Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Alhamdu lillahi rabbil alamin, wal aqibatu lil muttaqin, wa la udwana illa ala al-zalimin, wa ashhadu an la ilahi illa allahu wahdahu la sharika lah, wa ashhadu anna muhammadan abduhu wa rasuluh, amma ba'd assalamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh. Allah subhanahu wa ta'alani hazli wa marhamati bilan. 0:30 adab-il islamiyyya, islam adablari tohru sudagi kitabdan birinci darislikini başlamakcimiz. Biz bu darisimizin başlasdikdan awal, Allah subhanahu wa ta'alanin gozal isimlari wa biyuk sifatlarini ortage koygan halatta soraymiz ki, bu darisimizini awala uzumga vaqalabirsay, manashu yerdagi darismahsadide kilgan berce braderlarga manfaatli bolusligini, 0:59 və davami bolishligini Allah subhanahu wa ta'aladan soraymiz. Biz başqa məscitlərdə Salihlər Bostani, Riyadus Salihin digən imam növəvinin kitabını başlaganligimiz tüfayli və Günahi Kabirələr digən kitaplardan dəris ötkizganligimiz səbəbidən bu yerdə bərçəsi birxil dəris bu məsligi üçün islam adabları toğrisi dəgi dəriske toqtalmaq çiniz. 1:30 Dərsimiz, inşallah, kufdan gecəyin davam etədi. Savallar bolə digən bolsə, şu asnada, yaz mara uçta birsənglər kufdan namazdan kiyni savallarga bahatircen cevab birəmiz. Biz nəməkün İslam adabləri digən dərslikini ixtiyarkıldik? Evvəla, mənə şu saval hər bir mü'mininin zihniyga kele digən saval ki, 1:59 kundalik xayatinqizni ala digan bolsaniz, in awala insan robbisi bilan muamala qiladi. Ikinci bolib, xanadani dagilar bilan xaxlasa wa xaxlamasa muamalada boladi. Ikinci bolib, konu koshnilar bilan xaxlasangiz hem xaxlamasangiz hem muamalada bolasiz. Turinci bolib, tashqariga çikib maaxingiz, rizqingizni tereyatgan vaktida cami insanlar bilan 2:29 muamalada bulasiz. Mənə şunun üçün, biz, özümüzdən musulmanmız deyib iddaa qalayatkan kimselər, islam adabları bizdə körünüp turuşulgi kerek. Biz, musulmanmız deyib turub, başqa kişilər kəbi, bazarga çıxkan vaxtımızda, bazar adamı bolub qamasiligimiz kerek. Köçege çıxkan vaxtımızda, köçe adamı bolub qamasiligimiz kerek. Məhcikke kirgan vaxtımızda, 2:58 musulman bolib, baska caydi isa musulmanciligimiz isimizden cikib qalmasligi kirek. Xunin uchun bu cideha muhim insannin hayatida in muhim mavzu bolgenligi uchun biz islam adablariga toqtalmaqchimiz. Paygambar sallallahu alaihi wasallamdan soraxdilar, Ya Rasulallah, inna fulanah, wa dhukirat min kathrati salatiha wa siyamiha, 3:27 falanchi ayal, unin kub namaz okushiliklari, rozani kub tutushiliklari, haqda taygambar sallallahu alaihi wa sallamdan sorashdilar. Bir ayal juda kub roza tutadi, va juda kub namazlarini oqidi, lekin, kushnileri bilan muamala qilishilik adabini bilmaydi. Kushnilergi aziyat yetkizadi. Bunin hukminimadir, ya Rasulillah, dir soraganlarida, 3:57 Hayganber sallallahu alayhi wa sallam oylanib, min uni bir tekşirib görəy, namaz okuydimi, roza tutadimi, muslumay iken davu demədilər, fəhiyyə finnər, u dozaqdadir, dedilər. Yəni, başqa bir ayal haqqıda soraxdilər, namazını kök okumaydi, bəz hərz namazlardan başqa nəfil namazlarını tapmaysisiz, və rozanı həm faqat hərz rozalarını tutadi, nəfil rozalar tutmaydi. 4:24 Lekin, qoşnilari bilan cüda yaxshi muamala qiladi deganlardi, təhiyyə fil cennə, bu ayal cennəti ayal ekan dedilər. Şundi məlum bolayatdi ki, bu hədisti, biz, kub namaz uqşligimiz bilan tahirlanib qalmasligimiz gerek. Kub roze tutucligimiz bilan tahirlanib qalmasligimiz gerek. Madami ki, bizde islam adabları takılmay digan bolsa, u insanini cehennemgi alib bara digan amallardan beri boluş mümkün. 4:54 Qala habibul jallab, 5:23 Sə'altu ibn-əl-mubarik, mā xayr-i ma'uti-yəl-insan. Mənə şu habib digən kişi, Abdullah ibn-i mubarikdən soradim, dedilər. Abdullah ibn-i mubarikdən soradim. Bu kişini biləslər, Türkmenistanlik, muhaddislərimizdən, Maru şəhridən, çıqiyən alim muhaddis kişilərdən biri, Abdullah ibn-i mubarik. Mənə şu kişidən soradim, dedilər. Insancı birilgən məsənin in yahşisi nimədir? 5:52 insange berilgen nesanin in yahshisi nimadir, def soraganlar da, ghaziratu akil, dedi. Akilinin köpligi, dedi. Akli köp insan, dedi, harkanday muammalardan çikib yetişki qadir bolad, akli köp bolsa, dedilar. Qulti fa inlam yekun, agar akli köp bolmasa, dedi. Xusni adab, dedilar. Gozel adab bilan muamala qilsa, çuf muammaladan qulad, dedi. 6:20 Fə illəm yekun, əgər gözəl adabı həm bu məsəhə, aqli həm toluq, kök bu məsəhə nimaqlab degənlərdə, məsləhətləshə digən mihriban bradərləri bolsə, unge nəsihət berib, xalısana məsləhət eytəb, dedilər. Əgər şu həm bu məsəhə ki, digənlərdə, samtın tavil, cim turuşlik, dedilər. Özgə sikut saklaq tursun, gafirməsin həm, brogi aqil həm örgətməsin, cim tursun, dedilər. 6:50 narsaham turtun qisbatham tapulmasa nimaqilad diganlarda, mawtun ajil, agar turt narsa tapulmasa, unga tezda ulgani yaxshi didilar. Demek, aqil bomasa, gozal adab tapulmasa, mihriban doz tapulmasa, ve cim turushlikni bilmay digan bolsa, unga ulgani yaxshidir didilar. Xini üçün, insannin dünyadagi bah saadati diganlar bu, 7:20 insannin adabiye bagliq boladdi. Insannin adabiye bagliq boladi. Allah subhanahu wa ta'ala, biz misal keltiramiz, ata ananin haqqini, adabini ada etgan, Rabbil alaminin haqqini, adabini ada etgan, ve bir insanni bir bir bilan qilgan vaqtida muamala qilsa, saudasati qilsa, 7:50 mənə şündə azadnı toğluq ada etkənlərni, Allah subhānahu wa ta'ala, ғar, ashabıl ғar, mənə şu üç kişi, mənə bularını Allah ta'ala afatlardan sakladi. Bunu üç kişi, bani İsraildan, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam zikir qilgən hədistə, üç kişi, ғarga kirdilər. Şündə, yamğır yağib, bir ғarını eynilməsigə, kət də, 8:20 harsan tash kushub, yatib koydi. Bular, unnun qutulishlikni hik imkani yog. Fakat, gina bil, salih qilgan amallarimizni ortega koyib, Allah subhanahu wa ta'aladan soresek, gina Allah bizga nacat dilesi qutulamiz deyisdi. Salih amallarini. Xini bilişimiz gerek ki, mene şu, hadisini şu cayda, ehemiyyat bilişimiz gerek, insan özini, xayati, dünyasıda, 8:50 qilgan salih amalini ortaya qoyub, ya Tarverdigara, min shinday amalini seni raziligin uchun qildim, mene shu sebedli minge soragan narsamini birdib, sorashlik munkin agen. Lekin, otib getgan avliyalarini, otib getgan olgan adamlarini, abrosini ortaya qoyub sorashlikten kaytarilgan. Insan ozi trikligida qigan amalini ortaya qoyub sorasa bolad. 9:20 shu orinda biz özimizde shu kishilarnin orniga bir saliq gör elik. Eger shu yerde biz bol payanimizde, hayati mabaynimizde qilib etgen salih emalimizni ortaya koyib soramaxci bolsek, salih bir emal tapilarmikan hayatimizde? Yapar verdigara, min sen ucum mene shu emalini, byuk emalini qildim, dedigen emal, 9:50 Bizni hayatimizde tapilarmikin? Mene bu üç kishi, bularinin üç elesi de hem shunday salih emel tapildi. Bulardan biri eytdi ki, Ya Allah, min koy bakib, uzaqcalarga baraman, ve şu yerdin kelginimke ballarimi karnilari acip, kütib otrishadi. Min koyni alip kegenimden keyin, unu sütlarini sagib, ta ata anamge bermaginimke, sarizandlarimge, 10:21 nukmaham birmay man undan. Ata-anam ichganidan keyin farizanlarimga bireman. Bir güni, qoylanmi uzaq qa haydat kittimda, kelginimche ata-anam uqlaq qalqdi dedi. Shunda men unu suitini saqib, ta tipasida ata-anamini uyganginche kutipturdim. Tang atgan vaxtida ata-anam uygandi, mana shu vaxtda ata-anamga suitini berdim, ve ular ichganidan keyin gina farizanlarimga berdim. Agar mana shu emalni, 10:51 seni raziligin uchun xilgan bolsam, sin biz boturgan mashagat ve musibat ki kotergin diganda, tash azgin acildi da, cikishke imkaniyat bomay diganda dereceyda acildi. Demek, ata ana bilan bolgan adabni mukemmel ada ite bilgan iken ushalar. Ular usha adabni bilişgan, ata anani adabni haqqana ada itişgan idi. Şunu için soragan vaktida, Allah ta'ala ularini bolup turgan musibat edan, kutqara digan, 11:23 bir najat verdi. İkincisi həm soradi. O ikincisinin adabi, Rabbil alamin bilan bolgan adab, Allah ta'ala bilan bolgan adabni, mükemmel ada etgenidi. O, meni əməkinli bir qızı baridi. Men, onu cüda həm yaxşı görərdim. Qaçan bir öşənden imtaniyat tavsam, deb yurərdim, o özünü mengə yakınlaştırməsi edidi. Açlık dövrləri bolgani da, 11:53 menden pul dirham sorak geldi dedi. Shunda men pulni berishlik evadiga undan imkaniyat taftirishlikni soradim, dediler. Shunda osha nartiga kuyundi, chunki ashlik vaxti yedi, dedi. Men osha xalatda bol turganimda, u qiz aytiki, ittaqillah, Allahdan korqin, bu uzitni ozinin haqqi bilan algin, deb aytilar. Shunda men orlimdan turuk gettim. 12:22 zna emelini, fahisha emelini qimadim. Ya ferverdigara, mene shuni, seni üçün qilgen bolsem, biz turgen musibetten bizni qutqargin, dedi. Tash azgina açildi, yena çikishki imkaniyyat bulmaydiyan derecede buldi. Bu adab, bu kishini ki Allah ferverdigar bilen bolgen adab edi. Allah ta'ala haram qilgen merselerden insan uyuzini, sahlashlik adabini mükemmel tuta algen edi. 12:51 Üçünçlərinin xilgən adabı, u ujarad edi, ədirgə, pulgə işləydigənlər bilən, uyungizgə xizmət xildirəyatganlər bilən bolgən adab. Bir kişini uyumda işlədi, və u özünü xaqqına almay kitqaldi, ded. Xinda, unu xaqqıga, min xalgan mablaqga, koy apke koydim. Və u koylar köpaydi. Bir vadi koy, bir vadi sigir, 13:24 bir vadi tüyage eylendi. Neci illerden keyin bu kishi keldi, ve ey falanca, sende meni haqqim qalgan yedi, debaytti. Xinda, ha, mene şu korib turgan vadi, koylar, sigirlar, tüyalar, seni haqqindan al deganimda, meni masara qimayim, dedi. Ixanmad. Xinda, meni masara qimayatman, seni tashlaygan mablağinge, mene şu gil davamida xunca köpaydi, dedi. 13:53 Qindan qeyin, bir antasini qoymastan aldigas alib, alib getdi, dedilar. Agar manay shu qilgan amalim seni raziligin uchun qilingan bolsa, biz turgan musibatdan bizini qutqargin, dedi, ve ta shu yerda peske kulag bu uchisi qardan qutildi. Manay bu uchuncisini qilgan adabi, uyday ishletgan xizmatcilarinin haqlarini toluq ada etkiliktagi bolgan adab idi. 14:22 Mənə bu adablar bizdən yuqalganadan keyin, biz musulmanmız diyatgan kişilarda bironin haqqını toluq ada etib berməslik, Allahnin haqqını toluq ada etib berməslik, ata-anani haqqını toluq ada etib berməslik köpeganadan keyin, adamlarını dinge davet qiladigan bolsak, bizga etadigan sözleri namazhanin falan çamidi, atasını qaxşaf yapdiyo, 14:52 namazxan namazga chakirasan namazxanin tukunchamidi, falanchani haqqini yebkittiyu, hajga davet qilasan hajga barbkigan falanchamidi, e unu mana xaqiliyatganini qoriyatmanu, digan, dinge bolgan ittihamlar mene shub bizni adabimizni kemligi sebebli dinimizge shunda yeblani alqiliyatmiz. Shuni uchun biz agar adabini toluq ushlay bilganimizde idi dinimizde, mene shunaka yeblar 15:21 Bizni d-dinimizgi ayitilmimegen bolar idi. 15:51 kishilar bilan aralashib yurishlikni kamaytirsin degene gandar. Bizda azir baz kishilarini korasiz, namazga zorga alip gelib, namaz baslaganadan keyin, bir ay namaz okuydi mi, yoh mi, yana kocada namazini tashilab, yurganini korasiz. Buna sababi, osha eski dostlarini koymaganligidan, shaytan onu ozlariga dost qilib alip getib qalad. Shunu uchun, akmaq bradarlarini tashasindib, shunu kiltirdib. 16:20 وَبُغْبِ اَهْلِ الْعِلْمِ الَّذِينَ لَيْسَ مَا هُمْ اِنْصَافٌ وَلَا اَدَبٌ 16:50 jaleştirgen bolis liyikerek. Bu yerde ulamalarini cide köp gepleri kelgen, ularini bazisige toxtalib ötemiz, Habib ibn-i shahid li ibnihi, Habib ibn-i shahid oğullarga etkende, ishabil fukaha wal ulema wa ta'allam minhum, faqihlarga, alimlar bilan birge yurin deygeneken, oğuliga et, nasihat qalib. Wa ularden talim alin, wa ularine azabini örgenin deygenler. 17:20 Fainna thalika ahab ilayya min kathirin min al-hadith wa ularini adabini urganishliginiz minge kub hadith yatlashinizden kura yakshirakhtir diganlar. Kub hadithini yatlav alsay o, adabı bomay digan bosa, onu mizanda hit qanat qadri bomayiz. Belki u islam karyatimizge, dinge, 17:48 bir alqiladiyan taş, atiladiyan taşga sebepci bolad. Ana alimlarindan falancalar midi, dipdurub ayitiladiyan bir sözlerga sebepci bolad. Şunu üçün ulamalar ayitenki, siz köb hadis alishinizden kore, azatini örgengeningiz biz üçün yaxşidir, dedi. Şunu üçün, Allah subhanahu wa ta'ala, Musa aleyhis salam, Allah ta'ala ge ayitiki, 18:16 seni bir ghisalini korsam yapar verdigar deganlar da, baya palan taqqiqigin deganlar. U Musa alayhis salamga talim berisdin awal, Allah ta'la unga adatni talimini berdilar. Adatni talimini berdi. Birinci etkin geflari, o shacagi keganlar da etki, ikhla'na alayka, innaka bilwadi ilmuqaddasi tuwa, pastami' limayuha. 18:45 Allah Ta'ala birinci etken geti, Bu ayağınızda ki kavuşunuzu yeçin dediler. İlim, ta'lim ala digan kişi, adab saklaş gerek. Demek, öşe kavuşlarını yeçirdi Allah Ta'ala. Vahiy qilniyatken nasege dedi ikinci, adab, tulağını yaxşilak tututuruşlik. Uyak buyaqa qarab, 19:17 Daris buluyatgan vaxtda bi farwa bulub, Allahnin talami okulatgan vaxtda bi farwa bulusli, bu unga zibbo ganyasi. Shunu ikun, Allah ta'ala talim birib turub etki, siz, sizga vahiy qilinyatgan nasiga, hulaq titin, dedilarda, ana unninkin Allah ta'ala talimini bira başladi. Innani anallah, la ilahe illa nifabudni, min Allah men, min min bashka ilahe yokh, minge ibadat qilgindir, tawheed kalimasini örgetdila. 19:46 Namaz oqin, Allah niyagana dhib bilin deyishtin awvel, nimani birdilar? Adab urgetdilar. Adabni urget, Musa a.s. qale ba'du s-salafli ibnihi ya bunayya li an tata'allama baban min al-adab ahabbu ilayya min an tata'allama sab'ina baban min abwabil ilm. Shunu için, bazı ötken alımlarımız etereken ki, oğullarga qarab, ey oğulçam, sin, adab toğrusu da, 20:17 bir məsələni örgənişligin, yetmiş məsələ örgəngəndən körə yaxşıraqdır, digənlər. Hədistə, yetmiş məsələni, ilim babıda, yetmiş məsələni örgəngəndən körə, adab tuğrusu dəgi, bir məsələni örgənişligin, min üçün yaxşıdır, digənlər. Şunu üçün, bu ulamalarının gefləri haqq. Ular haqiqatdan həm adabını bilgənlər. Şunu üçün, ular, 20:47 birinci adabini örganib, ane undan keyin ilim alishga haraket qigan. Bizde bunu tiskarisi bolib kitgan. Biz adab, shariyat adablarini örganisdini evvel, bra shura chitgan, uzbixce kitaplarini kolimizga alamizda, oku alamizda, bir aydin keyin katta bir alim allama bolib qalamiz. Qelib, talim beri etkin kishlarga hatalarini tapishga haraket qalamiz. 21:19 Xatalarini eytib, mene bu kitabge togur kemi etsi, bizem okuyamiz damla, ded, sekin-sekin hareket qilamiz. Shunday yuday köp adamlani, gerek bolsa davetlerde yurib, uzaq-uzaq caylarga davet qilib yurgan kishilani, shunday köplarini kordik ki, islam adabidin yuda arkada qalib getgen. En evvala, islam adablardan biri, geish adabini bilmaydi. 21:48 Hayqambar sallallahu alayhi wa sallam bihikardan bihikarga bizgi örgetmadi, on kolin bilan yegin, ve özünge yakıncaydan yegin, Bismillah deb yegin deb örgetdiler. Yeyatgan vaqtda insan Bismillah deb, on kolu bilan, özüge yakıncaydan yeyid. Haligi bir ay okuvagan kişi, adabsiz kişi, u davat qılib damlalar bilan talash ediyo, özü çap kolu bilan yeyib oturad. Bunu cüde köp caylarda biz mulahaza qıldik. 22:19 Takharadxanagi kirisdagi eytiladigan doa adabini bilmaydi. Takharadxanadan cikgandankeyin eytiladigan doa adabini bilmaydi. Ayali bilan bozgan vakti dagi okuladigan adablinin doalarini bilmaydi. Veyene, özini katta alim eken dir tesevur qilad. Shuni uchun ulamalar evvelgi, ulamalar bilan bizni farkimiz, ular yetmish hadis örgenishdini evvel bir adab örgenishlik efzaldir bilişgen. Shuni uchun adabini kifrak örgengen. 22:49 Biz isə, birar bir adabni fayqambar aleyhissalamdan kelgan adablani bilmaymiz hu, lekin hadislanini oqvalamizda unu manalarini, həm tefsirlarini, həm sharqlarini bilmaygan halatda keyin tartishullarda sebeb qolad. Shunu üçün, qazir adamlar xayratge çux qalgan, eceblanib qaygan, ana damlaniz buna qa deyabdi, bunusi buna qa deyabdi, qaysini sığa indi yurishimiz diyan bilmay qaldik deyib. Mene shunun sebebi, 23:20 Bizdegi köb getir ediyan adamlar ilimsiz ve azabsiz boyayan adamlarinin sebebidir. Mene şu dinimizin adamlarını biz nefretlentir koyyatmiz. Ulamalar etedi ki, iza sekete men la yarif, qollal ihtilaf. Eger bilmay digan kişilar digan, dinni soluk bilmay digan kişilar, sukut saklat turishganlarday idi, dedilar. Ixtilaf ümmetini icide kamaygan bolard, dedil. 23:49 Hazirgi kundagi ixtilaflarini korin. Erzimegan mesele bilan, masjidda bolayatgan ixtilaflar, erzimegan meselalar bilan, birbirini, yakasini alish gecayin, xuncalik derecede kil yabdi. Amma kocada namaz okumay yurgan adam bilan isa, kuchaklasib bemal korishad. Bil, namaz okumay atgan adamini, bemal kuchaklasib, muamilakilib yuramizu, lekin masjidda gelib, namaz okusturgan bir adamini isa, 24:19 erzimegen mesele bilan yakasibin ushla bogush emiz. Bulu sebebi, biz hali ekgenimizde islam adabini umumen mutlaq bilmegenimizden kelp isqadi. Shafi'i rahimahullah bir kishi bilan din meselesi da yefleşdiler. Şinde Shafi'i rahimahullahın acayib yefleri bari. Qaçan ki min ehli ilim bilan oturub bir mesele talash edigen bulsam, elbet de unga qalib gelemendiyenler. 24:50 Yenəmən digənlə. Çünki ilimi küşlü gedib. Lekin, bir cahil bilən oturub məsələ talaşsam, min hərgiz yeniləmən digənlə. Cahilgi hiç qaçan küşüntürüb bölməydi. Özü ilimi yok. Hiç nəsə bilməydi. Lekin, özünikini xaq verib tura verədi. Mənə bu, adabsizlik, şəriətke bugən, Allahke, və payğambarige, Quran və hadiske, adab saklamagən kişinin xalatı şunlay boli. 25:19 Şunu üçün, bu kişi bir adem bilen talaşgan vahdlarda etdi ki, Şafii Rahimullah etdiler ki, bu gün talaşdilar, ertesi çıxsalar, mehcibde hali iki kişi, təl, başqa çaraq, insanni rängiden, turishiden, yurishiden bilas, başqa çaraq turiganlarda, Şafii Rahimullah şunu da ibaradilarda, kollardan üşet durub, ey bradar, assalamu alaikum dedilar. Biz dinde mesele ayitib birbirimizge küntirishligimiz, 25:48 bizni dinda birabarçiliqimizdan aciratib tashlashligi kerek emas dedilaq. Dinda bir masalani men kishunmagan bolsan, siz gelib hadiste shu masala barekan deseniz, alari usina bashimni ustiga ded turub, shu masalani qaburlashin, ya bolmasan men ayitlam, siz qaburlashiniz, bu bizdagi birabarligimizni, masjidinin ittifakligini, birbirige bolgan mahabbatini burub tashlashlikka. 26:19 Səbəb bolməsləgi kirek. Şeykh-ul-Islam ibn Taymiyyah rahimahullah, bir kişi bilan məsələ talaşardilər. Daim şu sofiz, bogan bir kişi bilan məsələ talaşib, u kişi bu Şeykh-ul-Islamga raddiyalar, kitaplar raddiyakılıb çıqargan edib. Unun nümələrigə qarışı kılıb kitaplar yazıb çıqargan edib. Hatta ki, Şeykh-ul-Islamni tühmet kılıb, unu hamalib keçtisi geçey səbəb boldi. 26:49 qamalib qetkenladan qeyin qamaqda oturganladan bir shagirti qeldilar, shaykh-ul-Islamini ziyarat qilishgi. Qeldilar da, Abishir ya shaykh dedilar. Abishir degani, xursancilik xabarini alip qeldim sizga, xursan bolin dedilar. Nima boldi deganlar da, haf falanca sizini qamatgan kishi, ve sizga raddiyalar yazayatgan kishi, wafak ettir, olum, ajal yettunga dedilar. 27:19 Shinda Shaykh-ul-Islam nima dedilar, qamaqta otirpti, shub-shub, shub, Shaykh-ul-Islamni qamatgan, shinda etdilar ki, atubash shiru bi mauti muslimin, bir musulmannin ölümü bilan minge khushkhabar alp geldiniz mi, dedil. Beysat talib anta, siz qandayan yaman talibsiz, dedil. Yaman musulmansiz siz, dedil. Siz bir musulmannin ölümü bilan khushkhabar qulp geldiniz mi, meni qamatgan bosa qamatgdil, lekin u adam musulmaniz iku, dedil. Qamaqtan boşalib chikyan vahlarda, 27:49 uylariga kelmay turub, birinci bolib turub, shuh kishini xanadanlariga barib ziyarat kildilar da, farizandlariga karaba etdi ki, ya bu ne, ya ey oğulçalarim, deyid. Men sizlarga atayinlarinin manzilati demen, deyid. Atayinlarida nimani talep kumaxchi bosayinlar, menden talep kulinlar, men tayyarman sizlarni xizmatinlarga, deyid. Özimi hamatib shunçalik daradiga alib kelgan adamga, xilayatgan muruvati, va xilayatgan sahavatini kerdiniz mi? 28:18 bularinin dinda bolgan xtilaqlari bulanini braberkiliktin ayirib tashlamagan idi. Dinda xtilaq bogan, lekin bu xtilaq insanlanini bir-biridin ayirib tashlashga sabab bolmashlayi kerek. Shunu shun bu otgan alimlarimiznin getlari tilla sulari bilan yazishga erzidigan, biz adab haqidagi bir hadisini örganishligimiz, 28:48 məsələlərdən yitmiş təsini ürgəngəndən yaxshiraxdır digəni mənə şun deyib. Şunərli bolsi qeregi. Qale, Mukhallib ibn-il-Husayn li ibn-il-Mubarak, nahnu ila kafirin minal-adabi ahwaj minna ila kafirin minal-hadid. Mukhallib ibn-il-Husayn, ibn-i Mubarak yaqarab ayetgen gaflarda, biz, dedilər, adab məsələləri qedidi hadisten kore küfrah muqtajmiz, dedilər. Adab, Tugrusdaki yan hadisler, 29:20 adab haqida kilgan ayatlarga biz masalalarni örganistan korak muhtac raqmiz dedik. Shunu uchun, paygamber sallallahu alaihi wasallam shunkalik daracada kiltirdilar ki, adab bulmagan kishilarni min ummetlarimdandi xisaplashtan pakiman, min ummetin mas dedilar. Adabı bulmagan kishilarni paygamber sallallahu alaihi wasallam 29:50 ümmetdir xisaplamayman diganlar. Bana bu hadis geldi ki, laysa minna mannam yucinla kabirana, vayarham sagirana, vaya'rif li'ulamaina haqqahu. Bizni qikse yaşdagilarini hürmet qilmay digan, qikine yaşdagilarga rahim shafqat qilmay digan, alimlarimiz, din alimlarimizga özne haqlarini ornige koyub, 30:20 alimlani öz menzilatlariga koymay digan kishilar, ular bizdan imas digidi, qayqamar a.s. Bizdan imas digidi. Indi biz, xazirgi kunda bolayaqgan, en katta bir muammaga, muskilaga, nazar sala digan bolsak, yash yigitlarga nasihat digisak boladi. Az gina kitabni okidi. Uyan bolsa, arap dili de manasini bilişmaydi. 30:53 Qur'andan tatalab yarim varagini oqidi, keyin özini katta alim egan mandaydi da, katta yashdaki egan bolsa, siz nimani bilasiz, oturin, daydi katta larga. Kiciki yashdaki eganlarini hem ayamaydi, sen mindan kicik sen, otur, daydi. Alimlar haqqada yapirsa, u alim adashgan, nimani bilad u alim, daydi. Demek, bu adam alimgi itaat qimasa, katta ni hurmat qimasa, kicikini izzat qimaydi gyan bolsa, kimgi itaat etyabdi bu özü? Demek, 31:25 Biz shunasani bilishimiz gerek ki, keftelerini hürmet kılmay digen, yashlarga rahim shafqat kılmay digen alimlarimizni, öz haqlarini ada itmay digen kişiler bizden yemes digidi. Shunu için ilim üç tabakadan ibarat degisti ulamalar. Ilim üç tabakadan ibarattir. Birinci namazga kirgan künin gizini eslen. Namazga birinci qadam koygan vahtinizda, eytesiz ki, 31:53 cüde edeshib yürgen ekenmizde deyiz. Xünke ümrniza yakılıbmizdeyiz. Bu bər lezzet mene şu yerdeyken, min bütün ötken hayatım ge tavba qıldımdir. Cüdeyem acik qalib bilen Allah ta'ala ge iltica qilaz. Ilim deyse, ilim meclislerge intiq olub baraz. Nime deyse, dinde qabullaysiz. Mene bu en yakshi merhele, birinci merhele, birinci baskıç, mene şu baskıç. Ikinci baskıç, 32:23 en rasva, en yaman bastıç, ilim mertabası bastıçinin en ikincisi, ikinci bastıç, bir ay, uzağı, üç ay ötkenden keyin, məçitlər sizge taniş buf qalad. Bu məçitge kirəsiz, u məçitge kirəsiz, u dərifge barəsiz, bu dərif, dəriflər həmməz taniş bolad. Taniş bogenden keyin, üç-dört üzbihçe, breşvura kitablar kolinizge tushadizda, biram nəsi okuyen deyib olub, shaytan sizge kelib ayitadi ki, mənə sin indi, 32:53 Üç aydan beri okup, Allama bol qaldin, endi hicin ge söz vermesin, ge fricke, haqliysen, deyiz. Oturgan mazliste, alim kelami, basda kelami, unge geberme ilaci varca, özinizdi korsetishke hareket qilir, brar masalalar cikarib, talasib oysa masalalarda, broni yengib cikishke, hareket qilir baslayiz. Mana bu en rasva baskic. Bu, shaytan bilan birge dost bogan kicilarnin ilim ishuna qabola. Uchunchi baskic, ilimni on ille, 33:22 yigirmay illab okuyaninizdan keyin, keyin, men bu ilimni aqirga yitalmasa kemmen, men okuyan narsa, dengizga bir qatra su tamizlizganca narsana aldim deyiz. Hic nasa okumak mandir, özinizin aciz ekenliniz bilir. Mena bu, üçüncü baskish alimlar baskishi bolar. Xini üçün, baz ulamalar bir arap tilibe misal kertirgan, daxaltul camiata cahilan mutawadi'a, 33:54 Wa xarajtu minal jami'ati jahilan mutakabbir adiyan. Min aynıqsa bir universitetlərge, ya bir madraselərge, ya bir ərəb dövlətlərge sefer qılıb, bir jami'alərge, universitetlərge kirib, kegan yigitlər, bəzləri okumay qayt keganləri bolsa, şular haqda gafirlin ya. Min ular keganadan keyin, xalqni nazda da kanday nazda boladi? 34:24 uqtigan digan nasib bolor. U qanday ilim alganligini, xalq uni, hansalik miqtarda alganligini, mezange koyalmaydi. Xunu için kim bir barb kese, uqtigan digan nasib bolor. Xunu için xunu da adamlarga qaraba itiladi ki, camiyege kirganimda diganlar, cahil edin, his nasini bilmas edin, lekin tavazulik bilan kirdim digan. Mutawazib olur, özünni pes tutur, his nasi bilmayman min, 34:54 qinday bu shiyarga bir ilim alsam digan niyatlar da özini pas tutup tirdim, digi. Camiyadin çıksan vaxtimda bitirib, digi, shu cahilligim cha qaldim, hix nasi almadim o, leikim mutakabbir bolib çıxdim, digi, digi. Ha, digi, bizda diplom bar, qalan cani diplomi, sizda nima bar, digi. Mene shu getini ayta biladi qalaq, leikin shariyattan hix nasini bilmay digan halasda çıxdim, digi, digi. Mene bu, mene shunday adamlaminin misalini keltirishgan. 35:25 Ulamalar min haqqını, haqqıdan yana biri, alimlarını hürmet qılmayanlar, öz menzilatıya qoymayan kişiler bizden imas dediler Peygamber aleyhis salam. Biz hazır özümüzne halatımız bilen alimlarının halatlariga nazar salamız. An-Mu'az ibn-i Sa'id qala, künna indi Ata ibn-i Abirabah, fa tahaddata rajulun bi hadithin fa a'tarada lahu akhar fi hadithihi, fa qala Ata subhanallah, 35:54 Ma hadhihil akhlaq? Ma hadhihil akhlaq? Innani la asma'ul haditha minal rajul wa ana alamu bihi fa urihi annani la uhsinu minhu shay'a. Bir kişi, mu'az ibn Sa'id diyan kişi, Ata ibn Abi Rabah digan tabi'inlerden bulgan, en katta alim kishi. Shunu huzurida otirgan edik didilar. Bu Ata ibn Rabah, gavrini en alimi unge yetedigan alim chukmagan. 36:24 məhkədə, kəbədə dəris vergən kişilərdən biri. Mənə şu kişinin hüzürüdə oturgan edim, dedilər. Xündə bir kişi bir məsələni aittir. Başqası esə, dərra oturdu da, yok bu məsələgə munaqa jawab qoladi, dek durub, dərra həlligengə nima qıldı, köpçilikni arası da məhmədana çiliq qıldı. Dərra o jawab verdi. Xündə ata ibn-i Abirabah aittilər ki, Subhanallah, Subhanallah, 36:54 bu qanday akhlaq, bu qanday akhlaq dedilər, shu ham akhlaq mi dedilər, men dedilər, ata en katli muhaddislerden, men dedilər, bir kishidan bir hadis ayitadi menge dedilər, men undun eshtiyatkan vaqtimda, men özümni unge, huddu shu hadisini bundan birinci merte eshtiyatkan day, goya bu hadisini undan awvel eshtimakan day, shunaykan mi, bit durub kulaq salaman dedilər. 37:21 Mənə bu alimlərini adaplardan biri şunday boyan. Alimlər dərra o çıxıtturub ortadan, başqa yapı yapıyan oxta, ortadan çıxıtturub onu yapını bölüb, özünü bilimda anaykanlığını körsətib, yeniyen özünü, onu xatalarını, tökçülikini ikide yenə dəlillər birsə, xalbi bir rahatlar atsin. Hazir, biz ne zamanımız alimlari? Zeykin, bir məclistə özünü xatası aytılım qala diyan bolsa, cüda xicalat bolub, 37:49 shukuni, shu xatasi xaq bolsayan xabirlagis gemek barib kitab hitarib. Kitabini aftarib, ilaci bolsa öshengi bir cevab davup barsan, dir barib. Mena bu, umuman biz dinimizde axlaqsiz ekenligimizge dalalag qilag. Özimizni, ilmimizni esi, adamlargi korsatish kyun, Allah kyun maz, adamlargi korsatish kyun okuyanligimizge dalalag qilag. Mena shu neselerdin saklanish gereg. Bir ilim aladigan bolsayniz, qolinizde bir kitab aladigan bolsayniz, mene bu neselenin okuyandan kin, bir aydan kin, 38:20 Alim bulib köçəda, mahçətda, uyyrda, buyyrda qalaxsımın maslığı kiray. Xoya, wakani alqadhi Ahmad ibn Ibrahim ibn Hammad al-Maliki ma'a kawnihi kabir al-Qubad illa annuhu kanay yataraddadu ila imam Abi Ja'far al-Tahawiyy al-Hanafiyy. Man abu qadhi, Abu Ja'far al-Tahawiyy al-Hanafiyy, Tahawiyy al-Hanafiyy mazhabda, Tahawiyy aqidasini yazgen kishilardan berih, Abu'l-Uzz al-Hanafiyy bogan, Abu Ja'far, 38:51 Mənə bu kişi özünü zamanəsidə alın buluşiya qaranəsidən, ləkin xazılıq, hüküm çıxariş mertəbəsidə başqa bir kişi boyan. Başqa bir kişi, onun isimləri Əhməd ibn-i İbrahim deyən kişi boyan. Bir günü bu kişi xazi, Abū Cāfir'nin hüzurlərigə kelib kitaplaridən, bu kişi yazgən kitaplaridən təlim alıktırad. Üylərigə kelib təlim alıktırad. Şunde ikisi oturgan vaxtıda bir kişi kelib qaldılarda, 39:22 məsələ soradi. Məsələ soragənlərdə, Abū Cāfar, Ḫāzıdın kürə ilimi küşlik. Lekin, şü yerdə nəmə qıldı? Bu kişi ayetdiki, min bu məsələdə, dedilər, bu məsələdə, bu məsələdə, Ḫāzılarımız, həzirətlərinin fatavaları, mənə şinday, mənə şinday, bu gəndi beytdilər. Şindayliki şikil ayetdiki, min, 39:53 qazinin fatuasini sorashi için sizini huzurini dikemadim, deyiz. Men, sizini shaksiyen fikrinizini bilmahci, men, shu mesele, deyiz. Degenlerden keyin, hem ayitiler ki, yok, bu mesele de qazi haziretlerinin fikirleri, men, shun dey, men, shun dey, dediler. Ana, undan keyin, qazi ayitiki, beya, abud, zimege, cafarge, sahawege ayitiler ki, siz özinizin fikrilerinizini ayitin, deyenler de, men, endi qazi haziretleri izin bergen ekenler, men, bu mesele de, özümni, fikrimni, ve, 40:23 dəlillərim nə eytəməndi ehtirib, ənə undan keyn dəlillərini keltirdilər. Və şu məsələyə fatuab ehtib. Həli qişini hürmət, ihtiram qılib, bir məsələdə başqa nəsəni, bu qişi başqa fikirde bosayan, lekin, men bunda mənəşindəy, meni dəlilim manaqa-manaqa, men qazını bir tingi amayman bu yerdə, meni dəlilim turib da aldımda, digən məsələ nə eytmədi? Bu məsələdə həzirat qazını fikirləri mənəşin aqa dedilər. Ixtilaf ya alib barmay digən yolunu 40:54 və u kşini hürmətlərini, öşə ahli ilimni azabini öz oluniga koydi. Misal, Abdullah ibni Abbas bilan, Osman radiyallahu anhü bilan, Abdullah ibni Mas'udnin mazhablari hajda iki xil boygan. Haciga boygan kşi, nima qiladilar, qasir qilib okuydi. Bu, öşə nima mazhablari boyca, Osman radiyallahu anhü mazhablari boyca. 41:28 Lekin, Abdullah ibni Mas'udni mazablari boyce khasirqilmaydi, deyidi. Tolu qoqidi, deyidi. Minada turgan vaxti da. Minada peyishini ikki raket qoqidi. Bu, kimin fikri boyce? Usman radiyallahu anhu boyce. Abdullah ibni Mas'ud esi, dimaqilad deyidilir, tolu qoqidi deyidilir. Lekin, shagirdlari bilan keygan vaxti da, Usman radiyallahu anhu namazda turganlar da, Abdullah ibni Mas'ud koshildilar. Koshildilar da, 41:58 keyin namaz iki raketten keyin salam berib turp getdilaz. Ozlari toluq okuydi deganla. Toluq okusukun, yana iki raketini dimaqilish gereg, ziyadakilish geregid. Xilmadilaz. Xinda shagirdlara itki, bu nima qiganiniz, taqsir degilaz. Az siz bizge toluq okuydi deb örgettiniz, bu yeri gekega maxta degi, ha bu iki raket xilip getdiniz o deganlarda, biz degilaz, bu madami ki, shu iman ot yetdi mi, unu dalili ba mi, biz shungi iqtiba qildik mi, degilaz, biz shungi mazhabi da bola oramiz, degilaz. 42:27 Biz iqtilaq çikarmaymiz deyiyanlar. Bir imam dalili bilan məsələni yetiyatsi mi, biz şu imamgi iqtilaq qalaniz, və biz özümüz bilgən dalilini alip gelib, mənə dalil, min uyga varım, min kitabini alip geleydikdir, bir kitabini kətəlib, onu aldıya kelişini xacati yox. Şunərliye, mənə bu azadlardən biri, bizgə şəriyat örgətgan azadlardən biri şuyur. Xole, Sufiyan as-Sauri, kænər rəcul idha arada en yektub el-hadid, 42:59 Ta'addaba wa ta'abbada qabla dhalika arba'ina sana. Sufyan-i Sauri ayatadilar ki, uşa daurlarda, utgan alimlarinin zamanlarda, bizdan bran temiz hadiz yazmahchi bola digan bolsak diganlar, ta'addaba wa ta'abbada adab urganadik birinci, ve ibadat qilishliknin Allah bilan Allahga baglanib, Allahga iltica qilish adablarını urganadik yirmayil diganlar. 43:27 ane undan keyin hadis örgan ardik digarkar. Yirme yil adab örgan isyad. Va shu darada yirme yil, dimaqiladi, ibadat qilishni örgan adi. Ane undan keyin hadis örgan ardik digarkar. Biz, bugun alifbeyni alamiz qolumuzgi, ertagi, alim mashayixi bolamiz. Adab, uxilashlik adabini aytigin desay, hadir shu yerdi, köfçilik xicalat luk balad. 44:01 Doğru mi? Fakaratna adabına itin deseniz, yana şun deyik. Şun üçün biz adablarga cidahan muhtacmız. Şeriatimiz ürgetken adablarga cidahan muhtacmız. An Abi Hureyre te, anna Rasulallah sallallahu alaihi wa sallam qala, qala Allahu azza wa jal, man aadali waliyan, faqad azantuhu bilharb. Abi Hureyre radiyallahu anhu eken hadislerde, kim menin dostlarimga, 44:32 dushmenlik qiladigan bolsa dedilar, min unge urush ilan qilaman dedilar. Shunda imam Maliknin geplari, wa abu Hanifa rahimahullahni Numan ibn Sabitnin geplariga asasan, bu Allahnin dostlari ular ulamalardir diganakan. Alimlar Allahni dostlardir digan. Kim qaysa alimlar haqida, qaysa ahli ilim haqida gepladigan bolsalar, ularini hatalarini eytir. 45:03 köpçilikini içide faaş qılıb. Anaşında iqla digan bulsa, bularga digan ekenler, Allah subh'ana ta'ala, min uruş ilan qılaman digan. Malik ibn-i dinarinin ayetkin gepleri bar. Kefe bilmer işerran, an la yakuna salihan waq, wa huwa yaqa'u fis salihin. Bir kişinin in badbaq ikenligiye kifaya qiladi digan. Bir kişinin in badbaq, yaramaz insan ikenligiye kifaya qiladi, özü salih bolmay turub, 45:34 salihlar haqda gapirad digan. Ozi, shu adamni qilayatgan ibadatini qilmaydi, shu adamni qilayatgan davatini qilmaydi, shu adamni dine qilayatgan harekatini, brantasini qilmaydiyo, lekin, shu adamni ayağını tartishi harekat qilad. Mene bu kishige badbaqlikte shunasani öz kifaya qilad digan. Shun için ihtiyat buluşluk gerek ki, ahli ilimler haqda ve alimler haqda gapirib, palanca bunda yakan, tügünce bunda yakan, 46:04 ded yaprişlikten insan özün tilini cüdeyan sahlaşlığı gerek. Ikrime rahimahullaha ayet edilər, Iyyatum an tuzu ahadin minal ulema, fe inne men ada alimen faqad ada rasulallah. Sizler alimlerge aziyyat yetkizib koyuşlikten ihtiyat bolinilər. Kim alimlerge aziyyat yetkize digan bolsa, u peygamberge aziyyat yetkizigan bilan barabardir, dedilər. Bir alim haqda yapirseniz, şahsiyyata haqda yapirseniz, 46:36 dəvət qiyan dəvəti haqqıda gəpirsəniz, ya ki, undun bir xata tapıb gəpirsəniz, bəzi kişilər bar. Atayilat, məhcitlərgi kiladda bir adamnin gəpiriyyatqan gəpidin xata tapışka hərəkat qilad. Və hədislərini axtarib, şu hədislərdin xata izləşka hərəkat qilad. Mənə mənşun də adamlar, bular aziyyat yetkizicini hərəkat qiyanlar, payğambarga aziyyat yetkizgan bilan barabardır, deydilər. Ikinci, 47:09 Azaplardan alimlarınin ve ilim talep kılıçtaya azaplardan ikincisi, Allah subhanehu ve ta'ala bizge ürgetken azab. Allah ta'ala Kur'an'da itti ki, وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِهِ يَأَحْسَنِ Ahli kitablar bilen, ahli kitab nasara ve yahudlar bilen, talashken vaxtinizde dediler, siz ular bilen talashkeninizde, cüdeh hem güzel muamalada bolin, dedir. En güzel talashni, en güzel uslubu bilen talashin, dedir. 47:40 həsən demədilər, yaxşı uslub demədilər. Əhsən, bu artıqraq yaxşilikni ifad alayib. İsm-i ttafizil deyişadi, artıqraq cüde həm kolinizin kelecen en aqır ki, yaxşı muamalada bolub talaşindi. Madami ki, deyişadi ulamalar, əgər biz ehli kitaplar bilan şunday muamalada bolsak talaşgan vaxtimizda, mümin, musulmanlar bilan talaşganda, xanday xalakta boluşumuz kerek digendar. Biznin hayatımız hazır, azab babıda getir yetmiz, 48:10 Biz, mü'minlar bilen shunday, en yaman talashda talashamizda, ahli kitaplarga bargan astimizda, en gezel xulkumuzda korsicik hareket qalamiz. Mü'minlarga en yaman xulkumuzda korsicik hareket qalamiz. Iki adamni, bir mesele de talashka yamini korin masjidda. Mene bu iki adam, ikiye qaburlik getad. Bazilari, shu masjidda namaz okumaganim bolsinda, qasam hem iki getad. Mene bu en rasva halat. Bizge shunday buyurgan, Allah qala en gezel, 48:42 Talashlik ne ekti? An muslim ibni yasar qala iyyakum wal mira'a fa innaha sa'atu jahlil alim wa biha yabtaghi shaytan zallatahu. Muslim ibni yasar etken ekenler ki sizler talashishlik digen narsadan saklaniniler digen. Uquvalib, bir nasir ishtivalib, ushe narsani talashish uchun biz urgenmayimiz. Biz uquyan ilimimizni Allah uchun urgenemiz. Biz ishtigan ilimimizni Allah uchun urgenemiz. Xanadanimizda kilib, 49:12 tatbih kilişkin yurgenemiz. Xazirgi günde taleşeyatgen kişilerini güde teflerinin xanadanıga bir nazar salin. Eger şu gelib mektibde taleşeyatgen kişini ayalıga qaraseniz, ya ayalı namaz okumaydi, ya oğlu namaz okumaydi, ya keleni namaz okumaydi, ya bu mesem köpkilikleri xicabsiz yurgen xanadanlar bulup çıqadi. Ya ki bu mesem bezleri ese, butkeler acivalib ara satip turgen butkelerini egeler bulup çıqadi. 49:41 Mənə bular gelib məhciddə, əhli ilimlər bilən talaş edib. Bu nima deyengi? Emri, biz sizlə talaşış deyegən mersadan saklanin, deydilər, paygamber aleyhissana. Çünki talaşışlik, alımnin en cehalatda bolupturgan saatlerden bir qisaplan edidilər. İlim ehlini en cehalatda bolupturgan saatlerden biri talaş deyil. Çünki şeytan mənə şu vaxtta onu ədaştirişlikni ümit qiptir edigengi. 50:12 Adashtir islikini umit kutturadi. Hakikatdan ham, bir adam ilan talasadigan bosaniz, u adam, sahih, paygamber aleyhis salamdan varid bolgan hadisini, mene rasullaktan shu hadis kettiyse, hadisini bashinga vurdiy. Mende idi, brashura kitabini yanadini isparabdi, mene bu kitabda korganime amal kulamandiy. Dimagi, izzeti nafs, özinin nafsini, Allah ucun sal curib, duruz shu hadis ketti, mene alamandiy iskimaydi. Xun için erkenki, 50:44 agar bir nadanni körsengiz degan, siz bilan talashmakci bol turgan bolsa, agar u siz ayatgan hadisini qabullayman degan bolsa, unga ayitin, agar qabullamay digan adam bolsa, siz unga yapirman degan, Azuri Rahimullah. Çünki degan, unga siz hadis geltirasiz, bu adam şu hadisini nafsu üçün intarkiladda, şunu intarkiganligida günahkar bolad, siz çünge sabab bub, siz həm günahkar bolas digan. Şunu üçün, 51:15 in aliminin adashadigan vaxti talashyatgan vaxti. Veshunindek adamlinin berkes xadir bizni shu diyarlarimizda, nima qilishadilar, kitkina bir kitaplarinin üç lavab gelib turib talashlikke sabab qilad. Və köb tafriqalar və köb yaman, birbirini yaman koriçliklerge alqiladigan amallar qilad. Maruful karhi aykenlar. Iza aradallahu bi abdin sharran, aglaqa anhu babal amal, wa fataha alayhi babal jadal. 51:45 Allah Ta'ala bir bendege yamanlikni haqlay digan bolsa diganlar, bir bendeni en yaman rasva halatda tarq qilib qoyusna halasalar, unge nimani tashrik acik qoyadi, munakasha qilib, tartishib yura digan ishini acik qoyadi. Xaçan xara seniz, bir mesele nin kutarabab mona damlaya geladi, bu damlaya togri uni koynidagi dek eytmese ikinci damlaya barib soraydi, uyan tin koynidagi dek eytmese ikinci damlaya barib soraydi, ta ozi... 52:14 üzleyatgan sawal, jawabini tatma guncay, shun sawalini kotarib yura veraydi. Emdi shuna etki, unga, nima talashish eshigini axibbayadida, amal eshigini yapibbayadidi. Shun uchun, kut talashyabgan adamlarga qaray digan bol sanyiz, u namazin yan sorga okuy digan, masjidlarga ham kemay digan adamlar, baz vaxta rozalarda, masjidlarda payda bol qabdurub, keyin talashit baslaydi. 52:43 Yas buf, yas vaqt qele digan bolsa, namazlarini yigishtirib, cay namazini taqlar qoyib, vidalashib, dalalariye cikib geti digan adamlar bolar. Allah ta'ala ularga amal eyshigini yap qoygan, talashish eyshiklerini aç qoygan. Bular isqacan nacat tatmay digan bir taifalardandir. An Ja'far ibn Muhammad qala iyyakum wal khusumatid din, fa'innaha tushqil qalb wa tuwarritun nifaq. Ja'far ibn Muhammad ayetganlar ki, sizlar dinde khusumatlashlikten, 53:14 Dinde talashilikten saklaniglar. Cunki bu, qalitlarini bir-birilariga kopallaxtir varadi. Bir-birilardan qalitlar uzaqlashib getadi. Bir-birilarini bradar degiz gemaydi. Bir safta tursa ham, bir-birilariga yaman kozbilan karaktura digan buq qalad. Ve bu, cunbilan birga nifaqni, munafiqlikni merastik qoyad diganlar. Munafiq buq qalad insan diganlar. Kod talasha digan kisilar isimde qalad getish qalad. 53:42 An ibni umar radiyallahu anhu wa man khasama fi batilin wa huwa ya'lamuhu lam yazal fi sakhatillahi hattayanzi'a. Kim batil nasada talashefgan bulsa diganlar, cide köp adamlar özü talashef turgan nasani, batil ekanini yakshi bilişadi. Özü alip gelib talashefgan nasani, batil ekanini biladi. Kur'anini alip diganinizdan keyin, hadisini alip diganinizdan keyin, berce nasana alip diganinizdan keyin, 54:13 özünü nəfsu üçün fatava izləyatgan bir kişi bolub çıqabi. Yakın künlərdə bir kişi muzikani haram mi, halal mi, deyib sorabi. Siz nima deyis, deyidim? Degan edim, cide kök damlalar haram debaytdi, deyib. Lekin, deyidi, min çu yol bilan maaş qızqlan yapman, deyidi. Min aittim ki, sizge 54:42 min ayat və hədislərdən dəlil keltirməy, mən siz indi xu yoldın pensiyagə çıqib bu işni təşləgəndən keyin geynə qabullay istedim. Un geçeyim, ayat hədisini qabullamaydi. Dürüstmü dersen, soğuray ettin, geyti. Ular geyt, ayat hədisini dəlillat, mınav xaram eken, mınav halal eken deyişlikki xacet yok. Çünki u, özün nəfsidəgi nəsani təşləyamaydi. Ta özün nəfsidəgi nəsani tap günü çeyin, damlama-damla elan duyuraviraydi. 55:15 Shunu qun ayt ki, sizlar batil narsada talashmaynlar. Yaxsi, shu narsa xata yekandir, indami boy sinir, brobilan talashmasini utkin in yaxsi. Batil narsada talashaydiyan bolsanylar, unu ozinlar, shunu batil yekandigini bilib turb talashaydiyan bolsanylar, sizlar taa shu narsani tashlamayginin larki, Allahnin qazabini tagidi turasilar digi. Allah taala shu adamgi, shu amalini sin batil narsada talashayibsandib, qazab kuzbilan qarab turarikan. 55:45 qazabini çürüp türaregan. U adam eger şu xalat tövledigan bolsa, Allahnin qazabini uçurayan xalat tövledi. Çünün-çün ihtiyaz buluştuk gerek, talaş etken adamlar, xata meselelerde kütarip gelip talaştikini toqdatıştığı gerek. Wa minal adabi an la yas'al fil masailillati la fa'idata fihi wa yuqsi yakthur fihi l-qalab. Wa alimlar bilan fatawa soğrayatkan vahtta törünci, yaki üçünci adaplardan biri, qib, 56:14 faydasi bulmay digan masalalarini, vay uqib hatalar uchray digan masalalarini ushlaw alqturuq, shu masalalarini yigirmay yildin bu yagige surat yuray verislik, ham bu adatki tuğur gemaydi. Bular ge bizar misallarini keltiramiz. Bizar uxenge misal keltirib etemiz. 56:44 bir bəndəni ilim bərəkətidən məhrum qılmaq cib olsa, ilimlik adam bosa, çüni iliminin bərəkəsini yuqat varmaq cib olsa, unin qaltiliyə degən agalit, əşe faydası yox məsələlərini gətirib, adamlərinin içində şühuriyyat tapışlıqını niyat qılab yanxıq qoyab degən. Misal üçün, bir məsələlər gelədi, əşe məsələlər, biznə xalkımız eşitməyə məsələlər bol çıqab. 57:11 shu məsələləni mənə hədisdə kegənəkən, niməge shu kün gecək, damlələr shunə eytməyatdi, min hədis nə eyti etmən, bunge kim qarış çıqabilədi, der, turub, hədisni kötərib çıqışam, bu natıqrıq saplara. Bir hədisni körb qasayniz, shu hədis bu gerlərdə, diyarlarda eytilinməgen bosa, shuni xalq kötar almaydiygan bosa, u hədisni yugurib, mənə min sahih hədisda tatdım, der, xalqda kötarib çıqış, bu nadanlikdendir. Bunda yetkenda, u adam, 57:41 ilimlik, nashir qilib tarqati shemaz, ilim babini yapish uchun bir insan bolad. Ve özünimde etkende reklam atladigan adam bolad. Adamlarga yengilik götarib çikadigan bir adam bolad, isaplamad. Bungi misal, bu hadiflani eshtikan vakta hammasini ayite vermeslikke dalil, tayganbar sallallahu aleyhi wa sallam, Aisha anamizge qarab turub etkenler ki, Aisha anamizge qarab turub etkenler, 58:11 la hadamtul kaaba wa banaytuha ala asasi Ibrahim degendar. Agar khawmim yangi islamgi kirgan bu maganida degendar, islamini enda qabulat yangi islamgi kirma gani da, min kaabani buzub tashlayib, temami buzub tashlayib, uni Ibrahim a.s.nin asasi boyiqa, fundamenti boyiqa qurgan bolardin degendar. Hajiqa barganlar biladi, kaabani yanida, minda bir nima turadi, bir fundamenti qurulingan caib ardi. 58:39 Mənə shu Ibrahim a.s-ni dəvrlərdə nimaqlingan asas qurlingan. Keyin onu buzu halal pul bilan qurlingan vaqtada mablak yetmaya qalganliq üçün buyaq raqdan qurlub qoylingan. Indi shuni, barib əgər Peygamber a.s. shu vaqta bu kábada turgan islansi yox, buzu aramizda Ibrahim a.s-ni turgan asasi nimasida quramiz diganlardir, ona itardi ki, ənə Muhammaz shunca yalgan nasilani alq geldi, indi kábani buzush qeyam geldi mənə. 59:09 dit turub tashvuran qovaryan bolad. Shunu üçün, har nasani, xalq kutaramayriyan nasani yugurib gelib, mana hadis tattim, dit aytishan mazor bolad. Wa, Ali radiyallahu anhuna aytigan mubarik sözleri, kallim munnasa bima yaqilun, aturiduna in yukadzibullaha wa rasulahu, adamlarga akillari kutarabladigan hadislani aytinlar, rivaat qilinlar. Allah wa rasulini yalgan gec qarvarishini haqla yabsizlarmi digan. 59:38 Adamlar kutaramaydiyan hadislan naqib turub, mən amanaqa hadis barakan deseniz, ya u hadislar yok, biz atababalarımızın körməgeniz bu hadisini, ya qanday bu, deyib turub, adamlarda istilaf çıxarmasınız gerek. Müslümdə geliyen Abu Hurayra'nın hadisları özü kifaya xiladi, mən Peygamber sallallahu aleyhi və sallamdan iki idish tola, iki qaq tola hadis yatladım, dedilər. Mən şuni, bir qapını ağzını açtım, dedilər. Bir qapını, 60:07 Ağzını açdım. Ebu Hurayra'dan rivayat qilin gyan, en köb hadislar shukshi rivayat qigyan. Shukshi ayet yabdi ki, min bir qabini ağzını açdım. Eger ikinci idishini ağzını açganimda, mən ebu halkım kesilişlikden qotqan mən digyan. Çünü çün, bir qab yana tola hadislarini rivayat qilin gyan. Çünü çün, bizam bilib qayyan hadis, bir cayladan tavvalib, yubirib gelib halka taratish uqyun, özümüzni körsatish uqyun örgenməsligimiz gerek. 60:38 agar xu hadislarini aytishta maslihat bolsa aytiladi, maslihat bomay digan bolsa aytilinmasi digi, bu, hadis aytiyatgan kishinin adaplardan saplanan. Indi aliga aytiganimizde faydasi yox narsalar haqqda sorab yuradigan kishilar bar, bazilari yigirmay yildan bu yaqiga, masiq haqqda, paypaqqa masiq tarzda bolami yoxmi, amin desa bolami yoxmi, man shingi ox shaygan hadislarini, bana hadistaki ganakan, 61:07 Dib, shunari naq gib yuradi. Men shularidan biriga ettim ki, hadiste cideke öpnarsalar kegan, bercasiga amal xildi yengiz keliyabti mi, dedin? Amin degani, perishtelerinin amini, shuni aminiye tohru kelise, gunahi kechiralidi, degan hadis kegan. Tohru kelami yohmi, onu siz bilmaysiz. Tohru kelib qalsa, shuni gunahi kechiralidi, degan hadis kegan. Biz onu intarkimayimiz. Lekin, basda min bir hadisini kertirdim, kim banlat namazini cemaat bilan oxsa, kun çuqtunca, 61:40 shumachitda oturgan cayadan kuzqalmasa, kun chukqanidan keyin, shunga chay zikir qilib, Allahni nima qilib otursa, keyin, kun chukqanidan keyin, Allah taqdir qilgan ka namaz oxsa, iki raketni, on raketni namaz oxsa, unga toluq umra wa hajinin sawabi beriladi, toluq umra hajini sawabi beriladi, toluq umra hajini sawabi berilad digan, paygamber eleyhis salam. Min, ektim ki, ixtilaf chikmay digan hadislardan, 62:09 wa thawabi isa taqdan hankatta bolgan, azirlik bolgan hadis, manan shu hadis, shunga amal qilin bradar, dedin. Lekin shu kishinimin, bram mertan masjiddi tapyanim yox, undan geyin. Shunki adamlar amal qiladigan dimadan, amallik bolgan narsadan qatishad. Shaytan ulanin apqashad. Lekin ixtilaflar çıqib, adi arada düşmanciliklar payda boladigan meselelerini, ulanin tillari bilan alqirad. 62:38 Şunu yaxşı bilişimiz gerek. Min bəzi bir misallar bilan tukhtatamiz. Ulamalar evvelgi, biz hazırgi zamanda boylayarkan məsələlərge tukhtadik, evvelgi zamanda hem ulamalarga sawal berilgen akan. Sə'alə rəculun shabi, həliyacuz zilil muhrim ayyahuq qa badanahu. Shabi rahimahullahdan bir kişi sorashgen akan. Muhrim degene öşe xaciga barganda ihram kimini kiyadi ya. Ihram kimide turgan adam ətir sürmaydi, saçini yulmaydi, baya sakallarini yulmaydi, məşin yoxşigan çarplari bar. 63:09 Turgan vaxtada deygan, qashinsa bolami deygana kalla. Qashinsa bolami desa, ha boladi qashinsa deybdi. Endi boladi deyganden ken bozda, uyaqiga ish hacat yok, qashinsa bolami deydi, boladi deydi. Lekin, mitlar huu ken deybdila, kancha mixtarda qashinsa bolabi deygana kalla. Endi kancha daya indi, kancha mixtarda qashinsa bolabi desala, aski, hatta suyagin, körün güncay qashina ordi deydi. Endi nima deydi, nima deydi cavab dersin endi? Biz, qaybasi yok meseleler sorashan. 63:39 faydasi yox məsələləni sora shabib. Ikinci, Ameş rahimahullahtan, əsar rəculun shabi, Ameş rahimahullahi tadiki, bir kişi shabini aldıga kildirə. Şunda etkenekənlər ki, mə ismi imrati iblis deygenekənlər? Iblisnin ayalını ismi nimədir deygenlər? Şunda nimədir cavab verəz? Ayalını ismi nimədir? Bunu dinimiz geyen faydasi yox, ahiratimiz geyen faydasi yox, dünyayımız geyen faydasi yox. Fakat şu yerdə, 64:09 Bir adam hazı şunla iqiminizden çıqıttırıb, mağmurcan iblisini, ayağlanın ismini ma dır detdırıb, dər uçurub baya iki dedan soval diraqta. Şunla bu kişi aytkanakanlar ki, men bu toyda qatnaşmayanman detdiraq. Ayağlanın ismini bilmayman diganakanlar. Niman diraq cavab diraq denir? Saydas yox, narisallar haqqda adamlar sorashar. Yana bir kişi, abu Hanifani aldilargi keldilar. Keldilarda etki, iza naza'atu siyabi, wa dekaltu nahr iqtasal, aqtasil diganlar. 64:39 qimimni yechib koydum, qeym dengizge çuxdum, dengizge çuxub yugun yatman degan ekanlar, yuzimni qibla ge karataman mi, qibla ge karatman mi, bashka ge karataman mi deganlar da, Abu Hanifa etsid ki, yuzingizni qimingizge karatisturin, brav ugollab getmasin deganlar. Shunday jawab vergan, bashka nima zeydi, yuzingizni qimingizge karatisturin, brav ugollab getmasin deganlar. Mene shundagi adamlar adir aysik pulgilik doluyakti, lekin ularinin özini zamanida, 65:07 şunu bir məsələdir, gelib alımlardan soraşqandir. Hadirikinda, gelib sorayatqan adamlar niyam, savallardan uyalib getiz. Biz vaxt bulgənligi üçün, məu'idge bina'an, dəgungi dərisimizni toqdatamiz. İnşallah, keyngi dəristi, Allah'nin izni, və tawfiqi bilan, bu adab toğrusu dəgi, birinci dərislikte qadam koyamiz. U dərislik, Allah bilan bulgan adabda toqdaymiz. Və keyngi dərisimiz, 65:38 Subhanaka Allahumma wa bihamdik. Astaghfirullah wa atubu ilayk. Allahumma taqabbal minna innaka anta as-samiyun alim. Wa tuf alayna ya maulana innaka anta at-tawab al-raheem.