılmış. O haliyle onun da Allah'a kulluk eda etmesi gayret makul böyle ifade ediliyor. Ama ondan aşağı yani hayvandan aşağı bir seviye kesbeder duruma düşer. Biz bunu ibadetin düşünce yönünü insanın ibadet hasletlerini eyleme dönüştürdüğü noktada sahip olması gerektiği ölçüleri anlamada gündeme getiriyoruz. Değilse ibadetin biz24:03bu yönüyle gündeme getirip imanın biraz cüz'i halinde takdim etmeyi eğer gündeme getirecek olursak bu mevzudaki ifade tarzımız değişiyor. O da ayetin güncelliği demeyeyim Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellemin hasreten yollanıldığı yani tebliğine davetine ilk başladığı Mekkeli müşriklerin ortamında inen bu tip ayetlerin24:31o topluma dönük bulduğu manayı ele almamız gerekir. Ve bu yani وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَابُدُونَ Ben insanları, cinleri ve insanları sadece Allah'a kulluk etsinler diye yarattım ayetinin indiği ortamda bu ayete dönük izah mahiyetinde gelen sair ayetlerin yine gelişi o ortam olması hasebiyle önce24:58İbadet edin. Bunun için yaratıldınız. Ölünceye kadar bununla meşgul olma mecburiyetindesiniz. Sizin insan olarak değer muhafazanız bile ancak bununlandır diye bu ayetlerin hitap ettiği toplumun dini yapısını, dini yönünü tanımamız gerekir. Bilindiği gibi eğer Kur'an ve sünnetle Mekkelilerin, Allah Resulünün ilk davetine muhatap olan o insanları25:26Tanıyacak olursak, Kur'an'ın ifadesiyle o insanlar Allah'ın yaratıcıları, razıkları, malik-ül mülk sahipleri, öldüren ve yaşatan muhir-ül mühit, kainattaki bütün mevcudatın, hacatını, ihtiyacını anında tedarik eden müdebbir-ül emr olduğuna inanıyorlardı. Bunu ifade eden ayet-i kerimeler Kur'an'da çokça gelmektedir. Bunlardan birisi, Allah buyuruyor ki,25:55Eğer onlara kendilerini kimin yarattığını sorsan elbette Allah diyeceklerdir diyor. Mekkeliler kendilerini kimin yarattığını biliyorlardı, itiraf ediyorlardı. Yalnız Mekkelilerin bu itirafları veyahut bu itirafı yaptıran bu gibi sualin onlara tevcihin,26:21bu yönde bir müşkülatları olduğundan değildir. Bu şöyle, Kur'an'ın umum seyrine bakacak olursanız, yollanmış oldukları ümmetlerde karşılaştıkları müşkülatların seyrine bakarsanız, umum peygamberlerin daveti, uluhiyet tevhidi merkezlidir. Nuh aleyhisselamın, İsa aleyhisselamın, Peygamber aleyhisselatü vesselamın ve buna benzer faillerinin davetleri uluhiyet tevhidine merkezlidir. Ama,26:49Bunun içinde İbrahim aleyhisselam, Musa aleyhisselam gibi rububiyet tevhidi merkezli davetleri olan peygamberler de vardır. Her ne kadar peygamberlerin davetlerinin kısma azamı ulubiyet tevhidi merkezli de olsa hepsinde rububiyet tevhidi merkezli bir hatırlatma vardır. Aynen az önceki fikrettiğim ayet gibi. Mekkelilerin rububiyetle hiçbir müşkilatları olmamasına rağmen27:18Allah onlara rububiyet tevhidinde mevzusu geçen, rububiyet tevhidi merkezinde bazı hatırlatmalarda bulunuyor. Soranlara Rablarının kim olduğunu Allah diyecekler diyor. Başka bir ayet-i kerimede,27:47Muhammed onlara sor. Gökten yağmuru yağdırıp, yerden binlerce nimetiyle rızıklandıran kim? Yani razıkları yediren, içiren, doyuran kim? Kulak ve göz nimetinin sahibi Malik-ül Mülk kim? Ölüden diriden ölüyü çıkaran Nuh-ül Mümit kim? Kainattaki mevcut bütün mahlukatın harcatını anında tedbir eden Müdebbir-ül Emr kim? Sor bunları. Ama yine diyeceklerdir ki Allah,28:17Sen de hemen akabinde söyle, peki bunların tek bir Allah olduğunu bildiğiniz halde yine de mi ona ortak koşmaktan sakınmazsınız, korkmaz mısınız diyor. Bu ayetler gösteriyor ki Mekkeliler bizim toplumumuzun umurman tanıdığı veyahut izah ettiği gibi Allah'ı inkar eden bir topluluk değildi. Bilakis Allah'ın yaratıcı olduğunu, razık olduğunu, malik-i mülk olduğunu.28:46mühimmit olduğunu, müdebbir-ül emr olduğunu bilen, itiraf eden bir topluluktu. Bizdeki telakki ölçüsünü gündeme getirecek olursak, Allah yaratıcındır diyen, razıkındır diyen insanları biz mümin olarak kabul ederiz. Bundan da ötemek geliyor bu inançlarının yanında, Allah'a bazı ibadet şekilleriyle de kulluk vazifesini yerine getirmeye çalışıyorlardı. Aynen namaz,29:15oruç gibi, haç yapma, adak adana, itikafta kalma, ömre gibi ibadetleri de yerine getiriyorlardı. Mecitler yapma gibi ibadetlerin de gündeme gelmesi mevzu bahisidir. Bu da gösteriyor ki Allah Resulü'nün bir tek Allah'a kullar davet ettiği, yaratılış gayesini hatırlattığı bu insanlar şu ölçüler içerisinde bizim belki zamanımızda Allah'ın kuluyum deyip,29:43Allah'a kulluk vazifesini eda etmeye çalışan birçok insandan daha iyiydiler. Yani daha kaliteli müminler idiler. Peki bu kadar yani inanan bu kadar ibadet çeşitleriyle Allah'a kulluk vazifesini eda etmeye çalışan bu insanların müşrik diye itham edilmeleri vasf edilmelerinin sebebi nedendi? Bildiğiniz gibi Kur'an-ı Kerim'de30:11Mekkelilere Allah müşrik yani Allah'a ortak koşanlar diye hitap ediyor. Bu meyanda Mekkelilere gelen ayetlerden bir başkası da Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet edin diyor. Bunu mücerred yani emsallerinden soyutlanmış bir halde anlamağa kalkarsak Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmadan ibadet edin yani30:40ibadet etmeyen bir topluma ibadeti emreder manasını taşımaktadır. Halbuki az önceki izahında Mekkeliler Allah'a inanan, birçok ibadet şekliyle Allah'a kulluk vazifesini eda etmeye çalışan topluluktu. Öyleyse bu ayete verdiğimiz bu mana yerini bulmamaktadır. Öyleyse ayete şöyle bir mana verme mecburiyetinde kalırız. Mademki Mekkeller ibadet ediyordu,31:09Allah ibadet ettikleri halde bu tip bir ibadeti emretmiyor. İbadet edin edin ama Allah'a ortak koşulmadık bir ibadetle. Yani Mekkelilerin bu ayetin ifadesindeki bulduğu müşkilatları Allah'a şirksiz bir ibadet edin. Şu ibadetini bir göçersiz kılan şirkten uzak durun manasını taşır. Öyleyse insanoğlunun gayesinin ibadet olduğunu anlatan ayet ile31:38Bu ayeti ele aldığımızda ilk baştan İbn-i Abbas'ın verdiği manayı da düşünürsek orada O'budu Rabbakum ifadesinde yani Allah'ı birleyin dediğini nakletmiştik. İşte bu iki ayetlerinde almış olduğumuz netice ey insanlar sizi ve sizden öncekileri de yaratan Rabbınıza kulluk edin sözü onu birleyin veyahut sizin yaratılış gayeniz.32:07Allah'ı mücerred bir ibadet değildir. Namaz, oruç, zekat veyahut fıtratınız gereği, tabiatınız, yaratılışınız gereği, tatbikinde mecbur olduğunuz fiillerin tekrar bir edası ifa etme değil. Edasını ifa etme değildir. Bilakis bunları takdim ettiğiniz ilahı birlemenizdir. Allah'a kul olmanızdır diye bu ayeti kerimeyi şöyle32:38izah etme mecburiyetinde kalırız. Dik cinleri ve insanları ancak bizi birleşimler diye yarattık ifadesini kullanma mecburiyetinde kalırız. Bu ayeti böyle Türkçe'ye tercüme etme mecburiyetinde kalırız. Bu da gösteriyor ki Mekkelilerin o anki halleriyle incelendiğinde Mekkeliler Müslüman olmazdan evvelden Müslüman olduktan sonraki tatbik ettikleri ibadetleri yapıyorlardı.33:08Demek ki Müslüman olduktan sonra da bazı tahrif edilip, tahsih edilmiş yönleriyle bu ibadeti gündeme getiriyorlardı. Allah Resulü'nün buyurduğu gibi Arafat'ta diyor ki sahabelere, müşrikler Arafat'tan, Müzdelife'ye güneş atmadan evvel inerler, biz ise güneş battıktan sonra diyor. Yani daha evvel var olan haç ibadetini Müslüman olduktan sonra da devam ediyor.33:36Eda'ya devam ediyor. Yalnız Mekkelilerin devrinde tahrif edilen yerlerini veya Allah'ın değiştirilmesi istediği meseleleri değiştirerek ele alıyorlardı. Burada bizim gündeme getirme mecburiyetinde olduğumuz Mekkelilerin itham edilme, Allah'tan gayrını ona ortak edilme, şirk koşma eyleminin hangi boyutta, hangi geçimlerle34:05ne şekilde meydana geldiğini bilmektir. Mekkelilerin Allah'tan gayrına ibadetleri, Allah'a ortak koşma eylemi Lab, Menab, Uzza, Ubel gibi bizim dilimizde put dediğimiz nesnelerle meydana geldiğini düşünüyoruz. Aslında bu tipte Allah'a ortak koşulan varlıkların put kelimesiyle ifade edilmesi arızalı bir ifadedir. Çünkü put denildiği zaman dilimizde34:34taştan, ağaçtan yontulmuş, önünde rüku ve secde edilen ilahlar düşünülmektedir. Halbuki Lat, Nanak, Oza, Ube bunlar Mekkelilerin dedeleri zamanında Taif mıntıkasında yaşamış, kerem sahibi insanlar. Hatta Bukhari İbn Abbas'ın Bukhari'deki naklettiği bir eserde Lat diyor, Taif'te yaşayan, Taif kayalıklarında yaşayan.35:03malumluk sahibi ve kazanlarla yemek kaynatarak gelip giden yolculara ikram eden başka bir rivayette hac mevsimi hacılara ikramda bulunan birisiydi diyor. O böyle menaktan bahşederken Mekke ile Medine yolu arasında bir hurmaların içinde mebhum Mekkelilerin öyle inandığı iki veli kadındı diyor. Mekke'nin fethinden sonra Nefeyli Sümeyl Kubra'da naklettiği üzere35:31Allah Resulü Halid bin Veli'de burayı yıktırmıştır. Hatta onlarla ibadet ilişkileri içerisine girmiştir ki, Menat ile Ubel'in Allah'a ortak koşulduğu yerler şöyle gündeme gelir. Mekkeliler ve Araplar, Mekke'nin dışından hacca gelen Araplar, Menat ile Ubel'in kadrini ziyaret etmeden hareme gelip, me'en safa ile mer varasını sağ etmenin günahı,36:00haclarının, ibadet ömürlerini ve haclarının noksan olduğunu itikad ediyorlardı. Buna binaen, aynen üstündeki gelen Ayşe validemizden bir rıgayette dediği gibi, bu ayetin şu şekilde inmesine sebep bir olay olmuştur.36:27Allah şiarlarından, düsturlarından bir düsturdu. Namat ile ubelin, ben el-Kalse'yi söylüyorum, kabirlerini ziyaret etmeden buraya gelip sağ etmeniz size bir kadar günah değildir diyor. Bu zamanımızda da birçok insandan göze çarpan film olarak aksetmektedir. Falana uğramadan, filan yere uğramadan hacca gitmek o kişinin, haccının yarım olduğu hükmünü getiriyor. Latin uzcanın ise Allah ile36:56kul arasında kulu affettirmede, bağışlamada, Allah'a daha çok yakın kılmada, vesile ve şefaki edindikleri gündeme gelmektedir. Kur'an-ı Kerim'in ifade ettiği ayetlerle. Hatta Allah-u Teala neden bunları tapıyorsunuz diye bir ithamda bulununca Mekkeliler diyorlar ki, مَنَ عَبُدُهُمْ اِلَّا لِيُقَرِّبُونَ اِلَى اللّٰهِ زُلْفًا Bizim bunları37:25vasıtalar edinmemiz Allah'a bizi daha çok yaklaştırmaları içindir diyor. Burada farkına verdiyseniz iki kere ibadet kelimesini Türkçe'de bulduğu anlam ile naklettim. Allah kendisi ile aralarında yani kulun kendisi ile arasında vasıta şefaatçi edinmesini kendisinden başkasına kulluk37:50İbadet olarak taksif ediyor. Neden benden başkasına ibadet ediyorsunuz veya başkalarına ibadet ediyorsunuz derken, neden benimle kendi aramızda benim meşru kılmadığım vesileler ve vasıtalar ediniyorsunuz diyor. Bu Ubel ile Menat'ın, Lat ile Uzzam'ın hakkındaki varid olan ayet ve hadisleri sıraladıktan sonra çıkan mana şey oluyor. Mekkelilerin Allah'tan gayrına ibadet eden müşrikler,38:19Allah'a ortak kılan insanlar olarak tavsif edilmesi, gördüğünüz gibi Allah ile kendi aralarında vasıta edilmeleri, birilerinin ibadetin tamamında onların kabirlerini ziyaret edilmesi gerektiğini inanmaları, başka bir ifade ile haramı helal etmeleri, aynen Mekkelilerin, Mekke ehlinin Kabe'yi tavaf ederken çırılçıplak tavaf etmeleri, biz Mekke ehliyiz, bu güzel.38:48mübahtır demeleri, haram ayları istedikleri gibi ileriye, geriye alabilmeleri bu üç müşkilatın haricinde Mekkelilerin ahım şahım böyle yani töhmet altında bırakacak onları töhmet altında bırakacak bir cümleleri yoktur. Topu topu Mekkelilerin müşkilatı Allah ile kendi aralarında vesile şefaatçi edinmeleri, kabirlerini ziyaretle ibadetlerin tam olacağı düşüncesi ve bir de39:17Allah'ın haram kıldığını helal kılmalarıdır. Bu müşkilattan öte Mekkelilerin başka hiçbir müşkilatı yoktu. Bu mevanda biz Mekkelilerin müşkilatını zamanımızdaki inandım diyenlerin müşkilatlarıyla karşılaştıracak olursak Mekkelilerin pisliklerinden daha şiddetli bir pislikle karşılaşmamız söz konusu olur. Bunu da anlatırken alimlerden birisi şöyle bir ifade kullanıyor.39:46Zamanımız müşriklerin şirki Mekkeli müşriklerin şirkinden daha pistir diyor. Buna da misal şunu veriyor. Mekkeliler rahat ve huzur içerisinde Allah'a ortak koşuyorlardı. Ama Ankabut suresinde zikrettiği gibi onlar gemiye binip denize açıldıklarında fırtınaya yakalanınca evet Rabbim senden başka bizi kurtaracak yok diye ihlasla ona yönelirlerdi diyor. Ama biz onları40:16kurtarıp sahile çıkardık mı yine eski ortak koşmalarına devam ediyorlar diyor. Müşkülatı ortak koşmaktan da öte eğer şirki bulduğu mana ile ele alırsanız imanla beraber vuku bulan bir müşkülattır. Yani iman ile beraber vuku bulan bir müşkülattır. Bu da çok cüz'i yerlerdedir. Fakat40:43zamanımızın hasreten tasavvuf eğilimin gündeme getirdiği bazı büyük zatların Kutbul Akdat dedikleri velilerin kainatın tasarrufunda Allah'ın dünyadaki vekilleri hakim kıldığı halifeleri şeklinde dahi ele alındığı görünmektedir. Bu şirkten daha öte ilhada da giden müşkilatlar taşımaktadır. Böylelikle Mekkelilerin uluhiyetin haricinde41:11Yani Allah Azze ve Celle'nin uluhiyet tevhidi haricinde tek ahımsağın müşkilatı yoktu. İsim ve sıfatlarda Rahman isminin haricinde hiçbir müşkilatları yoktu. Rububiyette ise hiçbir müşkilatları göze çarpmamaktadır. Tamamen müşkilatları uluhiyet tevhidine münhasırdır. Zannedersem bu mevzunun bu kadar işlenmesi yeter. Eğer buna dönük41:41sormanız gereken bir şeyler var ise sorabilirsiniz. Bilmiyorum ifadelerimde ben biraz zorluk çektim. Rahatsız olduğum için bir de yorgunluk var. Daha fazla izah edilmesini istediğiniz bir yer var ise onu bana soru şeklinde getirebilirsiniz. İman ettim diyen bir hanım başörtüsü örtmüyorsa bunun hükmü nedir? Başörtüsü imani bir mevzumudur. Ameli bir mevzumudur. Şimdi iman42:09meselesi bugün bizim sohbetimizin birisinin mevzusuydu. Eğer oradaki banttan tedarik eden orayı dinlerseniz bu sorunun cevabını oraya bina ederek ben ele alayım. İman müsemması olan bir eylemdir. Biz bütün isimleri müsemması ile tarif ederiz. Müsemmasız bir ismin düşünülmesi mevzu da iş değildir. Yalnız başörtüsü iman isminin müsemmasının neresinde olduğunu onu42:38tanıyan, o kişiyi bilen veyahut o kişinin kendisinin bunu takdir etmesi gerekir. Başörtüsü Yunani bir mevzudur, İslam'dandır ama başörtüsüne gelene kadar bundan daha önemli meseleleri halletmiş. Eğer sıra başörtüsüne gelmiş ise o an onun zorunlu bir şekilde buna itaat etmesi, eyleme getirmesi.43:05dökmesi gerekir. Tabi başörtüsünü şu yaşamış olduğu toplumda artık ne kadar alakası varsa içli dışlı olmuşluğu hesaba katılırsa başörtüsünü tatbik etme insanı daha zorlayan bir meseledir. Yalnız bu başörtü meselesi Allah Azze ve Celle'nin bir hükmü olarak içtimai yönden yani sosyal yönden kişilere değer kazandıran bir malzeme olarak gündeme gelir. Bir şahsiyet43:34özellik kazandıran bir malzemedir. Ben bunun bu yönünü ele almıyorum. Başörtüsü kadına değer kazandıran, hissetini koruyan, kendisine saygınlık getiren bir şeydir ki, yalnız başörtüsünü neden tatbik ettiğini, neden bu mevzuda itaat etmesi gerektiğini Allah'a itaati, Resulüne itaati idrak eden birisi olduktan sonra anlaması mümkündür. Hazreti Ömer'in44:02bir hadis, bir sözünde buyurduğu gibi Medine'de içki haram edilince eğer diyor içki Mekke devrinde haram edilmiş olsa idi zannedersem insanların çoğu bu emre inkiyat yani teslimiyet göstermezdi diyor. Ama iman meselesi gönüllere yerleşip tevhid meyvesini vermeye başladıktan sonra Allah emretti, Resulü emretti sözünün mahiyetini almayınca44:31Nasıl ki Medine'de içki yasaklanınca, o gün Medine sokaklarında içki attı. Elinde kâsisi bulunan, bunu da içeyim de ondan sonra bunu bırakayım demedi, kâsilerini dahi yere attılar. Zamanımızda Allah'a inandığını söyleyen birçok insan, içki içerken görüldüğünde, Allah'tan korkmuyor musun, sakın içki içme denildiğinde, ya daha zamanı vardır, vakti vardır.44:58diyerek elindeki kaseyi yudumlamakla meşgul olur. Bu da gösterir ki tevhitte, insanların Allah'a ve Resulüne itaatte, teslimiyette inkıyat yani if'an kazanmadıkları gerçeği ortaya çıkar. Binaenaleyh örtü hemen illa iman mevzunu anlamamış, bu mevzuda terakki etmemiş, gönlüne bunun gerçeklerini yatıştırmayan birisi için45:24hemen gündeme getirilmesi gereken bir mesele değildir.مکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔