Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alamin. As-salatu was-salamu ala ashrafi al-anbiya'i wal-mursalin. Nabiyyina Muhammad wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd. Inshallah bugunge otrishimizde. İslami cemiyyette, peki umumen insani cemiyyette, ber-berige bugen, ba'alikliline tutibdur edigan, bir akhlaqlandan bir torsig yapirmakcimiz. 0:29 Arab tilda tisabbud diladi, Uzbeht tilda Aniqlab bilislik, Surishtirislik digan manas dindi. Xabarini Surishtirisliy giyoki, Aniqlab bilislik digan manasta boladi. Baygambar s.s. da davridan kigin, Vahiy Uzilgach, Osmandan kila digan Vahiy Uzilgach, Shari'at, awalda, Baygambar s.s. da davrilari da, Allah ta'ala uzi, köblab cemiyyettigi boygan adamlarini, geplarini, 1:00 hamda tilbirek turularini, xarxil tasarufatlarini Allah Ta'ala ayatlari da acib berar, diyo ki Peyamberi S.A.V. dundan ba xabar xib qiyan bolardir. Vahiy uzulgandan qiyan, Allah Ta'ala manashu shariyatimizda ayna vishi daurlarida bugan halatlarini anqilab bilislik uchun shar'i qanun qaydalarini tuzib berdi. Yani awalda vahiy qiyan, 1:26 Demek adamlarina, munafiqlarina, khassatan yalganchilarina, kirdikarlarina axib tashigan bosa, ularina gapirgin gapilarida, khassatan munafiqlarida, xo camiyat digil. Vahiy axigan bosa, ki inchargi vahiy uzuligindan kigan, bu narsada shariyat uznu qanun qaydalarini qob qoydi. Khassatan, mana bu davrlarida, adamlarida, bir ciddilik, yoki basi gapiradigin gapiga itibarlilik, khach gamp ayitdi. Mu'minlar, khassatan, xo davat ismida, ismida shogullanadigallar. 1:56 qeçiriladigan, yetkiziladigan, xabariladda anaqlab bilishlikke, bilishlikke hancalar muxtaj boladi. Musulman adamlar, demek, adamlar dortastigi ahlaqlarida, demek, adamlarga nisbetan insaf, adalatda lazum tutusligi, hamda musulman adam, uzini, biradari bilan birgalikta, alaqalarini islami asasiyya qurub alisligi. Yani, bu, islami asas shundan ibarat boladi ki, mana, 2:26 Köplab alınlar aytisadi. Ibn-i Qudama cümladan aytadi ki, Siz üçün müsulman biradariz haqidi, yaman-yaman qalishligiz mümkünmez. Bir müsulman torusda, bir dandige yaman-yaman qalishligiz mümkünmez. Agar sizgi, bir shundi bir ish, ravshan buqqala diganbosa, hich qaniq hangi bir davildi, özdi qotarmay digan. Aniq ashkar suratda bir ish, ravshan buqqala diganbosa, aniq buqqala diganbosa, onda u biradarizdan yamanlidi, yaman qalishligi mümkün. Ya ki, bu mese, agar bir, 2:56 adalatliy bogan, ishansliy bogan adam xabar bera digan bosa, qalbis ona tasqilashlikke ma'il bola digan bosa, siz onda ma'zur bolasiz. Garchi, u shandigi bogan, gap hata qiqqoygan bosa ham. Lekin, bu orinda, u shunu surishtiri bilislik girey boladi ki, u gapirikken, adam bilan, nari gapirilikken, adamda ortasida, u zarabir birgin ispetan adawat yoy, kelishmavchilik bogan mi, yoy ki, yoyq midib. Demek, bizni dinimiz, asasan, shu anqilab surishtirislik ustiga korulgan. 3:26 Mənə Qur'an-ı Kerim apkörə diyan basik. Qur'an-ı Kerim şü bugünkün gece getib geldi bizge. Qur'an-ı Kerimde əvvəlde mənə Peygamberi Sallallahu alaihi wa sallam davridan ki, yin, Abubakir davrida cəmləslik boldi, Suma raziyallahan davrida cəmləslik boldi, ənə və şorullarda Qur'an-ı cəmlab qalişli cəmlab yığışlik, ayni mənə şü sürüçtürüçlik təsabud arkasiga qorur gəndidi. Demek ki, çünki əgər sözlər, 3:56 Allah Ta'ala neke bölüşlige bugendan kegen, bu nesanı anıqla bölüşlik geregdi. Qaysi adamlar kan deyiruvayat kiliyabdi, bu adamlar kimler, bu adamlar kimlerge ruvayat kiliyabdi, hamda kimden agen edi bu adamlar. Mene şu nesalarini suristirib, bölüşken edi. Hud düşünindeyik, mene hadis barasda ham, Peygamber s.s. davrdan kegen, sahabalar davrlarida, unakangi derecide adamlarda, camiyettege, 4:23 hamabir-birini tanigyan bu geldigi uchun, un chali daraji suras surusturusu islari bomagyan. Keyingi dawrlarida, sahabalarda, aaxirgi dawrlarida, qachani ki, bid'at taifalar yuzi ekigandan kigyan, ushi sahabalarda, dawrlarida, keyingi dawrlarida etisadi ki, agar buranta adam ruwayatga paradigyan bosa, etadigyan bosa, sen bunu kimdan eshtindib, aaxiri suras kecebardik, yani bizga ushi ruwayatgi deyikgan adamilardini namana etiglar. Agar ushi ruwayatgi dengan adam, 4:52 ahli sunnadan boladi qanbosa qabili qilardiq, boshkadanbosa tekshirib, surishtiriyardiq, tip edishadi. Mana bu ulardan kiqin, sahaba tabiilardan kiqin, mana buxarilarda davri kiladi. Buxarilar, asosdan hadis barasda, shu adamlarini tekshirib, kishilarini, shu hadis ruayatligan kishilarini tekshirib, arkasda nakhaidda mahar usta bugan kimsilardan sablanadi. Buxari, handa buxari davridagi bugan kimsilar. Hatta inki, peygamber s.s.da haqlariga, bid'at taifalarini, 5:22 Yuzayikib tikiçligi aqibatida ayetisada 14.000 atrafida hadis B.A.G. toqib ayetilgandi. 14.000 hadis B.A.G. toqilgan. Uksha itmagan, lekin adamlar tamandan B.A.G. toqib chakarilgan. Lekin Allah Ta'ala shariyatdi sakilab qalistiyni uzzinmasigi agerligi uchun, Qur'anini ham sakiladi, hamda shariyat boladigan hadisini ham sakilab qaldi. Ushana aciratadigan adamlarini Allah Ta'ala ushi davrlarida chakarib qoydi. 5:50 shu imam buxarilar, imam ahmad, imam muslim, imam tirmizi, başqalar, manashlar, cümla istanbol dendi. Bulargi Allah ta'ala an cemunchi adamgi bermayan qabiliyatdi verdi. Bular an o shu qabiliyatlari arkalik adamlardi ilikten otgizisti. Tarix mobayindi, kimlar, kimlargi, hatta inki, shu bu imam buxari yazgan davarlari, onbesh yasda birinchi kishilar doğrusi tarix yazgan didi, onbesh yashi dili. 6:15 Bu kishi, ruvayetchilar, kimler, kimlerden ruvayetxigan, kimlerden qorishgan, qayz hadislarini ruvayetxigan, bu adamdi ozini halatqanaqa, shunakadib mingilab adamlardı, shundi ruvayetxigan adamlardı, demek tarixlarini bu kishi ham yazgan. Bu narsalar dinge, shariyatki alaqadar bugallig uchun, bular nukhayatda qattig etibar berishganidi. Ana uxandan, demek, bizne dinimizne asasladan edib etibar qanladi, mana shu anaqlar surishtirish bilishlik mavzusi. 6:45 Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerim'de buna asasi suratda bir ayetini nazil qiyan ki, Ya yuha alladhina amanu inca'akum fasikum bina ba'in fatabayanu antusibu qawman bijahalatin fatusbihu ala ma'a fa'altum nadimin. Ey iman kiltirgan kimselar, agar silarga biran tabir fasiq bogan adam. Biran bir muhum xabarnab kiladigan busa, biran tabir qawmda uzilar bilmayan halatda, nadallik bilan, anix surishtirir bilmestan, musibetlab qoyasladan, 7:15 ki, ninikigin, öz ilar qigin isilargi, afsini damat qarislar, mani shundan aldinsilar, bu habarini surishtirib, bilinilardi, bu noktamandan biruk geldi. Bu, qaqi ani, bu ayetini nazil boygan qistasi shundan ibaratidi ki, atibini Abib Alta digan sahabilardan birisi, baygamber s.s.ni buyruğu bilan, bir qabilagi, zakatini igib, ap gelisligi uchun jenaydi. 7:43 shundi ushe qabiligi yaqin bargan paytida, u qabili, Bayn-i Basramdi elchisini kutuval isligi uchun yasangan halatda, shaharini, qislaqini, tashkarisigi chikishadindi. Biz zani kurallar taqib, shundi bayramani keyfiyyette bular chikishadi. Bular da qilis taqoyganligini uzaadan korygan bu Hatibin Nabi balta, etadigi, uzu bilan bu qamli ortasda, awal bolu otgan kili shmati illar disilab durib, bular meni öldirgani. 8:12 qumangeyq baratdi, arkasige u rasalib Bayamil Aslamda aldiga qaytib getadi indi. Shundi, Bayamil Aslamda aldi ibar, baytadi ki, Rasul Aslam, bu qavm dindan qaytibdi, tamini öldirgani, tashkariga chikishken agan, dip, Bayamil Aslam gaytadi. Shundi, Rasul Aslam, Khalidin balizini chakaribdiri baytadi ki, e Khalid, siz barim, ushe qavmge, gecesi de barimde, ertalab gece kutim, ertalab agar, 8:42 namazga azan aytadigan busa, bamdotka, demek, shaharga kirib, yaxsh xabarakan qilasiz. Agar bamdotka azan aytmigigan busa, shaharga hujum qilasiz dili. Shunda, ushaq qavum, Peyamber Asuramda elchini arkasiya borulub kitkanligini qorigan peytida, bularam, hicalat qirxadi, aytishadiki birbirgin, merasusuna bizdan qazab qildi mekin, nege bu, kilib qaytik kitli bizgi uchiramastandi. Bularam, dar o Peyamber Asuramga, demek, elchicun aytishadi. 9:12 hushan xabardi, nima bu gandigini bilisik hushan. Shundankigin, Khalidin Walid baradi, barganda kitadi irtalak xarasa, ham yuq azan ayetilgan, adamlar din dianatiki yaxshi verilgan, shundankiladi. Hushan da, Allah Ta'ala ayeti suradki ba'alama, anna fikim Rasulallah, lav yuti'ukum fikatiri minal amri la'anittum. Bililarki, silarda, arilarda, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam mawjuddir. Agar u qishi silarda gapi ilar yikyob, gapi ilar yikiriganda, silarda nahayti qiyin ahvalgi sab koygan boli aridi. 9:42 Rasul Sallallahu alaihi wa sallam, silarda araylarida barligani qanimat bilinliyadib durib aytadi. Bu ayatda, demek, Peygamber Rasul Sallallahu alaihi wa sallam, ge, ushan dey habar kigandani kigin, bolib, eltisi ushan dey habarini ab kildi, demek, u qavm qiyanat qaldi, dindan qaytidi gani habarini ab kigin peytidi, u shuncaqiki dharru askerdi usdigi basirib jon etmadi. Agi Rasul Sallallahu alaihi wa sallam, başkasi bugan deyidi, shuncaqiki qalisligi mu mkundi, Allah ta'ala aytdi bunaysan, silarda araylarida Rasullallahu alaihi wa sallam 10:10 shundan demek bu ishtadir bomadi. O shundan Allah Ta'ala aytdi ki, marant tashniqa bir fasiq, ila ki bir habad nato rab geladigan adam, muhim bir habad nab geladigan busa, suristirib anigilab bililad. Zayn ki bir qamini bir musibetlab qoyasladik, yin qigayn shilaliga afsina damat qilib yormilad, taqin dedi. Ani o shundan qigin, Baygamber sallallahu alaihi wa sallam demek beti, surab suristirishligi bir qamini halaketini aldini, ab qaldindi. Indi adamlarina halatini qarayadigan busik, 10:40 Khasatan ki ingi payitlarda, khazirgi payitlarda ham, geplar hich qana xangi igasiz yuradi qan bub qaldi. Kim ayitganligi na ma'alim, likin geplar adamlarin ortasda tarqalib yur oradi. Qancha qancha adamlar bar ki, agar palanti storizda min dedib tun dediyse, oys na dedib tun, Allahum ge, lanati bosin, boshkasi bosin dedib turib, demek hali adamdiyam ustige, huyam doibat qitdi shiriz, asildi sorab suristirganda o adam unaga gebti ayitmagan, doki ayitgan bosa ham, 11:08 orta diyadan baxqica txishumagyan, xullash kalam, adamlar da orta istam, anaxim bilan, bir-birladiga, demak, nisbetan, gini adawat digan nasilar, köpayib kitadi. Shundan, hadis-i sharifte geladi ki, shasmastan, bir nasilarin halqilishlik, bu, Allah tamandan beriladigan nasil, shashqalaqlik bilan halqilishlik isa, bu, shaytandan boladigan nasil, demak, insan, 11:33 Sorab suristirib, bir isni qilisligi bu Allah tamandan insange dirilgan imkaniyat, dekin, shaytan busa insani tizraq vishan asani taqsiqilashlikke, vishan asani arkastan harikat qilisligike, undab qoyadi. Man ushundan, demik, adamlar bir-birilargin nisibatan qib, gini adawatlar qib chikadi. Undan tashkari, ayillarini barbat bolisligi ham, demik, bazı qipinchi boladi, bazı ayallar, kirkaylar tamandan busun, gebtar qatisligi akibatida, kanchi-kanchi ayillar. 12:02 ortada buzulib kitadi, yani erizib balanchi bilan kirdim diri, shun bilan kitti, ortada cancal bu, ozu kormagan, yoki onso brodan esitgan, shun cheki bir gap bogan, lekin, barukariladigan busa, bu cide katta cancal, shunakani asilarga aylanib kitgan boladindir. Lekin, adamlarina itibar qalishlik kerek, hamma taqvali bogan, hudadan korqadigan adamhan, gapni texirislik barasda barxal bole vermaydi. Mana, imam Malik, 12:31 Aytadilar ki, min Madinaga keganidim. Madinada shundiye bir adamlar baridi ki, ular bir yetmishke yaqin adam baridi. Bular bilan, hatta inki Allah ta'aladan yamgir sorab uqiladigan namaz busa, shularini ortaya koyup duru, shulari iman qili soralini ardi. Yenishna kangi Allahi yaqin ugan bandalar baridi. Hatta bir nasiki dua qilisliyi kiri qiladigan busa, ushalaridi ortaya çıkarib dua qilini ardi. Yenishna kangi bir... 13:00 taqvali bogenligida, amalli bogenligida. Lekin, bularini biran testan hadis naqil qilimma istibulabda. Çünki bular bu hadisini ahlindan masad edib. Yani, bir narsana naqil qiliçlik, ruwayat qiliçlik başka bir narsa, hamda taqvadar boliçlik, amalli boliçlik başka narsadir. Çünki üçün, qanchi qanchi qadda mashfur alimlar uchgan, yudayla mashfur, lekin ularda hadislari ruwayat qilimma. Hadislarini alishmagan. Sababi, 13:30 Aniqlik bo ma gallig uchun gapida. Bazda gap allashb qa galligi. Bazda un dedib, bazda un dedib gaprib qa galligi. Bu nasaladda qoshb qa galligi, ozbolmagan halat. Diyo ki gap, dimani, tolu suradda yadda saklab qa ma galligi ruwayatdi. Istan shkharb qa galligi bir boleklarini. Baz adam bolad bu nasalad. Ostaqa bo galligi uchun, ga tushnaqangi derecidda bogan adamlar bu saham, bulardan ruwayatlari qabul qalim ma isti. Mana Allah ta'ala biz bu naslige... 13:59 Göb Qur'an-ı Kerimde isharalarda belada, üç isharalardan barisa, Sulaimu a.s.da qistasta gelada. Sulaimu a.s.da qistasida, bu qishi ma'lum, qishlarna, hayvallarna, tilinna, Allah Ta'ala bu qishiga mu'izzis satta berganada. Shunda, popshak digan qush, bu qishi, bir muddat yuqalib qalada. Kin, bu qishiga bir haberna ap gelada. Aytadi ki, Ahaddu bi ma'lam tuhit bihi, wa ciqe min sabayin binabayin yaqin. 14:28 Ustamimu a.s. a.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t.t. 14:53 Shundi, Sulaimu a.s. ayetadiki, shnaqiyyikyan, bu mese Sulaimu a.s. di yanada yuradigan, kushiga yaqin bugan kushladdan bitasi boladi. Sulaimu a.s. dar unu gapini tasdiqlam etdi, baliki ayetadiki, sanan zor, asadaqta amkuntamin alikaydi bin. Tani, koramiz bubti, gapini de rast gapib dimiyo ki, bu mese, yalgan ayetib san bu nasani, ki, na toru mu bu nasi, tekshirib bilamiz didi. Ehtimal demek, hataqilishi mumkun, bazda, oqiliki, na toru gapir kush mumkun, insan bilmagan halatda. 15:23 Demek bir qavmge bolibam ket tira muhimbir etibarliye xabar bogan nankigin, elbid ta ciddira qarashlik kerek boladendir. Ani ushan nankigin, bu kishi uzi Allahi da adam zyonitadi, usha ayan u kishi zyonitadi, ushalar da xabarini bilib, ahiri uzi xam chakirtirib obkeyladi, namani bilqisti, ani usha ayaldi. Demek, o aqiyisti demes Nami a.s. darro obkegan xabaldi. 15:48 shun cheke ushe aldi ishanib yurgan adami, gerchi, yani ush apkigan bosaham, demen, ono birdaniga qabulqu omaganda, belki onasan aldin, tekshirib, bil eylidib, xabersi yaqqa jon asib durib, yin onasani tasdqilayda. Allah ta'ala ham, muhim boladigan xabarlarda shun desi uradda tasdqilashliyini bizgi talim vergan indi. Bir güni, ruwayat kundadiki Sulaiman ibn Abdulalik, bu kishi xalifalardan birisi bogan. 16:17 yani üməvi xalifələrdən hər qaliyyibir hudadan qoqa digan rağı bu kishi xəm azmiköpmi ilimgi egeb ugen boladi bu kishi bir adamgi eytadi ki mingi sene xabani yetib qaldi ki seni mimi torumda balan-balan nasilani aytissan yaman geplani gapiritsan dip basa demik bir adamgi eytadi shundi haligi adam eytadi ki mimi unaka nasilani qiganimi yok, unaka nasili qiganimi yok didi 16:41 hə, mingi həbərini berdiyan adam rasköy adam həbərini berdiyi, shans diyi, bugin adam həbərini berdiyi dodu, bu, ali adam etdi ki, chakhimchi bugin adam ishqachan rasköy bomi idi dodu, geb chakha digyan, adamni ushtrishli digyan, geb chakha digyan adam ishqachan rasköy bomi idi dodu, hə, halifa etdi ki, tuğra eti sani, dedi, kete virdi, demek, geb chakha digyan adam, demek, adamnarni ushtrishli yuchun qala digyan bose, bu adam rasköy bomi idi dodu, gerch indi rasköy bose həm, 17:10 bu narsani uzu qaytarilgan, bu qamaldi qiliqlik. Chundan bayamali suram aytadilar, qattat bugan adam, yani nammam, boshka bir ruwayatda kiladi, yani chakamchi bugan adam janmirti karmayaddi. Bu adam, demayn, adamlarina islah qiliqlik uchunmaz, belki adamlarina ortasini buzuqlik uchun gapda shirigan adam. Chundan hatta shariyat ruqsat beradi, adamlarina ortasini birilashtiradigan, ortasini islah qiladigan adamga, hatta inki, belgan gapriqlikian ruqsat beradi. 17:37 Yalqan 3 orinda mümkün bol edigan busa, 3 orinladan bitasa, cancayrlashf qoygan, urishf qoygan adamlarina ortasim uflaq qalishlik uchun. Hatta onki eytadi, polanchi, u torsda yoman gapdi gapirgan busa ham, bartir, bu adam siz torsda yahish gaplarini gapirdin, sizden yarasim axchi ikanu, qana qadar bir tosu boli yapdi? Di, bu adamam yoman gapirsayam, u adamda haqqiga, buniyam gapin uyaqabar, yahishlab gapir, hundaskalan betta, oran uflaq qalishlikke, demek, harekat qiladi. Qanca qanca adamlar barki? 18:07 Uzlari alit chiunubi itmagan, yoyki bumisi tanimi ediyan adamlar da xaqqadi, lari guvahli berishlikke xoshiladi ham. Demek, uza alit chiunubi itmagan, ish barasti, yoyki bumisi tanimagan adamlar barasti, hatta guvahlik berishlikke ham xoshilib qaladi. Hasan-ı Basri etkene kallar ki, sin branta bir vasiyyatke guvahlik bermagan, hatta u senge okolib bermagini gece. Senge okolib bermagini gece, branta nasige vasiyyatke guvah bumagan. 18:37 Ozygin tanimi ediyan adamgi guvahlikgi otmagi digan agan. Adam sin bilmaysanmi, ongi guvahlikgi otmagi digan. Umar Aziyallaha Anhu di etkin geblarda birgini mecitda eti qoladilar, palan chini kim tanidi digandi. O adam ayitadi ki, min tanimi, o palan digi yaxsi adam, undi, undi, digi digi. Diganda, u kishi, adamdi bilisdiyi munkin boli digan cihatlarini ayitadisi. O bilan, digan, qosnubogan misan digi? Yoq digi. Birgi sefarga chikiqan misan diganda? Yoq, chikmagi amman. 19:08 aldı-berdi qigam, misal, pul muamalasun digandayyo, diganday, sen bilmasan, omashlikiriganday, qirigandaygan, san xalasdiqdi. Yani, tas damandan taniysan ikan, xalas u adamdi. Demi, icidan sen bilmaysan ikan. Bu adamgi, demi, guvahlik, qiriclikke, sen yarimaysan ikandib. Bazan, adamdi bir turist-turistmastan qiladigan ishi qatta xatalikke ham, yol qoylisliqi mumkun. Bu, mana fayamdasam, davirladda Khalidin Walid, radiyallahan, mudiqigan ishlari. Bayxambar s.s. 19:37 bu kishini bir nimagi jonatadi, bir qabilagi jonatadi. Qabilagi jonatgan paytidi, u qabili musulman bogan boladi. Musulman bogan boladda faqat bu kishkili suristiradi. Suristirganda ular ayatadi ki, biz musulman bol digi demetda, ini saba anadiydi. Arap tili saba digana, opto bomamiz dindan qaytdi, gani ular da tilda musulman bol digi digan manasda boladi. Ani aslamna digan, musulman bol digan sozda, ondiga bashka soz islitadi. 20:07 Shunda bu kishi, bular musulman masa kandirib durib, qirtash deyidillardi. Uldiriverganda Peyamber As-Salam ayitadi gi, Allaham, demek, min singi xalit qigan isida, min pakman, min xalit qigan isida, min singi pakman, deyib durib, hatta Peyamber As-Salam shunasan ayitadi. Itta vishay, cahid degi, ular da boshqa suzdi istitikalligi, xalit suzda suristirmagalligi, bar qaunni, an chasini qatil qilin istiligi abarub qayadindi. Shalqani, rahmah Allah, etkani kallar gi. 20:39 Insan xabarda anqilab bilishlik soradladan xoqib, xoqib, xoqib, xoqib, xoqib, xoqib, xoqib, 21:04 har eshtiyan gapini gapir ishligi digan mazmunda etgallar. Yani, adamladdan eshtiyan gapini gapiro ishligi yalgan ciliyde kifaya qiladi. Yani, adamladdi gapini hammasi rast boli omaydi. Bura da etgin gapini maqil ishlig, bura gapirgin gap har daimam rast boli omaydi. Bu adamdan tarqaladigan busa, miq o adamdiyam gapiladdi, yalgan gapilar aralashib, kit qoladi. Tashqarisi zahiri salahiyyatli bogin har musulma adam bar rastgi isablanadi. Tashqarisi... 21:32 zahiri, salahiyyatli bagan, muslimi adam zahir boladi, u torisden da yaxsliyini, gapirisliyik kirey boladi, yamang-yumange barlamasliyik kirey boladi. Unu nahiqtan eblimasliyik kirey boladi. Bir kone, Umar ibn Abdulaziz, rahimallah, emirlerden barisi, Basirana emirige, maktub yollaydi. Maktub toshin deyitladi ki, yani Basirada, divakiyy boladi, bir adamdi uldirilib, bir onu yuntayga tislab kitilgan boladi. Uz-uzdan, demek, adamlar ushe, 22:02 yuydi igesini aydilasdi, boshosha diyandi, usha adami uldirgandi. Shunda Umar ibn Ablaziz bungey habar yollaydi ki, agar unay shiriklari hujjat tapa diganbosa tabdi, bu mese adamlargi zulum qamagin. Adamlargi zulum qamagin, chunki bu nasi qiyamat kun gece fikum qilimlay digan nasi. Yani, uldirilgan boladiganbosa, demek usha albatda qusum cidaylar kirey boladi. 22:28 o shu adamdi yudan tapilgan bu shoyla, demak unga hushkumqil nomiyadi, belki, u adamdi qigan, dava qileggan adamlarin hujjatini soragan. Agar o shu adam uldirigalligi torisda haqqatan hujjat boladigan busa, u shumila hushkumqigan, bu mese, hushkumqima gindi. Shud shundi wakib, ayam el-sam davrlarida ham boladi, yahudilarini yun ortasta bir sahabini uldirib getiladindi. Bir sahabidi oligi, bir yahudilarini mahallistan tapiladindi. Shundi, u sahabini 22:56 Yaqallara, Peyyamber Asram nol deyik gelib, atisadigib, ux Yahudilar uldirgan bunu diganda, Peyyamber Asram ayitadilar ki, ulardan, o shingi hujjat talab qalad, Yahudilar uldirganligi toqorsida hujjat talab qalad. Yani, ularda ishigin tagida, mahalasida, kuchasida, dimi uli yudiyatganligi, ularda uldirganligi dallatqa meydib. Sinda sahabalar atisadigib, bizda iskana qangi, unga hujjatimiz yok. Diganda, Peyyamber Asram ayitadilar ki, eger siladni hujjatigilar bu meydigan bolsa, onda Yahudilar qasam ishtirilad. 23:24 Hadisda qeladi ki qaysi bir adamdi dava qala digan busa bura annarsan, u adam hujjat qeltiradi, hujjat qeltiram basa nargi toman qasam itiriladib qeladi. Agar adamlar kuru davalarga verila ora digan busa, cu kuk, qanlar, mallar bura olardi ki insallarini qoliga utkitigan bolardi, halal bukit qoyan bolardi. Xundi ular, agar xujjat qilab omasi yahudlar qasam itirad digandi, to habara itiradi ki biz yahudlarini qasamigay qishanmimi digandi. 23:52 talabqala digan bundan baska nasi laringiz bomiydi. Yani anaqor hujjati ila bomigandankigin, ular dan talabqanla digan nasi, qasamicili talabqanladi, manasiyon arsadan baska nasi nasi lar ular dan talabqalanmay islardidi. Shunda ular ayatadi, biz razibibibomiymiz diganda, bayan basarim orta nasili aqqalishlig uchun, demayk, özü baytilmaldan, halige, oligan adamda diyasini ularga tolab biradimdi. Yahudilardan alib birimiydi de, belki, özü baytilmaldan ularga tolab biradimdi. 24:20 Yibde arani islah qilib, jen jeldi aldini alishligi uchan qilaydi munaysani. Bayamir s.s.ni adati, agar biran tadem mahim biru aqiyana gepiradigan busi, sahabalargi alaqadar bulganmi, yubashkagi inkani boladigan busi, uzi baribdiri ushanaysani surishtiraydilar. Us adamini aldin, gerchi ayitilik hatta inki. Bayamir s.s. davirlarida sahabalardan barisi, Mekkegi nimani yoz varadi. Bayamir s.s. Mekkegi. 24:49 fətxiyyənə, əskərnə toplab kitiyyikqən vaxtıda, sahabalardan birisi məktub yazvaradi Mäkkige. Yani Rasulullah s.a.v. silarga shundi qüchi bilan kitiyyab. Katta bir harakat bilan kitiyyabdi, silar onu xaytlarishki qadir bolan meyisilar. Ulardini aldindan xaberdal qip qoyib, xat yazvaradi. Shundi bu xiyanat boladi. Çünki mishriqilarda aga qip qoyisli, gəndi musulmalarda kitiyyik gəlinigdən xiyanat boladi. Bu, torusda vahiyy tushadi. 25:19 U adam, jönətkən adam, bir ayalini yallitda, u shayaliga maktubdi beradi, maktubbilan jönət varadi. Jibril a.s. xabarini ap geladdi. Xabarini ap geladdi, bayamil aslami qaytkandankigin, u qishi, Ali, Uzbayir, basqa bir yanitasini shakarib turaytadi. Ustlar polanca ge bariyilar, u shitda bir ayalini topasilar, un bilamirga xat bar, u shahatni ap gelasilardi. Bular barib, u shayaldi, sorashada xat yodiydi, bayamil aslami qalgan gapirmaydi, payaldi. 25:46 qatdiqraq qafas olishgan payatda ayval xatdi çqarib biradi. Shunankin ab gelib biradi, kin yazgan adamini chakardi Peyamberi As-Salam. Aldan suriydi, sen yazgan midin shun deyad? deganda, o adam haa deydi. Hattayn ki, vahid shub unarsani anaq yazganligini ayitib durgan taktibdahan Peyamberi As-Salam özunu iqrar qiladi. Sen shun deyad yazdin midi? O adam haa yazdim. Firasullah deganda, maqsadin nima boygani? Nima maqsadda o yaqqa yazgani? 26:15 Diganda o qishay tadiki, meni dindan murtad boli bozganim yox, dindan qayti bozganim yox. Fakat gina, siz bilan birga bugan sahabalarini, uyeddigi aililarini, yini ularida qavmi qarimdashlar bar, ushalar himaya qaladi. Qavmi qarimdashlar layiddi, ustige zulum tushligidan ular himaya qipturadi. Lekin, meni ahli ailam bar uyedda, ularini yanini aladiyan hitkim yox uyedda. Meni qarimdash ularim uyedda yox, ularini himaya qipturadi. 26:44 fəqat ginə min xəbərni ber gəlligəm, u yerdəgilər ulərgə zülümdə ber məsligi üçün, zülüm qı məsligi üçün, shunə aldını abdurib min imaqi gənəldi, min dindən bir qaytikan maqsaddi, bunasını yazganim yox idi degendə, Bayam-i Asram aytadlar ki, amma bu tuğarga yapar dili dili. On gece Umar raziyallaha anha itad, ey Rasulallah, minge buyurim bu munafizlik allasını abdashi iman, deyib, Umar qatdiq turali. Geni Bayam-i Asram aytaddi ki, ey Umar, qatdan bulatski, Allah ta'ala. 27:12 Badr ahligi ayitgan busa ki, silar xaxiligan ishiyilani qila veriyindar, misilani, gunahilani kechirib qoygan ma, dip qoygan busa qi Allah ta'ala. Bu adam Badr ahlidan buradi, Badrda ishigitgan, shum juhidilardan buradi. Manashun arsasi demek, u kishini qatildan sakla qaldi. Aldingi, islami chumbigan khizmatlari, khasatan Badr ahli, Badrda ishigitganligi, hamdi Allah ta'ala, Badr ahligi nisbetan, cizikatda mukafatlarini ayitganligi, 27:42 mənə shun arsa, demək, u kishini halagatdan saklab qaldi. Ibetta, o muhci bugan narsamiz, bayamda asramgi, hattayn ki, vahiy gelib turgan paytidaham, un anıq xabarkib turgan paytidaham, ali adamdi özüden soraf surishtirib, ki, yin, u narsan, usta hukum qigalligi, demək, mizgi yin muhim bugan arsa, barashi bola dendi. Aytib öttik, oradik yapimizda, demək, bizne dinimiz asasan shur, soraf surishtirishlik ishi usliye korulgan, mənə, rivayetlar bola digan busa, 28:11 hammasi, kimler orqalik, ishansli mi, ishansiz mi, sahi mi, zaif mi, bu hammasi surstirli diganlarsa. Hatta Quran-i Kerimni ruayat klinisligi ham. Diyo ki, bu misal, ben basamda, atta tarixi busa ham, hammasi, ushe kishilar, kishilarda qandi bu gyaligi, ular kim bu gyaligilari, halatlari hamma nasasi texsirilir, demek ularini rastgoyi boli diganbusa, ishansli boli diganbusa, ushe adamlada hamma yogini texsirilgenden ki, ingini, ularini ruayatlarini tabukul iskinindi. Indi, baska, 28:41 dinlardigi bogan, hatta inki, xristiyallardigi bogan, kitablar barasda, tavrati bosan, incili bosan, boshkasi bosan, unicidekigan wakiyalar bosan, baz bradarlar ayitganida, agar ushe icidekigan wakiyalarini eslabdiribiyo, ki, bu, misa, aslida ushe kitablarini uzun irvayat qilin gyaligi qarabdirib, qoriladigan bosa, agar uyette ayitiligan dalillardi biriladigan bosa, bitta, qaddi bir shahardi sudiyam, ubilan bir nimanı muttaham qilanmaydi. 29:11 u ette hic qana qangi bir ishanshdi suratda qigan daillarini ozi yox. Yani, mana Tawratla, incillarda bi esribi gani mana abguradigan besi qem, bu nasilarda Isa a.s.dankin, 150 gildankigin yazilgan bu nasilar. Arada, 150 gil bu gandankin, ikite, ushti awlat o tukitgan indi. U awlatdi ular kimligin a maalim, yox. Demek, ushti u kisdan kiyingi, 150 gil kayinkigin davrda adamlar yazishgan u nasilarda, yazganda, 29:38 Bu, ortada cili katta uzurislik bilan yazilgan. Albatta, uzurisli bogannan kigan, anix suratda bir hichkani kangi xabar kimidi. Bu narsana, tomi, uzum istikanimam bogannida, nima uchunislar, buna bun chalik, hichkani kangi bir hujjat bomogannan kigan, etta, adamlar ortasta katta uzurisli bogannan kigan, bu, hichkani kangi ishansiti bildirmidi ki, bu narsa diganda, tora, nima danki, 152-ki yazishgan, lekin, u etta, roxil qudus, bulardu yazaykan nasasana naxturgan. 30:06 Tekshirib turgan, öshanin imasdan özgan bu nasi. Yani bu, hic kani kangi bir hucca surasda qabil kulunmay digan halat indi. Aniqlab suris-surislik, özimizde azirgi vaqiliyimiz qab qoradigan bu sekhem, kimayitdi, polanchayitdi digan gapbilan, demak qanchi qanchi mish-mish bogan gapilar, adamlarin ortasda qab kitadi. Adamlar hic kani kangi suris-turmastan bu nasilardi koteri viradi, ki, in koteri surisligin akibati da, 30:31 adamlar da ortasiye köklab, gelishm'a uchillar, yux khusumatlar sunushgan nasilar chuk bolad. Bu nasilini aslida surishtirib gelinadigan busa, yo xaligi adam bu gebtini uzun ayitmagan bolad, yo ki bu musa ayitgan busa ham unu bashka qe talqin qilingan tusunilgan bolad indi. Suni uchun, Umar raziyallaha anhuni geblari bar, agar bir biradarindan bir gebtini istadigan busin, seni haqinda, yo ki bir anda bir nahush gebti istadigan busin, 30:58 Agar seni aldiginda bir yetmishke yakon unge nisbetan keltiradigan, uzurin boladigan busa, usheilani keltirgin. Agar ushexan bomi edigan busa, onda aytgin ki, ehtimal, min bilmi edigan, baska bir maksadda bu adam. Aytgin busa, kere agdib, koygin, ta inki adamlarin ortasda bir-birga nisbetan alakalari mustahkem, saklanib qalishligi uchun. Imam Shafiri yapini keltirilgan ikan, sen tilin bilan adamlarina, aybun uxsan bugan nasilani yapriyatmagin. 31:28 çünki sene həm möyöğün, əgər bilsin, ayıb-ı nuxsandan ibarat, adamlar diyan deyiken, təlibar diyan deyiken. Sene mür oğlan diyan, mür oğlan diyan bilsin, ayıb-ı nuxsandan ibarat, adamlar diyan deyiken, təlibar. O, payit baxsi bugan narsalarimiz, xilardan ibaratidi. Bundan ala digan xulasamiz xirki, tarqala digan geplar, hasitan aramda borsan, camiyatimizda borsan, betta aramizdagi, özümüz içimizda bora digan borsan. Niyaki bomasa, 31:58 Askarada yaqinlarimiz ortasda geplar boladi gyan bosun, yoy ki, mosa qan debar xaber boladi gyan bosa, unar sana ilaci bari ce, eger muxam xaber boladi gyan bosa sorab shiristirilib, unar sana toal ayti qoy gyan nanki gin, kimden istim, polanchi shansli adamdan debi istimdi gyan ligin, ozi kifaya qimi idi, shunichin ayti botdi ki, imam balisti geplarini madinagi bari gyan idim, ushidda, shunaxa, bir yetmisda adam bardi ula bilan, yamgir soralardi, shunaxangi bir taqvali bo gyan ligiden. 32:26 Lekin uladibiran, dastan hadis alinmasty, ruwayit alinmasty. Sababi, ushe ruwayitlardi talabiga jawab birma gali digi uchini. Hazirgi payitdi uladigan busi, agar hadis, ushe payitdigi muhaddislar kib qaladigan busi, usunan buxarilar busin, bushkalar busin, hazirgi adamladan bilmadan, bir prasintudan asa kirek, agar ruwayit xabuqladigan darajigec, agar sarilab shqadigan busi. Yuzo köpçilik adamda demek, etlikin gebi ki, yo! 32:55 dali huccati bomiydi, yaki bomisa bugan taqtardi ham unasalarda togri, isti togri, etkizib biram midi. Shunasiga dimak, etibar qalaçligimi samdi, bu, baska adamlar togristi yamangi-yumangi barqaçlikke sebab bomaslik girek. Agar imqani boladigan bossa, geplandi sura suris-surislikke ushani qalish girek usha adamdan, agar imqaniyati bomiydi digan bossa, bu adamdi, dimak, agar ishanisdi adam habar beri digan bossa, 33:26 habarizna qabul qigan taqtarda ham icraqiliqlikke o habarida otmasiliq kerek boladind. Yani, özde kom qoy oriqlik kerek boladi. Nekin, bazda insan boladi, bilmimen adamlar ma palansiqda olsa, xun dediyab, xun dediyabdi. Nekin, ona haqqatana bilmimen deyib qoyiqligi ham bazda oxe qeyabdi, tarqaliqligi sabab boladi. Özde ham oxingi yardam verib qoyadi oxe qeyabdi tarqaliqligi xun. Xun deyib ugin qeplarini ham demik insani qepirmasiligi yaxsiraq boladi. Nekin, qiyamat kundi, 33:55 adamlar, agar bura haqda na toru gap ayatladigan busa, na toru ma'limat tarqatladigan busa, ya ki bomasa bura olal haqda yaman, guman bolib adamlarga ayatladigan busa, demek mene shun esda qiyamat gunda, indi u ihtimal u adamlar talab qalisli gaparlar digar ola, meni torumda polanchi yaman gapdi gapardi, meni torumda yalgan gapdi gapardi, ya ki meni yamanlada, ya ki bomasa meni torumda mish-mish tarqatda, baska digan gapladin ayatladigan busa. 34:22 Un iskeli bu adamdi yahshi amallardan, bu ase, bashka iskeli viyana vish adamdi yapirigandan, bashka iskeli amallin ala diganbisi, atdo adamda amal qamigandi, bashkala digunahna ala diganbisi, demik insan nahayatta qiyin halati qaladi. Un insanda demik yahshi amallara ham, sabaha ham, munashegi belishlikki, yetmiyo qalishligi ham. Shundan, bayan basuram etkani nimelari, adamlarina dozahki en kubkirita digan narsasi, tili bilan, farci, en avrati bolad digi. 34:51 en köp kirtadigan narsas tili bolad digan. Yana, bir hadisayda da adamlarini dozahke kulitadigan narsasi, tillarini xasilasi bolad digi. Xun-xun, tildan insallara asasan ihtiyat bolisdik gerek boladi. Agar adamlar suz xaberlarini dor tarqatib, birbirlariga nisbetan dor suristiri bolad diganbisi, arada xisgana xangibir nizalarin bolisdiki qomidi, ekibomasi, adamlarin otosti, bi kersiboygan zuhumetlar ham qomidi. 35:19 qebtin də tarqashi də, min ki, i shansli adami aytdi dib qoyisdi, gin o zaham, dimaq, kifayi aqqa masakin, i shansli adami də eshti munasani dib ture. Dimaq, bitti adami, agar, shariyyatta buraqni haqqige, bitti adami aytda digam bosa, bitti adami də guvahli göz asla qabab qolam midi, it midi. Mena Quranda aytda diki, agar, buraqni zinakiliyak kandliki boli digam bosa, buraq zinabli aibliyadigam bosa, zinakarlik boli, batcaz gibi aibliyadigam bosa, tutta guvahni kel taddiydi. Tutta guvahni 35:49 kiltirisi hamasi birxil suratda aytisadigan busaqqita zina qildi, bu adamda muttahan qilmidi. Agar ushi narisi wakidi haqiqatan bugan, zina bugan, laykin, ushtig vaxt kiltiralli digan busaq, Allah ta'ala faulayka indi Allahumul kazibun, laykin, Allah nazida bu kimsilar yalganchilidi. Garchi haqiqati bugan taqdirdan, yetarli dalim kiltiranmagan adam, demayi yalganchilib qalimdi. Shariyat boychi ham, u adamlarga tuhmat haddini oriladi. 36:18 Gert cuva qilida bugan, digin qiga adam inkar itiyad. Tuhumat qiga adam 3-də guvaxt taq gildi xalas, 4-də tap ammadi. 3-də guvaxt li taq gildi, 3-də guvaxt yeterli imaz, 4-də guvaxt itilgin shariyatda, siyun-siyun brogana haqqiga tuhumat qaldi, digib turib, munu darrilana digibdi. Bu narsan imani bildiradi? Adamlarini icide kuroq qeplani tarqat sidan iqtet bolisdik. Yini hasatan abrosiga itiyad digan, bu zina yurik etdi, narsan adamda abrosini nakema itirad digan. 36:49 Shungi ushigan nasilarda insand chkadigan gapiga, dindan chkadigan gapiga jawab berisliyga. Bashk ololarda ham, shariyat shun-shun, hich omaganda ikite adamdigi wahligi, itibargi anladigan boygan, tayin ki adamlar azdan keyin gapilarina, etibibara vayan nasiligi uchu. Etmahchi boygan narsamiz, shalusun nasilardan ibaratidi. Asitan bro, te torsi gapboladigan bosa, yeki bran te torsi yazadigan bosa, haa, demek insan anix suristirib bilgandan keyin yasin. 37:19 polanchi cayda chikishligi, polanchi cayda, hatta ki, televizorda gapirgalligi ham una sanatil maqlanmigdi, chunki, haqiqatda uzgartarib, bu nasilarda qilishligi ham mumkum boladi. Asimdan, juda kob, polanchilar, masalan, aligini maqigandik, kob giladi, Iraqda, masalan, niman, portlatishgaribdi, polanchilardi, likin, asla, polanchilar qimagyan, pistanchilar qigyan una asil, likin, polanchilayga tun gilgan, hamma polanchilar da guyradi. Aliki, asilda, habar bildi, habar tarqatikgan adamda, 37:49 xabar, guldur, vasilar, ulan, nukolda bu galiqxin, xaligin adamla ayibdeyib. Bi adi adamlarim sora surishtirmestan, anala bilmestan, ushebir adamladdi, muttaham quliyatadi. Shubilan, demayk, adamlarga nisbetan duniya qaraslik, özgari qidad adamladdi. Yani, musulmallarga nisbetan yaman qaraslik payda qoladdi. Shun nesadan demayk, ular qat fadilani indi. Shun goshigan nesalarda musulmallar qotar yurimestlik girek. Nijacibu arti sora surishtirib bilib, hankafir bugin adam, ming bugin taqtardaham onu 38:18 qebi tor suratda qabol qilin meydi, maqdamiki un hujjati bu meydi qanmusi. Hatta anki biz ayti apiz musulmandi qebi, özü tor suratda qabol qilin meydi deyapiz, kafirladdi bolajgan qebi, itta qachan qabol qilin meydi, illa anq suratdigi hujjat bilan qabol qilin meydi. Hujjati bu meydi qanmusi, ulan qebi qabol qilin meydi.