♪ Playing in the audio bar belowLectures & RemindersSesАхлоқ ва одоб нима?admin·2 views·5 months ago• Хулқ нима дегани? • Яхши ва ёмон хулқлар; • Одоб сўзининг маъноси; • Одоб турлари. By: Шайх Обидхон Қори Source: IslamHouse.com · Шайх Обидхон Қори#Audio#IslamHouse#Шайх Обидхон ҚориMetinbeta▸Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.0:00Bismillahirrahmanirrahim.0:31Aziz bradarlar, khormatli akelar, ukelar, muhtarama abhasingillar, assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu. Otkan safargi sohbatlarimizda ahlaq mavzusuna haqda tohtaldik. Biz ahlaqu, adabnin, islamdagi orna haqda sohbatlashdik va ahlaqga bagishlangan aqayi kitablardagi fakralar bazibir qisimlar bilan talishkan boldik.1:03yani itiqad, aqlaq, islam, dinida, shundi muhim ahamiyat ki ega bolganigidan, bu haqda aqail kitaplaradan ham jay acizatiligan. Aqida, iman, insana shun en muhim amal, en muhim narsa ikan, shun en qatarida aqlaq mavduzu ham zikir itilada, kitaplarada, aqail kitaplarada keltirilada. Bugan biz, ush bu mavzunu davam ettirib,1:33Xolq va adab sozlarinin manasige toqtalamiz, va xolq sozinin imange alakasi haqda, adab sozinin, adab chunchasinin islamge baqliqlik cihatlar haqda toqtalamiz insha Allah. Xolq va adab kalimalari adadda baxil manada shilatladi, lekin bazan olarini ortasda farqan boladi.1:59Bu soz khurilishi cihattan ham, maana cihattan ham, mana shundi, yani bir-birige ham bağlub, yakinligi bar, ve bir-birigiden ayri tamanlari ham bar. Bu tulli başqa-başqa narsana ifadali edigan cihatlari ham bar. Awaldagi sohbatlarda ham bu barada iskansilar, burar takirar, buraz takirar bolshi mumkin, lekin harxalda insha Allah faydadan xalib olmaydi, ve bu mustahkemrah tushunishimizgi yardamdiyadi.2:27Xolq sozu, xalk sozu bilan birxal ozak. Yani, xolq bu xalk kalimasta olingan. Xolq bilan xalkning demak ozaki bir, xalk yaratish digana. Yani, Allah Ta'ala yaratgan nasilarin ham mas xalk digiladi. Xalk yaki xalayik. Xalk yaratmaq digana, vayaralmish digana, yaralgan nasilarin ham xalk digiladi. Xunqun, dunya xaklaridir qoyamiz.2:56xalk bu adamlar dushunladi. Lekin, king manada bosa, hama nasi kiradi. Xalk minchiga hayvanlayam kiradi, hasharatlayam kiradi, jamaadar qattig zisnlayam kiradi. Umuman kainatnin hammasi xalk. King manada osa ki, hammasi xalk. Malaikalaram, jinlaram, hammasi xalk. Tar manada osa, demek, xalk diganda adamlar dushunladi. Xalklar, ilatlar, millatlar dushunladi.3:24yani insanlardan ibarati burdiyan katdakaan bir cema'a xalq dhib tushinaniz. Xalq, insani tashqiq urnishi, yana ham tarraq manada'la diganm dorsak, insani ning tashqiq urnishi, insani ning maddi jahati. Xalq diganda, qadam zatim ichqi a'zalari yan, tashqiq a'zalari yan, yani Allah yaradkan narsilar. Xulq isa insani ning tabi'atida.3:53paydaaqlingan, Allah yaratadigan, buhaan barxsilat. Xuluq, bilan, xalqna urtasdagi, baluqligi haqqadan ham toqtalamiz insha'Allah. Bisaan al-Arab sahaba, bana shu ibaranan tarifilat, aytadlar. Al-xuluqu, bi dhammi lam wa sukuniha, wa huwa ddinu, wa tab'u, wa sajiya. Xuluq.4:18xuluq xuluq xuluq xuluq xuluq xuluq xuluq4:47Tabi'at digan manas qabul qilingan. Wa Arabdil digan shunuqa, Kinraq, Kopraq tarqalganan an shu tabi'at. Insani tabi'atih digan manas tarqalganan. Diga uning urzagida din digan manasahan bar. Qulk digana din digan jahatahan bar. Bunga ham Kinraq yalamiz. Wa haqiqatu hu anahu li suratil insani il batinah. Uning haqiqatu shulki.5:16bu insannin batini suratinin tarifidir. Yali insannin batini surata xolq diladi, zahari surata, bunin mukabilada zahari surata, yali tashqiq kordinas. Yali insan korse boladi, yali ah u icki arzaa borsin, ah tashqiq arzaa borsin, korse boladi. Yali apirasi qilisa adamini kordinas, iya ki icirga gor asbab, iya ki reyn birin alqali icniyan korse boladi adamini.5:44Tashqar kurnishniyan kursa bulad. Bu hansi insaninin tashqi kurnishinin surati bulsa, ichki kozga kuru maydiyan suratinin tarifi xulk bulada. Bi manzilatil xalk li suratil al-zahira, wa usafiha, wa ma'aniha. Bunin muqabala, yani xulginin muqabala xalkdardirlar.6:10Mualliz, yani insani zahiri suratni tarifu qalq bolad, batini suratni tarifu qalq bolad. Wa lahuma awsafun, hasanatun, qabihatun, wa bu har iki tunchana qalqni ham ijabi, qirayli, yaxshi sfatlariyan bolad, yaman xunu sfatlariyan bolad.6:34يَتَعَلَّقَانِ بِأَوْصَافِ الصُّورَةِ الْبَاطِنَةِ أَكْثَرْ مِمَّا يَتَعَلَّقَانِ بِأَوْصَافِ الصُّورَةِ الظَّاهِرَةِ7:05baliq boladi, yani mukafat berladi, yaki ceza berladi, ceza yaki mukafat manashi xulq wa xalqa baliq boladi, lekin koprak xulqa baliq boladi, yani bu diganimiz insani xulqa wa xalqiga nisbatan munasabat, ceza yaki mukafat, bu koprak xulqiga baliq boladi diganlari, bu tushinarli raq, xalqiga baliq bolishi kam boladi.7:35Yanyin, xulqu yaxshi bohsa, yaxshi deb maqtala dhe. Xulqu yaman bohsa, yaman deb qarala na dhe. Wa xulquni yaman negidan, qalib chqadiyan, gunaklar, hatalar, jinayatlar dhe jazabirla dhe.7:48Lekin xalqiga bağlq cihadiga isa bun chayigimiz. Yani xalqı yaratilisi, tashqı korunisi, insanlı, ya ki içki azaları bolsin, birar bir içki azası kasal bolsa, ya ki naqis bolsa, tashqı korunisi nihan birar bir cihad naqis bolsa, demen unga ceza verilmeyda adatda. Insan zahirdan birar bir kasallik, ya ki bir azası.8:12Diyali, bitda barmaaqa artica bosa, waki bir barmaaqa kem bosa, bu xalq jihadda naqslik. Insani tasqiq urnisi jihadda nuxsan, dekin bunga insan jazalanmaydi, bunga mukafatlanmaydi. Indi baz urlarda xarkil basqa jihadlariyan bolish mumkumki, lekin umuma aganda shu. Yani xalq wa xulqa baqliq boladi jaza wa mukafat. Aksar ma yata allak.8:40Aksarum minma ya ta'allakan bi awsafi surati al-zahira. Ani bu kupraq zahirdan kura batiniga baliq bolada. Insani maqtali shi ya qi qaralan shi. Wa qala ibnul-a'ravi al-khuluqu al-muru'atu. Yana khulqnin tarifi da kup ibaralar kilgan khulqba muru'at digana. Arabchi da muru'at. Qozbi qi da muru'at did biz.9:09oz laslashda, oz laslashdra vagayamiz, oz bechaq vagayamiz, muruwat diganda viz xawat, yakhshiri qilish iqsanini tushinamiz qobrak. Ekin, arap tildagi muruwat manasujiham king. Muruwatun buni asli ozaki mar'undan alingan. Mar'un nimadan? Mar'u bo insan, erkaq kishi. Mar'atun ayal kishi. Mar'un erkaq kishi. Muruwatun bo adamilik, insanilik diganda.9:38Инсан дэгэн тэ, эркэгэм инсан, айалхэм инсан. Шын-шын, онин оо зэгэ, мар, ахрэгэ, та-и-мудэ-у-вар-а-хо-ш-б-хо-ш-б-хо-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-о-ш-б-х-10:06yaani, insaniilik, adamilik digani. Al-khuluqu, al-muru'atu, ibn-ul-arabin tariflarida, khuluqu bu, muru'attir. Yaani, uzbektil dage muru'atan, uni qekirat digan muru'at. Yaani, uzbektil dage muru'at, bu, tar manada. Lekin, arabtil dage muru'at, naayatda, qing manada. Bu, khuluq ushe muru'attir.10:31Yani, adamilik, adamgarcilik, insaniilik nima nita qazaqilsi anayoshani hammasi qoshuyanda mru'ad boladi wa bu nima bolarikan, khuluq bolarikan, insani khuluqa. Yani, yaxshi khuluq, yaxshi xslazlar. Khuluq, kopincha, shu yaxshilik manasna ham kialadi, lekin, aksiham bar. Yani, khuluq yaman jixatiyan boladi. Yaman adambozo, khuluq yaman ham diladad. Kopincha, bu khuluq demak.11:01adamilik, yakshilik manası da kila bi. Insaninin içki duniyasi nin tarifi didik. Yani, unin xuluq, tabi'ati, qalbi. Xuluq da bir soz bulan ifadarlanishi mumkin. Qalbinin surati. Qalbini surati yok. Qalbini zahari surati bolishi mumkin. Yurek da uchi bur chiynar sabir. O, rengende korish mumkindir. Ya ki, apirasi xigende korish mumkindir. O, haqaza qalbinin11:29Zahiri kurnishi, xalki jihatman kurnishi ma'alum, ekin onin batini kurnishi. Bu, nahayat ta murakab masala, bu, din u duniyah, bu, duniyah u ahirat, bu, rushu, tenshligu, yakhshligu, yamanligu, imanu, kufru, shirku, musulmanligu, ham masi, ba'aluk bola digan ber pachi gosh, bonin zahiri jihat ma'alum.11:58Amma batini cihati, hamma adamgi, hamma alim bolayrmaydi. Batini cihati ge baliq masalalardan biri, mana shu masala. Yani, biz mavzuq tan nayanimiz, ahlaq masalasi, xuluq masalasi, qalbge baliq, ya qalbge baliq bugandinkin bu kok nasi ge baliq boladi. En muhimim qalb, niman en orna, qalb, bu iman orna, iman insan qalbida boladi. Iman qalbda,12:27akhlaqinin ildizi ham qalbda, xuluqinin negizi ham ildizi ham qalbda. Shundaykan, bitda makanda yoylashkan ikita narsa, bitda uyda bogan ikita, zat, insan, bir-birga yakim bomasdan ilaji yok. Bir-birdan alakada bolada, bir-birdan soylasyada, yanmayan otirada. Bir-uyda bogandaykin, jinsiyam, yani tabiati digan manada, bir-birga yakim bolada, qoçilip gitada. Nacinslar, bizi bir-birdan qoçayda.12:56Biri kersi ikkinsisi ket qaladi. Kim bar u yidi? Ya man bar miyim, maqib ozsa. Kim bar hafistan qibir? Ha man bara man. Yali su cinsi-cinsi qe maski qenlar, tabiati-tabiati qe maski qenlar, bitda uyga can boladi. Bir jagi qeladi. Qegamin eqisi se bunusiyan dara yugub qeladi. Qelgisi ket doradi. Agar tabiasi tez karib ozsa, qocadi. Iman va xulq ikkionin can boladiyan khanasi bir. Makani bir. Tayar?13:26Qalb. Qalb iman makana. Qalb xulk makana ham. Akhlaq makana ham. Yaxshi xulk ham qalbda bolada. Yaman xulkning indizi ham qalbda bolada. Yaman xulk agar qalbga jaylasa digan bosa, uyerda imanga jay vermaydi. Iman, bilam, daim urushturada. Daim janjallashturada. Quda hasarsan, bir xanadan da, daim janjallasadigan, adamlaran boladukun, qik shamiyda bir-bir bilam.13:55Tabiatin burburga tezgari, xalaf, ruj, janjal, bakar, cakar, na'udu billah, ya unu surup cikaradi, ya bunu surup cikaradi, ya kilishadi. Ishqilib shunisi bozsin, kilishgan yaxsh, yani yaxshilik damaniga kilishsin di, kilishgan diyab. Yaman qalib bolib, yaxshigniyam uzgay bozsinda walishmas quda asrasin. Baliki yaxshilik cihadi qalib bolib, yaman han insafki kilib, uniyam tabiatu tuzalib, uzgarib, ortada yaxshi kilishbu bol, yani yaxsh.14:25Iman banani yaxshi qulq anishundayi bur-burini qullab quvatlaydi, inaq bolib tatu, baxli, saadatli bolib yashaydiyan ikki baxli adamgi oxshab kitadi. Iman va yaxshi qulq ikkelasi bur jaydi, yani bur makamda, qalbda, istiqamal qilshadi. Imanli qalb, qulq qirayli qalb boladi, va unin sifatlari, yudi ham qirayli sifatlari kub boladi.14:53Biz inshallah akhlaq mauzusdagi sohbatlarimiz davamida, anan shundi yaxshi khuglar haqda toqtalamiz, va bu sohbatlarimiz davamida shu yaxshi khuglarini organamiz, uzimizda bosa, alhamdulillah dimiz, mabada organik asmasi korib, iye manun roygattagi manun arsa mandi yok, desek, bilsek, ushani teziraq hasil qilishke harekat qalamiz, qanday hasil qilish yullarini inshallah qadiramiz. Bungi misallar qalib etshi munkin, ixlas.15:24Sabr, xaya, yani bular insan qalbiga jaa boladigan, qalbida uruq paydaa bolub, kin u kokarib, nish urib, u barik chikarib mewa beradigan, xindi bir nehmat, fazilat, insan qalbida iman bilan birga, xamaraq bolub, xamxana bolub, birga osadigan, qatda boladigan, vachirali mevalar beradigan, yaxsh khulqling misallara iqlaas.15:54Yali, sabir bardashliyi, yuragi kin bolish, hayali bolish, uyatchan bolish, uyalish kerey bugan narsalin bilish, nimedan uyalish kerek, nimedan uyalmaslik kerey, buniyan bilish kerek.16:21Аллахдан қорқуу, дайма қауфта тұрыш, Аллахниң сынавлары бар, Аллахниң мәкэрлары бар, Аллахниң имтіғанлары бар, инсан білмий киркет qalishi mumkin, yakhshinar sadib ichigi qirket qalishi mumkin, ushanda adash qalishi mumkin, halak bolishi mumkin, unnan қауфта tұрыш kerek, қорқup tұрыш kerek, biyifarwalik, biyigamlik, xauf, xatar, Аллахдan қaufta tұrysh.16:50hiyaki tawadu, bizde tawadri ediyiniz, oz bishida, arapchida tawadur, yani ozini pas alish, waz'un qoyish, paske qoyish waz'un, raf'un kotarish, tawadu asli shu waza'udani, yirgi qoyish, inson ozini ozini paske qoyish gerik, bashqala ono kotarsin, bashqala bilsin, aga yaxshi borsin, ono qadrini bashqala blada, leki inson ham awala ozini qadrini ozi blib,17:19ozini qadri anchi pas ikanligini tan alish girek oda. Allah huzurda qadrimiz qanchaligini qatitan bilarmiz. Nafsimiz huzurda qadrimiz balant, ozimiz nihayatda azizmiz, ozimiz nihayatda qadrimizi bilarmiz, kotaramiz. Mekin, Allah bunu haqlamiydi, Islam bunu haqlamiydi. Siz ozinizni oziniz kotarmin. Sizini baskalar kotarsin. Allah kotarsin. Siz ozinizni oziniz pasrah tutin. Tawalu. Bu, xulq.17:47akhlaqnin eyn muhim korinoshladan barib. Baha qazaq, shungi uxshigan jihadlara, qozal xolqlar, silsilasi sohbatlarimiz davamidi tilgi alinadib. Iynidi bunin aksahan xolq mavzusiga taallogli, yani yukarda aytirigan sudlar, yaxshi xolq, ixlaz bolsa yaman xolq min tiskarisi, yani riya, maqtanchaqlik.18:11harbun qiyanshiga maqtaw quturad, harbun qiyanshiga mukafat alishni istiydi, shu duniyada alishni istiydi. Demek bu, Allah uchun bolmay qalad, unu adamla qorish gireg, adamla maqtashi uchun qorish giregdi, unga mukafat berishi uchun qorish giregdi. Qorish, man shi ra'a firdan alimiyan riya, ra'a yar'a, qormaq, ru'yatun digenen bar, qo biz ro'ya yandiyiniz, tuxtu qora digenen ro'ya yandiyiniz.18:39Ruhiyyatun, kormaq. Buna bu riya kalimasi shunga baqalan yan. Korish, adamlar korsin. Adamlar korsa, kim biladdi? Yaxshiligiz. Unuchin eshtsin. Agar eshtmanganlar, bosta respublikada eshtetkanlar borsa, Kyrgyzistan, Qazagostan, Uzbeksistan da eshtetkanlar borsa, eshtsin, korsin bizidir. Uşallarga yetkazish, eshtdirish. Yaki korsatish. Bilsin, maqtasin, uluqlasin.19:08ozini tarqatish ataylan maqtasin uchun riya, na'uz billah. Bunin ziddi ixlas, Allah bilse boldi. Allah bildirse, bildirar ozi. Riya, maqtanchaalik, bu qattig gunaxladanbira. Riyanin aqri barib-barib, shirkke, kufrge eylanishi bar. Riyanin qichkinasi isa qichkina shirk boladi. Yana, shun yoxshab, qatirjamlik, bi parvalik, bi ghamlik.19:38Yaqi sabirnin ziddi bisabirlik, ghazab. Har narsadan cehal chqib, kichkini narsadan ham narazib olub, nimegi binaqib olub, nimegi anub. Yaqi o chibketkani narsadanim esti saklab yuragda qart, tugun qilb tugu alub, qalbini ushebulam ban qilb yurish. Ghazab, har esliganda ghazab qilb qalad. Har esliganda sam, man buni bur baklashim bar, man saklab qoygan gaflarim bar, esindan chqimidi.20:08Ah, eysimiz shubilan awara bolsa, qalbimiz shubilan bad bolsa, Allahnin zikirga, yukardaga ayatulyan insani xislatlarga jay qamidu ku? Qiyin, Allah Aziz qasim. Demek, insani qalbdan yaxshi xislatlar jay alsa xulqu chirali bolu baradu. Yaman xislatlar egerla barsa xulqu yaman bolu baradu. Xulqu ya xunu, badu xulq, akhlaqsiz, tarbiyasiz, digan sozlarga griftar boladu.20:39Na'udu billah. Yawki hayaliniz iddi uyatsizlik, tat-tatmaslik, bedkoshaparlik, bihayalik, na'udu billah, sharmandalik, na'udu billah, astaghfirullah, panahduriniz Allahdan. Yaman xulk, ghibat, adamlarin arkasidan yaparish, na'udu billah. Yawki malparaslik, dunyo paraslik, pulga malga ochilik, qatli pulgosa ushaqqa.21:04qayrdan nimadlirt chqa digan ma faqqa o shana oylash baxqa unu xalali bar, xarami bar, uyati bar, xayasi bar, unu ninasarini faqq qilmastan malparasli ki giriftar bolish. Bu ham dimak yoman xulqlardin. Bularini aytish mumkin shaytani xulqlar. Shaytani xulqlar zanciri digan nam bilan bu barada ham suqbatlasharmiz insha Allah.21:29xolxlar, shaytan orga ta diyan xolxlar, shaytan bono zivajlan taradi, shaytan kufulaydi, shaytan bono gijgijilaydi, shaytan bono kotaradi, ehlinan chikhmasan, kotar, gapir, o chinami sammi, gapir mi sammi, qab kitmasan bo, o shaytan orga ta, bo adalat singi, adalat suni boladi, gapir shivaha kazan, astaghfirullah, na'udu billah, shaytani xolxlar, yaman darsalar, bundan panasor imiz, agar biz,21:58etqadimiz, imanimizni qirayli tabiqli olsak, fardanlarimizga yaksha aqidani, tohra aqidani sindirsak, shubilan birga akhlaqu, adabini ham qirayli tabiqli qilib barsak, insha Allah, Allahni nusrati kiladi, Allah yardan biradi, Allah ta'ala mumillarga, musulmanlarga, manashu dunyada nasib etken, qadalara yaslar buladi, ulardin dunyalara ham, ahiratlar ham, albatta saadati bakli buladi.22:29Adab xa aqlaq dimiz. Aqlaq xa aqlaq dimiz. Adab sozu qoshirib ishqatiladan. Yukarda itdik. Aqlaq xa aqlaq nim qembalik. Baalik cihatiyan bar. Ozara aqlaqda cihatiyan bar. Biz aqlaq xaqda gafirdik. Aqlaq nim imanga baalikdiki və unin manaları xaqda sozladik. Indi aqlaq xaqda toqtalamiz. Aqlaq xam arapchi sozidi. Adab xam arapchi. Adbun kalimasi.22:58adbun yawki adabun. Al-adab, al-adab digan uzaktan adhingan. Munin manasi adb. Aslu al-adbi, al-du'a. Lisanun arab yazab. Adbnin aslu du'adar. Du'a namaq digana chaqrish. Du'a, da'a yadullu chaqrimaq. Wa tazkiyatu wa tarkibuhu yadullu ala aljam'i.23:28Bonayn tarkib dimak jamlash chakrib bir yergi toplash digan, adib digan. Al-adab toplamak, chakrmak, yigmaq. Wa minhu al-adabu wa huwa an tajma'an nasa ila ta'amika. Al-Mughrab kitabidi yazadlar ki, bu adamlarinin siz bir jagi yigib ta'am berseniz, bir dasturhanga jamlaseniz, shunaham namini al-adab digilada. Dua ya ki adab.23:59Adamlarini yakhshilikke chakrish, ta anga chakrish. Summiya adaban bi annahu ya'dibu nasa ilal mahamib, wa yanfahum anil maqabih. Nisanul Arab yazarlar, adab dip namlangan sababik shulki, adamlarini yakhshilikke chakradi. Adab insanlarini yakhshikh slaflarga chakradi, wa qabiz ishlardan, xunu nasalardan qaytaradi.24:26Ismun yaqa'u ala kulli riyadatin mahmudatin, diyozallar al-Mughrab. Harbir maqtauli mashqa, aytilada tahtiqqil, tadbiqqilnada, adab sozina. Adab sozina, harqanda yadbir yaxshi mashq. Yitakharraju bihal insanu fi fadilatin minan fada'il. Fadilatlardan brana, insanu uzey kasqilib alishiga sabab uladiyan mashqa.24:55adab digiladi. Al-adabu alladhi yataadabu bihi al-adibu minal-naz. Adablar icidan kimdir, shu adab unayigarlase, unay atan adib digiladi. Qizda adiblar diganda, kimi ducunamiz? Adiblar, adabiyacilarini, yazucilarini, unu adabu, ahlaq, qaniqa, bolisikdan qadri nazar yazsa, yaxshi yaza digan bosa, boldi. Ucina atan adib boladi. Yini aslida adib, uca ham yazrib, ham amal qala digan.25:23qepirganiga ozi, yazganiga ozi, amal qaladigan adam adib, yani bu yerdda nazariz tuladigan adib, yaxshi adablarini oziga kasp qaligan insan adib. Adabiyyatchi basiyan mayla. Adabiyyatam aslida insallarini yaxshilikka shaqladigan bir fan. Adabiyyatda shir, labulad, hikayalar, qisalar, raman, taviz, dastan.25:49Uladan kodlangan maqsad insanlarni manasundi yur bilan yaxshirki chakirish. Dastanlar, bilan qadim qotkan qahramanlar, yaxshi adamlarini tariflar, adamlarini yaxshilarini suni qiziktirib, usha qahramanlariga oxshilis giridi yaxshilarini. Yaxshi qahramanlarini tapib korsatish. Yawki shirilar diyan, yawki qissa hikayalar da ham, shulani qiladigan insana adib digiladi. U insanlar ozu sungi amar qalish girik, keyin unga bashqalayan amar qalish girik. Endi...26:19Al-Mughrab ismun yaqawu ala kulli riyadatin mahmudatin. Yatakharraju bihal insano fi fadilatin minal fadail.26:46Maşq kufraq sportda işlatlad, ayitkan dari. Riyada bu qadimdagi kitabda yazladikan ibarar riyada, lekin bugunkunda arap tilda sportna riyada digislad. Riyadat sport. Riyada. Maşq, uzbeside alsa ki maşq. Adab ham maşq bilan yüzdegi kilad digan söz. Ahlak, xolq, okob, organiz bilan. Adab esan maşqilish bilan.27:15Digan tarzda, tushunstagan, berqadar tohru boyadi. Sport turli yixil mashqladan ibarat. Odun kuchini kupay tiri, vaha kaza kimdir tashkot aradi, kimdir yugur adi, chap adi, futbol oyini idi, vaha kaza suzadi. Viblan deman kushun mashq, mashqlar natijasta insanin kuchu quvvati badan tarbiyaq. Yani, badanini yashlab tarbiyaq aladi, kuchini oshiradi.27:41xulq və adab məshqı həm insaamnin imanını, xulqını və unin fazilətlərini ostırarı, qirayli qırarı. Xulq, adab, yəni adab həm demək insaniyilik məshqı disək boları. Adamiyilik tarbiyası. U badan tarbiyası, bu adam tarbiyası. Bu adamlik, insaniyilik tarbiyası. Adam bolish üçün, insan adam, qinekem adam bolish üçün, unge tarbiye lazim.28:09Alim bolish asan, adam bolish qiyin, dib qoyadi xalq. Adam bolish chun ham ilim, ham adab, ham xulk bolish qirik. Anon sunar salar qochilishi lazim. Tacil Arus kitabida yaziridilar, Adab digana yaxshi xuklar, va yaxshi islarini qilish. Xulk ilan adabnin qoch qochiligan yirlari bular indi. Adab, xuk, adab, qe shundi tarif biradilar ulamalar.28:39Yaxsh xulk, adab. Yani insani xulk yaxshi borsa, qalbi yaxshi borsa, kin onu zahirgi chikadi. Adab, yana bir cihattan arsak, insanda zahir korunib tura digan narsa. Xulk korunmidi, qalbda boladi. Lekin usha insani xulkinin qanaki ekinligini bilish uchun, unu yuristurishige, tutumige, turmishige, turmish tarsige, hayatige, mamalasige, etibar darasiz. Ushanda xulk zahir boladi.29:09Tashqi insanda korunib adamlarga zahir bola digan cihatini adab dib eytamiz. Adab bu, insanlarga makul gala digan muamala qaidalar. Muamala, adamlar bilan qanday munasabatta bolish gerek, qanday sözlaş gerek, qanday hatta kinish gerek, qanday avqatiyish gerek, qanday uxlaş gerek, qanday yunish gerek, qanday taharat, qanday ibadat, qanday mihnat.29:38Həmmə, məsənin, uzunun adabı bar, qasabniyəm adabı bar, nəvvayniyəm adabı bar, tacirniyəm adabı bar, hattar, şofirniyəm adabı bar, taqrami bu nkundi. Çin qormiyabdimi, bas, Svitofordan, Utkitor, Palisa, Mindisa qormisa bol, adamlar qorib turib tiyo, farista qorib turib tiyo, yaniynda oturgin shirigin qorib turib tiyo. Adimansiz, ushe, ma'alim, bur adab sahasda nuxsanimiz bar, far narsana.30:08adabi bar, har bir narsanin qaydasi bar. Ana shu jihaddan alganda biz ularini mash qilishimiz kerek. Organishimiz kerek. Adab qaydalarini ozimizgi ham, ballarimizgi ham, agirishimiz kerek. Ozimizgi alip, ballarimizgi ham, shu narsani taqdim qilishimiz, organishimiz lazim bolari. Agar biz taqqasilay digan bolsak, adab bilan akhlaqini akhlaq,30:34Инсан табияты да ярат лиган яхши, яки яман хусилат. Адаб иса адамлардан органолад лиган чирали адатлар. Яхши муамала qaidalar. Адаб, bu hammasi yaxshi boladi, kupinchi aytlat adabli insani kandi.30:56Adab yomanakan diil midi? Akhlaq yomanakan diilidi. Xulk ikxil bolidi. Adab daima birxildi. Yaxshi nasilarini tarifi da adab gelidi. Yaxshi qaydari, munasibat, muamalari, qirayli busa, adabi yaxshi adamakan dimiz. Agar xulk busa, xulk yaxshi, yakin xulk yoman. Demek, xulkni imanga balaxi mumkin, adabni isan demegen, islamga. Iman insaniin qalbi da,31:25batin dhe yashrin gyan narsa boladin, islami isa insalnin zahrda korinib duradi. Islam dunyada adamlar kuzida amal qalna digan qanun qaidalar, tartib, intizam, adab masalaları, islami masalaları kiradi. Islam, adab, adab islamini ifadalaydi, khulk isa imanini ifadalaydi.31:53Insan xolq qiraylii bosay, imani qiraylii bogayn bolaydi. Va yana oz ornida xolq, adab tarzda namayan bolaydi, tashqariga. Qaya siz xolqni yaxshir bilsayniz, adabinizni ham shungay maslastiraz. Adab, turlari islami adablar digan macmu adab biz insha Allah manashunday zahirda bolay digan munasabatlar haqqda sozlaymiz. Sohbatlarimiznin taksimatini shunday qisay bolaydi.32:23qozal xulklar sinisilasi, shaytani xulklar, islami adab. An shinde 3 qisim, dar ibarat, qilib organsak, asanraq boladi, dib oyliyni. Bizgi yaxshiraq, qodum yonmizi kiladi, ndi siniflargi ajet qalamiz. Qozal xulklar sinisilasi digandim, en basida nima turadi, ixlas, ixlas imanga baliq, ixlas, unninkin tavazu, unninkin sabir.32:55xaya, insan qalbini islah qiladigan tsuncalar, insan qalbini tuzatadigan ilimlar. Unin davamida kelişi mumkin shaytani xuklar, riyah, mutakabirlik, qazab, vaha qazab. Unan ki indisi islami aadab, ya ki islam aadablari sinsilasi bunda.33:29Qarindashla bilan qanday monasabatda bolish qirik, qarindash uruxilik, slay raham, insan ozu bilan ozu qanday bolish qirik, ozinin tadaligi garaa qilish, qiniş adabı, vahayana avqatlanish adabı qanday avqatlanish qirik, burona alzida, yaki yetki qalganda, kimdir patir putur, shapir shpur,34:01qalb avqatlanadi, kimdir aqir basalli bulan, kimdir aqizgayam tixib qullayam shabturadi, sullas ozgi yarashi avqatlan isteyam avqab bar, yaqi yana suzlarishi avqaba, suzligandi dana dana qalib tushinarli qalib, iga kesiminin caygi qoyib, bazilar bu gafi baxlaydi, un igasini tapamiz, qayramam lubdariz, kim haqidi gafir yapti, hay igasi qatta bu gafi nadi siz, yudiyamini gramatikani okumasayan adam,34:32qramatiqan uqsa, ega kesim nima tolduruci, aniqloci nima unasal biladi. Alikin, harbur musulman albatda qramatiqa uqshi minni farz qilib bomidi. Maktabda uqlishi lazim. Alikin, maktab uzaalaqskansayin, u ilimlayan uzaalaqskirir. Alikin, hayatda uzaalaqsmiyiz ku, daim hayatda birgatsiz ku, adamla bilan. Hayatda, ziyanizda daim qramatiqa uqtutsi hamraq bomisiyam, alikin, akhir adamlar hamraq ku, yakshi adamlar.35:01Yaxshi, qirayli sozlaydiyan adamlar bar, u shaylargi qaraban organishimiz kirek, va sozimizni islaq qalishimiz kirek, qirayli gapirashini organishimiz kirek. Bir-birimizdan organi barishimiz kirek. Popar sozlarimizi tashilib, mulayim sozlarimizi kopaytirib. Sozimizni tohru tushinarib, olishigayti bar berish. Yaxshi, sozilash adabi. Yana, mihman kutush adabi, ya ki mihman bolish adabi bar. Islami adablar qatarida bilar. Salamlashish adabi, kanday salamlashish kirek?35:32Sikin asdip qoyush mu? Qaqib u masam ushinqa as digan salamga oxshigan asdip qoyush mu? Salam niyam uzgi yarishi adabi bar. Inshallah nabat bilan salamlash haqdiyan qabramiz. Xunqun iltimas ta ushe sohbat kibin qadar salam iligi qarab qoyilar. Tagin mani qabriyabdi da yurviyilar. Anchi munchi salamimizda nuxsam bar. Xunqun salamlashish adabi.36:03İslamda yakshi adabladan, koshniga kandayimu amalak ishkerik, bu barada ham, uzgerishi adablar, hayvana dunyasi geham, nabatat, atraf alamga bugan munasabatda yam adab bar, buniyam etibar yalishkerik. Uyquga ketish, uyqudan turish, vaha kaza islami adablar, insanin zinati, bu hayatnin mağzi manasi, chunki islam bar shirdi.36:33qayerdaki islamdan nasiba bar, u shyerda mana bar, u shyerda maza bar, u shyerda rahat bar, inda shu rahatni azabga aynantirmaylik. Usha manana, usha mazana, xunu nasraga aynanib qasiga koyi bermaylik. Ushani tartaylik, basaqilaylik, ozimiziyam tartib, ozimiziyam nafsimizin tanabini tartib, ozimiziyam qarab, akhlaqimizin, qalbimizin, avalat uzatib, pakilab.37:02Unninkini zahirmizni islah qalib, adabimizni qirayri qiliqe harikatik gandimiz yaxshi boladi. Bu, demak, islam adabi Turkumudagi suhbatlarimiz mawzusu boladi, insha Allah, hana shu ahirraqda gafirgin gaflarimiz. Dani islami adablar. Xulkham, adabham bu talim-tarbiyege muqtaq. Talim-tarbiye bilan islah boladi. Bu, yaxshinan baradi. Oz haligi qaldirsan niz yamanla qiketi oradi.37:32Инсан оз хадыга қарса вахши воп китады. Вахши хайван қамидиян шықлады. Агар инсан тарбия қылынса, ұу фариштадан хамкора, ұу қарра ма қамга қотарлады. Аллах инсан гэсінде имканиятыланы берген. Хадиста, бар хадиста келады, ки, اِذَا سَمِعْتُم بِجَبَلٍ زَالَ عَن مَكَانِهِ فَصَدِّقُوا وَإِذَا سَمِعْتُم بِرَجُلٍ تَغَيَّرَ مِنْ خُلْقِه38:03qobqilik ehtikan bolish kerek. Agar sizlar bir taq ornudan qozqalibdi disalar, ehtisangiz, tasdqilin, toqridin, etorin, amma bir adamnin qolqozgaribdi disa, shammayn digan hadis. Qo hadis toqriman. Bu hadisini hadis ulamaqlara zaif hadis deyishgan, manasiham munkar deyishgan, manasiham natoqri, chunki bu, manabu hadiski xilaf.38:35Yani, Peygamber sallallahu alaihi wa sallamdan otkan sohbatlarimizda itkanmiz. Ana za'imun bi baytin fi a'lal jannati liman hassana khuluqahu min jannatin in ali noktasi da kutupturaman khulqini qirayli qilgan ummatimga siyardan bir uyu alip belishka kafilman digan hadislara otkan sohbatda ittik.39:02xulqunu tuzatkan adam, xulqunu qirali qilgan adamga jannatningin aalii nukdastan u alib yaramandi gerlar. Demar, xulqunu tuzatisa bolarkanki, shunay itiatdilar. Ya, buru qutusal miydi, taqni kochiringin urniga. Xulqunu tuzatishi urniga. Digan gerb tohru bosa, bu gerb na tohru bolub qoladi. Yo, taqni kochiri bomiida hazir. Egin, xulqunu tuzati boladi, insha Allah. Xulqunu tuzatikan ge, mukafat boladi, jannat boladi.39:30qirani xulqlan insan jannad fikradad, jannad ziham im aali daraja maqamiga musharraf buladad. Bu hadis sahih Abi Dawuddaki gan hadis. Al-Fudayl, Fudayl ibn Iyaz, manshur tabi'in ulamalardan aytadlar, da'an yashabani fajirun husnul xulqi, ahabbu ilayha min an yashabani abidun sayyidul xulq, bir fajir.40:06xulqu qiraylii bolgan bir fasiq facir min bilan birgi yurishi xulqu bir yaman bolgan bir ibadatlii adamdan gore yaxshiraq dozdiyidlar. Da nini fasiq facirini bolasilarini in yama adam, yaramaz adam. Yani gunah sidani qiladigan, yaramaz. Bu yagda abidun sayyi ul xulqu, xulqu yaman ibadatlii adam, taqwadar ibadatini kol qiladir.40:33qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop, qop41:04Wa sahib ibn-ul mubarak rajulan sayi al-khulq. Bir ibn-ul mubarak boksihan uluq ulamalardan, salaf ulamalardan. Bir khulqi aman adam bilan hamrah vurdilar. Fii safarin bir safarda. Fakan ibn-ul mubarak yahtamiluhu wa yudavihi.41:35ibnul mubarak hali qa adamnin muamalalariga, yaman xulqiga sabir qilib barardilar, va murasa qilardilar. Yani, xulq-i yahshi qa xulq-i yaman. Xulq-i yahshi adam, xulq-i yaman adamga, murasa bilan, mudara bilan, muamala qilab. Yani, xulq-i yamannin qiliglariga, unin bir biman ishlariga,42:01xulq aqlaqsiz, adafsiz muamanalariga, dili qoparligiga, tuparligigiga, haligi bedka choparligiga, uyatsizligiga, vaha qaza islariga sabr qiladi. Sabr qilis qirik. Ibnul Mubarak sabr qildilar, xu xulqin yamanligiga, vayudarihi murasa qilardilar. O tezkar gapirsem, toqrisiz gapirib. O qoparligisem,42:27unga yarasha jawab qimi, mulaimli qilib, muamala qilib, mayli, sabir qiliyiz, sabir qiliyiz, iqqiga yutish, har qil qeplani iqqiga yutib, mayli, istan qiqar varish, murasa shudi indi, murasa diganda, har bitda qepli qe, bitda qe, bitda, jawab qili vurishmaz, u qepli vurayiz, siz indamiyiz, mayli, unga yam, uzga yam istaghfar qorayiz, Allah insaf versin, yuragini kenir aqqisimusya, bradar, Allah man qiyam yurey versin, kenir aqq, murasa.42:56فَلَمَّا فَارَقَهُ بَكَاهُ43:26Bakadi, baka ibnul mubarag faqilalahu ma yubkiika. Ukshiha, nima ki yigliyatsiz? Haz buzin gafimiz yoxsigan, nima ki yigliyatsiz? Faqala, bakaytuhu rahmatan bihi anaw adamga rahmam ki ganadan yigliyatman. Yani, koynum yiragim asiyandan yigliyatman. Faraktuhu wa khuluquhu sayi lam yufarikhu.43:56Man undan acraldimu, lekin, unin yaman xulgu undan acral, yani, yok. Xungi, iqli atmin. Xungi, bu adam qutuldi, unin yaman xulgdan, u kit, nimadar boldi, astaghfirullah, astaghfirullah. Yaman xulgin adam bir balagiqda, asrasin giristar bolshi bar, bir nasagay uchilab qalshi bar, astaghfirullah, na'udhu billah.44:19kasalliki kristar bolishi bar, olibketishi bar, qamarishi bar, nimadir bir afet balagi dichar bolishi bar, shu yaman khulkinin kasridan, na'azubillah, Allah hasrasin, yaman khulkili ilarimizgi, unu ikide berkim uzmizan bardirimiz bilmiman, adam uzmini kamchigilani bilmidi Khudaya, yaman khulkimizgi Allah uz insaf birsin, qalbimizgi shifa birsin, tuzalilik, yaman khulkili adamlar tuzalsin, adabsizlar, adabligi aylansin.44:45Enda insan ushinda tufaili yamanlik, tufaili nibir yamanliki girstar bolishiyam, xafi yogamaz. Korkish kerek, Allah hasrasan. Enda haliga adam kutulu, hat boz zidit ketishi var. Lekin, ana u adam chi, ketikan adam chi yaman xolq bilan birgi ketti, u undan kutil yani yox ku, man undan kutilsam ham, u undan kutil madu ku. Bu ying akubati nima bolad, u yaman xolq, u bilan birgi ketti ku.45:14yani bir vaxshi hayvan, yaki bir zararli ilan, bir yaki cheyan, unu qoyniza kitku goyaki, unin yaman xulq ilandan yaman, yaman xulq cheyandan yaman, u paytini fayla bir chakvarish mumkin ku, unda xalat boladiku unin egasi, na'uzubillah. U yaman xulqdan ayrilmadi, birga kitku, der shunga xafa boli apman, shunga asini apman, der diglarla.45:41Dar haqiqat, yaman xulqi adam agar xulqdan ayrilmasa, yamanligi dan tuzalmasa, bu, uning uzgi ham yaman, va uning atrafda gala geyam yaman. U atrafda gala geyam, u bilan qandaydir alaqasi bar. Qarimdaxtir, yaqi agaynidir, yaqi hamshahardir, yaqi mahaladaxtir, yaqi sinifdaxtir. Baribir, nimadir, ib barda vortadir, ibi bilan baqlan yam boradir. Unbi getkan bir zarba,46:11Ushi ibu arqani başqa geym, başqa geym tasrı buladi. Xunqilam bu insan xafib oldilar, yirladilar. Allah ruzi islah qilsin hamamizni. Allah yaxshi qullargi baxilasin. Ulamalar itxiyada, Wa hasmun qulq yarfa'un sahibahu fit duniya, Wa yarzuquhu muhabbatan nasi wahtiramahum. Yaxshi qulq insanini bu duniyada derecesini kutaradi, sahibinin igasini.46:40wa adamlarini muhabbatina nasib qiladi. Adamlarini qalbada muhabbat tayda boladi, yahsh khulkni adamgan. Adamlarini khurmat qilishi adadi. Ahiratta ham Allahunin darajasini kutiradi, amal tarazu sudda sawablar basitiradi. Chinki Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ayitkanlar, innar rajula layudriku bi husni khulk, ya ki bi husni khulukihi darajata sa'imil qa'im. Insan,47:11xusni xuk bulan sayimu qayiminin dərəcəsini tapadi. Ruzadar və tunları beydar ibadat qılı uçinin səvabini insan xusni xuk bulan tapadi. Bu dünyada həm, ahiratta həm. Bunin aksi, yaman xulq egəsiz ki, ozyga ozy zarar yetkezadi. Ozyga ozy kub külfatlarını qol bulan, tili bulan, xulqu bulan satuvaladi. Ozyga tartuvaladi. Adamlarınin qazabini, nafratini qazanadi.47:40qadamlar undan baqim qaqqanadan ungi yaxsin muamali qad birushad. Lekin qalblari tezkari buqqasachi, uni yaman qorib qalishachi. U nafratki qaladiku, qadamlari nafratiki, na'uzu billah. Qalamlar uni yaman qorib birushad. Qal al-Hasan al-Basri, rahimahullah, samanu, faman sa'a khuluquhu, adzaba nafsahu, faman...48:12sa'a khuluqu hu kimningi khuluqi yaman bolsa, adda ba nafsahu, uzi na uzi azablayda. Qasam al-basirini suzla. Nisan uzi qolbnan yasi idi. Khuluqi yaman udan uzi azablab yuradi. Gani u hech qichan khursan bomiddi. Khuluqi yaman udan daim namadandar. Qafa, usha qafalikni sababi. Uzi ikanani tan almayda, wa daima khumraygan, daima qazabda, nashkur, daima qafa.48:42qalbi tatalanadi, imani kucayadi, yoragi kengayadi, qamlari kitadi.49:09Arzama jan nartaga qam, tashvij qilib, qayvurib, urushib, qazab qilib, nafrat qilib, odamdan yoman kur, anum, nima kerekib var? Qikab tashvij qilib, qutalaslan. Qikab tashvij qerekib unu. Unu qida qishab, bogin yuq qilib var qire, yaman qolqimi. Allahum mahdina li ahsanil ahlaq, wa la yahdi li ahsaniha illa ant. Wasrif anna sayyi al ahlaq.49:37Wa la yasrifu anna sayy'aha illa anth. Allahumma ahsin akhlaqana kama ahsanta khalqana. Allahumma aslih qulubana wa niyatina wa akhlaqana wa a'malana. Allahumma allif bayna qulubina wa aslih data baynina. Allahumma sallima sallim ala nabina Muhammad wa alihi wa ashabihi ajma'in. Wa akhiru da'wana anilhamdu billahi rabbil alamin.50:04Assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhuTüm metni gösterYorumlarHenüz yorum yok. Faydalı bir düşünceyi ilk paylaşan siz olun.