Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Inna alhamdulillahi ta'ala na'ahmaduhu wa nasta'iluhu wa nasta'khiruhu wa nasta'hdihi wa na'audhubillahi ta'ala min shururi anfusina wa sayyi'ati a'malina innahu man yahdihi allahu fa la mudhilla lah wa man yudhli fala hadiya lah wa nashhadu an la ilaha illa allahu wahdahu la sharika lah wa nashhadu anna sayyidana wa imamana wa ustadana wa qudwatana muhammadana abdullahi wa rasuluhu 0:27 Sallallahu alayhi wa ala alihi wa sahabatihi wa man ittadabi hadihi ila yawmi d-din wa sallimillahumma tasliman kathira wa ba'd assalamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuhum 0:59 javab gerislig ancha qiyin bir mazgisda, bir sohbattigin bayan qilislig qiyin narsay, likin bazigir faydalar uchun qisqatista suratda ayto utamiz. Bizi asasan hidayat alisligimiz uchun iyn asas bugan narsay, Allah subhanahu wa ta'ala'nin kitabi wa Rasuli sallallahu alaihi wa sallamni hadislari 1:27 Rasulullahın sünnetleri. Biz adamlar bu hayatta harqil fikirlerden hidayat alip, harqil partiyeler ve menhezler, utkan adamlar, tarihlerden, uzlarga hayatlarda bir hidayat istedirgen bir beytte, Allah Subhanehu ve Teala'nın hidayati bilen, tevkiki bilen, biz Kur'an-ı Kerimden hidayat alisligimiz, mene şu Kur'andan biz uzimizge koyda alisligimiz. 1:58 Bu Allahni bir ketli bir tawfiqi. Bugungi sohbetimizde mi, qurandagi, hadirki bugungi kundagi, bizde shubungi wakiliyimizge, cudahem uygun kiladigan, uxseydigan bir hikoyani, qurandagi bir qistani, etibir maksiben, qasas surasti. Bu wakiyada Allah subhanahu wa ta'ala, iyyik diktatir bugan, fir'avni, va, 2:27 shu fir'awin zulmidan izilgan bir xalkini mazlum bolgan, bir nice yillerden beri mazlum bolgan xalkini Musa a.s.ni shaksida unu kursatib qalay qilib turub, shunday diktatir bir zalimli zulmidan, bir nice yillerden beri izilgan, na'ularda ilim marifat bar bogan bir ummatni qalay qilib turub, undan alib chikik etkenligini Qur'an'da mizgiye qisaqli birar. 2:55 Qur'an bizge bu tarikh kitabı ya bir qisa kitabı imez. Qur'an bizge hidayet kitabı. Qur'andaki har bir geblar, har bir vaqiyadaki bir caylar, biz ucun katta katta bir hayat manhajini bizge birelim. Mene şu halatda Musa a.s. Fir'avndan qutqan halatda, qutqan halatda Fir'avn uqshulu uldur qoyishligiden qurdib, uza asli Musa a.s. hamamiz bilamiz, Fir'avn di qasrida katta budilar. 3:24 i gani chi avqat aldi neydi, khasrda yashadilar. Likin bana shu hayattan ukshu qurqan halatda, bitda ayib qi gani gidan, Firavun ukshunu uldurmaksib oldu, kin ukshu qurqan halatda, Misir bani cikib getdi. Bana shu cikishligini Quran bizge, ta ki kanday qilib durub, Misirdan cikib, madiyan cayige barib, u yirdaki hayati kanday bu gani gini bizge, bayan qilib iradi, bu sohbatimizdi ismini. 3:52 mazlum bugan musulmanin yuli dib simlasin goradi inshallah. Gani mazlum musulmanin yuli. Biz uli manki miyad azi bu mazlisimizda aksar kisilerdi wakili digi sunarsayi uxshaydi. Musa a.s. misirdan chikish peytlardagi brinchi etkin nimalarini Quran bizgi bayan qoli biradi ki, faqaraja min haqa'i tan yataraqqab qala rabbina jini min alqami zalimin. 4:21 U kishi Misirdan chikqanda qurqib chiktilar. Va ekdilar ki, ey Rabbim, meni zalim qalimdan uzin qutqar gendidi. Demek bu zalim qalimdan meni qutqar gendigin yapidan, mazlum bugan musulman kishi, hamisya birinci urinda Allah subhanehu wa ta'ala dan nacat talaq qilis etkireydi. Agar qalichalik derecide sebablar bosa ham, musulman kisinin asil asoslari bu hazır bizdi, kapir morsi bugan uchunchi asoslardi. 4:50 ge musol boladi. Yani bizde hayat asasimizdi birincisi Allah subhanehu wa ta'ala dan madad suraslik. Nacadini Allahdan tarabkul istik. Uksik hic kurun chigdilar. Ushe chigdan peytlarida hic kanakangi aldilarda bir ricelari yogodi. Hayrge baromen. Yo cuntaylarida katta bir puli yogodi. Yo yordan bira digan bir yanida adam yogodi. Hic nasi yog. Shuhalatda madiyan tarabkiyakara yul aldilar. 5:21 Fir'aun ukshunu uldurisigiden korqan halatda tisqib, shur tisqan baytda birinci etkin geblari, rabbi nadjini minal qomib zalimin, zalim qomimdan minu qutqar gildib, dua qaldilar. Demek bizdi, musulman mazlum bugan kisini, birinci qil etkin duasi, hayat yulidaki manhaji, zalim qomimdan, Allah ta'ala dan madad sorash girek ki, zalim qomimdan bizni qutqar gildib. Va ikincisi, uzu na uzu etmesh girek. 5:52 Gani insan, shu mazlum bugan kishe, mazlum ligini, hama cayda pech qiladigin adamlardan kub ishtarsiz. Biz mazlum biz, bizde haqqimiz qab kitgan, haqqimizde alish kiray. Dibdurub. Lekin asasi nasa insan uzidaki zulumu bulad. Musa a.s. shu halatda dua qildidar ki, Rabbi inni zalamtu nafsi faqfirli. Faqa parada. Ey Rabbim, min uzimge uzim zulum qildim. 6:22 Meni kechirgin diba dua qildilar, Allah hujib et kechirdi diba birdan, neki Musa a.s. bu kechirginligini bilmigdilar. Allah daula et yapgi, faqafar ola, Allah hujib kechirdi kusini. Bu kusi uzlariga uzlari, su zulumlu uzlariga mansub qilib et yapdilar ki, min uzumga zulum qildim. Demek, musulman mazlum bugan kisi Allahda macad talab qiladi, va zulumlu birin cibub durub uzizan kitkizislikini harekat qilishi gerekti. Yani bunu bir tafsiratini kirsak, cuda keyin mavzu bu? 6:54 Mazlum, ben digi musulman kisilar, kub ciligi, Allah üstsizna qilgerlerden tezgari, zalim bulib durub gecetgen olibna panci. Biz zalim digi, biz zalim digi de feqat bir pachahdi suratidaki zalimli cilimiz. Diki zulimli turlari gub, har biringiz pachahsiz, har biringiz kulasilerinden masulisilar. Kimdir qadirige zalim? Kimdir buysa kulasizdakilerge? Kimdir kilinige qeyneler? 7:23 ikti xatini bal bugan kishilarga birinchi xatin, min mazluman, muhacirman digan xalatda ham qaycalik derecada zulumin nuhayasiga hitgizib xayaligiga ishqilad. Xayaligigiga gebti gebrad. Diki bun arsada hic oylamaydi ki, min shunda adalat bilin gebr yapman mi? Bu xayaligiga geymaydi. Allahni razi qilisindi, boshka yullari kup digan xayaligilad olumgi. Bu budan bizga nacat geymaydi. Uzi aslada biz bitin arsada bilu alisligimiz kerakki, bizdi maksadimiz, 7:53 Nusra qilişlik, zalimlerdi üstüden ghalaba qilişlik bu məslik kirik, bu niyaxsi çüncümüz kirik. Bizdi məhsədimiz Allah'ın razı qilişlik bu iliş kirik. Allah bizden qeçen razı buladi. Kafirlerdi uldirsek, uladiga qalib busek razı buladi mi? Əgər bizdi küçümüz kupaysa, devlatimiz küçlü busa, uşende Allah bizden razı buladi mi? Yok. Allah qeçen Allah'ın getha'at qisek, ubudiyyetini Allah ta'ala uçun kamil bacara alisek, uşende Allah bizden razı buladi. 8:24 Mani bu narsanin, indi musallar uzdakum. Bu qista suratda itib-itib utki kitamiz. Zulumni insan birinci urunda uzdan kitkiziclik gerek, harqani suratta bu sahib. Alladhina amanu, walam yalbisu imanahum bi zulmin, ula'ika lahumul amm. Yani biz khatir camlik isteyibiz hamamiz. Bu khatir camlik, bu liçlik uçun zulum kiticlik gerek egen. Allah Ta'ala eti yaptiki iman kirtirib. Imanlariga zulumna erlashdirmegen adamlar, 8:54 Ani uşa adamlar khatir camlikde vay uxalar hidayat buyurgan adamlar. Bu zulumlu turu qur inqetdasi shirk. Vay shirkden boska zulumlar, insan qalbida boslayar digan zulumlar var. Boslar insan qalbida boslayar digan bunarsa. Agar insan uzin isyok kitab qilay digan bosay, aksar kislar, Allah isyosna qigay adamlar bundan mustasna albatta, zalim halatda yeshik. Uxlaygan peytta kimdir, undan narazi qubtur uxlaydi. Irlar khatini tamallan haqni adakimi idi. 9:25 qadillar iri tomaninan haqqina adakimaydi, qushnechilik disizmi, vabashqa-bashqa ticaratda serik bugan kisilar biladi sunarsani haramligini, uze ushe cayda zalim ikanligini biladi, likin bilib durub ham sunarsagi hech qanday parwagimaydi, yuribgiti uradi, beyim alim. Vay yana, mani bundi, mazistarga qatnashligimiz munkun, zalimdi zulmidan vaydat nimalar qalamiz qanday qib chikamiz digistigimiz munkun, likin bunarsani bizge Quran bayangali yaptiki, birinci orinda, 9:54 mazlum budan musulman kishini yulib, Allah subhanahu wa ta'ala dan nacat sorasligimiz kirak, Allah dan madad sorasligimiz kirak, va zulumni uzumizdan kitkirisligimiz kirak. Va Allah subhanahu wa ta'ala ga zulumni harqanlay turudan tawba qilisligimiz kirak. Bu bizgi asoslar. Azirki madisu bizdi üçte nimamiz. Üçüncisi, asoslar biz nima qilisligimiz kirak digan narsada? 10:21 Zulumda harqa li turudan, hatta ki bilmagan qilim qilga, bilmastan qilga zulumlarimiz bu saham, sunarsadan tavba qilisligimiz gerekdi. Va zalimga yordamci bu meydik. Bazı kişilardi kurasiz zalimmas likir zalimga xayroqaq vubduran. Xande bir suratda bu saham. Yo tili bilan, yo kalami bilan, yo baska narsasi bilan, xaysi bir tomanla zalimga yordamci vubdurusligi vubdur. Bu narsa? 10:47 Bizge albette nusratne vaqatil jamnitni kichik taradi gyan narsadir dan. Wa lamma tawajjahatil qa'a madiyana qala asa rabbi ay yahdiyadi sewa asadil. Shu hukayada kirabdi ki Musa a.s. madiyan tarafki qarab yol aldilar. Shunda uksuna dualari su buldi ki ey Rabbim, Rabbim meni tuğru yulga hidayatlasigini umut qilaman dedilar. Yani biz har bir yolumuzi Allah ta'ala dan hidayatini umut qilisligimiz girib. 11:16 Allahdan bugan hidayat, biz namaz okub, Allahdan sureyimiz, fakat telimiz bilenmez, bu amalimiz bilen, şu hidayatka karab yurusligimiz kerek, bu hidayat kitab-i sunnada bulad. Kitab-i sunnadan, baska yirdan hidayat istegen kisiler, bu baska bir cayladan, aligi, anisligi kerek bugan cayladan, amasdan, hasilne, hic ikilinmegen, chuldan, hasil uramendir, kitban kutarib, urak kutarib, orga onum goqseydi. 11:45 Harakati yam zahiditadi, yigilislar, bunge kitgen harajatlar, hamasi batti munkitadi. Belki uzige zarar buletgen barisli qiladi. Musa alayhi salam, su kitiste 45 gün, su illik gün atrafide yurdiladi. Nihayat derecede qinalgan, carchagan, madiyanyaya borgan payitlarini Allah subhanahu wa ta'ala shu halatli bizige akibiri yapti ki, wa lamma warada ma'a madiyana, wajada alayhi ummadan minan nasi yaskun. 12:16 Musa a.s. Madiyaniye borgen peytte bir tude adamlarine koylarini, carvalarini sugar etkenligini kurdilar. Ve ular carvalarini sugarip turgen peytlerde, çikaraq cayde ikte hatin kisi, hamasi bular erkek adamlar, 12:44 ikti qatin qishi uzlarini, quylarini, qarvasini sudan haydab narki domanyi qaytarib turibdi. Shundan Musa a.s. kisilar nima qabindayi, irkegilarini iciga aralashib turibsilal, ya ki nima qalayafsizaldi galdayi, sora galdayi da udaraydi ki, bizdi otamiz qarini qishi buladi, otamiz qib turibbi irkegilarini icigintirib turib, suhar alimaydi, shuru qum biz kildik birgerdi. Odamlar bu shakici qitib turib bizigayi, bu nahayat derecidi u ikti ayal qishini odobi, 13:16 Va ihtiyacı bar nige üçün uşa irkeklarda içige cikib, irkeklar qiladigan qizmatli qilişlikke cikallige, va bunun sababı nime ikalligini bular bayan qaldi. Xunda Musa aleyhis salam, birinç qiladigansi xu ayollarga carvalarini suqarib etdi. Qasafalahuman. Yani, mani bu, mazlum kisinin yolu su ney boladi? Mazlum bugan kisi mazlumligdi, hic qilib faqad manfaatlardan faydalanisligdi, ucige hayat asasi qivamastik gerekdi. 13:45 Musa alayhissalam madiyangi itibargan payetde, nige Qur'an boxtan arsalarda etmiyabdi, yulda nimalar bugan, 45 gün, 50 gün, 300 gün nimalar bugan yulda. Bun arsalarda etmiyabdi bizge. Madiyangi itibargan payetde, madiyanini katta kiçigligi, unu ahalasini kanca ikerligi, bu muhim amaz. Muhimi qadamlarida sifati uyurda, kanaka qadamlarida, ikta qabin kisi uyurda turupti, çikkege çikar qoyub, irkegiler ucunu urup, hayvanini suqar yapdi, hayvanlariga bugan ihtiram yok dimek. 14:14 Uzi aslida muruati buganda u adamlarda, shu iktafatini, huylarini suhari berib, tizraq jawab bir varish kirakidi. Mani bu narsayini qemestan, ayyallar cikkida qaf kitib, irkeglar uzunu urub, suhari yapti. Musa a.s. adamlarda cikki urub kirdilerdanki, usi suhini qalib durib, suhari edib. Nihayet derezida bakvab kishidilir. Suhari edib, mani bu mazlum kishini qalib kensi. Biz, maqdami ki, mumin mazlum ikanimizmi, yaksilikden hic khachan toqtab turmasligimiz kirak. 14:45 Bu yaksilik fakat bir makange, bir cayge, bir zamange khas nasilmasti yaksili qilislik. Harqandi halatda zulumni kordigimi, shu zulumge qarsi haraket qilisligimiz kerek, shu zulumni toqtashlik, haraket qilislig, kerek u farguyu sizi millatizden boladimi, boska boladim. Bu kishi uzu ajnavi odami dilar, madiyangi nispatlar indi kildilar. Hichkim tanimaydi. Leki mingini madiganlar sana qimadilar bu kishi. Leki... 15:12 Azirki damanda muhazirman digan kishilarga qaransayiz, minge digan, nima diganlarsa bar. Bu kamchiligimiz bizi. Biz nacat isteyimizmi, bani shunarsani toqtadishligimiz qerek. Zulumga karsi, har qandi suratda zulumga karsi kurasligimiz qerek. Bir qaylede, mesalen, irxatin urtasda zulum buru yapdimi, aralasim shunge. Hayal kishi kocada qab ki, tishriki halatlarini kurasiz. Ballari bilan. Bizi icimizde gitimler qandi halatliye shi yapdi. Bu nasiga hitkim qarabdurushligi qeregimiz. 15:42 maqdali ki biz zulumdan qutul ushidi xoqlay digan basaydi. Qur'an bana sunu qalatini Musa alayhis salamdi qorun ushida biz geyti bayaqdi. Barib ushe ayallarga birin cikil etkin ishe suhar verdilir. Kin, nima qildilir? Fasaqa lahuma, summa tawalla ila zilm. Kin, qoyladi suhar buganla, kin, bir suhaya ge ututurib, Rabbim, min singe muhtaj mandidilir. 16:10 Rabbi inni lima anzalta ilayya min xayrim faqir. E, Rabbim, mingesin nazil qilayt qishuradiganlar singe biradigan yaxsirin yinge muhtaj madudir. Demek, bizdi asilimiz, bizdi asil asoslarimiz, haci manishirda etkin, nimi asoslamiz bizdiganimiz, bizdi asil asosimiz, Allahke muhtaj ikalligimizdi, itqot qishligimiz gerek. Kin, bizdi qilaytkin islarimiz, manashundan kin kip cikadi. Harbir qiladigan ish akideden gelib cikadi. Bizdi akidemiz, 16:40 Allah ta'alaga muqtaj digimizdi biliş digimiz kirik. Etqadimiz şunlayıb biliş digi kirik ki, Rabbim, min, sin minge birginler, singe muqtaj mendi gin. Oda bilirde nan sorum eddiler. Mabiyengi yiti bargan payetde qin ali bardiler. Ushe ayollarga yaxsili qilip turib, indi bir çoy koylarin, buysa bir peyle çoy ceynik dimediler bilirgi. Yoy ularin de birante buysa et variler, nan qom veriler dimediler. Allahka ihtiyacini eddiler. Rabbi inni lima enzalda ilayya min xayrim faqib dediler. 17:10 Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la insalini ana shun deyib muqtas qilib yarad giyad. Ya ayyuhannas antumul fuqara'u ila Allah, wallahu huwal ghaniyyul hamid. Ey insallarsilar, Allah kiya muqtasilar, Allah Ta'ala hu ghaniyyul hamid bugan, boy bugan, maqtoga sazawal bugan zad. Qalbini ihtiyacı faqad Allah bilen doyad. Ibn Qayyim rahimahullah etadlar ki, Allah Ta'ala insal qalbini shun deyib ihtiyacini yarad giyad. 17:39 U faqad Allah bilan qanadi, Allah bilan tuladi digadir. Bu ihtiyac Allah ala wa anna ila rabbikal muntahar. Akhira natici Allah bilan bulad. Agar da Allah bilan tuldirmasa insan bu ihtiyacı hiç qecen tuymaydi. Belki ziyada bulad. Ihtiyacı keçisti, u ziyada bulad, kubayadi ihtiyacı. Bunu misalini bit de boylaydi misalini de korim. 18:07 Baylikde insan cemleydi, cemleydi. Tuyadi mi? Hic qocan tuymaydi. Belki uce fakirligi yanayam ziyada buladi. Chunu chunan kureski, kimdi puli kup buse kuprak fakiri kendigini kuresi. Kup muqtasi. Hic tersasi yug bugan adamdan kurer. Bu meseb milyar dir, milyar dir bugan adamlar var. Timmestan isleydi. Timmaydi u fakirlik kuzunu aldi detura. Insan mani shunde yaratilin gen. Allah ta'ala bunu bizge bayan qalib ayet koygen. 18:38 Farazqilin yir yuzdaki hamam mulq sizi qul izgi utsa. Butun shaharlaru, maashillaru, butun mulq. Qosmondaki malaigalar bilan sizi qul izgi utsa. Yağmur, yağhursyu, başqayu, hamam asa. Ana u shandayi buganda ham biz zimaqlardik. Allah Ta'ala yata'adi ki, Qullaw antum tamlikuna khazaina rahmati rabbi, idal la amsaktum khashyatan infaq, wa kanal insanu qatura. Agar sizlar butun Allahni khazinalarini, kalitlari hamasi qullani ila busa ham, 19:09 Silar kama qaliciligdan qurqib, bir orta adamga bir tim birmi qoyardigladigin. Fakat gina bu ihtiyacimiz, qalbimizden Allah subhanahu wa ta'ala qebuqan ihtiyac, mene shunarsa bizni tuydiradi. Allah bilan buladigan muamela, insanlar bilan buladigan muameladan farqiladi, cudaketli farqiladi. 19:37 Allah ki qanchi xor guseyiz, xunchalik azizlik giladi. Qanchalik derecedi Allah ki muqtoch guseyiz, xunchalik derecedi boylik giladi. Bizi hamamizi xoqla gandarsamiz azizlik, boy bulishlik, qatircamlik. Mani bu, bizdi muammamiz. Mani su muammanin hicimi, boylik Allah ki bugan muqtoch ihtiyac bilan. Va qatircamlik isi, mani sunasi, qalbimizdaki zulumlik, hitkizishlik bilan boladi. 20:07 Kim agar uzdan zulumni kitkizib, yaksi isladi qilidigin bosa, bu bilin ki bu insalni sahabatini belgisi buladi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamge dastab vahiy kiligin paytiden, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamge cibril kilib, iqra dedilir buni hamamizi iskiamiz qisasini. Rasulullahini siktilir, iqra uqi gindib. Rasulullah qoftilir uzlarigin. Yani cidi qatli qinciligde qaddar, vahiyini bilin cikilisligi. 20:37 uylarga bardilar, min urab koyilar, cuda hatdik istirab Rasulullah korkib gitgallarban, min urab koyilardib Khadija onamizgi etdilar ki, min uzimgi korkib ben bir nese guladidib. Cuda korkdib digallar da, shirde bir Khadija onamizdi bir acayib geblari bal ki, kella, vallahi lay yukhziyaka allahu ebeda digan. Qasamicib etgallar, yuk, siz korkmayin. Allah ki qasam ki, Allah sizi hican karlik kevc uratmaydi digan. 21:07 Va unun sababini etdilar ki, chunki siz qiynchilikline odamlargi yordan birasiz, minmanini ziyafat qilasiz, masagatlar di kutari dirasiz, maslumlargi yordan birasiz. Khadija olamizi fahmini qarayin. Usha petkecha khadija olamiz bir orta ayet, bir orta hadis ishkenmilar? Hali peygambarini giyindi kildi. Bir orta ayet ishkenlari yok. Bir orta hadis ishkenlari yok. Likin, bana şu qaidani uksha etgoydilar ki, 21:36 qasam qe qasam ki siz xarbomaysiz. Sababim uchun, siz daim yaxsiliq qilasiz digil. Biz xarlikden qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe qe 22:06 Chakalak peyti de yardan vermadimi? O nasi qorkali giden uksini bir savatka salib, indi rivayetlerde sandigdi idi, muhim, bir narsige salib suga koyu vargen. Allah ilham verdi uksige, shundi Allah ilham verdi ki, balayini sandiga salib suga koyu vargendi. Suga koyu bi bardi balasini, shu peyti baz rivayetlerde kilaydi, balasini kamisilerde chige suga koyub koyub, ipinan bagla koyub, usige bir kaziga itikaf koygan. 22:35 Kelib imizib imizib ketken, bir gün keyse, u shayib yiçirik ketken, yuk bala. Tasavvur diliyin, anani qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi qalbi 23:08 Agar da Allah xardi mandisa wal-iyyadu billah, insiz adalat istegan odamin tarafidan sizga zulum gelisdigi munkun. Odamlar asosan ulamalardan wa amirlerden adalat isteydi. Shular tomaninan yaksiniydi faklaydi. Likin yomanlik manashi iki tomaninan gelisdigi munkun. Yani odamlarla in buzganlarsa, dini buzganlarsa manashi potshahlar wa ulamalar wa cahil abidlar imasmi. 23:37 وَهَلْ أَفْسَدَ الدِّينَ إِلَّا الْمُلُوكُ وَأَحْبَارُ سُوءٍ وَرُحْبَنُهَا 24:09 Ulamalar hidayati sababkisi, Allah subh'ana wa ta'ala fakhlasa agar adamlarini adasdirisigde fakhlasa walayyad billah, in isha'inyan alimi sarabdan sisi tamaniye zalalatki ilisigi munkul. Alim kisi zallatka bur qadami toyib itqasa, u kishige adamlar itqad qilib, bu alim bu yaxsi adamdib, yaxsi gumallar qiligin payitda, shu alimini hatasi bilan adamlar adasdirisigde ilisigi munkul, agar usha adamlar zalalatka haqli bulidigin bosa. Shu uchun biz alim bar icimizdadib, maqdam meylik, 24:39 Olam yugdib xafagum eylik. Hidayat Allahdan. Biz fakat sunu sabaplarini istashligimiz girig. Agar biz hidayatke haqli adamlar buletgen busak, Allah ta'ala biz uylemegen coydan bizge hidayat biradi. Agar biz nacatke haqli buletgen busak, Allah ta'ala biz uylemegen coydan nacat biradi. Musa a.s. ge kandey nacat birdi? Mendi su qistani baside. Musa a.s.ni kandey nacat birgani giygen. Chakalak, his nase yuk. Giygen nase kuru yuk. Gabri olmeydi. Hic kimlesi su sur olmeydi. 25:10 Lekin, Allah qal nirayasi qaldi u qishini. Kin, ulqayib, giyit bolib, quwatli bugan payitda qurqish baslandi u qishini. Allah Ta'ala bunu bir acaib bir siqadayti derdi ki, faqara jamiha ha'ifay yatarakqab. Qurqan halatda Misirdan u qishi ciktili. Manabu narsa hamamiz uchun ketta bir hayat dasturu bolishlik kirek. Demek, mazlum bugan, musulman qishini yuli, Allah qa bugan faqirligini insan bolishlik kirek. 25:41 Musa a.s. shuirde, Allah qe bugan pakirligini eytib soyade turgen peytlarde, halige iktekiz yuge borgenden kiyn. Otelari ulerden suradiki nime ge irtekidilarin, silerde odetlarnin kechkilardilarin, dem suragan, ki uler bugan vaqiyani eytibirgende, bu saalik kishi, yani shuid, peygambar bu megan digengi brocik bunde, Musa a.s. qey ordan digen maryan sahibi, 26:09 shuaid peygambar bu megan, uksu shuaid peygambarda ismini agan kisi bugan. Gani adamlarida adabi, utgan peygambarlarida ismi bila ismi nis bugan haziran bar, shuaid ismi masalan, muhammad, sun gox agan. Kin uksu chakir dilar bar, bittalarin barib etkillaridi. Xu kilişligini Allah ta'ala bizge aykibir eddi ki, faca'at hu ihdahuma tamshi alas sihyat. Ularini bittalari haya üstüde yurib geldi digan. 26:39 Yani ala istihya digani, istihya uzu alal hayadi mastar, alif, vas, sin, vata bu mubalaqa uchu qushinladi, arapdini de, yani hayonu mubalaqa qurmishi digani. Ala kalimasi bir nasani üstüde ikalligini bildiradi. Yani hayonu üstüge minyan halatda kildi digandi. Qutdi ki bir ishaq minib kildi, ot minib kildi ki ishaqi otu hayo digani. Yani hayonu minib kildi digani. 27:07 tamamii kalamidan, hareketladan, korunisladan, hayal korunadir undan. Bu nubuwad uyu mani shubilan baslangan ozi. Hayal bilan gelib durub, otam sini mukafatlaslik uchun chakir yapti dedilar. Bu kushi yok mi, bar mi meldimabilar. Demek mazlum bugan kisi uzunik hatta olmaslik gerek. Agar bir kisi yardan veramaldir, yaksilikke chakirsa, cavab verisik gerek. Bu kushi bardilar, barib u kushi bilan geblashgan baytda, 27:37 qala laya taqaf, najawta minal qawmin zalimin, dedilar. Qurqmagin, zalim qawmdan nacat tabdin, dedilar. Bu ham bizga bir kattabir. Ibrat ki, zalimdi zulmidan, amanda bugan kishi, zalimdi zulmidan qurqib ki, qa adamga qatircamlik aytishirik. Kimga ki, agar Allah subhanahu wa ta'ala azraq busi, qatircamlik birgin busi, baska adamlarga qurqmagin, Allah ta'ala nacat derib, dedib, bu narsaga biz ham unu maddi cihaddan yordam. 28:09 ham unga ma'nami cihati dal xayalini bir qatircam qiliştik, man uçun arsani Allah Ta'ala bizgi kursati qiriyabdi. Kin, aligi qizlardan biri etki ey oda, bu adamni siz icaragi alin islatin. Ham bu safir baradigan johiyan yuk. Agal siz in yaxshi icaragi alinyan adam, quwaflik wa amin adam guladi. Ya abad istacirhu, inna khayramali istacartal qawiyyul amin. 28:37 Un icariga olin, chunki icariga olingen kisinin in yaksisi quvatlik, omanatlik kisi buladi dedilar. Yani Musa aleyhis salamda quvatini kurdu, qavmda icidan kan diqilib, sudi olib, huylarga sugari birgalligini. Nuhayat derece de Allah quvat birgin kisi idil kishi. Va omanatliligi, bazi rivayetlerdakiladiki, otam chakir yapkisini digan peytte, bu kisi uyuni kursatgin, min orqamna yurgin digan. Ayol kisini orqasdan irgesin yurma gelder. 29:06 Meni orqamna yurgin, agar meni na togun kitib qasam, mengi ishara qalib ayitkin digalda. Mani shun bilan yu geytgin bundan haligi ayol parasadi bilan bildi ki, bu kişi ham quvaplik, ham amanatlik adam. Biz mani shun de adamlargi muqtash bolamiz. Zulumban cikishlik uchun, azizlikke irishlik uchun, har bir mumun kishida ham quvat bolishkirek, ham onda amanat bolishlik kirek. Qazud, mani shun ikide sifat camlangan adamli tapishlikden qiyin narsa bumi qoyin. 29:37 Ticarat barasda quwati bar bugan adam omanatli imaz. Omanatli adam ociz, quwati imaz. Manusyu ikta sifat caminan yalligidi, bu Qur'anda acib bir bizge bir manhajlardin bayangalim dergin. Kin, uksu bilan sohbatlashkarina kin, aytiki otasi, men, si manusyu ikta qizimdan bittasiga nikahla bire maghaglasay, iwaziga ninge sakkiz il koy baki deresan digi. Agar un il baksay, ozi inan. 30:08 وَمَا أُرِيدُوا أَلْأَشُقَّ عَلَيْكِ سِنْجَ مِنْ مَشَقَّةٍ قِلِشْرِيكِ دِخَاقْلَ مَيْمَنْدِدْدِلَرْ سَتَجِدُونِي إِنْشَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّالِحِينَ مِنِ صَالَحْ كِشْلَرْدَرْ دِطَّبَسَنِ 30:37 xam uylik buldilar, xam islik buldilar, bana xu bulan xayat boshlandi. Shuaib, u zhirdagi saalik kishi, Musa a.s. muhacir buk kigen baytta, unu mihnatini, unu quvatini faydalanislik uchun qimadi bu isbi. Wa ma uridu an ashukqa alayt digani, min singe mashagatlik qilisligli fakhlami iman. Bu ham bizge mazlum bugan muhacirini, yulini kursa dadi ki, qaldirrak kigen muhacirler, kin kigen muhacirler der, 31:06 qiyan faytlida unu puludan, ya unu bilmasligidan, faydalanishligi bu mazlum bugan musulman kishini yulumas bu. Unu yul bilmasligidan, unu nahnavanli bilmasligidan, faydalanishligi bu mazlum bugan kishini ishimas bu. Demek bunarsa uzu sura, boxtan ahri gete bizgen, qetta bir bir hayat manhaciri biradi, u han busa bizgenime, musulman mazlum kishini yuludigan. Bunda Musa a.s.ni maddiyanima Misirden cikib, 31:36 mabiyangay kilişliklari və mabiyangay yeşesliklari uyirda nubuwat uyub olub durub, o ila quvvatlik, amanatlik erkek kisi bilan, haqiqi, hayalik ayalini urtasdaki o ila qanday ucidkiki gandigi, və madar shu uyuda yeşep durub, yincalik uksige Allah ta'ala nubuwat bi dirib, qaytib barib durub, firavunni, kattabir, diktatib ugan zalimni qanday qalib durub, Allah ta'ala uksini qolub bilan. 32:03 halaq qigandiginin qisasini bu Kur'an bizgi hikayagili biradir. Demek bizdi bizishimiz, kirek bugan narsalar. Biz kimimiz? Biz kimimiz digan narsada adilinde biz musulmallarmiz. Albetta biz musulman kishimiz, dekin khosrak manada etsek, khosratan kubcilik adam mazlum musulmanman deyishdigi mukud. Mazlum musulman. Mazlum musulmanli yuli nima? Mazlum musulmanli yuli khuddi ki Musa a.s. 32:32 məzlum xolətdə, misirdən çıxıb mədiyəngə kilib nima qaldilar, burdaykib asaslərdi bizgə bayonqını bir yabdi. Biz sabir qilgəndən kiyn, biləlik ki, bu sabirdən kiyn, anıq itqad bina ishanilik, Allah subhanehu wa ta'ala bizdə yordamcimiz buladi. Bu bizdə asasimiz bu. Allah bizdə yordamcimiz buladi. Biz Allahke muhtacimiz. Har bir sahadi, har bir nasedi. 32:59 Kim ki eger Ollahtan bashka ki eger uzini ihtiyacini tashirasa, unu ihtiyacini hiç qaten qonmaydi. Allah subhanahu wa ta'ala hamamizde hidayat qisin, toru yulde sabit qisin, hamamizde nocat bilsin. Hayatimizde yunini Quran ve sünne bilen o barisikne, Allah ta'ala hamamizde tawfiq bilsin. Subhanakallahum wa bihamdik nashharu wa la ilahe ilahe.