Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شِرُورِ أَنْفُسِنَا وَسَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُبُلِلْ فَلَا آدِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِ 0:33 meslek dunya qaraş asasiya qurulada. Olan degi haq yullar, no haq yullar. Anıqraq qırda itkanimizda, olan degi haq yul ve no haq yullar. Tünki haq bit de bolada. Har bil meslek dunya qaraş asasiya qurulada. Xu dunya qaraştan, 1:06 Meslek gelib cikadi. Meselen, duniya qarash nima? Duniya qarash insalnin qalbida mahkem turucu bir suallar bar ki, bu rubarodagi duniya alem nima? Qandi vucudka qilgan, vabundagi insallarinin qitgan ornu nima? Qandi orunu cikadi. Diyerdagi mavcudat bilan, canlig mavcudat bilan, 1:43 bu cansiz mavcudad, va insan urtasdagi alaqa nima. Mene bu suallar, mada mi ki insan, macnullar, yani akirsizdar alami gi itmagan bosa, bu sual unin kalbida mahkam turu balada. Va bu sualga jawabni insandan talab qilada. Mene si suallarga, dunyadegi hama maslak turli ki jawab dirga. 2:17 Bəzli məsləkələrinin cəvabını, nəhad ki, shun arsanaxan cəvabını insan tasdiqlash digi mümkün mü, dit hayran qoladi. Lekin, shun digi bulsaxan, shun caliq tasdiqlash digi mümkün mü, dit hayran qoladi digan bulsaxan, tasdiqlan gel, adamlar tarabidan, agar ki, hizbir insan tasdiqlash digi mümkün qolmidi digan dərəcəde bulsa. Məsələn, alamni, 2:48 öz-özden boldi digan felsefa fik tasdiklamisligi munkummasida. Madaniki insan akillik halatda tuladigan bulsa, akil nimetidan bir azgini bulsa, han ilishi bulsa, bu felsefani tasdiklasligi munkummasida. Lekin, su narsani tasdiklag, su narsa haqqida adamlarga bu dert kilib uzaq vaqtlar uqtilindir. 3:19 Alami öz-özden buldu digan narsani, hik bir insan tasdiklash digi mümkünməsiz. Çünki, birar bir insanin özünü xayatida, bir narsani öz-özden buldu disa, su talsatani tasdiklabigigan adamlar, hik bir narsani öz-özden bulganligini tasdiklamigigan kislabib. Məsələn, birar bir cayda adli bir tifraqdan bulgan bir bələntlik fayda bulub qalgan bulsa, 3:49 shu narsani kim kildi, dedir? Soal kilinse, öz-özden boqpagan. Deyirse, hechkin bu narsani akilli kishi boqyadna ekmidi, dedir. Mabada birar bir cinayet sadir obpagan bosa, birar bir kisi katil kilingan bosa, unin cesadi bir cedi atgan bosa, bu narsani kim kildi, digan soalisi öz-özden boqkaldi dese, birar kisi bu narsani kastiklamagan. Amma fincalik alamni, murakkeb alamni, 4:21 öz-özden bolu kaldi digan felsefa, adamlar tasdiklash digan shumirdan. Shuhakta unvanlar olgan, bolu ham ilmi unvanlar olgan, dekin, insan icidegi Allah subhanahu wa ta'ala yaratgan sifrat, daim unu, bunarsani tasdiklamaslikke undaydi. Kandidir bir ilahi kuc barligini xalb tasdiklat duradi. Umirbat bir 4:54 iman haqqida biraz bir masalani istimagan kishilari min qalbahan. Su dunya qarashi, nahayat darajada insange bir zarurdir. Islam, uzgi khas bir dunya qarashi, insallarga derdi ki, bu dunya qarashi, qiyamat gece uzgar meydigan dunya qarashi. Ve su dunya qarashi asaside, uzginin maslakini kitab ve sunnatta ilan kildi. Allah subhanahu wa ta'ala bu alamni yarakti. 5:28 Bu yaratkan alamda ki tamami mavcudatnin özinin xalifasi insani usun yaratta. Huvellezi khalaqa latun maa fil ardi jami'a. Yeryuzdeyi hama nartani sizlar usun yaratta deyid, Allah Ta'ala. Wa sakhwara latun maa fil ardi jami'a. Yani yeryuzdeyi nartalarini ammasini sizlar ye boysindir, de. Allah Subhanahu wa Ta'ala insani özini xalifasi kilib, uluq mutarram kildi. 6:01 وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي اٰدَمَ اٰدَمَ اٰلَادِنِ مُكَرَّمْ كُلْدِيكْ ۖ ۖ 6:27 Tabshirinin gen xilafat vazifasini utashlik uchun yaratildi. Bu, manasiz kilib yaratilgani yor. Xilafat vazifasil kin, uzinin, uzgermes qiyamatkisi bulgan kitabini, wa Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam bayankilgan, mana bu sunnat bizga katte bir bay miras bulib kaldi. Mana bu, mirasta Allah subhanehu wa ta'ala ham manarsani bayankildi. 7:03 agar kimde kim Kur'an-ı Kerimde bayankilinmegen dil eysa, na'uzubillah, avvel özünün kafir ikenligini bayankilib turib, shu suz neysen? Kur'an-ı Kerim her bir nesleni mufassal qilib bayankil biyid edib. Kur'an-ı Kerimde bazı umumi qaideler bilen ulemalar Kitab-ı Sunnette bayankilingen neslenlerden istimbad qilib, 7:33 vakiin harbir haletdigi muammani hal qilib cildi. Vakiin onlatgati, bu ulemalar taifasi yoglumidi, va hal qilib ciladi. Suni usun, biz bu maslakni, degi, kub dunya qarash haqqida biz bazi darslarimizda bayan qilgan buldik. Sun, dunya qarashdan kilib cikal, harbir adamnin özunu dunya qarashi yakarak maslak kilib cikal digib aittik darsimizda avvalide. 8:08 Agar insanna xalifadib, tan alinjan dunya qaraq bilan, Qur'an-i Kerimdagi hukumlarini, hammasini, hayatska tatbid qilislik qilislik agar. Agar insanna, hadirgi vakitte cide kub muammalarini, kisilar halq-i mahci bolish agar. Likin bu muammalar hal qilinmestan kala uradi, madami ki kitab-i sunnat hayatska tatbid qilinmestan. Nima ucin? Hayatsdagi boliyatgan buzuk, 8:40 mənabi buzuqliylər, bular xammasi yog bolub chetmeydi shkacan. Madami ki, Kitab-i Sünnet hayatsi qeqabdi qilinmarsaygan. Çinki, bu muammalar xammasi buzuq duniya qaraqdan keli çıqgan. Insanla ajdadini maymun diyişlikdan keli çıqgan. Insan, ajdadini maymun bolgandanki ungi hayatini maymunca hayati qoladi. Unin hayati da... 9:09 mənəvi buzuqlik dən başqa narsi bolmatsigi girik. Shunin usun, bu mənəvi buzuqliklarnin yog bolisligi insannin birinci duniya qaraxini yog qolunmolo girik. Min bir yerdan sizlarga bir hikaye aqsi birmaksim atidim. Shun mənani çintirishligi uchun, hamma bir yerdan bilgan bir absaneni uqishgan. Bu absanesi ki, bir kishinin ishti oğlu bolib. U ishti oğlu, 9:42 kamaalat yoxsi qitkanda dadasi vasiyyat qilib halk uchun, camiyat uchun brar bir manfaatlik isqilislikke vasiyyat qilib qitalib. Vasiyyat qiliganden kigin dadasi vafaat qilib qitkanda uchogulari cismaunan quvatki ege bolgan tarzantlar özlariga bir hayatta urun tallaslikke ve camiyatki zarar birin uchi narsalarini yoxatislikke ahit qilishadi. Kattalari 10:11 Odamladin bir shaharga kelib, uladini yutub haqlagani yetkit yetkan ajdarni yokatishlig uchun otlanadi. Liddelari bolsa, bir halklarga hucum kiliyetkan vahshi, yirtgit bolgan arslami odirishlig uchun. Uchuncilari bolsa, bir halklarga zulum kiliyetkan yalmaqizni, kampirini yokatishlig uchun otlanishadi. Hayr, Kupra nukdani uchunci. 10:40 parizantka ika ulari ozlarini ishlarida muafakiyatka irishin, kalligi qisqa bilan tamamlanib, uchuncisi, yalmaqiz kampirini yokatishlig uchun, borsi, yalmaqiz kampirini, bunu, ozini ozdirishlig uchun kagalligini bilgandan kigin, unga bir makir klib, hullas, atini ayaqini ishdeydi, bir sanat indib, unu ishle maksiyolsa, bir ayaqini yeb, atimi ayaqini ishdeydi, ikinci yana bir ayaqini yeb, 11:10 atiyni ayaqini bir körkiyi neçtiydi, disi atima ayaqı ikitiydi. Üçüncü ayaqini yen biyab, atiyni ayaqı neçtiydi? Ha, atima ayaqı bittiydi. U ayaqini yen biyab, atiyni ayaqı barmıdi bir körkiyi? Disi, atima ayaqı yogu, disi. Hullas, atinin başqa urillaniyamiyib, atiyni barmıdi ya piyada keliyibim? Atinin yogu di piyada kevgandi. Hullas, yalmağız, bu balanim zireyligini bilib, hücumga atlangandanki ikele ortasda kureş kitkenda, 11:42 unun bir kolunu qırqsa, kolu ikde bolit çıqan. Ayağını qırqsa, ayağı yana ikde bolit çıqan. Ikte kolunu qırqsa, çötte bolit çıqan. Yalmağız, bunin kliyatkan harekatiga külib, batar quvatlanib unga hücumla davam etkenden keyim, bir danishmanla unga payda bolit. Oy, bole, sen bu yalmağızlan bundi uslubda kuraşib avara bolma. Bu yalmağız... 12:13 seni bu küres üslubinde kuçayib bar oradi. Buna yolu su ki, sen bir uzaq masafa degi, kuh-qaf degin degi barasan, yolda sun degi xatarlig, darya bar, orman bar, vaha kaza, su ormanini basib su taqdan otganindan ki, bir daraqli üstide bir kux bar. U daraqli cikresiginde, u bar, bu bar, bu karsiligilar hammasini bayan xiligindan ki, su belan daraqli tepetide bir kux bar. 12:41 u kuxnin xalbida manashi yalmaqiznin cani turadi. Ana bu yalmaqizni, xu kuxnu uslab, xu buyragini issin, yalmaqiz can taskin kuladi. Bolmazan bu kuraşinin manasi yok. Sin xinge sabir kılmaligin kirekki, azal kiliyatkin hareketinin samarasi korunma itirishligi sabir kılmaligin kirekki. Amma korunganda, bu tulli korunadi. Hullas, zirek, farzan, 13:14 shu danishmenin eytgenini qilib, shu nerteni evvelgi kirecde kilib turigan yalmagiz, bu mesafalerdegi buyrirgin vazifelerini bacariginden kigin, kusine buyiregini ishlesligi bilen yalmagiz yalen ishlik otib. Ikginci, nime borsa khizmati de bol ishligini ilan qiliginden kigin yalmagizini, shu buyiregdegi canini izhligi bilen yalmagizdi tamambo galligini, hemme bu haqdagi afsanini okigin. 13:43 Bu nabsi shunge tohtaladiki ibradanlar, xazirgi vaqtdagi cidi ku muammalarini yukachlikke, kishilar mahallalarda vaha qezar, bashka caylarda xazir shunde ibubketi, ububketi digani xarkil fikirlarini sirmadi, bir muammani xalqimaxchi busid, ikide muamma payda oladi. Bu muamma yalmaghizini, iki aqolini qirgisiz, sudda muamma payda oladi. Muamma bilan kireshgan sariz, muammalar dunyasi ge kirib bar orasi. 14:14 yalmağız mu'amma qiçayib bar oradi. Siznin kireçizgi masxaraqili külüb tamaşa qitir oradi. Biz sinin için həm, nima için bu mu'ammaq yalmağızı qiçayib bar oradi? Ananda hayatta birar bir tasadnı yuqaçlikki harekat kılınsi, tasad qiçayib bar oradi. Bunin sirri, dunya qaraş, bu insan maymun, bu ajdadın maymun bugen, 14:42 digan talsafa astida ulgayib qalinganlikdan bu narsada hec kandiy muammaq izgarini itiroq orad, belki kuchayib bar orad. Duniya qarash buzuqlik matijatida mana bu muammalar kubayib bar orad. Sunin için biz avvala shub maslakini basib otishlikde muammalari kubiga biz sabir filishlikke macburmiz. Duniya qarashini islami duniya qarash kilmalo kirey. 15:12 Allah Subhanehu wa Ta'ala mukarram qilgan bu insani deyib biz tasagur kilişligimiz kirek. Mene bu mukarramlik qilgan, zat tarafiden kilgan dunya qaraşdi özimizde mücassemlastilişligimiz kirek. Mene bu dunya qaraşdi ege bolganimizdanki gin, bizbin pakize dunya qaraşdimizgen muvafuk meslek kiri çikadi. 15:41 Biz islami dunya qaraq ki ege bolisligi esten chikarmasigimiz girek. Sunda gire bu mu'ammal hal bolad. Ota onani xorilanisligi, ota ona haqqida hurmatlanislig, haqqida kitablar yazildi. Ota ona haqqida harxil narsalar yazildi. Xisabsiz targibat baskaladda bundi istirislar, bundi narsalar kib, lekin ota onani xorilanisligi kib ayib bariyatdi. 16:18 qarindaşlarga muruat qilişlik kirek, qarindaşlarını xartaşlameylər, digan nasihatlar sanxanaqsiz bugan. Lekin, hansalik nasihat qiçaygan sarı, bu, qayirdan paydaq bolyatdi bunaysa, bütün qarindaşlar bulan bolyatgan, sadirgi halatdigi bolyatgan islar texsirilsa, ilgari umridi kormagan adamga qilingan muruatna, hali bra özini tuğuskarlarga qilgan yoguradala. Undan tashkara, yetimlar, miskirlar, 16:49 ilgarib balalar yetim qalgan bosa, indi ata-analar yetim qal yapcan. Yetim digan narsani ham jugatini uzgartirishi dik kereqot qaldan. Yetim digan ata-anasiz qalgan farzantadan. Yani karovsiz qalgallig için yetim dek atalargan. Indi bosa nuhayabda acayib uqlanlari bolgan ata-analar, hali u farzantlar trik, shundi bolib turib ata-analar ham yetim qal yapcan. 17:20 Siz o adamdı kikstirsiz, bu adamda mutlak farizanti yox. Belki bu adamdır mahalladama sahraada tughul yanbose kere, sunucu su cayga kebqayanbose kerey bisesiz. Miskinlar, yani bu insani su miskin deganlarsa, ish nartasi yox kisim. Odamlar agar ki kollarida harqanda inarsa bolsa ham, manevi taraftan juda ham miskin bolk etsin. Kancalik kollida kor nartasi barbo adam bolsa, suncalik manevi taraftan miskin. 17:53 Hullas, qusnilar, Qur'an-ı Kerim, qarindash qusni, vahamda yan qusni, vahamda yanida tulgan sahib, buladni muruwat klişlikke carlaydi. Lekin, qarindash qusnihan, ortada heç kanday bir yeqsilik yok. Qarindash mesele, ini koyaurim mesele. Hullas, mana bu muammalar haqqina, bizi islam, 18:26 Dinimiz kanzi narsalarga carlayda. Brinchi muammaa takralaytamam, islami duniya qarash insaniin qalbida bolmasa kar, u muammaa xalbomayda. Bu haqda bolgan nasihatlar hammasi dikarketa orada. Bu haqdagi suzlarini bazib ibadatta bolmagan kishilarxan istib, shu haqda bir gaprilsa bolarakandi fayadi. Lekin onu gaprilişligi fayda bolmaydi, bradallar. Ibadatta bolişligi... 18:57 Asalsan, islami dunya qaraxki ege bolmoglugumiz kirek. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamin adlariga Cibril alaihi salam adam suratide kildilar. Yani, ashablar bir kish kirib kildilar, u kishini biz tanimimiz, ve sefer bilgisi hamdi olu dikdilar. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamin adlariga kili imanini soradilar. Imanini bayan kildilar, hamdiler istikansilar, islamini soradilar. 19:27 islamda bayan kildilar. Va hamda qiyamatna qacan bolisligini soradilar. Aitdilar ki, soraluci, sorauci dan alim raumat cildilar. Qiyamatna alamatladan soradilar. Qiyamatna alamatladan bir necasini bayan kildilarla, va bittasini xirda, xiri ozinin hacasini tugu ciligi ham qiyamatda alamatladlar dildilar. Yani, oda onalar, onalar ozinin tukgan parzantligi xizmatkar manzilatda bolib qaladar dildilar. Uxinda, ixsanini soradilar. 19:58 Ihsan, an ta'budallaha ka'annaka tara'hu fa'illantakum tara'hu fa'innahu yaraka. Allahka ibadat qilmaligiz, qorib turganizdik. Ya Allah qorib turibdi digandik, ibadat qilişligiz, dedilər. Xu munasabat bilen, Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallamni alberden, ketkerlerden ki, bu Cibril, dedilər, sizlerge dinilerini urgetişligi için keygen, dedilər. Demek, ihsanlı din, dedilər. Bana yukardiki iman, İslam, 20:27 və qiyamətnə Allahnı üzgə tatsirislig qatambulisliginə, və ihsan, yəni Allahnı korib turgen degi ibadat qilisligini din gedilər. Şunay için ihsanlıqna bir kıska aydib ötib maksadimizgi ötendir. Allah subh'anahu wa ta'ala ihsanlıq özünü kitabıda korib yaz kıldı. وَأَنْفِكُوا فِي سَبِيدِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْقِمُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمَحْسِنِينَ 20:58 Abū ʿayyubu l-ansāri manashu ayatni tafsirida, ayatni nubabi qisqaca mazmūni Allahni yolida infaq qililar, uzilarini xalāqatka tashlami ilar. Wa ahsinu, yani yahshilik qililar, ihsan qililar, Allah muhsillerini yahshqirilad. Wallahu yuhibbul muhsinin, suri Ali Imranda iki cadi qilad. Abū ʿayyubu l-ansāri, 21:36 Özilenini halaketke teslem eyler diyen ayetin tersiriden, dünyaya mayil bolib, dünyani ile tüzetib, Allahni yolidegi cihadini, yani Allahni yolidegi kureşini terkilişlik degene geldi. Qib adamlar, özilenini halaketke teslem eyler diyen sözünü başkaca düşünüş edi. Halaketlişi, dünyevi halaketlişi edi. Allahni yolidegi hizmetini tesləş, dünyaya mayil bolişlik, sebeplik, bu halaketdir. 22:04 Ozilarini Allah subhanahu wa ta'ala iti yabdi ki, halakatka tashrami iladi. Demek, muhsin digan kalimani Allah subhanahu wa ta'ala korb yab kildi. Wa bularini yaxsi korisligi haqqa da ozilin kitabida bayan kildi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ihsanini Allahni korib turigandik ibadat kiliş dili. Ibadat nima? İslamdigi ibadatin manasi nahayette kindir. Namaz okish ibadat. 22:36 zakat verish ibadat, ruza tutish ibadat, haj kilih ibadat, uzinin ailesige halal nafaqa istab harekat kilih ibadat, jihad al ibadat, harzantlarga rahamdil bolish ibadat, ularne islam adaplantirish ibadat, mominli hurmat kilihlik ibadat, 23:06 şer'i nikahıde bulgen, ailesi bilen, hazirleçlikine ham ibadat edilir. Hatta özinin cinsi qoşiliçlikine ham ibadat edilir. Şinde bu ashablardan bitilir turib, Ya Rasulullah, ayati ahaduna li shahwati hi fayakuni lahu acrun, edilir. Şu cinsi halatini özinin shahwati tarabli bulsa, ham acir buladimi degilir, edilir ki, şu günah yol giyirse günah bularmidin? 23:34 Dillər, həm, şun deyib, busu, şun günahdan özünü tingeldiyi için ibadet edilir. Islam, rahba niyetmez, braderler. Yani terki dünyatiliymez. Ibadet, hayatnin buyuruqlarını həmesine Allah'ın buyuruqıya muatib klişlik ibadettir. Hər bir mudah ruhsat verilingen nersenin Allah'ın rizasını niyet klişlik bilen bu nersi ibadet geylenir. Hattayn ki, bir kişi uflasa Allah'ın ibadetini bequvat boli, 24:05 dip nashat bilan ibadat kili, drar bir faqir muqtashlarinin hizmatlarini kilişlik için cismanan kuvvatli boli dip niyat kilingen uyku xan ibadattir. Nafaslari qasbih mazilatda dolar. Allahni ye shukur kili, halal ta'amini yez, taqiza ta'amini yeşlik ibadat. Allahni ozrak birgen rizkige qana'at kili sabir kilişlik ibadattir. 24:38 Bizden islam şunu talak qilgen ki, hayattagi shari'at buyurigan buyruglarini, Allah meni korub turibdi, ya Allahni korub turibben digendik kiliqligimizini talak qilgen. Mene bu, ihsan Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitgen en ali ibadetdir. Demek, insan şunu poz aldiga kiltiricligi kireki, hayattagi islamini buyurigan buyruglarini, Allah korub turibdi, ya Allahni korub turibben digendik itikatda maliga kireki. 25:07 Mənə bu, bizdən tələb qilin gənlərsə, daim Allah korup tirti digən fikirini daim qoyqas halatda qaldirisliyidir. Muhsin, hər bir nesliden en yeqsini agan kişi, ya inki, xsun, yani kiraylib amallarini dairasta qalgin kisidir. Qabihke otik etmigan kisini Muhsin dimir. Və özünün siqliyatgan amali da Allah korup tirti digən his tuyguni daim özüde. 25:38 qalbida mucassamlashdirib turgen kishini muxsin dimir. Allah subhanahu wa ta'ala kup nertelerde uzimizde ihsan sipetini hodirga edgen, Allahni kurib turgen deyik sipetini faydaqilishlikke buyurir. Wa'budullaha wa la tushriku bihi shay'a. Allahki ibadat qililer, Allahki hitbir nertsini sharif qil meyledir. Wa bilwalideyni ihsana. Ota ona ge, ihsan qililerdir. 26:15 Yani, mumin kishi ota anaga doyim hassas tuyghuda turmaliga kirek. Biz ihsanla mana xadir aittik ki, Allahni kurib-kurigandik ibadat kilişligimiz, digan manona aittik. Ota anaga yahsilik kilişlik haqqida bir azgini toh talib otarmak. Kur'an-ı Kerimda, mana bu cayda hamd. Wa qadha rabbuka alla ta'bidu illa iyyah, wa bil walidayni ihsanat. 26:45 Fakat Allahke gine ibadat kilişlikke Allah böyürüdü və ota-anagahşili kilişlikke böyürüdü. Yedki Allahke ibadatke böyürüd, shirikten saklanişlikke böyürüdü pürüblə, devasta ota-anagahşili kilişlikke böyürüdü Allah Ta'ala. Bu, mənə Kur'an-ı Kerimini bir nece urullarda keldi. Və mumin kişini ota-anagahşili kilişlikke vasiyyat kılgalligini, əgər shirikke böyürüse, bunda itaat kılmasdikke böyürügen yoksa gani. 27:16 Mabada ota ane shirk ka buyurisa, unnu itaat qilimdiydi. Manashi ika u ibarani takrar ayitamiz ki, yekka Allah ka bolgan ibadattan kinin, dey vasita ota ane yeh shirk kilişliki Allah Ta'ala buyuridi. Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamdan Amr ibn al-Asnin ughullari rivayat qiladlanti, Abdullah ibn Amr ibn al-As riziyallahu anhu, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam ayitiler ki, ribal rabbi fi ribal walid. 27:45 Wa sahatul rabbi fi sahatil walid. Rabb ta'ala nin raziliyi, ota ona nin raziliyidadir. Rabb ta'ala nin ghazabi, ota ona nin ghazabidadir. Ota ona ghazab qosa, Allah nin, Allah ghazab qoladir. Ota ona razi qosa, Rabb ta'ala razi qoladir. Imam Muslim Abu Hurayda'dan, wa ayatul zarki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam'dan, Ragima anfuhu, ragima anfuhu, ragima anfuhu. 28:17 Bunni yergi ishqalibdi dedili. Yani dini xayabda xorobdi, xorobdi, xorobdi dit takra qildili icumabdi. Qile men, kime itersiz ya Rasulallah, deb sorajdili. Sallallahu alaihi wa sallam. Qolem, man adroke valideyhi indal kibar, aw ahabahuma summa lam yadxuliz jannah. Ota anasini qarigan vaqtida topxili nasib bobti be. Yani ota anasi qarigan vaqtida bu xayab bobti. Yoinki, bittelere. 28:45 haq atasi, haq anasi, qigin cannetki kirmiye qaddi, manashi adam xadidli. Manashi hadisde bayan qilin yabdi ki, dimak, Allahni ibadati ota anage yahsilik qilmastan turib makbulmast ikalligi isharabali yabdi. Dimak, insannin ibadati makbul bolsa, cannetki dahil boladi. Agar ota anasini qarigan waktida topsan, 29:15 Allah ki ibadat qilgan ibadati, makbul bolisligi ota anasiga yaxsilik qilislikke baqlogi ikalligi dalala qiliyati. Tinki karigan vaktidi top durup, cennetki kirmeyi qalgan adam xar diyatla. Demek, harqandi qiliyatgan amali ota anage yaxsilik qilislikke baglanmasekan, Allah subhanahu wa ta'ala ulu cennetki daxil qimeyli. Undan tashkari, bizde bir nukdali bilishimiz qirek ki, ota ane, 29:50 bi vasda zahiri marhamat markezidir. Oda ona albette farzanski yaxsilik qilgalligi anas korunib duribdi. Wa bi vasda yaxsilik qilgalligi ham korunib duribdi. Demek, bu korub durigan yaxsilikgan, yaxsilik qiliyatgan odangi korub duribdi. Bu oda onas idi. Singe shukur qilalmasa, marhamat tiliyabdi Allah subhanahu wa ta'ala odan. Lekin biz Allah ta'ala onu korumayabdi. 30:21 Körmye türgen zat tarafiden, keliyetten marhametke shkir kılal meyledi. Marhamet kılip türgen ota anani körmye türgen saatide shkir kılalmese, körmye türgen zatke shkir kılal meyledi. Ota anani perzentke hizmetkar bogen gödeydii vaktida. Perzent ota anani hacesi bogen kiçkineli vaktida. Duyurisa kiçkineli de isharat satili çıxmagan vakti ota anani itaat kılib. 30:58 azirlaydi. Agar tabiyo qobbasa, buyruk klişli gidan tashkari isha arasiga, harkandi mesagkatini alib geladi. Demek, gödayli vaqtida insan ata anasinin hajaci bolu yasaydi. Halesen, üstiga minadi. Haca, kandi yasagan bolsa, belki hacamga sadim bir malalat bilan karagan bolsa ham, amma bu bola bolgan, sayyib bolu haca boturgan gödayli vaqtida muhabbat bilan karayda ata anas. 31:31 qizmatkar bohtir ganda. Gödeylii vaqtida oto ona mihayat darajada parzantka muruwat qiganda. Oto ona goyanki mubalaqa, azgini mubalaqa bilan acik, ruqsat bilan uxilashgan baladan, sora. Oto ona baladan ruqsat bilan uxilagan deb acik hataqmagan bilan. Rahat lanislik ham ruqsat bilan dogan. Gödeylii vaqtida hama qiyinciliglarini oto ona qitar ala. Dimak, 32:09 Bular hammasi bradarlar bul qarzi. Indi qarigan vaqtta ham ota ona banalik vaqtidegi biznin inciqligimiz yoxshegan bazig inciqligilar qilisidegi mumkin. Mana bu narsani biz. Bizi shawq-shawqiglan biznin inciqligimizi kotargan yoxshegan, biz ham bazig vaqtidegi bu qiligan inciqligilarimizi bazisiga ducar bolib qaseg ota onadan kotarmaligimiz girek. Yena takrar aytamiz. 32:39 Allah ki asi bole digan kishlariga buyurigan vaqtta biz hich kimga itaat kilmimiz. Bir buyurib var ki, qin tarafidan bulzahan, Allah ki asi bole nadi bunda, bunda itaat kilmimiz. Ota ona, ozenin parzantini hamadan ortik qoradi. Albatta, Allahini muhabbatidan mumin kishinin qalbida parzantinin muhabbati ortoglamidi. Rasulinin muhabbatidan parzantinin muhabbati mumin kishinin qalbida ortoglamidi. 33:15 Muhabbeti, məsələn, Muhammada alayhi salamın muhabbeti dən artıq etməsini giçirik. Lekin, başqalardan, həməsi dən, tarzanda artıq görələ. Shindi bulgandanki gün, biz həm ota ananı, başka həmədən artıq görməliyik məsələ. Undan tashqara Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam'in adlarga birkişkirladdi, Ya Rasulallah, mən ahakul nasib bihashni sahabati, qale umluqa, sümme mən, qale umluqa, sümme mən, qale umluqa. 33:47 hala summa mar, hala summa abuka. Nini, en yaxli sohbatimga haqli bolgan kim? Ya Rasulallah, dibbir kish kili soradilar. Sinda aneyz dedilar. Yena soradilar, undan ki engisi aneyz dedilar. Undan ki engisi aneyz dedilar. Undan ki engisi degallar da, dabiiz dedilar. Uch merta, ananin otadan haqqi qipliyiga ishara qoylar. Mena bu merta bilan, xamamiz, uzimiznin bir hatayimizdi su xadirgi asirda, 34:23 su muamma ki, demek biz, hazirgi fikir bilen ota anamizi, tarzantimizden ve ailelerimizden artik kurmaligimiz gerek. Braderlerimizden hem artik kurmaligimiz gerek. Hazirgi vakitte, shundi, hema, kub aksar ailelerde, belki nihayetde ozlarimiz tifna bunla. Ota anami, 34:58 özünü ailesden, perzentiden, braderiden pas görere. Söz bilen, söz bilen bu həmme ata-anetini artık görüştüki kibaya kimi idi, braderlin? Emeli suretli tefsirsiz, həmme özünü, ailesini, perzentini, və braderlinini ata-anetini artık görere. Ata-anet bizi hiçkinden artık görmegen, yəni həmmeden artık görgen, dimi asımən? Həmmeden artık göreregen, biz həm ata-anetini həmmeden artık görməliyiz. Müslüman adam, 35:32 ar-rijalu qawwamun a'lan nisa, ayallarini bashkaluqi sayyidi, ayallar qawwamun a'lan nisa, yani qayyim, ularini nazarat qilib, ularini usliden teqshirib, turuchi qilib ailada, il kishinisi dekrib yarasta. Demek, musulman adam, uzinin ota-anasini ge sayyid bulmasti gi kirek, ota-anasini uzige sayyid kilişli gi kirek, nödeyli vaxti digi sayyidligi qifaya qiladi. Insan, hadirgi vaxtta, 36:05 Ata-anani razi kilişlik biradarlar bir taraftan asan. Çinki az nerteler bilan ham, hama nerteden yaxş kilişligini, eylan kilişligi bilan razi kilişligi mümkün. Yani, hama nerteden artıq qoroman digan kili bilan, şirin kili bilan, az ginen nerte mürüvvat kilixan razi kilişligi mümkün. Yemak, içmak, bu nertelerini azrak mürüvvat kilişligi bilan ham. Qazablangan vaqtlar da hamış bulur. 36:39 Nulayimlik klişli ilar bilan ata-anani razi klişliyi mumkin. Bir kisi, hatta nabii sallallahu alaihi wa sallamni olgargi kilib cihadki izin soradilar. Fa qala ahayyun walidaka ata-anini qirayin idilar. Qala naam. Qala fa fihina jahi fa jahi. Ata-anini haqqa da nihinak qigin, idilar. Turas shu hatta razi klişliyi yolda qirashkin, idilar. Sihas dana hamasi dekirtilin jan nuwattayi ibn-i maalikdan bashkasi dan. Bir kisi, 37:09 Qilblar qi ca'a razulun qa qala ji'tu u bayi'uka alal-hijrati wa tarastu ababayyab yabqiyani qala tarji'ilayhima qa abuhikhuma kama abqaytahuma. Min hijratka bay'at qalishdu qichin qildim, ota anam oma yiglagan qalabta qalishdilad. Digallar da ota anayni aldiga barib kildirgin khutbi yiglatkan indiydi gani qallar. Cahima. Bu qaytadlar qi ya Rasulallah araxtu an aqziva wa qadi ji'tu astashirukan. 37:42 Qazad qo masliman maslihat için çildim. Dedim dillad. Hallaka min ummin anayin barmı dillad. Qala naam. Qala ilzamha fa innal jannata indarijliha. Imamın asayili vayitlar. Qishi özlarnin hadis toplamlarda kiltir gallad. Ha anam bar dildim. Anayini makkam işlagin. Jannat ayağına astadad dillad. Asma binti Abu Bakr. 38:13 Abū Bakr, raziyallāhu ʿanhūnīn, qizlari asmaa rivaayat qiladlar ki, qadimat ʿalayya ummī, wahiyyā mushrikatun. Fastastaytun nabiyyā, sallallahu ʿalayhi wa sallam, qultu qadimat ʿalayya ummī, wahiyyā mushrikatun, wahiyyā rāqibatun. Ata asili ummī? Qala, na'am, sili ummati. Asmaa, Abū Bakr, raziyallāhu ʿanhūnīn, qizlari aytadlar ki, onan mushrik bulgan davrida nina oldungi qildi. 38:44 Yani asma onalardan ilgari muslimamu gallar. Nabi sallallahu alayhi wa sallamdan fatwa soradim. Niyatdim ki, onam keldi, minge kurgis kelik keldi, min mruvat kiliyini yomi, oma mishrika. Dib, ay tuğdum, qindaytlar ki, mruvat qigin dedila. Dunyavi mruvat qilishlik, albatda dinsiz, hammege ham mruvat qilisaq, bol oradi. Bazı qarindaşlarga mruvat qilinadi. 39:12 başkalarga ham-muruvat kolomisvigi, islamga ma'il qilisvigicin. Burik saydilar ki, Ya Rasulallah, halbaqiyan min birri abavayya shay'un abur ruhuma bihi ba'da ma'ltihima. Utqitkandan ki, yan bu qablarina xibrak atirib, afsus bilan istadi ota-analar utqitkansilar. Ota-anamga min utqitkallardan kinam yaxsilik qilisvigin mumkum mi? Kandi yaxsilik qilemam? Su yaxsilik qilisvig imkaniyati min ta saldimi dir soragallarda? 39:45 Na'am, as-salatu alaihima wal-istighfaru lahuna, dhu'aqlasiz dha'aqlarga istighfar aytid dhinahlarini kechirgin dhi dhu'aqlasiz dhillar. Wa infadu ahdihima min ba'dihima, ahdlarini oteysiz dhillar. Bazı atanalar, bradallar, farzallarga vasiyyat qilib jetkan. Kub vasiyyat qiganda, birar bir malini, murubat qilishliyini vasiyyat qilib jetkan bosa bacar qemmanda biramir. Lekin, kublar ilim ukin, 40:14 shari'atka muvafuk yu'in dey panvasiyat qil qitqan boladi qeblari. Mana bu ahbilarini utashlik, bu ota ona ge, uch qitqandan kingi yaxshini gidir. Fakat qasiyyat diganda, duniyona hamasini iqtisab dey tushinmaslik gereg. Halayti utqanimizdey darsimizde avvalida bu biz iqtisab ilahiga chokuntirgan falsefalari urgaygan biz. Haman arsami iqtisabga qaraz yapirgan. 40:39 Hatta adamlar su derecedde namaz oksidselar ham, ki iqtisadi ishilarin bilan cennetde ham sirkete oraman digiyon derecede tishin ce payda bor kitkan. Can taslim qijani Azraiz aleyhis-salam qigandi ham, min mali dauletin bilan qitirib qalaman digiyon derecede sirkete qen kop adam. Sunin ichin, vasiyyatinin fakat iqtisadda tiklanib qalishligi ham, na togrib hay sepanin, na togrib dunya qarashi natijasdan kil chikka. Bıraga yaksivik kildin digidi. Nime yaksivik kildin digidisa? Bur dunyavi imrugat yerdin digidi. 41:10 Amma, bror, bir kitesi kunduzi talim veri etken adamni, yaxsiliq kimi etkin adamdi, kini uradi, nimi qin? U iqtisadi yaxsiliqini yaxsili qidi biladi. Bro, broyo, su hammalarini, zinaglamini kitir gindi, dua qilib kitesi, dua qili etkin kini yaxsiliq kimi etkin, qini neydi? U tiri uradi bu deyib, nimi qin nadi? Rasulullah sallallahu alaihi wasallam, oldilariga, bir iki shikildi. U qishi, 41:39 ham mani sadaqat qil yaskerligi, cihad qil yaskerligi sularini kurdiladda absusna damat yed, hitkurun bidar boliz, qurayon mingi kim birin zulum qilgan bolsa sularini ham masidan razimen, gunahlarini kitilgin, deddi aqinla. Tayganbarimiz sallallahu alaihi wasallam aldilargi irtalatki namazdanki gin uqshaytilargi, ayna l-mutasaddi qullayla, bugingi kitide sadaqat qilgan kim dedila, khayrda qazi dedila, hitkin hamma hayran boliz kirda. 42:06 Ve falan ki turin dediler, sizi sadaqatis qabul bol dediler. Bu hakikatda, biradarlar, bu har kimi qoludan kele digan narsaman. Sunun için ham vasiyyat digan da ham, sadaqat digan da ham, hemme narsani biz natugru dunya qarashiki iqtisabi, dunya qarashini özüge qekilengan falisafada öz kellik için, hemme narsani iqtisabiga bagla qishinimladi. Sunun için faqat iqtisab niddan bashka narsani oylami digan avlat ucidge kelikmaldi. 42:37 Mu'ammayan iqtadi mu'ammama. Başka mu'ammaya o, braderla. Hameyo pahishe, başka ishlar bu mu'ammama. Bu, olgenden teginci marasimlarini qilip turib sun bilan indi biz ata anamizi vasiyetini bacar bozidi, hayatta his razi qilmestan, mene bun dey tukus, sun dey adetlani payda qilislik, hizi islamdey o, braderla. Mene bu nersabiman, bir bosliyini soldirib koydun dey boylasliy bu, hames hata, braderla. Bizin dinimizin düşmenleri sun dey qilisken. Eger bir kisi qiyameste, 43:12 Soral meydi ki, nima uqin dedin ki, 3 kuma gansan, nima uqin 7 kuma gansan, nima uqin 40 kuma gansan digan sual hech qacan bolmeydi. Khatirdan bolim. Duniyadan khatirdan qeta olim du saqada. Amma nima uqin 5 vaq namaz uquma gansan digan sual birinci boladi. Namaz uqiyan adamdan ham sual birinci namaz soralib. Azvalu ma yuhasabu bihil abdu as-salah. Fa in saluhat, saluha amru kulluhu. 43:41 Wa in khasadat, khasadal amru kullu. Birinci, benden ixtab qilmadiyan narsasi namazdo. Agar su namaz sual-jawabidan ixtabdan otikiyasak, bashkas qorulan qibadi. Mene bu narsani biz dinme yuzaki narsalardi bagla pishinishlik gireymasi. Bu narsalari qayerdan kili ciksi. Naotogri duniya qarashgan kili ciksi. Bu islami duniya qarashni bizga mukammal bilarekanmiz. 44:10 Bu nerselar haqqida biz bax kimi, hatta sual-cavaban kimiimiz, braderlar. Bu nerselar barmi, yomidi sual-cavab klişlikki xam arzul idi. Ahdini qafaa klişlik digan vaqtida, kum kişiler, ota-analar, uziyni sileyi rahimli isten çikarmagindi idi, olum ota-analar, ilimni minden qigin igallagin xayatimdi igallamadindi idi. Mana bu ahdini otama oluk qirey. Sindi yena ota-anagi aksilik klişlik, 44:41 suley-i rahim bilan ki, taqat qata'anaga bağluk bulgan biradarlari bilan, alaqada bulishlik bilan xan, utaladi biradarlari. Biradarlarini hurmat qilishlik bilan. Bizil qurba, qarindasilarga suley-i rahim qilish haqqida. Allah subhanahu wa ta'ala yirde buzguncilik qilishlik bilan, qarindasilari oluk bulgan biradarlari bilan, alaqada bulishlik bilan xan, utaladi biradarlari. Biradarlarini hurmat qilishlik bilan. Bizil qurba, 45:14 qarindaslarga suliyya raham qiliş haqqda. Allah subhanahu wa ta'ala yirde buzguncilik qilişlik bilan, qarindaslar bilan alaqa qilişligini barabar zikir qovdi. Fahal asaytum intaballaytum an tulsidu fil ardi wa tuqatbi'u arhamadi. Yirde buzguncilik islamdan burulib, yirde buzguncilik qilib, va qarindaslar bilan alaqiyalarini uzasiblar midi? 45:43 Yani, Allah subh'anahu wa ta'ala buyurigan qarindaşlarla alatada bolislik iadimizdan chukmasin. Chukki bu kelime, yana biz dunya qarashimiz, tohru langanlankigin bugatini biz tohru chukin orandik. Soal kulunmasin ki, dinge qarishi boligurigan, bazi qarindaşlarimiz var digan soalini dunya qarashi tuzibigan adam vermeydi. Xini oradibun asami. Allah subh'anahu wa ta'ala bazin ertelarga buyurigan, bazin ertelardan qaytarga, fili rahang Allahnin rizasiga yetislik kalibidir. 46:19 Hadis-sarifta Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ayitlar ki imam Bukhari wa imam Muslim cami sahilerde kiltirgallar. Abu Dawud sunanlerde kiltirgallar. La yadkhulul jannata qati'ur rahim. Jannati kirmeyde harandaslariden alaqani izgandidlar. Imam Tirmizi wa imam Abu Dawud dirwa ayitlada. Ma min zanbin ajdara min an yuajjala lisahibihi lukubata fid dunya. 46:51 ma'a mā yuddakharu lahū fil-ākhirak minal baqyū wa qatī'akir wa hamd. Dunyada igatiga azabni tizda naqqiladigan ahiratdi istan tashkari, ahiratdi azabdan tashkari, dunyana uzi da qaytikiladigan zulum qilişlikdan ve alaqalarini uzişlikdan kura şu günah yox. Günah, agar bulalda zulum qilsiz, şu zulum qaytikilad, dunyana uzi dali ahiratdi istan tashkari. 47:25 Agar alaqani uzgan basit, sileyi rahamdan vaqqetgan basit, duniyada sunarsa qaytikilada la aqiratdiynan tashqaydi. Odamlar aqiratda ki qikaya qilishq qayadi. Bir kishini, bir ugli qabge salib, bir belan, bir tashqa otgizibgi genekan. Diye qikaya qilishq qayadi. Shunde adamlar, unu tohu, shu yergib otgizib, tashilab giygan vaqtda, hu ata külibdi. Shunde baska bir qolga adamlar hayran qalib, 47:57 Bu nimege külyafsan? Bu kim bo desa? Bu olum. Yibu seni harla bilge tashrafketi yap, qingi külyafsam desa? Min ham dadami hud, shirga utkizibbet olum. Shini qayt kandime külyafsani. Yani, dunyada ukubatni, mene bu, agar ki bu tohru na tohru ligden bizde ishimiz yob, lekin dunyada ukubatni alib gibiradigan nesab. Dunyada, bu nesana, ahiratka barisligden ilgari dunyada koriladigan günahlarinin en koriladigani ikta. Dittasi, zulum, 48:27 iqqintisi qarindasladan alaqani uzisli. Filakob sual boladi ki, hayal. Peygamberimiz sallallahu alayhi wa sallam namana bu hadisari, inna a'mala bani adam ta'radu kulla qomisin laylatal jum'a, falaa yuqbalu amalu qati'ir rahim. Bani adam, adam avladini amallari har payishamba jum'a kitasi, yani jum'agi otar kitasi, kuldalen kalimadi. Shunda, 48:59 siley rahim qilmagan qarindasladan alaqani uzyan adamnin amali qabul qilim neydi? Sile nima bilan doladir? Marhamat, hiba, bir savga salamlar bilan, hadiya, ziyarat, qorishlik bilan, salam deristikeliye hich bol nasa derib, bir salam derib qaytik gelisliyib bilan. Qadir o nasa, sadaqat, zakat hingoxsigan nasalarini berisliyib bilan, binar bir 49:35 maqtub yollab turishlik bilan, və əziga muvabdiq qaysi bir sharaitka muhtac boladigan narsasini bilishlik bilan, ilim örgatsilik bilan, ilimsiz bosa. Mənə bu narsalar hammasi sileyra hamdik. Sileyra hamdik biz qaytargan narsana etmeyli birada. Laysal vasilu bilmukafi, walakin al vasila man iza quti'at rahimuhu wa salaha. Biz hamamiz 50:05 bardi-keldi qilis diganlar sana, bardi-keldi dip qoyladi ozi, kegan bosa bardi boladi. Ozi namiyam xingi muhafaka gani. Hic kindan bir bardi bomidi, keldi bosa bardi boladi. Mana bu, bardi-keldi iki meqil manada bardi-keldi boganlarsa, muruwat qigan adamgi kirmaydi diyatlar Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam. Imam Bukhari, Imam Abu Dawud, imam-i Tirmizi rivayet qilgallar. U haytarib. 50:32 Haytarib muamala qiligan adam, bana bizdikiye bir keldi minan bir barib qoy edigan adam, o, Allah buyurigan buyurugunu qigan adamna. Belki, bardi keldi, esik keldi qimaganda bardi bosa, ina ikigin, bu, barib, shu, sile-i raham qigan adamdir. Shundan, ghanimetan bir ishimiz qerekki, bizge muruvat qimaganda qarindasdan gopraq qursan bur ishimiz qerekki. Xunki, muruvat qisek, shu, bizge aziz sile-i raham muljukka qediyasi derin. Ilazi bosa, 51:04 Biz çim özümüzge muruwat kımagan, və biz bilan alaqada bomagan, qarindaşlarga muruwat kilişlik bilan, alhamdulillah, mingi sile-i rahim nasib bol yasi deyili. Demek, inzan ihsanını, özü muruwatını, Allah'ın hamadır xalkıca kilişlikke bizge mamur bogammiz. Hatta ki, biraz bir hayvanini soymasci, busik ham soyetkanimizde ham yahsilik kilişlikki, tizini ötkir kili soyislikke mamur bogammiz. 51:33 tıgni kursatmastan, yonudan barishlikke mamuro gamniz. Qiyyaxshiligini bir hayvange ham qilishlikke mamur goganimizdankigin, darahtladi ham qilishlikke mamur goganimizdankigin, qarandaşlariga qiliyatkarligi bilan özü pakrlanmasti gibi zankiri. Bu, özü vazifamiz da dir. Allah buyurigan lasani qiliyatkizdi maulagimiz kiray. Undan tashkar, az sadaqatu alal miskin, sadaqa. Wa ala zirrahimi, fintani sadaqa. Wasilatur rahim. Imam Nasa'i, 52:05 Miskinge bolgan sadaqat, bir sadaqat. Şunu qarindaşka qilinsi, iki ta sadaqat, ve sileyi rahan bolan degene geldi. Yutimlerge ve miskinlerge yakşilik, kilişlik, Kur'an-ı Kerim buyuridi. İmam Bukhari, imam Tirmizi ve Abu Dawud ulal hammaları rivayet kiliş ellerki Resulullah sallallahu aleyhi ve sellemden, Ana wa kafilul yatimi fil jannati hakada, wa ashara bis sababati wal usta, wa farraja baynahuma shay'an. 52:36 Men ve yetimge qarab yashagan kishinin cannatta shun dey turemen, deyb, körsatkit barmağları bilen orta barmağlarını azgin aç koydular. Yani, men bilen yetimge qaragan kishi cannatta yanma yan tura bilen bilen, deyb. Sinayishim, bu hadis bilen, islam yetimhanalar kurishlikke hadir qishimadi. 53:07 Biramta yer kurrasa da islam hukum suribdirgan davirda yetimhanaga nukhtas bomikaldi. Qayirda yetim basa Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin yanlarida cannetda tulidib, hamma uzmin karamagiga baldi. Yetimhanalarinin kurusliginlan biz pakirlanmasigimiz gireg. Yetimhanalarinin bolusligi camiyatin buzulgarligi talalasiladi. Yetimhanalarinin bir vakflarida yetimhanalar bomagan. Dib, malamat korusligi ki biz jawab, haa, yetimhanalar bomagan. 53:37 harbiyalashlikke bunakab bir chekelergi abarib koyadigan jayni kurishlikke xaca tishmagandi baytandar. Ahlatlarini yirishtiradigan hayatlar bomagand, bur vaqtladda mana haldir hayatlar bardigallarga, ha, ahlatni yirishtiradigan ya xaca tishmagand. Ahlat bomagand, ahlat boseynegi hayat gereg oladda. Bur vaqtladda qesalxanalar bomagand, adamlarinin bozisinde olibke ta olgandigidi. Qesalxanagan muhtaq boladigan san sanafsiz qesallar boseynegi qesalxanagan muhtaq bolnadi. 54:09 Şunun için bu nersələrin bolişligi biz pahirlenişligimizgə səbəbmez, biraderlər. Belki bundan biz xijalət boladigan nersə. Bu məsəm, pahirlensə boladimi hadir ki, mənə qazir trik yetin bolga ota onalardi terbiyeleydigan qeyladi qurup qoydik, bir pahirlensə boladimi? Bu nersə, bu xijalət bolanadi bu nersəda. Çünki ota onani hiç kim bil alahida obarib qoyadigan ceyni quruşliyiblan pahirlenbo meydi, biraderlər, biraderlər? Bu cəmiyyetinin tekin buzulib bar yetkalligi dalalat qoladi. 54:43 Insannin duniya qarax qaslabgisa, hatta bu suz ayitilganda yerga kirib getisilgi kirey boladigan, narsabigan, takrilanadigan makhluq qaylanib qoladi. Sunin utim dertimizin avvalini duniya qaraxni soğrilaşimiz kireydi. Çünki ahlatla nix istiridi ki, iman 60-dadan kibraq bolek, ya 70-dadan kibraq bolek, en asafi iman daraftinin asafisi, la ilahe illallah bote, en kikine shakhcati, ima qatul adha an tarikul muslimin. 55:13 muslimallarinin yoludan azar biradiyan narsana qalib tashlasik. Manasha hadisari bilan ahlatlarini usladiyan hayatlariyan mustaj bu mu qan islam? Man qabada yatiman min baynil muslimina ila ta'amihi wa sharabihi, adakhalahu allahu aljannata albaskata illa an yakuna qad'a min azanban la yuqfar. Muslimallar urtasdan bir yitimni qoludan uslab öziyyatkan awqadka ya... 55:40 özü ikiyetken bir suyulike taklik gulub olub gelse, Allah subhanahu wa ta'ala cennetke albette kirgizir jina. Madani ki, kekirilmeydi gen günahini kimegen basa, yani shirk amali bomegen basa. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamdan rivayet kirmedi ki, ma qa'ada yatimun ma'a qomin ala qas'atihim, fayaqruba qas'atahumish shaytan. Yatin bir adamlarinin ta'amligi shirik boz basa, ularinin ta'amligi shaytan yakinkimi edilir. 56:15 Yetim ishtiraq edib durgan avqadga shaytan kemi edib. Bilkisi, qayganbarimiz s.a.v.de qalbinin korali gidan, nini qalbim toz bir, yiqi kemi edibninge bir erim edigan bir qalbim qatdiqd edib shikaya kildi. Shinda ediblar ki, imsah raqsal yetimi ve ap'imin miskin. Yetimini basini silagin ve miskin adamini yedirgin. Yetimini basini silaj, miskin ge bir ta'am yedirgin. Hayasizde bir hechkim. 56:48 Muhtaq buluk turgan adamna aldida ta'am tayarilab baribbir yedirin, qalbizdan eridi, qoziqdan yasakadi. Siz adatda unu hech oylamasdan yetkan alqati izi, u yetkan vaxti digi lezzetlanir, xursanlik kuvanchini korur, shu abdi alqatin digi quvanyasi digi qalbizdan kovidiz namlanadi. Va u zizdigi nimetlanini cidi kop korasi, naho yasi nimetlar cidi kopi yibcidkalligini korasi. Agar miskinni korumasi, hech nasi yesida yapsi digi yasha diri orasi. 57:21 qalbis tash bolib qarayib bora uradi. Xadirgi camiyatni buziliyatki alligi shuki, manabu miskin yetin bilan blan ishi yadiraballi. Qarindash koshniga muruvat qilish, yan koshniga va yandagi bradarga muruvat qilish. Aljar zilqurba, bu Qur'an-i Kerimda waljar zilqurba kiladi, qarindash koshni kim? Nasabda yakim boligam, qarindash bolish yahan mumkil, uyda yakim boligam. 57:57 qarindash bolishan mimkin, yakinda, zil qurba. Waljaril junub bu uzaq, yani ujda uzaq bolgan qarindash bolishan mimkin, ya inki nasabda uzaq bolgan qarindash bolishan mimkin. Was sahibi biljan, yani yani degi biradar dili, bir ham kesebe bolgan biradarga muruvat kilişlikken, ya madreseda bir okigan, ya ham hücre, mene bu, bularga muruvat kilişlikken. 58:31 Qafir qoşninin qoşnilik haqqı bar. Müslüman qoşninin qoşnilik ve İslam haqqı bar. O Müslüman o. İslam birbirimizde haqlarını lazım kıcan. O Müslüman, qafir qoşninin qoşnilik haqqı bar. Müslüman qoşninin qoşnilik ve İslam haqqı bar. İndi karındaş qoşnibosa qoşnilik haqqı bar. 58:59 Ve yakillik, karindaşlik hakkı bar. Ve İslam hakkı bar. Rasulullah sallallahu alaihi wasallamdan Abu Hurayra radiyallahu anhu rubayat qiladlar ki, bir kişi Rasulullah sallallahu alaihi wasallamga sual qilab ayetdi ki, Talanchi naayetde namazni köp oqidi, sadakatni köp biradi, Talanchi xan dedi, rozani köp qitadi, lekin qusnilariga azar biradi. Peygamberimiz sallallahu alaihi wasallam shuni haqqida sual qilin galladda, cehannamda didlar. 59:34 Şunde yenədir başqa falan çıxan nafil rozalarni kem çitadi, nafil namazlarini kem okuydi. Lekin özünin qilgen pishlağıdan muruvat qiliktiradi qusnilarga. Tili bilan qusnilarga adar dermiydi. Digallar da hiyafil cennah, cennatta deyildi. Pizolatul nubaytdan rivayet qilnadi ki Peygamberimiz sallallahu alaihi wa sallam ayitlargi, thalasatun minal fawaqih. 60:07 imamun in ahsanta lam yashkur, wa in asa'ata lam yaghfir, wa jaru su'in in wa'a khoyran dafanahu, wa in wa'a sharran ada'ahu, wa mra'atun in hadarata azadka, in hadarata azadka, wa in ghidda anha khanadka. Ujnarca, ujta bala bar dunyana. Rahbar ki, yakhshilik kilsin, yakhshilikini bilmeli. Yomallik kilsin, kechirmeli. Bu yambir bala. 60:39 Yaman kusniki yaxshiligini kursa diktadi. Yamanligini ilan qiladi. Bu ham bir bala. Uchinci bala ayal. Agar bar bosin azar biradi. Qayib bosin, yogosin xiyanat qiladi. Bu ham bir bala. Allah subhanahu wa ta'ala adan bu panah istashbikdan baska qarayi. Bu rahbar bu kurgandan kigin, hit ilaj ya. 61:14 Şeysadi bir şikayani keltiradilar ki, padişah bur tüzelmez kesalga giriftar bolub, şu tüzelmez kesalni davalar isin biçin tabiblarga buyruk kildigin, tabiblar mene bu sifattigi, şu korunisdigi, şu nitelik yasdigi balani, şu yuregi darib oladi. Şundan baska çare yogu digindigin, tabiblarga adamlarga buyruk kildi padişah, şu balani, şu sifattigi, şu yasdigi balani tap gelindi. 61:46 Bu bana yüregini alislig icin dili öldiris kerek. Shunde ulemalan cakirdi, mime qilami qesil padişahini salamat qalislig icin bitax tukaradan bitasini öldirisi mümkün, dedi. Fatuani aldi. Hazir hökum kildi balani öldirislikke. Cellad hazir bozdi. Ata-aneleri, dadbariyat detkiken ata-anelergi kum mali duniyad veridi, kamba qalbi gogallig icin razibi oluk parisak aldi. Shunde cellad uni 62:20 qatil qilişlikden xazir butturgan da osmongi qarab bir küldi. Padişah sual qaldi ki, bu kül edigan vaxtda su? Diman kül yaslan didi? Ayibdi ki, farizantin nazi ata-anaga boladi. Hichkin birani nazini kotarmaydi, lekin farizantin nazini ata-anaga kotaradi. Mani ata-anan, meni hayasindan koran, mali dunya ularga abzal butturqdi. Adalatni padişahdan qalab qilmadi. 62:55 Tadişah özünü, hayatını, mini ölümünde körüp, mini öldürüşke razik öptürüptü. Adalet şu dedi, indi qazi'den hakikat ulemalarda boladi. Ulemalar ısa mini öldürüşlükke tatva belirtürüptü. Ulemalarda hakikat qomasan, Tadişahda adalet qomasan, ataana tarzanda nazini qotarmasan, Allahdan başka fana. 63:26 Bir uzi mingi zat qamad zi sun ya qaraq qiliyatdan allasi yalbariyat kandini. Hakikatda hay, bu bir dala ki, yakshili qisid bilmese, yamalli qisid kikiril mese, korsini yanizde bose, bir tipegi ucik ucik kecik ila aze mese, yanizde turib yakshili giyidib, bekibse yamalli giyidib, asgar kuturse. Insan hatadan haliyim hay. Qiyan hatayizi ozil bilmese, bu mahallada istira orset qosil labar kuturse mese. Ana indi? 64:00 ayar bu bozorga barib tayshanmoykina almashdiribkira digan nartomasa, bir disi parjantlari bosa, barizda azar, yogizda xiyanat bosa, bu Allahdan boshka panayda aqqamiyib bundi adamlar. Suni yusun am, insange shuqqa bala qibbosa, insan nahayatda mutafakdir hayatini tushinib paylasu bu qitadi. Sukratdan sorash gelikan. 64:29 Suqratin bir oku, felsefede örgengen okusi naayeti qeblaseni bilib, yonnenki gin uylenisten ilgari sunu soresa, sunu da, hayatin, bana bun digil musibetleri, sey sin girib tarbob qosam, sub ilmim yogob qitar midisa, agar seni yaxsi bosa, baxsa adatigib olasan, agar yamanbosa paylasib olqotasan digini. Yani bundan murad, azar birisliyi neticeste, hayatini qishinmagan bir shaylarini sin qishinik eti qolesan digi. 64:54 Manabu iqawu, bradarlik, bala bu Allahdan bashka fanaqqami iladanda. Cibril aleyhi salam dedilar, minge daim vasiyyat kildilar, qusni haqqada, hatta zananta annahu sayyu warir kuhu, kele ceyden miras qoran buqqata kele qusni, deyib oyladim, deyimi geldim. Hatta Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam imani yugdeyib ilan qaldilar. Wallahi la yu'minu, wallahi la yu'minu, wallahi la yu'minu. Icumatta imanubumiz dedilar. 65:29 Qiyla man ya Rasulallah, qali alladhi la ya'manu jaruhu bawa'itahu. Qushmisi bunu balalaradan, bunu azarlaradan salamat bomayan adam deyze. Mana bu mezde bilan bradarlar, bizim mahallalarda, alahi de mahallalarda urishkan, adamlarla yarashdirib koydiyan hayatlar bomayan bu habis bilan. Adamlar mustacomayan. Ayallarga alahida hayat, erkeylarga alahida hayat, bur jaynlarla yarashdirib yuradigan kudalarga alahida hayat, buna ka nazib bomayan. 66:00 Çünki qoşnisi azariden salamat bomese iman-ı bom eddiygen hali ızdoğrulak qoy yan adamlarla. Anas rabiyallahu anhu dan rivayet qınladi ki, ma amana bi man bata sab'ana wa caruhu ca'i'un ila jandihi wa huwa ya'lam. Ninge iman keltirmasi dedilere Rasulillahi sallallahu aleyhi wa sallam, qarni cok yatsa yu qoşnisi aç bose yan ada. Yan qoşnisi aç bose. Xini bilip kirse açliygini. Wa bini sabil musafirlarga yakşiliqliqlikki Allah sallallahu aleyhi wa sallam buyuridi. Ihsan kelimesi de toh talibeti yapbiz. 66:35 Wa maa malakat aymanukum qol asri deyik shilarga. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitlar ki, man kani yu'minu billahi wal yawmi al-akhiri fal yukrim bayfahu. Shunda kim Allah qiyamat kini iman kiltirgan basin mihmanini hurmat kusin dedila. Shini mutaqati, fal yukrim bayfahu ja'izatahu uzini mutaqati bilan hurmat kusin dedila. Mutaqati nima, ya Rasulallah digallatla, yawmuhu wa laylatuhu. Shu bir keceyi bir kundiz, ichide... 67:09 hürmat kusun dedilər. Kelgen mihim onu. Ziyafat üç gün boladi. Üç gündan aşkani sadaqattir. Yani ziyafat sadaqatmaz. Bu, haqqımız bunu ötashdir yani. Albatta aciri onamiz. Lekin özümüzü, haqqımızı öte yaptir. Bu, sadaqat üç gündan keingisidir. Qul asidi kişilergi yehsili qilish haqqidi, şu hadis özü bizge kifaya qiladi. Bir kisi nabi sallallahu alaihi wasallamini aldilargi keldi, def ayitadilar, Abdullah ibn Umar r.a. 67:37 Fa qala, ya Rasulallah, qem a'fu anil xatim? Bu, qulasin dey khidmat qabir, nishqimata kachirishim kerey dedila. Fa samata xamish bozdila. Sunna qala, ya Rasulallah, qem a'fu anil xatim? Xatimdan nishqimata burkinda a'fu qilishim kerey. Diganlar da, xamish bo galliglari vahiyy qeydila. Sunda, ikindi suallardan ki gen ayitlar ki, u'afu anhu kulle yawmin sab'ina marra. Har kini yetmish matta kachirishim dedila. 68:10 Qula sijilarga yaxshilik kiliyan adam kim? Ozinin qula asrida khizmat kiliyatiyan adamni yetmish matta bir kece kunduzda kechirsa. Iza sana ali ahadikum khadimuhu ta'amahu summa ja'ahu bihi, waqad waliya harrahu wa duqanahu fal yuqayluhu ma'ahu fal ya'akul. Fa in kanat ta'amu mashkuhan, fal yaza'a minhu piyadihi atlatan aw atlatayni. Ajlargi silani biktalarilarini khadimlari ta'am qibir gyanbosa, unu alibkil gyanbosa, buni istighi tutunini azida iskiyan. 68:41 unu birga ot kizib yesin. Agar avqat nahayatta az bosa, bir, yani bir lukma, iki lukma qoliga birik koysin digani ganda. Abu Hurayda raziyallahu anhuni, buk shuyaballahu a'lam, buk shubasalar ki, ya Abu Dharlu dhuqari, sahabalardan bittalari qullar, khadimlari blan birxil qiyim agan halatda qozlar. Shunda sahabalarini bittalari sualkadlar ki, bu sababni ma'adidlar. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, qimli khadimi bosa, 69:14 yegan avqati dan yedirsin, kiigan libasi dan kidirsin, dedilar. Shungi amal qilib birxil libas giyivaldi, dedilar. Braderla, xadim bosa, uzu gahberdi dan birxil qiyirsa, birxil yesa, xadim bolishliyida nima xarligini sezadil? Shunaykin, Islamda xadimlar hic xarligini sezmayan. Lekin, xadimlarini xarligini koryan, baska milletlerden koryan nankigin, Islamda... 69:40 Şine qabr xadimlər bögəndik, ularinin xar xadimlərini İslamga yapıştırilgin. Əgər İslamga muvabbiq xayat keçirməsdendir adam, İslamga zid bögən xayat keçirse, u İslamna aybirməz. Şu Müsulmanla aybib qolub qalov adam. Allah subhanehu ve ta'ala mənə bu ayetini ahiride, inna allaha la yu'ibbu man kani muftalan fahura. Allah yaxşkır miydi, mütakabbir, özü bilen kirilgen adamdi, digen kelime bilen şu ayetini tüketadi. 70:13 Bu ayet xingi shaara qiladi ki, kimde kim ata anasiga yehsilik qilmestan hayab keqibsa, qarindaşlariga sileyi rahim qilmese, ve yetin miskirlarini yedirmese, ve şunbilan birge yan qoşni, ya qarindaş qoşni, ya uzaq qoşnilerga mruvat qilib yehsilik qilmese, misafirlarini qadirlamese, qol aslidi qadirlamese, bu adam mutakabdir. 70:40 özü kirligan adam, Allah yaxshi kirligan adamlar cimlastan dolar. Manabun arsani bilib alishimiz kiriq. Lekin, akrar etamiz, bu sözler unum adamlarga tasir qilmigdi. Çünki ulal min dunya qaraxlari, baska dunya qarax bulan qitigam. Ulal dunya qaraxlari, hatta ixlegin, ixleidi, ixlemiggin, ixlemigdi deyib, ata analarigam si sözneyti oradi. 71:07 Mənə sün işləgənizdə münaka xara məhsizdir, shu söz nə ithari, çünki shu falisafatla ulgaya. Shuni için, başka ajnabi milletlərinin qata-analar yiqaraysa, qata-analar di mabardadir, xar adamda oxshatmaksda bosed, ajnabi milletlərinin qata-anakini oxshatarin. Xar olib xashlak getadir. Nümün için, mənə bun di dunya qaraş, shun deyib o geldigi için, albette netizde shun deyib olib çıqadi. 71:34 Meymun bole digan bosa meymunlar, özlerinin ata-analarini tashdaqet edi, shundeyi bolemdanki gibi, bu, bashkalar ham shundeyi tashdaqet ba'lami geregdi. Hayvallari hech kasi boleleri, ata-analarini bilmeydi. Xungi, yeni sakral etami, duniya qarash, islami bolmese, bu sözde manfaat bilmeydi. Allah subhanehu ve ta'ala ihsange buyuridi, ihsan, Allahni korup durgen digi ibadat kiliş, ibadat hayat meydaninin hemmesini öz içigi oledi, hatta uflesh hang, 72:06 Allahni korib turgandik, uxlash, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam shundi uxlagallar. Wa bu uyku bilan kuvvat hasil qilishlik, jasedinin haqqi, jasedinin haqqini ota mağlubin kirik, kuvvat hasil qilgandik yigin islamiya hizmat qilish, nashat bilan qilig digin niyeti uyku xan ibadatdir, biradirlar. Shundan uzmizgi qulasa shkaramdik. Mana bu, masin adam, shundi niyat bilan, ibadat bilan, u xayatinin hama qismini igalligan, ifsan bilan, amal qilib ibadat qilgan kisini Allah ta'ala yaxsi. 72:35 Qur'an-ı Kerim'nin bilmizde urnlar da yad qaldi, brada. 73:06 Qirib qetsiz qanday jawab diraqsiz? Dib soal qildar. Xun calib jir'at minan soal qilisdilar. Ayitlar ki, Allah Ta'ala meni rukhimi, jasedin avvali, tayqambarlar jasedini yer yemeidi, dedilar. Wa, meni rukhimi, jasedini Allah Ta'ala kirizib diraqdi, diba jawab diraqman, dedilar. Yer kurrasi, hama adamgi ham Allah, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam, di jawab dirdir qoyishlikki qadirdir. 73:30 Allah'ın qudratiga, biz yana takrar aytarmiz, hün deyib pikirlar aytilganda, oda mi qalbiga keliyitgan shulhalar, u qaliga aytigan dunyo qarashini, maddi dunyo qarashin natigdastadir. Dize bir kisi, hacm-i usul midi vapat qilgan kicilar haqqida suratsi. Albatta mubarak sefar, tarif sefari, labbayka aytib, ikram bilan can qaslim qilgan kicilar, maksharda labbayka aytib turadidi iskallar. Bir mekanda ölisligini, vapat qilisliginin fazilati yok. 74:01 məgər mədinədə wafat qilişliyinin faziləti bar. Asfablar, Allahumme amidni fi bələdi nabiyyike, peygambariyini shiharətə bizlərinə canimizni aqindib, du'a qilişərdilər. Mədinədə wafat qilişliyinin faziləti bar, buradadır. Şu hadislər burda haqda. Xalim al-Sumit'i uylgan kishi, wafat qilgan kishi, qiyamat günü ikram bilan, labbayka ikit duradi, digan hadislər bar. Tahiyyatul-Masjid haqqa da, buz shumayitamiz ki, kün tikkida turgan vaqtda, kün tikka yatgan da, 74:32 kün batay atkan vaxtladda, bu vaxtladda namaz uksilik matruh diyshkan, blan ola. Sunucin bazda tahiyyatul maslid ham suni cimdasdan diyshkan. Baz uksilar tahiyyatul maslidi uql uradi. Magar irtalakki namazlin sunnati blan tarzinin urtasda tahiyyatul maslid uql urayda. Subuhul bolisligi blan sunnatul facildan, ikirakat sunnatul facildan, boshqa nasab urlayda. Wallaha alam sunaka vaxt saatladda, 75:02 tahiyyatil masjid bosa xan okumay turgalligin maqul bosa gerey. Chi azam ayta lixligi bilan, diki rakat namaz okuralimsa, kifaya qalib qoladi. Xunayin sinxan, azam ayta itgan vaqtta, bir kishi gelib bosa, oturmay turgalligini sira xan shi, azadan bel nimegi oturmay turgalligini qolishlari, tahiyyatil masjid oku qan bosa, oturu oradi. Tahiyyatil masjid okumay qan bosa, shidi tiket turib turadi ki, 75:29 qadr qisn darska qirishliyiye varig. 75:58 bilib amal qilisligini hannamizga nasib qiligan qatazda ularga hannam nasib qisin. Yanan bir biddilari, bir dadamiz biymar dedilar, Allah ta'ala dadalarga shqal dersin, ibadatka quvatlik qisin. Ali bir bradarimizdan bir doa qilin dedilar, özü talib ekerler, biymar ekerler, qob davalanda mu, shunaka yakshi qolan mayatban dedilar, Allah ta'ala shqal qisin, shqal dersin, ilim talabi de Allah ta'ala zawq shawq dersin. 76:27 Allah subhanahu wa ta'ala hamdimizu hamd günahlarimizu maqdurat kusan, ibadatlarimizu Allah qabul kusan, shid darsimizu davami kusan, darsimizu ishtib, amal alishriki hamdimizu yan Allah ta'ala.