خودکار طور پر تیار کردہ متن ہے، اس میں غلطیاں ہو سکتی ہیں۔ درست الفاظ کے لیے ریکارڈنگ سنیں۔
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi rabbil alamin. Salatu wassalamu ala ishrafil anbiya wal mursalin. Nabiyina muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd. Inshallah bugunge dersimizde Ali Imran suresinden başlayab ders qalamiz. Iken derslarimizde Bakara suresinin derslerini tolu suratta ayitib çikildi. Hane indi ise Ali Imran suresinden inshallah bugun başlaydiyam basayik. 0:29 Bu Al-Imran surasi Madinada nazil bugan suralardan birisi bolib, ikiyuz ayetdan ibarat. Hamdu bu ayetni fazilati doğristi, Baqara surasidan bir geriklik igan hadis, yeni Quranini oqiyinlar. Dib, bayhamir sasrimi itkallari ki, nikin, Baqara surasi bilan Al-Imran surasini oqiyinlar, chunki bular qiyamat günüde sefaatci bolib kiladi. Goyankular bulut kabi, yoyki bumisi. 0:58 Aliminan surasi kattabir qismi Bani Nacran nasaralari ki gyan payitlarida Peygamar s.s. huzurlariga. Ani ushilar baz guzgan masallariga cevab surasi da, surati da kattabir ayitlari nazil bogandi baytishadi. Bu suraham Bakara surasi kabi huruf-mukattaatlar bilan bashlangan, yani manadan uzulgan, 1:29 xariflar bilan başlangan, bu xariflar haqqada Bakara surasini awalda itib otganadik, Allah Ta'ala Qur'ani Kerimini ayni usha xariflardan yapargan, bu isa adli biz isyatadyan xariflardan ibarat bolib, lekin icdegi mazmun, icdegi suzlarini tartibi, icdegi bugan cide köblab mucizawi bugan xalatlar, bu kitabini Allah Ta'ala huzurdan ikallikini. 1:58 Bismillahi r-Rahmani r-Rahim. Alif, la, mim. Allahu la ilaha illa huwa alhayyu alqayyum. Nazala alayka alkitaba bilhaqqi musaddika lima bayna yadayhi. Wa anzala al-Tawrata wa al-Injil. Min qablu hudan linnasi wa anzala al-Furqan. Inna alladhina kafaro bi ayati allahi lahum azabun shadid. Wallahu azizun duntiqam. 2:28 Mənə bu ayət kəlimələrdə, Allah Ta'ala, ayətib ötkənimizdik, mənadan üzülgen xariflər bilan başlab durib, mənə undankigin özini, yekkeyu yalgız ilahi kalligini, yəni, kəlimət tevhid haqqıda, Allah Ta'ala bayan qalib ötədi. La ilaha illa huwal hayyun qayyum, bu məlum ki, şehadat kəliməsi bolib, ayni, bütün insaniyetten, 2:57 talab qilinadigan tawhiddir. Bu tawhidduri, tawhid uluhiye bolib, yani Allah Ta'ala qilinadigan ibadatlarda, Allah Ta'ala niyayana debbilislik bolib, bu peygamberlar apgigan asasi tawhid hem manashunasidan ibarat idi. Zira, bundan aldingi ummetlar, peygamberlar apgigan peydlarida, bular hamasi Allah Ta'ala 3:22 yaratu uchi ikalligina, rizq beru uchi ikalligina, rab ikalligina, butun kainatlarina, hamma nasana bashkarib tu uchi ikalligina itiraf itisharida. Ana u shirar muammasi bugenna, muamma bugenna arsasi, bu Allah Ta'alan ozyga ibadat qalislik bugenligi uchun, ayna Mekke musliklarida ham shu muamma bardi. Suni uchun Allah Ta'ala Mekke de nazil bugenci de kop ayetlarida, 3:50 tawhid uluhiyyetke chakarganidi. Yani, Allah Ta'alan yalgiz ozga ibarat qalishlikke chakarganidi. Bungi isa, Allah Ta'ala ozini, tawhid urubiyyetini, yani Allah Ta'ala qaynatni yaratganligi, rizq berganligi, ciddi qöblab insallarini itibarini, mənə şu məsəllari ye qayt qaratib, oz yalgiz ilah iqalini gini bayan qalishligi üçün, Allah Ta'ala qöblab ayatlarini bayan qiganidi. Ani, o shayar mavzu, yana Mäkki, Mädiinagi ötkendan kiyni həm davam etiyabdiki, 4:18 Çünki ayeti bötkənimizdik, Madiniga, Peygamber sallallahu alayhi wa sallamna huzurlariga, Najran nasaralara kiqan payitladdi. Albat, da ular xam Allah ta'ala ge, ayin umashi ibadat masalasi tashib kiltiri shayrda. Xun uxun bularga xam, an uxun asilani bayani quydigi ayetladdi, ki berili bötladi. Allahu la ilaha illa huwa alhayyul qayyum. Alhayyul qayyum ikele kelime bu, Allah ta'ala isimlerden bolib. 4:46 qayyum isa 5:15 Zad digan ma'nana ila tada. Alinda, mufasirna itkan, ma'nana qibar ishara qilbuta digan musik. Alif, la, mim, allahu la ilaha illa hu wal hayyul qayyum. Al-hurufu almuqatta'atu lit-tanbihi ala ijjazi al-Qur'an. Fahadha al-Qur'an al-kariman, dhomun min amthali hadhi il-hurufi al-hijayya. Faliyatu bimithli surati minhu in istata'u. Allahu la ilaha illa hu, ayla ma'budabi haqqin illa. 5:40 huwa jalla jalalu al hayyul qayyum ayy al baqi al da'im al qaym ala tadbiri shu'uni al ibadi. Qur'anini mu'cizi ikalniyga itibarini qalatisligi uchun manadan uzulgani hariflar bilan baxlandi. Bu, Qur'ani Kerim ayni manashni qangi alifba hariflarini harifladan tuzulgan. Agar insallar qadri bola digan busalar, ushe Qur'andan buram bir surani maslini keltirsillar. Shuu nasi keltiramma gelinlikladan, demak bu nasi, 6:10 mu'ajze ikanligini, Allah Ta'ala'nin ikanlami ikanligini qolmasa itiraf etsinla. Allahu la ilaha illa hu ila ma'budu bi haqqin illa hu Allah Ta'ala'dan boshka haqq ma'bud yoxdur. Ma'bud demak ibadat qalna digan zat yoxdur. Al-hayyul qayyum itibudkanimizdik daim bar hayat bugan hamda bandalarini islarina tadbir qalib boshkarib tuluche zat digan manani ifada qaladi. 6:37 Nazzala alayka al-kitaba bil-haqqi musaddiqan lima bayna yadayh. Allah Ta'ala sizga kitabna haqq bilan nazal qalda. Bu kitab isa uzun aldigi bolgan kitablarna tasdiq ituchi qalib nazal qalanda. Mufasiray tadiki ay nazalahu subahanahu bil-haqqi al-fasil bima fihi minal hujaj al-zahira wal-barahini al-qati'a musaddiqan lima sabakahu minal kutubi sabiqa al-munazzala al-anbiya'i wal-mursalin. Allah Subhanahu wa Ta'ala 7:07 xalqil uci, xaq bilan manashu Qur'an-ı Kerimini nazil qildi. Elbette Qur'an-ı Kerimini icide zahir bugan hucjetlar bar, qat'i bugan dalillar bar. Bu nasilani hammasi, otgan kitablarini, otgan umatlar digi bugan, peygamberlilarga, rasullarga nazil qilingan kitablarini tasdik et uci qilib, Allah ta'la bu Qur'anini nazil qildi. Elbette Qur'an xaq bilan nazil qil, shigi xaq uzunima diganlarsa, xaq, 7:34 daim bar qarar bubturu qu bugan narsa, sun quran digi bugan hammasa sabit bugan narsa bugal digi sun qurana haq bilan nazil qilin gandib aytilada. Wa anzalat Taurata wal Injila min qablu hudan lin nasi wa anzalal Furqan. Yani Allah Ta'ala Taurat ham Injilini ham awal nazil qigandiba. 7:54 Avval nazil qigandadi ishligi, chunki kingi qaytlarda ular özgertirliginidi. Özgertirlisligiden aldin, Allah Ta'ala bu kitablarina ham nazil qiginidi. Kitablarina ham hayatdigi vazifasi, adamlar uchun hidayat edi, hidayat qilisligi edi. Yol gorsati berlisligi edi. Mufasir ayitadi ki, Ay anzala subhanahu wa taura ta'ala Musa wa al-injili ala Isa, min qabli nuzuli hadal Qur'an, liyakuna hidayatan li bani Israel. 8:22 Allah Ta'ala Tawratni Musa Aleyhis Salamga, İncilini Seysa Aleyhis Salamga nazil qaldi. Bu Qur'an-ı Kerimden aldi nazil qaldi. Dayin ki bu beni İsrail qavmiga hidayat yuki yollama bolisdigi ucun. Wa anzala al-furqan ay anzala sa'ira al-kutub al-ilahiya al-fariqatu bayna al-haqqi wal-ba'atul wal-kufri wal-iman. Yeni Allah Ta'ala Furqan-na ham nazil qaldi. Furqan-da bu kishin tafsir qigalligi. Demek başka ilahi kitobladib tafsir qalnittim. 8:49 Bu, albette, haqq bilen naa haqqni ortasini ajaratib bir uchi, kufr bilen imanini ortasini ajaratib bir uchi, boshka samawi bugan kitablarini ham Allah Ta'ala nazil qigandir. 9:16 yantaqimu min man asah. Anan undan qigin, Qur'an hamda baxshi kitablarina nazil qiganligin, bayan qigin dan qigin, qaysibir qaumlar, bu, Muhammad sallallahu alaihi wa sallam davridigili, bosan, eki uqistan aldingi otkengi ummatlardigi, bosan, Allah ta'alani, shu ayetlarini giyay, kafir boladigam bosalar, ular uchun cüdeyam qattik azab bardir. Niyige? Çünki Allah ta'ala bu kitablarda, 9:42 insana hayatta qandi ye shashligini, qandi Allah Ta'ala ge ibadat qilishligini qorsatmalar bilan Allah Ta'ala bayan qilib otdi. Qaysibir ki, ulargi shiyanmastan uzu yolgi qarab kita digan busa, albidda bu insana halakati qalib barada, hamda Allah Ta'ala manhajdan tashqarada bu gelig uchun, ulargi qatdi qazabna ham vada qilindi. Allah Ta'ala aziz, yani aziz digana, 10:08 qudratli digan manani ifada qiladi, dekin, bazit axtirlayda eytadiki, aziz digandi manasi, ham man arsa, ham man arsada, Allahga muhtac boladi digandiga. Ham man arsa, yani, maxluqatlar, mayuki, hayvallar, moshkandima, bolishdan qatdi nazar, ham man arsada Allahta'ala ge muhtac boladi, dekin, Allahta'ala ish nasoge muhtac bomaydi digandiga, mazmunda gildirishkandiga. Izun tiqam, yani, 10:34 intiqam alooche, oech alooche digan. Oech alooche nima manas? Oech alooche bu yeni bendalarini yamalikdan tiyooche digan manasda. Allah Ta'ala oech ala diganbosa bendalarini oesha qiliyatkan cinayetlerden, agar kafirlardan oesha ala diganbosa kafirlarini qiliyatkan cinayetlerden urarini tiyib qoyada. Elbette bu kafirler, eni Allah Ta'ala ane berligene inkar etgan, rasullarini yalganchige cikargan, ona bu kafirler, 11:03 qalib qalib qalib qalib qalib qalib qalib 11:29 Ay la yaghibu anhu subahana hu amrum min al-umur, la mimma yahduz fil ardi min a'mali al-bashak, wa la mimma taf'aluhu al-mala'ikat fil samaa, wa huwa alladhi ya khala ya khulukukum ala surati allati yasha'uha fi arhami ummahatikum min dhikarin wa untha wa aswada wa abiyal wa tawil wa qasir. Ala undankihin, Allah ta'ala kafir lalna, masha'Allah ta'alanu ayatlari kafir bugalliga, qulalna, baygambar lalna. 11:58 yalğamçıgi çıxarganligin, yukardayti bətuqlargin, azablanini vaydaqiganlankigin, Allah Ta'ala bayan qaldigi, yeri Osman digi, bran narsabusun Allah Ta'alagi makhfib omeydi. Gani, Allah Ta'ala hamma narsani belib duradi. Insallarini hattanki qalbidi bugen nasillarini ham belib duradi. Shunindik Allah Ta'ala insallarini uz aslida yaradgan. 12:22 qalib qalib qalib qalib qalib qalib qalib qalib 12:50 imasdikini bilib günahdan piyiladi. Yerde sadir boliyekken insallarini amallardan busun, yeki farisdilar osmanda adayetikken amallardan busun, maram narsi Allah ta'la ge makhfibumib. Allah subhana ta'la yenə sizlarni özü xaxligin suratida analarini izni basidanlarda silarni niyarat qoyadi bu, yerkek busun, ayal busun. 13:12 insan qara talni, oxtalni bosan, uzun bosan, qisqa bosan, manashlarna hamasna Allah Ta'ala uzu xoqla gandi qlib insallarna yaratib qoyada. Allahu la ilaha illa huwa la azizu l-hakim ay la khaliqa ghayru huwa la ma'abuda bihaqqin siwah al-azizu alladhi la yuqlabu wa la yuqhar al-hakimu fii suna'ihi wa tadibirihi Allah Ta'ala jana quyyidaham shu uzun yalgaz ma'abud ikalli jina bayan qalib ay tadiki 13:40 Yəni, Allah Ta'ladan başqa yaratuc ham yokdur, Allah Ta'ladan başqa ibadat qilnə diyan zat ham yokdur. Allah Ta'la izzatli, cüdayan, qudratli bu yanzat ki, heç xeçan maqlub bu meydi, hamdi, heç xeçan Allah Ta'la, başqalar onu üstan hikimralnik qilan meydi. Allah Ta'la hikimatli bu yanzat, nima yaratla diyan busa, qandi talbir qilna diyan busa, xülarni ham mesta Allah Ta'la. 14:04 xikmətliyi bu gən zattar. Yukardi, silarini qandii suratda bu gən bu suzu xaxli gən dik yaratatdiydi. Dimak insallani qandii qil yaratgan busa, maslayan atili oxtanlik busun, qorotanlik busun, nagiran busun, tuluk, saqlam qil yaratilgan busun, xamani asid Allah ta'alani albette xikmati bardi, xikmati bardi qarashliyi qerek boladi. Huwa alladhi anzali alayki al-kitabi, minhu ayatun muhkamatun, hunna ummul kitabi, wa uxar mutashabihat. 14:33 ayyallahu jalla jalaluhu huwa alladhi anzala alayka hadha al-Qur'an minhu ayyatu muhkamad ayy wadihatun bayyinaat lal tibasa fiyha wala ghumud ka ayyati al-halali wal haram hunna ummul kitab ayy aslu al-kitabi wa asasu wa ayyatu nukhramu tashabihat la yattadihu fiyha al-amr illa bin nadharu dhaghiqa thaqib ka ayyati al- 14:55 ḍḈḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍḍ 15:21 Xuruf muqatta'at bilan baxlangan suralarda asasan Qur'an haqqda bayan qilnaddiyda. Yox, xarifladdan kin mubasharatan Qur'an haqqda bakara surasda ikabi, yox ki bu mese, barqanch ayatladan kin albatda uxe Qur'an haqqda mavzu kitaddiyda. Biyatda ham uxe o xarifladni bayan qilbutkandan kin Qur'ani Karim haqqda Allah ta'ala biyatda bizlarga bayan beryaddi. 15:48 Allah Subh'anaHu Wa Ta'ala əzə, mənə bu Qur'an-ı Kerimdə sizgən a'zal qaldad idi. Qur'an-ı Kerimdə muhkem bugən ayetlər bar. Bu muhkem bugən ayetlər Qur'an-ına asıl asasını tashkil qiladi. Wa shunindik mutashabih bugən ayetlər bar, idi. Demek, muhkem bugən ayetlər qaysi, yu mutashabih bugən ayetlər qaysi. Muhkem bugən ayetlər dalalata ravshan bugən. Unu okuganda insan shunadigan, shundig bir ayetlər buladi. Masalan, qul huvallahu ahad. 16:18 Allah Ta'ala yegani ikanligini bayan qilogchi bugan ayetlar. Bunar muhkem bugan ayet. Mutishabih bugan ayetke, misal, kiltiradigan busik, Allah Ta'ala itadiki, biz yeratdik, deyid. Biz, biz, demek, köplini ifada qiladi. Bu, mutishabih bugan ayet. Insanda biraz sübhan uygu, dedi. Yani, haqqisatdan, köpliki dallat qiladimi, digan, nasibden. Yani, mutishabih digana, özünü aç qilavşanligi da, başqa ayetke, yani, maqilna digan, suyanala digan, yukiyon, uxingi yunaltirala digan, ayetlarina itiladi. 16:48 Demek, biz yer etdiyi digan nesasini cishin istigi uchun, biz Allah Ta'ala yegana dib aytilgan, oki Allah Ta'ala yalqiz bugan zat digan ayetlargan nazar qilay digan busik, demek, ushe biz digan nesadan murad cema'a aqib ligamaz, belki bitti hurmat, ihtiram, yani insan ozunu, oki aytochi zat ozunu yukari koyib, yani dilahim hurmatini balat koyib turu aytikgan, manasini ifada qilayikgan, digani bundan aynilab olamiz. 17:15 Bum goxshigan ayetlar judeyam gobleb geladi. Demek vishib ugan ayetlarini, muhkem ugan ayetlargi yonartirishlik arkalik manalarini dishinib olamiz aga. Demek vittim, vifasir ayetiyabdi ki, Allah subhana ta'ala bu Qur'anini suzgan a'zal qaldi. Bunda muhkem ugan ayetlar bar. Muhkem ugan digani, judeyam axiq raushan ugan ayetlar bar ki, ular digi shana qangi. 17:38 iltibas yox, chigallik digan narsı yox, yox ki no aniqlik, yox ki musul malhumlik digan narsı yox, hud digoyan ki mene halal, haram ayetleri kebe, ni mene asti halal, ni mene asti haram, Quranda açıq suratda bayan qalib ötülgen. Bular isa kitabni asli asasini tashkil qilab, dedim. Demek, uxilar kitabni asasidir. Yeni Qurannin asasi uxe, muhkem bugan ayetladin, muta shabihi bugan, ayet, başqa ayetleri bar ki, unda, islar aç qiravshan zahirbo meyduber karaganda. Illa, agar insan, 18:07 Qutgir mazik bir nazar bilan qaray digan busa, elbette, boshq ayetlarda yardamida bu ayetlarna qishnub aladi. Qut shularga misal suratida, surana awallardagi bugan, manalardan uzulgan hariflar hamq, mashnursan ifada qaladdi baytadi. Qut shundikana bugange boshqa misal, Isa a.s.ni yaralishligi digi, ruh haqqda gebrilgan ayet. Wa ruhun minhu dibdurib, Allah ta'ala, yani Allah ta'aladan bugan bir ruh dibdurib, Isa a.s.di bayan qiladi. 18:35 Anə shu mənada nasaralar itadi ki, Allah Ta'alani bir bölagi, eni Allah Ta'alani farizanti digan mənalargi gelishgan. Lekin bu ayetna, başqa vimahkan bugan ayetke qarid gombusik, Allah Ta'ala, İsa A.S. özünü bəndəsi ikalligini, və uşige ayetlaryo, ki, incilini nazil qigin, ikalligini Allah Ta'ala bayan qiginda. Uşan, nəm blamzakan ki, İsa A.S. hichgana qangi Allah Ta'alani. 19:02 Farizan tiyo ki, Allah Ta'alan bir gola ge imas, belki Allah Ta'alanin bandasi ikanligini, baska ayetlarini oksik, arqalik, hangidab alamzakan. Shulinkuna itadiki bu tafsirini yazgan adamham, kim ki mutashabih bugan ayetlarine, anig muhkem bugan ayetlarga qaytaradigan busa, anay ushundi insan togri yolunu tapkan boladi, qaysi bir kimse aks qiladigan busa, yeni mutashabih bugan ayetlarini uzun uchunishlikke harekat qilib, 19:31 faqad muhkem ayatlariga qaramastan özgiga gina itibar qaladiga musa, mutu shabihiga gina itibar qaladiga musa, bunda insan adaşib kitib qaladda, bunda haqdan hal muayil bu kitib qaladib. Shunun isun Allah Ta'ala undan ki ingi mene, mosh ayatni davam edaytadi ki, qalblarida haqdan aqib ketishlikke muayillik bugan kimselar, yani öz qalblarida haqni xoqlami digan, belki özlarini, hawayi nafslarini, yuk yullarini qolla quwata uchi bugan kimselar. 20:00 bular usha Qur'an-ı Kerimdan mutashabih göringan nasiladga irgashshadladda, bularna maqsadlara fitna istashlik buladiyo ki, bu masa uzlaran usha hawai nafsilara na qolla quwatlashlik, na xakhlashlik buladdiyda. Mufassir hamayitli butadiki, fa amma man kana fi qalbihi ududun anil haqqi wa ittiba'un lil hawa, fayata'allakubil mutashabihi minhu talaban li fitnatin nasi an dinihima talaban li tafsirihi bima yuwaafiqu hawa, 20:29 كما فعل النصارا حيث زعم أن عيسى بن مريم هو جزء من الله احتجاجاً بقوله سبحانه و روح منه أخذو بالمتشابه و ترك المحكم الذي بيّن حقيقة عيسى وهو قول سبحانه إن هو إلا عبد أنعمن عليه أما القلب دا حقاً أغبكتشليك يعني حقاً أغبكتشليك معين لگي بغيان شنين دا يك حوايناس غيرغاشليك معين لگي بغيان كمثال بولар 20:59 Qur'andagi mutashabih bugan ayatlarini ozlargi yapishvaladi. Bular bu bilan adamlarini dinlaridan fitnalasniyini maqsad qilishadi. Va yena shunindik, Qur'anini ozlarini hawai nafslariga muafqiladiyon suratda tafsirqishlikki harakat qilishadi. Cunanchi, mela nasaralar, mela shundik qilishkanidi. Bular, guman etishkanidi ki, etishkanidi ki, Isa a.s.ni Allah Ta'alanin oğli dib, Allah Ta'alanin bir bölagi dib etishkanidi. 21:26 bular isa bunga yosha Qur'andakigan, wa ruhum minhudigan ayatini hucjat qilib qiltir ishkandida. Bular manashu barada mutashabih bugan ayatini, yoki mutashabih bugan suzlarini ushlasib al ishkandida. Muhkem bugan, yoni Isa a.s.ni hakikatini bayan qigin, muhkem bugan ayatini tarqil ishkandida. Bu ayat isa, Allah ta'alan ushbu suzu idi ki, 21:46 in huwa illa abdun an'amna alayhi. Isaa bar yuqa Allah Ta'alanı bannasaydi. Allah Ta'ala huqshige, şu peygamberlikte il'am etken edik, deyib Allah Ta'ala bayan qalib öt edib. Demek Isaa peygamber, Allah Ta'ala tomamdan, şu peygamberlik bilan, silengan, kimsay edi xalas. Allah Ta'ala etedi ki, wa ma ya'lamu ta'wilahu illa Allah, 22:09 وما يعلم تفسير المتشابه ومعناه الحقيقي إلا الله رب العالمين كما قال سبحانه ويسألونك عن الروح قول الروح من أمر ربي والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا أي وثابتون المتمكنون من العلم يقرون بعجزهم فيردون العلم إلى الله ويقولون آمنا بجميع كلام الله المحكم منه والمتشابه فالكل من عند رب العزة والجلال 22:36 An ondankin Allah Ta'ala bu ayetlarni izdi, bu yukardigi bugan mutashabih bugan ayetlarni ta'wilinan, ularni haqiqi mahiyyatini faqadkin Allah Ta'alani uzu biladi, dib aytadi. Mufassiram kiltiru aytadiki mutashabihni tafsirinan, hamda voshi mutashabihni haqiqi manasini, haqiqi manasi bu mahiyyati qandi ikenligini Allah Ta'alani uzu biladi. Hud cunankin Allah Ta'ala aytkendik, sizdan... 23:02 Ruh haqqada sura idilar, ayetim ki, ruh minu Rabbimni ishidar. Ruh haqqada insanlar ma'lumatka, Allah bergen ma'lumatka ginayga. Aslida ona haqikatini, qandi ikalligini Allah Ta'ala'dan başka hiç kimse bilmidi. Indi ilimde mustahken bugan kimselar ayetisadi ki, biz ushe a'iyi Allah Ta'ala'gi iman keltirdi. U ayetilgen nasilani hammasi Allah Ta'ala'ni huzur edandir. Biz ushilani hammasigi iman keltiramizdib ayetisadi. 23:27 Demek ilimde mustahkem bugan, sabit qadam tuladugan kimselar, ozlarin acizliglariga iqrar golishadda ilimini Allah Ta'ala ge qaytarishadi. Bu aicisadi ki, biz Allah Ta'alani hamak alamiga iman kiltaddi. Muhkemi busin, mutashabihi busin, hamasi Allah Ta'alani huzurdandi, dib aicisadi. Mana bu ayat karimada, vaqf barasida almar aicisadi ki, ikixil vaqf qilishlik mumkunlidi. Vaqf qilishlik ki qarabdur, yani toqtaşlik ki qarabdurup, manu aham özgaradi. 23:56 Birinchi, waqtul shlikke bu kshi u shi tafsirlani shu ma'an wagiya yunaltirgana kan, wa ma ya'lamu ta'wilahu illa Allah wa ar-rasi khuna, illa Allah digandan ki duqtab turub, wa ar-rasi khuna, fi il-ilmi yaquluna aman nabihi, dib aytadilar. Buna sana tafsirini aytiboddi. Andi Allah ta'wila, faqat ta'wilin Allah ta'wila bilad diganda, u shi Quranda aytilgan, bayan qalingan nasilana, haqiqatina, muahiyyatina Allah ta'wila bilad. 24:25 Məsələn, Allah Ta'ala körə də diydi, körə də, mənə Qur'an-ı Kerimdə körə dib gelədi, belə dib gelədi. Körüşligini biz biləmiz. Körüşlig-körüşlig-eykelligini, göki eşdişlig-eşdişlig-eykelligini biləmiz. Nekin qandey eşdişligini, qandey körüptürüşligini, biz unhəsə haqqada ma'lumat giy geyməzsimiz. Unhəsə laddi mu'ahiyyətini, faqad gini Allah Ta'ala'nın öz yiginə bilədi xalas. Biz li bu haqqada ma'lumat biyirməyəm. Çini günçün bittigi vaxtda, əgər bu ma 24:54 Allah Ta'ala suzige waqf qilmishligi lazim buladi. Agar yin ikkinci ma'na bar, ta'wilahu digan ma'nada agar tafsiri dibaytili digan busa, undi tafsirini na faqat Allah Ta'ala, belki Allah Ta'ala bildirigan ilim orqalik mufassirlar hambiladi. Shunin uchun, beddigi waqf, wa ma ya'lamu ta'wilahu illa Allahu warrasi khuna fil ilmi yaquduna aman nabihidi. Ano shinda, Allah Ta'ala dan kiyn waqf qilmette, undan kiyn, 25:23 qelikgan ayetden waqf qalishdiyi mumkum boladi. Cunki Allah Ta'ala ayan boladi, betta shundi kilimda mustahkem adamlarxan goblab ayetlarni tafsirlarinda bolishadi. Haqiqat mahiyyatiye qeladi yan busik, onda faqat Allah Ta'ala anan ozygana boladi. Shunun uchun Abdullah ibn Abbas radiyallaha anhumadan aytilgan qeblari tafsir torxil boladib ayetgallar. Tafsir, bir tafsir bar ki, amma musulmalar boladi yan tafsir bar. Masalan namaz oku iladisa, 25:50 adam namazni tafsirla berishi mumkun, mundi qilasa mundi qilasan dibayt ilgani deb turib. Undan kin arablar özunu suzudan, özunu lugatidan biladi gyan tafsir bar digidi. Mala qissalar geladi, boshkalar geladi. Unda arab dilda bayan qilin gyaligi ujun arablar bu nasalarini biladi. Asmongi qaliladi disa, ular osmongi qaraxlik gyaligini. Shun ishadi masala. Uchintisi bar ki, alimlar biladi gyan digidi. Alimlar biladi gyan tafsir bar bu. 26:18 Allah mahiyyatidan tashqaribigyan, Qur'an dikili digyan, bütün ayetlerin tafsirleri bular, alimlar buladigyan tafsir. Yeni Allah Ta'ala'nın özgini buladigyan tafsir var, bu isa eti uytkanimizdik. Qur'an dikili gen nesilini, mahiyyati, haqiqatini Allah Ta'ala'nın özgini buladi xalaz. Demek, eger Allah Ta'ala'da vaqf qumiyy digyan busik, onda Allah Ta'ala'yan buladi, ta'vili na ta'vili diganda haqiqati mahiyyati imaz, belki, tafsiridi. 26:44 ayatilatda, yani Qur'an da ki gyan ayatlarin tafsirlarini Allah Ta'ala biladi, shundi Allah Ta'ala bildirgan bu fassirlar ham, ilimda mustahgan bugan kimselar ham biladi. Shundi ayatishadi ki, bular ima Allah Ta'ala gin iman kiltirdik, hushan mutashabih buganlar busun, yaki busun muhkemlar busun, bular na hammasi Allah Ta'ala nukhuzurdan da, dib ayatishadi. Ana undan ki gyan, wa ma yad zikaru illa ulul azbab, dib Allah Ta'ala ayatidi, demek bu nasalardan istatmola diganlar, aqal igyalari gina bulan, dib ayatidi. 27:14 Aywa ma yad ta'idhu wa yad adibar bi hadiyil ayat illa ashabil uqulis salima al-muslanina bi nuri il-Qur'an. Yani bu yuqarda etibutulgan ayatladan muhkem bolishligi, mutashabih bolishligi, mutashabihladni muhkemgi qaytarish lazimligi. Mana shu nasiladda istatmaladigallar, bundan pan nasihaladigallar bular, saqlam akil igalara bular, Qur'an nuri bulan nurlangan shudik, saqlam akil igalara ginan shundi buladladdi bayt utada. 27:40 Adi undanki yin Allah Ta'ala mu'minlarga, yani shundik qalblari haqdan aqib kitmastigilarini Allah Ta'ala da surab dua qilisligini urgitadi ki, Rabbana la tuziv qulubana ba'did hadaytana wahab lana milladun qa rahmah inniki antal wahab. Barverdi qar olam bizlarni qalblarimizni uzin hidayat qigandanki yin urub qoymagin. Bizgi uzin huzurindan ahmatna atayetkin, albattasin mukabilsiz bir uchi bogin. 28:10 zatsan wahab, yani beruchu, mukafat beruchu, yani mukabilsiz, mukabilsiz digana, bir insan ishledigan bosa, ishleganiga beradigan bosa, onda beruchu xsablanadi, lakin mukafatni beruchu boladi, yani haqli bugan narsasini beradi, lakin insan Allah ta'ladan soru yedigan bosa, insan hattanki hareket qimi yedigan, peşin eteri qimi yedigan bosa, yam Allah ta'la insangi berisligi mumkun, bu narsaysa, hud digaya yanki insan, 28:37 Məsələn, 20 il, 30 il, karayil işləp durub, 1 milyon pul topa digan busa, bu nəsə? Insan peşini teribilan topgan boladi. Bəzə insangi boladi ki, kimdir? Hadi yakalib beradi 1 milyon. Beradi digan busa ki, miyarash qaladi. Mut digoyan ki, miyarash qaygan payidda bu insani peşini teribilan imas, bəlki, o shengi goyan ki, ungi hadi yakalib beriliyandik boladi. O shengi mukabilsiz beriladi digan narsani, beri ucay bugan Allah ta'lanı, ismigi baliq bugan narsani, vahhabdib ayitilandiydi. Rabbana la tuzikulubana diganda, 29:07 qalbimizini burub qoymagen, qalbini burub qoy, qalbini qandiy qalib burub qoyadi. Qalbimizini burub qoy. Shundi burub qoy uradi madisa, baska ayatki murajad qiladi qanbisik, falamma zagu azaqallahu qulubahum. Falamma zagu azaqallahu qulubahum. Qachani ki insallar uzlara haqdan aqib kechilikini haqlashgani da, qalbini burub qoydi. Yeni bu ceza asfati da. 29:36 Insan bir nasiladda kifurdu busun, ya ki haram nasiladda busun, insan öz istab xalab ushingi intiladigan busa, agar Allah Ta'ala ona ushanla toxtatmaydigan busa, özun xaladki, özun tashlab qayad. Ana ushin arsi isa, insan goyan ki Allah Ta'ala bu insana adastirishligi bolad. Adastirishligi digana, insanda usha qigan ishiga caza ukubat qoyishligi bolad. Ukubat qilib, özunu öziga tashlab qoyilishligi bolad. 30:03 shun shun ayitkanimiz, falam ma'zagu, insallarini uzlari haqdan aqib getishlikke, ma'ilib getishlikke, xaxilashkandi, Allah ta'ala ulanini qalblarini burib qoydi digidi. Yani, uzlarini uzlariga tashab qoydi digidi. Yani, beti, qalbimizni, uzin, igazisan, yani, hadisteyim kiladi ki, insallarini, butun qalblari, hammasini qalblari, bitti qalb kabi, Allah ta'alanin qolida, xaxiligandik, uzgadrib qoydi. Shun shun, payan basin, duaqi galligi. 30:31 Allahumma ya muqallibal qulub, ya musarifal qulub, başqa bir rivayetda, sarif qulubuna ala tu'atik. Qalbimizin qalbini burub qoyucu bu genzat, qalbimizin tu'atinge burub qoygen, deyib, baygamir s.s. ayit kallar. Demek, Allah ta'alana adaştiricliki, qalbina burub qoyucliki, bu insana özünü özlige taşlap qoyucliki, Allah ta'ala ona idayet qimastan suxalatiyya qub qoyucliki iken. 30:57 Betdiki iniki rahmat digan nasi da ozin huzurinda rahmatni bergin diganda rahmatcu digan kin ma'nan ifada qilucu bugan suz. Gun isiga insandiga sakinat, xatiricamlik, yaxshlik kliştini, yaxsh görüşlik, yaman günah ugan nasi dan yaman görüşlik, şülen salan ham nasi uşa rahmat kelimesini icige kiraldiydi. Xun isin antal vahab, sen biz haqribu masik ham. 31:19 hidayatdi berisen, haqli bu masik ham imanini bertin, haqli bu masik ham bizgi ozin rahmatini bergin digan mazmunni ifaala qiladi. Xunxin, niki antal wahabdib, aicidiki Allah Ta'ala bizlarina örgatdi. Bit mufasir ayetadi ki, ta'limu min Allahi lil'ibadi ayqulu, ya Rabbana, la tasrif qulubana, 31:40 Ya tusarif qulubana yuqi an nuril hidayati wal iman ba'dan hadaytana ila dinika al qawim wa sharika al mustaqim. Wa min naxna min fadlika thabati al islam fa anta ya rabbi il mutfaddil ala ibadika bil atayi wal ihsan. Yani Allah Ta'ala tamandan bu bandalar yuqumbu gan ta'lam. Yani isla ayatadiki ey bandalar ayati naslar. Ey rabbi mazmiz qallar mazna iman hidayat nuridan burub qoymagan. 32:07 eyni ozin qizni toqri dininge, toqri shariyatinge hidayat qoyib yollab qoygan indan kiyn, bizin qallarimizni hidayat, iman, nurdan burub qoymagan, yena shunindik bizlargi islamda sabad turishlikni ozinini fazli marhamatin tomanindan bizga bergin. Fazli marhamatin tomanindan digan biz ozingi haqliyib omasik, ham ozin muqafat qalib bizgi shunasani bergin. Ey rabimiz, albid disin bandalargi, berishlik, ihsan qalishlik bilan, marhamat korsacitur uchi bogan, azad san. 32:36 digan mazmun ifadakalarakan. Rabbana innaka jami'un nasil yawmin la rayba fi hinna allaha la yukhlifu l miya'ad. Bar war digara a'lam. Albatta sin, betun insallan mahammasina qiyamat günü uchun. Yani shubhasi yok bugan günü uchun jami'un uchusan. Albatta sin, va'ati qiyan wa'adararingi khilafqumi isan. Yogi albatta Allah ta'ala qiyan wa'adararingi khilafqumi iddib aytada. Waqulu a'idhan fi dua'ayikum ya Rabbana. 33:03 inna ka jami'u l-xalaa'iq li yawmin la shakka fi wuqu'iihi wa huwa yawmul qiyamay yawmul xisabu al-biza fa inna wa'da ki haqqun wa anta la tukhlifu l-wa'd aytinglar yana shunday du'alarimizda ee parwar digar olam albattasayn botun maxluqatlarna hammasana yani insano jillarna waqibu al-shigri ichkana qingi shubha yuqbogan kunga, qiyamat kunga, xsab, kitab, mikafat, jazab, eristik kunga jamli isan albattasayn bu wa'dayin haqqdir 33:29 qiyamat qiyamat qiyamat qiyamat 33:50 wa hadaniyata allahi wa kadzabu rusulahu dantufidahum al-amwal wal-awlad walan tadfa'anhum shay'an min a'zabillah wa hum fil-akhirati hatabu jahannam alladhi tuqadu bihi naru s-sa'ir. Anay nda mu'minlarga Allah ta'la bu nasalan ta'lam birgandan kin bayan qaladiki al-batta, yani shubahasas ki kafir bugan kimsala'na, ular di mal duniyalari busan, bala chaqalari busan Allahin a'zabudan baran nasan dafqalam midi. 34:16 Ulan Allah ta'alan azabda muran nasqis qaytaran miydi? Ana ushe kimselar cehannamdi, qutillari boladi edib, eytib ötadi. Demek yukardigi bugan ayetlar peygamberlarni, Allahun ayetlarni yolgan gechgargan, yuki peygamberlarni yolgan ciyechgargan, mana bundi bugan kimselar, har kancay mol dunya yigmasin, har kancay bala cikasi bomasin, chunki... 34:39 Bu dunyadegi, ushe peytlardegi bugen insallarini quvvati, topken mal dunyasi yu kol astigi bugen balisakalari bilan bilgirengi. Shundi, unar kanchiki busi shumchali kushliy bugen. Min ushendi bugen taklari deyem, bularini ushe kol astigi bugen, bayinigi busin, balisakalari busin, Allahini azabikigin peytte, biran narsani Allahini azabidan, qaytar qalanmiydi, tus qalanmiydi. Belki bularini ushe balisakasi busin, ushe uzlarigi tabi bugen, ushe uzlari busin, ushlari hamasi. 35:09 Dozakhna, utnu uladladi bayti butada. Kada bi aali fir'awna wal-ladhina min qablihim, kaddabu bi aayatina, ay sha'na ha'ulayil kafrati min qawmiki, ka sha'ni jama'ati fir'awna wa atba'ihi dhalin, wa man sadaqahum min an umamil baghiyah, kaddabu bi aayatillahi al-wadiha sati'a. Yana Allah tawla bi itta, fir'awna qawmiki qalata fir'awna, fir'awna qawmiki ularna yunartarda. Ularka, shunasa fir'awna islatta bi itta. 35:36 Namaga, chunki Fir'aun yer yuzdigi bugan katta zalimladdan bitasi buganidi. Fir'aun boson, fir'aun uladdan aldingi shaha adamlarina, ummatlarina xalati kabi. Bunlar ham bizi ayetlarimizdi yalgan gechi qarishkanidi. Mufassiram ayetiyabdi ki, sizi qavminizdan bugan ishi kafirlarina xalati huddi, Fir'aun vana ergechkan cemaasi, ergechkanlarina cemaasi kabi uxshiydi. Yali undan aldingi otgan zalim bugan qavmlar, haddan oshkan qavmlar geyim uxshak kitadi. Bularna hamasi, 36:05 Allah Ta'ala'nı, Açıq Ravşan bugan ayetleriye kafir ol iskendiye, iki olgan çıqır iskendiye, ane ondankin Allah Ta'ala ulalini, fa'akhadahum allahu bidhanu bihim, mışaqigan cinayetleri, sabaplik Allah Ta'ala ulalini qattıq ucladi, Allah Ta'ala isi cezası, uqubati, cüdayam qattıq bugan azadlardiyir. Yani, har qançay, qiçke ige busiyam, silar min bugan taqdardiyam fir'an chalik, 36:30 quchqi quvatgi igyamassilar. Diyo ki, vonsa awal digi hu, diyo ki, samud qavimlari qebi quchqi quvatgi igyamassilar. U shilar ham, Allah Ta'ala ayatlarini yolgan gechi qarishganidi. Allah Ta'ala ularini, usmada ki, bilib, turasilar unahasini haqqa digi eshtigansilar. Allah Ta'ala ularini qigan cinayet sabiq, ularini halak qigan, qizlar gözlari ilarini asilardi, Allah Ta'ala. Mekke, Quraysh kafirlariga xitab qiliyabdi. 36:55 ay ahlakahum allahu wa dhammarahum bisadawib ma'asihim wa jarayimim ma'iqabu allahi shadidun liman kafra bihi kulli alladhina kafaru satughlabuna wa tushsharuna ila jahannama wa bihsal mihad ay qulya ayyuhar rasul liha ula il yahudil mukaddibina lirisalatik satuhzamuna fit duniya wa tajma'una wa tusaquna ila jahannama fil akhira wa bihsal firash alladhi tafrishunahu naral jahim ala undankiyan bayghamar sallallahu alayhi wa sallam qe Allah talaqtaqqa wa ittiki 37:24 qafir bugen kimselarga itin qafir bugen kimselar bitda yahudlarida oysa madinadagi musulmallar bilamirgi yasayitkan qafirladib chunki bularga ibrat barida bu ayetlar badir cangidan kiin nazil bugend badir cangida qa makka musrikilari maqlibiyatki uchirigandidi bular katta bir kuch guvatban kiigandidi shunin chun bu nasani yahudlariga bir ibrat suratida islaram qozyilarini ochiilar agar qafir boladi yam busalarini islaram maqlib bolasilarda 37:53 ular hupki cehannam gitkani qabislar xam cehannamga ravana bolasilar, gözüylar, daciylar deyib ularga bir qatar xatab qanini etkandi. Xun-xun, peyxamr sisi-rim qaytdiki, ey Rasul sisi-rim, emana bu rusalatiz yalgan qechqari, yalgan qechqari etkani yahudlar qaytdiki islar, emana shu duniyada maqlub bolasilar. Xun-xun deyik, islar toplandib turib, xuslarida camlandirilib, yin ahiratda cehannamga qarab haydalasilar. 38:19 qadi qani lakum ayatun fi fiatayn iltaqata fiatun tuqatilu fi sabihillahi wa uxra kafira ayy la qadi qani lakum yaa ma'sira liyahud idhatan wa ibra idhatan wa ibratun fi jama'atayni iltaqata yawma badrin wa darat baynahum alhad 38:49 jama'atun mu'minatun tuqatilu ilayhi qalimatillah wa i'a'zazi dini wa jama'atun kaifiratun tuqatilu fi sabili shaytan wa lawthan yarawnahum mithlayhim ra'iyal ayn ay yaral mu'minuna alkafirina akthara minhum maratayn ru'iyatan haqiqiyatan dha'ira bil aynin mujarrada la bil khayali wal awham ala undan kin Allah Ta'ala bayan qaldiki sizlar uchun manabu jaynda uch rashkan iktaja mu'ada 39:18 ayat bar, yani ibratlar bar. Bu iki cema qaysiydi? Birisi, Allah-u Teala'ni yoldi cenqil ediyan edi, ikinsisi, kafir edi. Mena bu ayatki itibar bel ediyan busik, Allah-u Teala acib bir suratda bu ayatdi bayan qaldi ki, fi atun tuqatilu fi sabiyyli. Bir cema bar ki, bular Allah-u Ne'oldi cenqil edili. Bashka cema bar ki, ular dipdurub, neme yoldi cenqil isligini bayan qamat. Demek Allah-u Ne'oldi cenqime gandanki yin, o qizgi yok neme ne'oldi cenqil isligi. 39:48 Şunu demek, Allah Ta'ala itibarsizlik üçün bayanam qımadi. Belki kafir bugen başqa bir cemaati qoya qaldi. Demek, Allah Ta'alan yuldi bu megen cengdi itibara yuqa qem. Etki, demek, silar üçün ey yahud cemaasi, pan nasihat bar, ibrat bar, şey kitbedir cengide, üçreşgen ikide cemaati orisda. Bular ortasda cengi bugendidi. 40:11 Bir cema'a mu'min idi, Allah Ta'la'nın kəliməsi aliboliştik üçün cənqiləridi, Allah Ta'la'nın dinini quvvətləştik üçün cənqiləridi, başqasi isə kafir idi, bu, şeytan, bu, üçün asilani yolda cənqiləridi. Endi mu'minlər isə ulu kafirlərini öz gözləri bilən iki bərəvər görüşəridi. Öz aslida ular üçü bərəvər köpədi. Yəni, Bədir cəngi'de, Mäkkedən ki, gen müşriklər, minkdə atrafda, bu, la, diyo, musulmanlar 315-317 atrafda yedi. Demek üçü bərəvər. 40:39 köb bu gənədi. Allah Ta'ala bi etdi, öz gözü bilan ularini iki bərə var kərdi. Yeni, kem eytirib bi etdi Allah Ta'ala ulariga. Ta'in ki, cideyem, ali köyünleri çökbit, xo məsli ileri ucu. Yeni, bular öz gözü bilan kər gənədi, xeya diyo ki, gümallar bilan imansi. Wallahu yu'ayyidu bi nasrihi mən yeşe, inne fide ilke la'ibratalli uli la'usar. Mənə shindekil, Allah Ta'ala, özəne nusrətini xaxlagən bəndelariga birat. Yeni, Allah Ta'alan nusrəti xarxil yollar bilan giradi. Birinci, 41:06 dushmallarini, mumillarini gozga ask boyshliyi bilan. Qot chunindak yana mumillardiyam dushmallarini gozga ask gorsatgan. Namaga, ular yanayam usha kuchige suyanishligi uchun. Yanayam usunu, qay, ular dizibta sheyimiz, bacarlibta sheyimizdir, uzlarini kuchige yanayam suyanishligi uchun. Allah ta'ala mumillarini, ham ularini gozlariga ask gorsatib boydi. Chundik, ularla ham mumillarini goziga baradan kore azra qilib gorsatib boydi. 41:36 Bu bir tamamda, ikinci tamamda insa Allah Ta'ala yardan birisi gi, düşimallarinin qalbigi qusar istiq bilan ham buladi. Bu yem Allah Ta'ala nusrati buladi. Yena undan tashkari Badr cengi de, musulmanlar bilan bir gelik de, farishtalar xan ishra gitgen. Nacidi ki, farishtalar ishra gitgen. Bu yem Allah Ta'ala nini qullab quvatla bu buladi. Ali ushan digi Allah Ta'ala haq legen bendelari nusratini adayitad. Likin, shart bidde fi'atun tuqatili fisa bildi. Cemaiki Allah Ta'ala niyoldi ceng qiladi gammusi. 42:04 başqa nesrlarin maqsadi degimiz. Elbetda bu nesrda aqiligilarichun ibrat bardir. Demayi, Allah ta'ala kim qayisi bandalariga yardan beradi, qandi aqil yardan beradi bu nesrlarga, bu nesrlarda aqiligilarichun ibratlar bardir. Allah ta'alana byukligi olu obogan, bandalardan xoqlagan bandasiga yardan beradi. Man abiyatta, momin bandalariga az bolishi yiqaramasta Allah ta'ala myshrik gafirlariga karsi yardan berib koydi. Myshrik gafirlar isa bular goqchiliyin tashkil qilaradi. 42:34 Mənabu qalabada isa sağlam aqiligelari uchun ibrat vana nasihatlar bağda. Yana ruayatqanladi ki, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, muxrikilarni usudan, Badir cangida qalaba qozangan payitlari da, Madinaga kin qaytqigan payitlari da, qalib bolib, zafar qusub qaytqigan payitlari da, yahudilarni camilabdur ularga itdi, yahudilar cemaasi. Allah ta'ala uslargi Quraishdi, Quraishgi itib qoyen, narsan uslargi yetkizlikidan aldi musulman buqqayilar. 43:02 Silar, baldiylarki min Allah ta'alana, haqiqi rasuliman. Yana, payam yubarulgan payagambarman. Bu nasilan silar aniq bilasilar. Yani, musulman boliylardir turayibkan payitda, ulara yadishki, ey Muhammad, la yagurrannaka min nafsika annaka qataltana faran min Quraish. Kanu agraran, la ya'rifuna tarikatal harb, innaka in qataltana arafta annana naxna rijal, wa annaka lam talqa mithlana. Fa anzallah, qullin ladina kafaru satuqlabun. 43:31 Yahudilarda madi ishte, qaychid ki, ey Muhammad, sen özindan aldanib qedib, özindan qedib qomagin, aldanib qomagin, sen biti Quraishdan bir cemaasi bilan canqit durib, ulani uldirib durib, endi ca özindiki katib ahaberi varmagin, aldanib qomagin, bular haqqatta özü gor qomlar bogandib. Yani, orish diyonla bilişmez, qanak orishliyi bilmey digon, bir gor bogan adamlar idi. Agar endi sen biz bilan canqila digon busin, onda bizi haqiqi erkeylar ekelligimizi bilisa. 44:01 sen biz goxshiganiga hali yorukgani yoxdib, yahudlar shundirib aytishganiga. U shahindankin Allah Ta'ala itdi ki, bu ayat naziqiganikan ki, kafir bugan kimselarga itkin yakinda maqlub bolasda. Hakqattan yahudlar xar bugan halatda, qaisi birilardir ularna qatil qilinda, qaisi birilardir u shumadiyinada badarga qilinda. Manashudda demek, unnankingi ayatlarda insallarga maqlub bugan nasilani bayani bilan. 44:28 məhbubugən nəsrələrinə bəyan qilishi bilan dəngi ingi ayət basin nədi. Demək yuqardigi bugan ayətlərgə nazar saladigan busik, Allah Ta'ala Qur'an-nı, başi kitablari nazilqi gəlligi, ungi kafribugan kimsələrin azablashligini, ungi iman kirtirgan adamlarni Allah Ta'ala maxtashli bilan unlargi talim biyadda ishu dua qilishligini. Ani undan kigin, yana Allah Ta'ala haqilagyan bandalargi, yani özünü yoldi can qiladigan. 44:54 Mu'min bu yen tayfaya yardan berisliyin, Allah Ta'ala yenabir barbi ette, islatib otdiki, kafir bu yen kimsalarini, isi uzlarmi xallariga tashlablarini, xarkaliştiki torcda uzlariga bayankalib otdik. Subhanaka Allahumma wa bihamdik, nashadu wa lillahi la ilahe illa antin, astaghfirika natubu ilayk, Allahumman fa'la bi ma'allamtana wa alimna ma'iyanfa'una, wa zidna ima.