♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersآڈیوРиёзус-солиҳин дарслари Қуръонни тез-тез ўқиб туриш ва уни унутиб қўйишдан огоҳлантириш бобиadmin·3 views·5 months agoДарсда Имом Нававийнинг Риёзус-солиҳийн китобларининг Қуръонни тез-тез ўқиб туриш ва уни унутиб қўйишдан огоҳлантириш бобида келган ҳадислар шарҳланиб ва ворид бўлган ҳадисларга оид баъзи бир масалалар баён қилинади. By: Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдураҳмон Насафий Source: IslamHouse.com · Шамсуддин Дарғомий, Абу Абдураҳмон Насафий#Audio#IslamHouse#Абу Абдураҳмон Насафий#Шамсуддин Дарғомийمکمل متنbeta▸خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔0:00بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين نبينا محمد وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين أما بعد باب الأمر بتعهد القرآن والتحذير من تعريضه للنسيان قرآن كرمنا0:36Tistiz uqub, takrallab turishkebu yurish wa unatubqu yushtan a'gohlan turishba'ba. An abimusa radiyallahu anhu, an innabiyi sallallahu alayhi wa sallam qal, ta'ahadu hadhal quran, fawalladhi nafs muhammadin biyadih, lahu ashaddu tafallutan minal ibilifi uquliha. Muttafaqun alayh. Abumusa lashari,1:11Raziyallahu anhu ruwayat qilishlari cha, Paygambar sallallahu alayhi wa sallam, Qur'an na daim tilawat qilib, tekrarlab turinlar, janim qolida bulgan zatka qasam ki, u tuya arqanadan yechilib ki tshirenkura, tizraq yaddenkotarlada digan ikenlar. Muttafaqun alay. Wa anibni umara raziyallahu anhumar,1:43Anna Rasool Allahi sallallahu alayhi wa sallam qal innama mathalu sahibi al-Qur'an kamathali al-Iblil mu'aqqalah. In aahada alayha amsakaha wa in atlaqaha zahabat. Muttafaqun alayhi. Abdullah ibn Umar raziyallahu anhuma ruwayat Qrishlarcha. Ayganbar sallallahu alayhi wa sallam. Qur'an sahiba khud.2:14Igese tez-tez xabar alib tursa, uxlab qaladigan, bosh quyubibarsa, kitib qaladigan, sirt maqlangan, tuyaga ux shayda dedilar. Muhtaram wa aziz bradarlar, qaysi birimizga Allah ta'ala Quran uqib, unu yad alishni nasib itgan bulsa, bu nimatni shukrini qilib,2:47Unu vaxti-vaxti bilan takirallab turusumuz gerak bolarikan. Chunki Quran-ı Kerim, payganbarimiz sallallahu aleyhi wa sallam qasam itib ayitkallaridik, tesis-tis xabar alib turulsa, bağlıq li gece khala digan, buş qoyubi varilsa, yechilib, qoçib kita digan, bağlıq tuya goxshayib. Chunki tuya, adatda imkan tapilisa, yechilib, qoçib gecike harakat qiladib.3:18undan tez-tez xabar alib, boqlab turulmasa, yechilib, paqib kitadi. Sunindik, Qur'anini yadlagan kishi ham, onu tez-tez dars qilib takrarlab turmasa, yadudan kutarlib kitadi, bibi ibn-i hajar rahimahullah. Ibn-i battal rahimahullah isa, bu hadis iki ayatga muafiq geladi. Biri, Allah ta'al anin, zira,3:51biz sizgə ağır sözünü, Qur'anını tşirəcəkmiz, digən ayatı bulsa, ikincisi, dər haqiqat, biz Qur'anını zikir, iflatma alışı üçün asanxılıb qoyduk, digən ayatı dur. Kim tez-tez uqub takrarılab dursa, unu asanxiladi, kim undan yüz uqırsa, yodudan kutarlib kitadi, didilar. Şinin üçün, hər künü,4:221, ya 2, ya 3 para uxishni uzimizgi vazife qilib olsak, unu 1 ay, ya yarim ay, ya 10 kunda xatim qilamiz. Gu isa unu yadimizdan chitmasliyeye sebab boladi. Halbuki, Quranini bi parva tashlap koyub unu qishlikden agahlan terish barasda, bir micha hadislar gelgen. Quranini takrarlab turish fakat unu uxish imaz,4:54walke unga amal qilishni ham ozi chiga aladi. Chunki bir narsagi amal qilish unu yadda qalishga sabab boladi. Sho sababli bazo ulamalar, algan ilmini unga amal qilish bilan baqalab koy digan ikan. Yana, shunu ham islatib otishkirek ki, Quranini oqidigan kisha, shoshmastan, tafakkur qilib okishkirek. Unu bazo harflari qishub qaladigan tarzda tez okumaslik kirek.5:28Çünki bəzi hərflər tüşib qolsa, Allah Ta'alanin kelamini uzgertirib qoyishi munkun. Çünki bəzi hərflər tüşib qolsa, Allah Ta'alanin kelamini uzgertirib qoyishi munkun. Amma hərfləri tüşmədiyən tarzda tezi okulsa, unin ziyani yok. Allah Azza wa Jalladan, bərçəmizni Quran ahlidan qolib, unu kiçayi okundu istilawat qolib.5:57Unga amal qiladi gan baxli insallardan qilishi nisurab, dualar qilb qolams. Babu istihbabi tahsini ssoti bil Qur'an, wa talabil qira'ati min hasani ssoti wal istimai lahab. Qur'anna xush awaz bulan uqish, xush awaz kishidan qira'at talab qilish, wa unga qilaq tutub ishtish mustahablige haqibagi bab.6:30Abū Hurayra7:00radhiyallahu anhu ruwayat qilib. Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam, Allah ta'ala, birar mersani, Qur'anni awazini belant kutarib, xush awaz bilen xirgayi qilayatgan, peygambani tinglegen, chalik tinglemegen, digerlarine istindigdilar. Muttafaqun aleyh. Qur'anni çırayli awazda okish, mustahab amallardan beri bulib,7:33u iki qisimga bulinadi. Birincisi, Qur'anini, anı qiraushan manalarini uzgarib kitmay digan yusinda, hariflarını uz maxraj urunlaridan chikarib qiraat qilish bulsa, ikincisi, qiraatini qiraili ahangda uqshikan. Ham asir ulemalardan, Shaykh Muhammad ibn-i Salih ibn-i Sayyinin rahimahullah, Riyaz-i Salihin sharhida, belki bazilar,8:04xux awaz bulish tabi'i narsab, insannin unda ixtiyaru yux ku, Allah Ta'ala uzu xaxlagan bandalariga xux awaz biradi ku, ixtiyarida bulmagan narsaga xanday buyurladi, bi'ishi mumkun. Biz isa unga yapingiz tohri, lekin awazni talim alish arqali hamchirayli xilsa buladi, chunki xux awaz bulish tabi'i bulganidik, unga urganish.8:36Wa mashqilish orqa laham irishtabu ladabib jawab biramiz digani kallar. Bu hadisda Allah ta'alanin ishtish sfatibar liya aciq qaydin dalibar. Wallahu a'lam. Wa nabi Musa al-Ash'ari radiyallahu anhu, anna Rasul Allah sallallahu alayhi wa sallam qala lah, laqad utita mizmaran min wazamiri ali Dawud. Uttafaqun alayh.9:07Wa fi riwayatin limuslim, anna rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam qala lah, law ra'aytani wa ana astami'u li qira'atika albariha. Abu Musa al-Ash'arii, radhiallahu anhu, ruwayat khala raytadlar. Rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam ukshiya, darhaqtisat singa, a'li Dawud, ya'ni Dawud alayhi salam, nayla radhan bar nabir li ttabidlar. Muttafaqan alayh. Imam Muslim qilgan ruwayat taysa,9:40Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam u kshige, ki ce senin qiratini tingrat turganimni kurganinda idi, digani kallar. U shbu hadistagi, alu Dawuddan maksad, Dawud alayhis salamnin uzlari. Nizmar, yani naydan maksad, Dawud alayhis salam zaburni wa turlutuman dualarini çirayli ahangda qirgaya qilişligi.10:13Payğambar sallallahu aleyhi və sallam, unin xush awazı və şirin ahangini nay awazı yoxşatdilar. Dawud aleyhis salamnin awaz və ahanglara çıraylaydi. Allah ta'ala Qur'anda qanıq ki, biz Dawudga uz tamanımızdan uluq bir fazl merteba payğambarlik ata etdik. Wa dedik, ey ta'lar wa qushlar.10:41Dawud bilan birga tasbih etinlar. O, biz unin uchun temirni xamir digi yumishak qilib qoydik, didi. Allah ta'ala Dawud alayhis salamga shum digi xush awaz bergan ikan ki, u kishi zaburni tilawat qilganlari da asmanda uchib kitiyatgan xushlar tik qatar, o, car atraftagi ta'o taşlar bilan birga, u zatga jor awaz bolib tilawat qilisharekan.11:11Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, Abu Musa al-Ash'arii raziyallahu anhu qa, kiqa, sinin qiraatinni tinglab turganin mi kurganin da idi, digan lara da, agar siz tinglab turganin gizni bulganin da, ya nada khushawazda uxigan bulardam, digan i kallar. Wa anilbara ibn-i azibin rabiyallahu anhumaa qal, sami'atun nabiyya sallallahu alayhi wa sallam qara'a fil-ishya,11:42Bit-tini wa z-zaytun, fa ma samyatu ahadan ahsana sawtan minh. Mut-tifakun alayh. Bara ibn Azib, raziyallaha, anhumar wa yadqilib, Baygambar, sallallahu alayhi wa sallam, xuftan namazda, wa-tini wa z-zaytun surasn uqyanlarmi ishtim. U zat-tan kura, xush awazli, barar kishini ishtimadan didila. Mut-tifakun alayh. Hama mizga ma'lum ki,12:15Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, adamlarinin en Allahni bil uchrağı, en taqvali rağı, en berkamali idilar. Uzad, iki narsadan birini tanlasalar, madami ki günah bulmasa, ikelasidan en yingilin tanlar idilar. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, Vattin vay Zaytun surasini okiyanlari da, safarda idilar. Mukum buliyan payitlari da,12:45in shiqaq, wa shungi uxshash, ya ki undan uzun raq suralarini uqridilar. Paygamber sallallahu alaihi wa sallam, wa dini wa zaytun surasini safarda uqiganlaridik, ulemalar, musafirinin hamrahlari shashiltirse, ya ki ulayatgan kishini qutqarish uchini yardamga chakirilse, namazda qisqa suralarini uqshaya icazat verishgan. Zira Abu Hurayra raziyallahu anhu,13:16xam xuftanda wal adiyat surasini uqgani kallar. Ihtimal, u kshi xam safarda bulgandor, ya ki, bran ihtiyac tughulgandor. Imam Bukharii wa Imam Muslim rivayat qilgan hadista, paygamber sallallahu alihi wa sallam, agar bran talaringiz adamlarga imamlik qilsa, yingilraq uqsun, chunki ular arasta zayif, kasal,13:48qarayi yash kishilar bar. Agar uzi tanha uqsa, qaxla gani qe uzun uqsan, diyanikallar. Imran ibn Husayn, radhiyallahu anhu, burkun Basra shahrida, Ali, radhiyallahu anhu, artida namaz uqdolar. Bu zat, namaz uqdolar da, bu zat mingi Rasulullah, sallallahu alayhi wa sallam, min namazlarna, islatu biyubardo. Rasulullah, sallallahu alayhi wa sallam, min namazlara,14:19Qiyam wa qa'dani yingil, ruku wa sajdani uzun qilardilar, didilar. Bu hadisda, xuftan namazda mufassalnin qisqa soralarini okosh jahizliyye dalibad. Chunki akdin sorasi mufassalnin qisqa soralardan sablanad. Ulemalar mufassalnin aqiri annas sorasi ikanliyye itifakilishgad.14:48Lekin bashi qaysi sura ikalligida uniki xil qawlda xtilab qilishgan. Birintisi Qaf surasi, ikintisi Hujurat surasi, bunu imam An-Nasain imam Nawawi rahimahullah sahibi gallar. Uchintisi Al-Qital surasi, bunu Mawardi rahimahullah kubchilikki nisbat veri gallar. Turtintisi Jasiya surasi, qazi Yasuhkiya raqili gallar. Vixintisi Soffat surasi, altintisi...15:20saf surasi, yittintisi tabarak surasi, sakkizintisi fatih surasi, toqqizintisi rahman surasi, onintisi insan surasi, ondurintisi sabih surasi, onikintisi zuha surasi. Buna xattabi hikaya qilgallar. Mufassallin uzunları naba surasi gece, urteceları naba'dan zuha gece, wa qizqaları zuha'dan15:49Qur'an-nin akhiriyeche. Lekin, kupinche, xuftan namazide, qayanbar sallallahu alayhi wa sallam, mufassal-nin urtache soralardan birini uqishni tavsiye xilgallar. Çünki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, ma'az raziyallahu anhona, xuftanda sabbi hisma rabbika al-a'la, al-qashiya, al-layb, wa ash-shams qabi soralarini uqishka buyurganla.16:22Abulubabata Bashir ibn Abd al-Mundhir r.a. An nabiyya s.a. qal man lam yataghanna bil-Qur'an falaysa minna qawahu Abu Dawud fi isnadin jayid. Wa ma'na yataghanna yuhassinu sawtahu bil-Qur'an. Abulubabata Bashir ibn Abd al-Aziz r.a.16:52Baygambar sallallahu alayhi wa sallam, kim Qur'an qiraatida tagani, yani awazini qiraili qilmasa, bizdan imas digan i kallar. Abu Dawud, jayyid istinad bulan ruwayat qilgan. Bu hadista, Qur'anni xush awaz, wa shirin ahangi u xushga targib qilmiyabdi. Hadista gi, man lam ya taganna kalimasini, itxil manasibar. Birintisi,17:24Kim Qur'an bilen kifayelanmastan, hidayatini Qur'andan başqastan izlasa, bizdan imas digani. Çünki Allah hidayatini Qur'andan başqan arsadan izlagan kimselarne uzinin toru yulidan azdırab. İkintisi, Qur'an qiraatini xush awazda uqumasa digani. Imam Nawawi rahimahullah, sahih muslim şarhida şu ik gala mananı zikir qilgandan sun, awazni xush qiliş,17:53Ma'anasa tughri raq. Buna, Qur'an-na awazimi kutarib xirga iqla'da digan ruwayat, yanada kulla quwat la'ida digan ikallar. Wa'an ibn Mas'udin, radhiyallahu anhu qal, qala li al-Nabiyyu sallallahu alayhi wa sallam, iqra' alayya al-Qur'an. Faqultu, ya Rasulallah, aqra' alayka wa alayka unzil,18:24Qala inni yuhibbu an asma'ahu min ghayri. Faqara'atu alayhi suratan misaa. Hatta ji'itu ila hadhihi al-ayah. Faqayfa idha ji'ina min kulli ummatin bishahidi. Wa ji'ina bika ala ha'ulay shahida. Qala hasbuka al-an. Faltafadtu ilayhi. Fa'idha a'inahu tathrifan. Mu'tafaqun alayhi. Abdullah ibn Mas'ud.18:57Raziyallahu anhu, payganbar sallallahu alayhi wa sallam minge, minge Quran oqib der, dedilar. Min Quran sizye nazil qilingen bolisa, qanday min sizye oqib deraman, dedil. Chunda, uzgelerden eshtishni oqtiraman, dedilar. Min uzadka, Nisa sorasini oqib, ushbu, ey Muhammad alayhi salatu wassalam, biz harbir ummattan,19:26ushe ummatnin paygambarini guah kiltirganimizda, wa sizni ana ushalarinin barchalari ustuda guah kilganimizda, insallarinin halikandaq bolor digan ayatka kilganimda etdilar ki, hazirce yetadi, dedilar. Qarasam iki kuzlardan yasha qayatganikan. Muttafaqun alayh. Bu hadista paygambar sallallahu alayhi wa sallam,19:59Ibn-i Mas'ud r.a. minge Qur'an uqib ber dedilar. Bu hadista payganbar s.a.v. Ibn-i Mas'ud r.a. minge Qur'an uqib ber dedilar. U kishi Qur'an sizge nazil qilingen bulsa, qan deymen sizi uqib ber aman dedilar. Xunda payganbar s.a.v. uzgelerden iştishni oqtar aman dedilar.20:31Cunki Qur'an-i ishtadigan insan, unu uqidigan kishidan kura, Qur'an-ni csunush, ayatlarida fikir-tadabbur qilishga yakin raq boladi. Qari, itibarini qiraatda adashmaslikki qaratsa, tingla uchi, unu csunush, fikir-tadabbur qilishga qaratadi. Qisqasi, Ibn Masud raziyallahu anhu, uzadga Nisa surasini uqib, uxibu,21:01Ey Muhammad aleyhis salatu wassalam, biz har bir ummattan uşa ummatnin peygambarini guah kiltirganimizda, wa sizni ana uşalarinin barchaları ustuda guah kilganimizda, imsallarinin halı xandaq bulur digan ayetka kelgalları da etdilar ki, hazirca yita debirler. Ibn Masud raziyallahu anhu qarasalar, iki kuzlaridan yosh aqayatgan yakan.21:31باب في الحث على سور و آيات مخصوصة.22:02Inna ka qulta, la uallimannaka a'zama suratin fil Qur'an. Qal, alhamdu lillahi rabbil alamin, hiya as-sab'u'l-mathani wal-Qur'anu'l-azim alladhi utituh. Rawahul-Bukhari. Abu Sa'id Rafi ibn Mu'alla raziyallahu anhu, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam inga masjidtan shikshindan aldan Qur'andagi ing buyuk surana.22:34Orgatmayma dedilar da kolumda nushladilar. Chikmakchi bulganimizda, hey Rasulullah, singa Qur'andagi in buyuk surani orgataman digan edingiz, dedim. Shunda, alhamdulillahi rabbil alamin, u sab'ul masani, o minge verilgan buyuk Qur'andor, dedilar. Bukhari ruwayati. Bu hadis-i sharifda, payganbar sallallahu alaihi wa sallamnin, u sahabalariga,23:06Qalawirsah, barcha ummatlarga bulgan mihribanliklari, quyunchakliklari, wa ularga dinu dunyalarga teyishli harbarnarsana urga çiqa haris ikenliklari açıq aydan qurun turbti. Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam bu surani sabul masani dibatadlar. Yani bu, daim tekrollanu qiqiddi ayat digan mazmunin anilatada. Allah ta'ala23:35Peygamber sallallahu alaihi wasallamga khitab qilib, Ey Muhammad alaihi salatu wassalam, Dar hakikat, biz sizga yitti takrollan uçini, wa uluq Quranini ata aittigdiydi. Yani Allah ta'ala uxbu uluq surani, Quraninin yanida, alaha da takitla baytadi. Takrollan uçu digani, har rakat namazimizda, takrollanib turgalligi sebablidur. Baz ulemalar,24:05bu sura ikki marta. Awalan bar, Makka shahrada, sun, Madinay Munawara shahrada, nazil qilin galliga uchun, takror lanoche digan namga iga bulgan diishgan. Bazilari isa, bu sura, hamdu sana, wa duano uzi qial galliga uchun, masanidu namlangan diishganikan. Yana bazilari, sabul masanidam maksad, Quranu karimning awal dagi,24:35Yiddita uzun sura diishgan. Yiddita ayatda nibarat bu sura Makkada nazil bulgan. U fatiha, yani achuchi sura dibatalan. Qur'an dagi suralarning jaylashish tarsi bida awalgi urinda turgana wa qisqa bulishi yatharam astan. Qur'anning asasi manama ahiyatina uzda mujassam itgana uchun ham u25:04Qur'an mazmunina a-chuchi dimnam dengan. Bu surada, yagana Allah ka bulgan itqad, uning uziga gina ibadat qilish, akhirat kunu barligya ishanish, yalgaz Allahning uzidan madad yardan surash, haqdin wa tuğri ulna, uning uzigina kursata alishiga iman kiltirish ka ba islam dinning asasi taleblara uz aksini topgan.25:34Şunun üçün bu surana ummul Qur'an, Qur'anning, anası asl edib ham ataydalar. Allah Ta'ala etadi ki, Bismillahirrahmanirrahim, Alhamdulillahi Rabbil Alamin, Ar-Rahmanirrahim, Maliki Yawmiddin, Mihriban wa Rahim le Allah namu bilanboshleymin. Hamdusana.26:05utun alamlar hajase, mihriban, warahamli, jaza, qiyamat kununi ijase, padshahi bulmish Allah uchundur. Iza, maqta walqishga ya haqdar bulish uchun, bashar alamiga ya padshahi bulishning uzi gina kifaya qilmaydi. Balki kainat dagi barca sayyaralar, wa ular dagi bar canli-cansiz mawjiyatning hammasa ustudand ilmu-hikmad,26:35Warahim shafqat bulan iyal iqqiradigan, bundan tashqara, ahirat tagi, sab kitab kundaham, yagana fadshah buligan, Allah ta'alanim uzigna hamdu sanaga layiqzad. Iyaka na'budu wa iyaka nastayin, idina s-sirata al-mustaqim, s-sirata al-lazina an'amta alayhim, ghayri il-maghdubi alayhim wala al-dhalbin.27:12Singa gina ibadat xalamiz, wa sindan gina madad soraymiz. Yani sindan uzganin aldada bashimizni igmayniz, wa sindan uzgaga yardam sorab iltija hamqilmayniz. Bizlarna qazabga ducar bulmagan, wa haq yuldan taymagan zatlarga in amqilgan yulin bulmish, tuğri yulga yulle gaysan. Iza, mazgur zatlar, barcha payganbarlar,27:43Haqiqi iman itqad igalara wa uz aqidalari yulida janlarna fidaqilgan kishilardur. Bu surana iman wa ikhlas bilan kasal kishiga uqilsa Allah ta'alanin xaxshi bilan u shifatatada. Wa an Abi Sa'idin il-Khudriy radiyallahu anhu anna Rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam qal28:14qalafi qul huwa allahu ahad, walladhi nafsi biyadihi innaha latadilu thulthu al-Qur'an. Wafi riwaya, anna Rasulallah sallallahu alayhi wa sallam qala li ashabihi ayajizu ahadukum anni yaqra'a bi thulthu al-Qur'an fi layla, fashakka thalika alayhim, wa qaloo ayyuna yutiqu thalika ya Rasulallah, faqala qul huwa allahu ahad, allahu as-samad,28:47Thuluthu l-Qur'an. Ru'ahul Bukhari. Abu Sayyid al-Khudri r.a. an hudan ru'ayat qil mishcha, Rasulullah s.a. qul huwa Allahu ahad sura sahakda, janum qul da bulgan zatka qasam ki, bu sura Qur'anning uchgan bariga tinkilada digani kallar. Bosqa ru'ayat taysa, Rasulullah s.a. sahabalariga, brantalar ingiz,29:18Bir kecə də Qur'an-nə uçdan bir qisminə uqçdan acizmə digənlərə də, bu nərsə ularga qiyin tüyülüb, qaysimiznin dunga qiçiyyətədi diyişdi. Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, Qul huvallahu ahad, Allahus samad, Qur'an-nə uçdan biridir, dedilər. Bukhari rüwayat. Wa anhu anna rajulan sami'a rajulan yaqra, Qul huvallahu ahad, yuraddiduha.29:51Falamma asbaha jaa ila rasulillahi sallallahu alayhi wasallam, fathakara thalika lahu, wakana arrajulu yatakalluha, faqala rasulillahi sallallahu alayhi wasallam, walladhi nafsi biyadih, innaha latadilu thuluthal quran, rawahu al-bukhari.30:20Qul huwa Allaha ahadna takrarla bu qiyatgani ishtib qaldi. Tanad gach kilib Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga bu waqiyana goya ki as sana gandik zikir qaldi. Xunda Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam janim qolida bulgan zatki qasam ki bu sura Qur'anning ucdan bariga timkilada didilar. Bukhari ruwayati. Wa an Abi Hurayrata radiyallahu anhu30:53Anna rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam qala fi qul huwa allahu ahad, innaha ta'dilu thuluthal Qur'an. Rawahu muslim. Abu Hurayra radhiyallahu anhu ruwayat qrishlari cha. Rasulallah sallallahu alayhi wa sallam qul huwa allahu ahad haqada. Bu sura Qur'an min ujtan barigati inkilada diyan ikalla. Muslim ruwayati.31:24Wa an Anas radiya Allah anhu anna rajulan qala yaa rasoola Allah inni uhibbu hadihi sura qul huwa Allah ahad qala inna hubbaha adkhalaka lijanna. Rawahu al-Tirmidhi wa qala hadithun hasan wa rawahu al-Bukhariyuhi sahihihi ta'liqa. Anas radiya Allah anhu arwaya adkhilishla rishabir kishir hi rasoola Allah.31:55Min manabu qul huvallahu ahad surasan siwaman ded. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, unu siwishin sini janatka kirgizibde dedilar. Tirmizi ruwayat qilub Hasan hadis digan, wa Bukhari uz sahihida muallak halda ruwayat qilgan. Yukarida otkan hadislarda, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, ikhlas surasinin na qadar buyuk azirga iga ikalligini,32:25Bayankul maqtala. Allah Ta'ala bu uluq surada faqat uzinin isim vasifatlarini zikir qilgalligi uchun u ikhlas surasi dibat halada. Bu sura turt ayatdan ibarat bulib Makkada nazil qilingin. Bu buyuk sura mumillarga Allah Ta'ala anı qanday ta'nishniyan wa uzadga qanday ikhlas itqad qilishni orgatada. Bu sura32:57Bir guroh Makka moshriklari Paygambar a.s. huzurlariga kilishib, Allahnin ta'rif ta'usifina qilib birishni sorashgani da, ushalariga jawaban nazil bulgandib. Xilas surasi, Qurannin uchdan bir qismigatin ikalligini, baz ulemalar zahiriga yoyib, gu sura Quran manalarinin itibari bilan, unin uchdan bir qismigatin. Chumki, Quran,33:27Hukumlar, xabarlar, wa tawahiddan ibarat tikhlas surasi isa, tawahid qismina uz ichiga algan digan ikallar. Imam Qurtubi Rahimahullah bu sura barcha yituplik sifatlargna uz ichiga algan, wa unda basqa suralarda uchiramay digan, Allah Ta'ala anin ikki ismuna zikir qilgan. Bu ikkala ism, Al-Ahad.33:58Wa as-samad ismidim. Çünki bu ikki isim, barcha yituqlik sifatlari bilan sifatla ingan, muqaddas zatnin yakkayu yagana ikalli ya dalalat qiladi. Bunin bayanish ki, al-ahad ismi, Allah ta'alanin uzga hechkim ishtiraq itmay digan, uzga khas ujudini bildiradi. As-samad ismi isa, barcha yituqlik sifatlarini bildiradi.34:27Zira Allah Ta'ala ahkumranlik unga barib taqalgan, wa talab ihtiyaclar faqad undan gina sura razigan zatdir. Bu isa faqad barcha yituklik sifatlariga iga bulgan, tanha Allah Ta'ala uchungina mukammal yudaga chikadi. Qilas surasi muqaddas zatni tanishlikni uzi chiga algalligi uchun ham, shu zatnin sifatlara,34:56wa fil sifatlarin tanishka xaraganda, uchdan bir qism bolishka arziyide digan i kallar. Balki, bran talar ingiz, bir kishada Qur'an-ni uchdan bir qismin uqishdan aciz midigan ruwayatdagi gulib utgan waqiya, ki ingi hadistak ila digan Qatada ibn-i Numanin qisasidan boshqa qisa bolish munkum. Amma, bir kishi boshqa kishini35:24Qul huvallaha ahadni takrar labuqiyat kani ishtifaldi digan ruwayatdagi qari qatada ibn-i numan edili. U kishiga qulaq salgan kishi isa Abu Sayyid al-Khudiri ikanliginin ihtimali bar. Chunki Abu Sayyid qatadanin anabir bradari wa unin kushmiseyidi. Tan atkaq kilib Rasulullah sallallahu alaihi wasallamga bu waqiyani.35:54Guya qi as sanagandik zikir qildi. Gu uluq sahabinin as sanagandik zikir qilishidan maksad amalni as sanish. Tixlas surasini kandistish inas edi. Allahu a'lam bi su'ab. Bu sura Allah Ta'ala'ni yakkay u yagana ikalligini bayan qigalligi uchun, unin tafsirida birra'u toqtalibu tamiz. Allah Ta'ala36:25Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamga xitab qılıb, ey Muhammad, aytin, u Allah birdur. Yani, unin hech qanday shirigi yokdur. U yekkay u yalgızdur. Allah, barcha hajatlar bilan kuzlan guvchidur. Yani, barcha hajatlar undan sorarad. Amma, u hech kimga muhtajimastur. U tuğmagan wa tuğulmagandur.36:57Yaani Allahnin ughulq ziham ata anas ham yuqtur, u azali, u abadi zattur, wa hijkim u zatka hin im astarbi. Wa an uqwata ibn Amirin, radhiya Allah anhu, anna Rasul Allahi sallallahu alaihi wa sallam qal, alam tara ayatin unzilat habihi layla, lam yura mithlu hunna qat, qul a'udhu bi Rabbil falak.37:28Waqul a'udhu bi rabbin nas. Uqba ibn Aamir r.a. anhu rivaayat qilchlari ca, Rasulullah s.a. mingya uxbuki ca, hech misli kurilmagan ayatlar nazil qilingani bilasamna. Ular, qul a'udhu bi rabbin falak, waqul a'udhu bi rabbin nas didlar. Aziz wa muhtaram musulmanlar.38:01Imam Nawawi Rahimahullah sahih muslim sharhda hushbu mubarik hadisda bu ik gala suranin boyuk fazilate bayan qilingan. Wa unda bu ik galasinin Quran suralardan ikanligiga wa qul suzu basmaladan kiyin iki suranin awalida sabut ikanligiga acik aydin dalil bar. Wa halan ki ummat gularnin barchasiga ittifaq qilgan.38:31Bu ikkela sura Makkada nazil qilingan bulub, brinqsi bish ayat, wa ikkinqsi alti ayattan ibarattur. Bu ikkela sura Al-Muawizatani, yani iki panah birguchi wa asrauchi sura dibham ataladi. Chunki har iki surada Allah Ta'ala wa Payqambar alayhis salamga, wa barche muminlarga, yero Asmandagi barche yaman narsa wa hadisalardan,39:01yalghiz uziga iltijaqilib panax surashlarina talim biradi. Qul a'uzubirob bin nas surasi aytib utilgani dik, uzidan awalgi suranin, yani qul a'uzubirob bil falax surasinin uzvi davamidi. Bu surada jinlar wa insanlardan bolgan kishilarina vasvasaga salib yuldan uradigan shaitanlarinin yamalligidan yalghiz parvar digarga sighinib,39:32panah surash lazimligi uqtirladi. Bu suralarini ikhlas surasi bilambirga jamblab, al-muawizat dib ham ataradi. U shbu yikki sura uta katta ahamiyatga iga bulgarligi, uchun ularnin tafsirlarini ayit bu tishlik, maksadga muafiq bulabidib u ilayman. Falak surasinin manası quliyagichi. Ey Muhammad, ayitin, min tang parvardigaradan,40:05Minge uzi yaradken narsalarinin yamalligidan, zulmatka chungyan kechanin yamalligidan, tuginlarga dam salgoche jadugarlarinin yamalligidan, wa hasad qilayadken hasadguyinin yamalligidan panah berishini surat iltija qilurman. Annas surasinin manasi isa quyda gecha. Ey Muhammad, ayitin, minbarche ansanlarinin parvardigaradan,40:36Barcha insanlarnin patshahdan, barcha insanlarnin ilahdan, mingya uzi jin wa insanlardan bulgan, insanlarnin dillarga vasvasas aladigan, qachan Allahnin nami zikir qilinsa yashirinib aladigan, vasvasachi shaitanmin yamaligdan panah verishin surab, el tijakilurman. Bu ik surani41:06oqib organish, wa farzandlarimizga orgatish, wa irtay u kich onu oqib, uzimiz, wa farzandlarimizga dam salib yorushimiz kerek. Chunki, chaytan har lahzada, momin kishiga azar berish, ya ki, unin imaniga kutur yudgadishni haylabduradi. Wa Nabi Sa'idin il-Khudri yirobi Allah anhu qal,41:35Kan Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam yata'awwadh min al-jan. Wa ayni al-insan? Hatta nazalat al-muawwidhatan. Falamma nazalata, akhada bihima wa taraka maa siwaahuma. Ruwaahu al-tirmidhiyu wa qala hadithun hasan. Abu Sa'id al-Khudri ruwayat qalbaytish la bicha. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ta'a muawwidhatayn. Ya'ani, qul a'awwadhu bihrabbi al-falak.42:05qul a'udu bi Rabbinnas suralari nazil bulgun qa jimlar wa insan kuzidan panah istab duaqlar idilar. Xu ikkala sura nazil bulgach ikkalasini alib vashqalarini tarq qaldilar. Tirmizi ruwayat qalib hasan hadis diyanikallar. Bu hadis sharif har iki surani uqib panah surash vashqa dualarini uqib42:37panah surashdan afzal ikenliyiga dalalat qilad. Bashqalara na caiz ikenliyiga dalalat qilmaydi. Chunki, bashqa dualarini okub panah surash bir nicha hadislarda zikir qilinga. Bu iki sura harqanda yamanliklardan panah istash manalarini uz ichiya aliyalligi uchun, ham, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam43:06iqgeles bilan kifayalandilar. Ibni Hacer rahimahullah ulemalar ruqya qilish, uxta sharq bilan caiz iqalligiga ittifak qilishgan. Birintisi, Allah ta'alanin kalami, yoki, unin isim vasifatlari bilan bolishi. Iqgintisi, arab tili de, yoki, baska manasi tushinarli tilde bolishi. Uchintisi, ruqya.43:39uzu tahsir qilmaydi, belki Allah ta'ala tahsir utgazad edib itqad qilish digandikalli. Qurtubi Rahimahullah ruqya uchqusun buladi. Birincisi, cahiliyattagi, yani Islamdan awaldagi manasi chunarsiz ruqya. Buturdagi ruqyada, shirk, ya ki shirk ki alib varish ihtimali bulganligi uchun, undan chitlanish vacib.44:10İkintisi, Allahnin kelamı və sifatları bilan qilnadigan ruqya. Bu turdagisi caiz. Bardiyu hadislardaki ilgan ruqya bulsa, u bilan ruqya qiliş mustahab. İkintisi, farishtalar, salih kishilar və arishqa uxshash buyut mahlukatlarinin isimleri bilan qilnadigan ruqya. Bu turdagi ruqyalardan qitlanish vacib bulmaganidik.44:41Allah Ta'ala-ga iltija qiliş wa unin isimlarini tabarruq qilişini uz ichiga oladigan mashru ibadat ham imiz. Xinin uchun, bu kaba ruqyalarini tarq qiliş afzal. Lekin, ruqya qilniyatgan narsalarini uluğlaş mazmuniga dala olad qilisa, qudda Allah-dan uzgiga qasam itishiga uxshash, undan uzaq bulish, lazum buladi digan ikanda. Muadda-da ruwayat qilnishica,45:10Abubakir, raziyallahu anhu, Aisha, raziyallahu anhu, ana ruqyaqla yadkan yahudi khatinga, Allahning kitabibla ruqyaqal digani kalla. Wa an Abi Hurayrat, raziyallahu anhu, anna Rasulallahi, sallallahu alayhi wa sallam, qal, minal Qur'ani suratun thalathuna ayat, shafa'at lirajulin hatta gufira lah, wahiya tabaraka alladhi biyadihil mulq.45:40Rawafu Abu Dawud wa qala hadithun hasan. Wa fi riwayati Abi Dawud tashfa. Abu Hurayra radiyallahu anhu ruwayat qilishlari qa, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam Allahnin kitabida uzi faqat uttiz ayattan ibarat bulgan bir surahan bar ki, u, usha surahni uqib amal qilib yurgan kishini, taa unu maghfarat qilin gun qa, shafaat qilur.46:13U tabaraka lladii biyadihi ilmulk surasi dor digani kallar. Abu Dawud wa tirmizi ruwayat qilib, tirmizi hasan hadis digan. Hadis tagi, u usha suranu uqib amal qilib yurgan kishini taa unu mağfurat qilindin cha shafaat qilor digan jumlasi, utgan zamanda boli utgani gaham, kela cagda boli shiga ham ihtimal bar. Agar,46:46Utkan zamanda bolib utkan deyilsa, bir kishi bu suranu okub, onu uluqlab yurar edi. Vafat qilgach, ush bu sura onu shafaat qildi da, azab undan bartaraf qilindi digan manada boladi. Bardiyo, kelecaqda boladi deyilsa, tabarik surasi onu okib digan kishiga, qabirda, ya ki qiyamat kumida shafaat qiladi digan manada boladi.47:15Hadisda zikir qilingan bu sura Mekkada nazil qilingan bolib, 30 ayetdan tashkil topkandib. Sura barcha alamlar mulki, potshahligi uz qolida bolian Allah, Tabaraka wa Ta'ala, bihab, buyuk barakatli zat ikanina takitlashkidan boshlanadib. Shubayistan u, mulk surasi dibnamdan gandib. Airin manvelarda, unu Tabarak surasi,47:46Dib ham atay bilib. Bu surada Allah Ta'ala ulim wa hayat nimatlarina nima uchun yaradgani, hamda u zat yitdi qavat asman, wa undagi bar mawcidatni qanday mukammal hikmat intizam bilan bunyat itgani, bayan qilingan ayatlar qatarida, ahirat haqida, wa u kunda kafirler ducar buladigan azab.48:15hamda ularinin chika digan bi fayda axsus nadamatlari toqristta xabar bira digan ayatlar ham maucuddur. Sunra Yeru Asmandagi Tangri Ta'alanin qudrati ilahisiga davalit flutturgan turlu tuman ayat alamatlar tasvirlanad. Hamda kafir wa mumin haqda ibratli misallar kiltirilib, barcha insanlarina Allah Ta'ala razib ula digan48:44Tugru yulna tutushka dawat itiladi. Ushlu suraniin fazilatlari bayanuda kuplab hadislar ruwayat qilin gyan bulib. Ular dan baray yuqarida utyan imam Abu Dawud wa imam Tirmizi ruwayat qilgan hadisi sharifti. Wa an Abi Mas'udin il-Badrii rabi Allah anhu an il-Nabiyi sallallahu alayhi wa sallam qal, man qara'a bil-ayatayni min aqiri surati il-baqara fi laylatin ka fatahu.49:16Mutafakun alayh. Qilaka fatahul makruha tilka layla, wa qilaka fatahul min qiyamil layla. Abu Mas'ud Badri, raziyallahu anhu, ruwaid qalishla baca. Qayganbar sallallahu alayhi wa sallam, kimbaqara surasinin ahurgi ikka ayatina uqsa, ikka lasunga ikfaya qilaga digani kalla. Mutafakun alayh. Aziz wa muhtaram musulman bradarlar. Awalan bar.49:47Ushbu iki ayatnin tafsirini zikir qilib, sun hadisinin manasiga tuxtalib utamisi. Allah Ta'ala shumdeybi.50:19min rusulih. Wa qalu sami'ana wa ata'ana gufranaka rabbana wa ilayka limasir. Payganbar uziga parvardiyardan nazil qilingan nasiga iman kiltirga. Wa mumillar ham iman kiltirgala. Allahga, farishtalariga, kitablariga, wa payganbarlariga iman kiltirgan harbir kishi ayti.50:52Unin paygambarlaradan brankshina ajratib qoymaymiz. Wa ishtik, wa itaat itdik. Parvardigara, gunahlarimiznin aqfarat qarishinmiz oraymiz. Wa faqat uzinja qaytajakmiz, dedila. La yukallifu Allahunafsan illa us'aha lahama kasabat wa alayha maktasabat.51:22ربنا لا تؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا. ربنا ولا تحمل علينا إصرا كما حملته على الذين من قبلنا. ربنا ولا تحملنا ما لا طاقة لنا به.51:52Wa'afu anna wa'gfir lana wa'rhamna Anta maulana fan surna alal qawmi l-kafirin Allah hicbir jannan taqatidan tashqar narsaga taklif qilnayda. Har kim min qilyan yahshi amali uzum chundur. Wa yaman amali ham uzinin buynigadur. Arvardigara, agar...52:27Unutgan, ya ki xata qilgan bulsak, bizne azabin ge giriftar ailama. Parvardigara, bizlarnin zimmamizga, bizdan ilgari utganlarnin guynlar yaquyan yukimni yuklama. Parvardigara, bizlarni taqatimiz yetmaydi ya narsaga zorlama. Bizlarni afu et, gunahlarimizni maghfrat qil, halimizga rahim aila. Uzin xajamissan. Bas.52:56Bu kafir qamustiga uzin bizni qalib qil. Nawawi Rahimahullah, baz ulemalar nimadan kifaya qilishe toqrisida, ki chasi uqladigan qiyamil lay namazdan kifaya qilad biishgan bulsa, bazilara shaitandan kifaya qilad biishganikan. Yana boshqalar afatladan kifaya qilad biishganikan. Wa halanki hadis bularni ba chasiga ihtimaliba. Bidila.53:28Imam Nasai ibn Abbasdan ruwayat qilgan hadis bu iki ayatnin fazilati na qadar buyuk ikaniga dalalat qilab. Cibril alayhis salam Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamnin huzurlardaydi. Tusatdan tipalardan qirchillagan awaz ishtilab. Shunda Cibril alayhis salam Osmani qarab bu Osmani dagi aldin sira achilmagan ishqinin achilgan tavoshi didilab.53:57Uşa ishqidan bir farishta tushub, payganbar sallallahu alaihi wasallamnin aldilariga kildi da, dar haqiqat sizga birilib, sizdan aldingi bir anta payganbarga birilmagan, ikki nurnin xushxabari bilan, quanin. Bu ikkelasi, Fatihas orasi vabakara sorasinin aqirgi ayatlaridur. Bu ikkelasidan qaysi bir harifni uqsangiz, albatta u sizga biriladi, dedi.54:29Allah xoqlasa, imam muslim shumga yaqin manada ruwayat qilgan hadisni ham zikir qilib u tamiz. Wallahu ta'ala qalam.مکمل متن دیکھیںتبصرےابھی کوئی تبصرہ نہیں۔ سب سے پہلے کوئی مفید بات شیئر کریں۔