Otomatik metin. Hatalar içerebilir; kelimelerin doğrusu için kayda başvurun.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillah. Vassalatu wassalamu ala rasulillah. Amma ba'ab. Muhtaram. Cemaat. Hurmati. Wa taqallar. Oka oka. Opa shingallar. Assalamu alaikum. Wa rahmatullahi wa barakatuh. Allah ka hamdu salam. Rasulullah ka salatu da'ablan. Mubarak. Cuma'an ya'mudagi suhmatinizla başlayiniz. Bugun sizlarga. Kalam-ı şeriften. 0:30 Allah ta'ala manashqu kunimizga ta'alluqli bugan ahkaunlarini bayan etken sura, cuma'in surasini Allah nasib etkenike manaları va bundan chikhidiyon khulaselari, pandu ugitlar, densilarni boxabar etish, ozimizan bundan manfaatlar bulish, faydananishini niyatxillik. Allah ta'ala ozu muvafag eylesin. Bu sura, 1:02 Madinada nazil bagan suralardan. Makka suralara ozdariz khawarlariz bar iman, itqad, tawheed, masalasi qe kopraq ahamiyat birgan gusa. Madinada nazil bagan suralara. Suralar, shu iman, itqadli insanlar nima isqlislar kiya iligi haqda kopraq ahamiyat birgan. Musulmanlik akkamlariga, din, shariat, qanun, qaidalariga. 1:31 ahimiyyat vera digan mavzular, na shu Madinada nazil buran suralardan papamizsin. Cuma bu muslimallar zimbalardagi farz, Allah sublan bizga buyurgan, bizga ustimizdagi Allahin haqqa, bunu inkar etisga hechkinmin haqqa yok. Bu cumanin farzligi, Quran ayatlari bilan, 1:59 Rasulullah hadislari bulan, wa butun ijma'a ummat bulan sabut bugan. Qur'an-u sunnat-ni manasini tushunasilar, ijma'a digani butun musulman, alami, ahli, ulemalari, hammalarini shikirlari bir jayda bugan. Masala ijma'a bulan. Jum'a anashundi masalalardan. Bunu inkar itish, unga qarshi chqish, bu farzni inkar itish. 2:28 Allah ka qarş çıxşı buladi, na'undu billah. Bu dimak zimmamızdaki vacib, vazifamız iken, bunun qaidelerden yaxshi xamardar buluşumuz zarur. Allah ta'la bu surada marhamat itadaki, a'undu billahi minash shaytani r-racim. Bismillahi r-Rahmani r-Rahim. 2:53 يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّبَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ 4:28 umuman mawujudat ham-ma-ham-masih insaadan tartib jemadat qeche jan-su, jan-li narsilar. Umuman Allah yaradkan mawujudat maqluqatmini ham-masih uluq parvardigarga, tasbih, hamdu salah, ayet-i shiniq, Allah shidda ma'alumat bergin. Yit-ti qavat asmanu, yit-ti qavat 5:00 yirlar dan mawcik bulgan mersalarin hammasi, butun alamning padi shahi, hakiki padi shahi, mukaddas zat, barcha ayib nuksanlar dan pakizi bulgan mukaddas zat, al-Quddus, al-Aziz, dushmanlar dan intiqan, qasas uch aladigan ghalif zat, al-Hakin, hamma ishlar hikmatli, 5:31 ma'anali, jüdayam yaxshi bixi bxta hikmatlik ishlarini sahil bugan zat Allah Ta'ala ga tasbih eytadilar, deydi. Yani alamda hechbir narsayux ki, ya tav'an, ya ki karhan, yani ya oz istiyarlar bilan, raqbat bilan, xaxsh bilan xahlab, ya ki bu meseb ozları bilmagan halda, majbur langan halda, 6:02 Allah ularini tabiatiki shundi maslaq, cailab qoygan halda cansiz nasalar ham uzlarini yollari bulan, Allah ulariga maslaq, khaslaq qoygan tarika bulan, Allahini uloqlab turadikin. Hammasi Allahini tasbih bulan, hamdi sana bulan uloqlaydi. Lakin insan ularini tirlini tushunmaydi, adamizat ularini Allahi qanday tasbih ecitkanidan bi xabar. 6:33 Аллаху оу шунде зад ки, huwa alladhi ba'asa fil ummiyyina rasulam minhum, huw Allah aami bi sawad adamlarınin iclaredan, ulardan bolgan bir ilçini guvardi, ki huw Allahni ayatlarina ularga tilawat qilib biradigan, va ularni pakli digan kufur, shirik, nifaq, 7:06 maasiyyat iflaslikladan ularini pakli digan, ularga Allahnin kitabini orgata digan, sunnatini, hikmatini talim bira digan zat payqambarini, usha ummi adamlarini icladan cikardi, ularga payqambar qilbi bardi. Ummiler diganda murad tafsirlarda itadilar, bular arablar idilar. Ummi, Ami, Bisawat, 7:39 ququ yazugunu bil midiyan xalq. Sababim, arablarda, ushe faytida, Qur'an nazil bol edikan faytida kitab yogdu. Ular ahli kitab imasdilar. Nasaralar va yahudlarda isa kitablar bardilar. Iclarda alimlari bardi. Arablarda isa avval otelari, babalari, Hadrati Ibrahim, peygambar zamanlarda, lardiyam haqdin bugan. 8:06 Laqin u kishidan kiynise, yuqatib ular musliklarga aynanib qetishgan. Kiynchalik Hz. Musa yu Isa fayganbarlarna Allah yubardi, Tauratu incillerini yubardi, laqin da Rasulullah zamanlarga kilib, ulari ham yuqalib bitgan, ozgayatirib yubarishgan indilar. Allah ta'alani bu bir marhamatu buldi ki, ularga yanak qaytadan Allahni vahiyi kile başladi. Bu, Hz. Ibrahim, 8:37 alaihissalamnin dualarini icabati edi didilar, mula mufassirlar. Cunki, hadrati Ibrahim alaihissalam, Allah ta'alaga doa qilgani kandilar, Ka'bani bina qiliyatkan payitlarida, hadrati Ismail oğullar bilan, Ka'bani quriyatkan payitlarida, Allahdan doa qilb sorgani kandilar, ki, Allah, minin zuryatlarimni icidan, farzanlarimni icidan, bir peygambaru gibargin. 9:05 ularga kitabu sunnatini urgatadigan, seni ayatlarini yu hikmatlarini talim biradigan, bir zuriyatini yubargindi qilgan dualari, qala shu ahira akibatta amalga ashud, arablarin iclaladan Allah bir peygambarini cikazdi. Wa in kanun min qablu lafi dalalin mubin, agar shandi ki ular aldin bu din islam kemestan aldin, açudan açuq zalalatta bugan boysalar ham, 9:37 Аллах бұларга, манашын, дыи, бір мархаватни расп итті. Wa aqarina minhum lamma yalhaqu bihim. Wa ulardan qeyin keladigan, hali ularga yetishmagan, hali dunyaga kelmagan, tughulmaganlar, basqa insallargahan, Аллаh, manashu, Mu'ammad alaihi salamni taygambar qulubi barzi. Wa aqarina minhumdan murad, bular ajamlar ikan. 10:05 Umiyyinlardan murad arablar idilar, axarina bashqalar diganlar isa arablardan basqa xaglar, farslaru, rumniglaru, basqa turklaru ham hamamiz, demak anishu axarina minhum yikramiz. Hal ular yetik gelmadilar, hal tughulmaganlar, lakin ularga ham manashizat, shu uluq marhamatini, Allahnin nimatini alib geldilar. 10:31 Hazrat-ı Peygamber aleyhis salam aldılar da oturganlar da şu ayat-ı haqda surashgan yakan sahabalar. Bilal, kimlar wa aqarina minhum lamma yalhaqu bihim hali dünyagi kilmagan, hali bu Peygamber sahabalarga qoşilmaganlar, deyib Allah Kur'an davlarını aldindan zikir etdi. Bilal, kimlar, deyib surashgan da Rasulullahın yanları da Salman Farsi digan bir sahabi oturgan edilar bu. Kişi asli Fars mamlakatadan bulub, binlatlar Fars, 11:00 lakin xaq yorun izlab, paygamban a.s. huzurlarga tapib, yash yigitlik payitlarida, yura qinalib mashagqatlar bilan Rasulullahna tapib iman kitirgan izlar, yanlarida otirganlarida Rasulullah shukshini yergalarga kollarini koyib, etdilar ki, shunda bir payitlar boladi ki, kelecayda agar iman surayya yuldizda asmanda bolsa, ham manashulardan chikadigan adamlar, 11:28 uşa surayyadan, asmandagi yulduzladan basayan, imanini ala digan, alib tusha digan adamlar, shulardan chikat edib, isharaki gareganlar. Dal haqiqat, ki ingi zamanda islamini ravajigir, ravaj koshgan, musulmanlini mustafikanlagan kob alimlar, bu diyarlardan, farsu, turk memlakatlaridan, bizim memlakatlarimizdan chikanligiga, bu aldindan demak. 11:55 wa nashuu aakharina minhum ayati bilanham, wa peygambaramizda ushe hadislari bilanham ishara edi. Wa huwa la azizu l-hakim, Allah Ta'ala izzat sahibi, aziz, ghalib bugan zat, unin hukma hammasi otadigan, Allahin qanunlari amal qaladigan zat, ta qiyamat qecha, wa u hikmatlar sahibi, yani Allahin qigan ishi, hamasi hikmatli, hamasi togri, 12:25 adamlani koziga unchilar tushunilmese yan, bilinmese han, bervur ahir akibatta, Allahni etkani tohru bolib chikhadi. Allahni etkani yolu davam etibiradi. Adam zat niki isa fayda bolib, yog bolib, aldin tohruga uxshab koringen busiyan, unin duqqopsasi bilan tohruga uxshab turgen busiyan, lakin na tohrligi, na haqligi bilinib qalibiradi. Yalgiz Allah ta'la isa, al-hakim digan zat. Hakim ismi sifati var ki, 12:54 uning ishi faqatkinna hikmatli toğur bugan zat. Bundan kin, Allah Ta'ala ozi kitab birgan aldindan ularga taygambar yuvargan qaumlarini qilgan qilmishlarini tariflab, misal tariqasti yahudilarini kitirgan. Masalul ladina hummilu tawraata summa lam yasmiluha ka masalil himari yasmilu asfara. 13:21 Ularga Taurat berilgan, Tauratka amal qilish, ularinin zimmalarga yuklatilgan, lakin bunga aman qilmagan qavminin misali, ustlarga agir-agir kitaplarini, qatta ulkan kitaplarini yuklab qoygan, yuklab qoygan, ishakka oxshidi, ishaklarga oxshidi, didi. Bi isa masalun qavmin ladina kaddabu bi ayatillah, Allahnin ayatlarga inkar itib, yalagangi çikargan, 13:51 qaumnin misali, qan diyam yaman misali, qan diyam xunuk, olar qan diyam bir xunuk mahlukka o shidilar, diydi. O, xudani eytikanini qabul qalib, Allahini tanib, bilib durib, ungu emal qilmagan adamnin hali, hayvanin halidan ham battar. O, isyakdan ham yaramaz adam ikenligini, shiyaridan bilisib oladi. 14:18 Baxqa bra ayatda, ulaika kal ana'ami bal hun adal digan, ular hayvanga uxshidilar, hayvanlaran battarlar, hayvandan aham adaşgan rağlar. Digdi, çünki hayvanda faham yok, farasat yok, akli yok. Işegda akli yok. Sünsün, u üstüki yuklak koylayan kitabmı, tavşmı, unga farkı yok. Birilere sınıf getidiyan, busayan, izilip, qinalip. 14:49 qotarib qiti uradi. Xu, mangi faydasi barmi, yogmi, dinaydi. Dina ucini alib baraman, qayaqqali barikamman, naga manbini qotar shimkerek, dinaydi. Çünki unda aqli yok. Çünki unda ayibdar degil miydi? Eşek deyib qoyladi. Ya ki, ha, mal deyib degiladi. Kochen tosturgan bosta mal, ya ki, eşek, undan hisi qob kalam idi. Uzu yonun torlab qiti uradi. Eşek u, mal u, unik aqli yok. Çünki unda ayib yok. 15:20 Daqin insan, Allah unga aqil verdi, fa hun farasat verdi, yanib unga ustiga kitab han verdi. Mani bilmagenini bilualgin, okuvagindi kitab verdi, su kitabini okub tushungindi buda aqil verdi, yanib farasat han verdi. Farasatini, aqilini kitabga isilatmedi, ilimga isilatmedi, qarimga isilatdi, pulga isilatdi, ticaratga isilatdi. 15:44 ziyafatka isilatdi, qarunga isilatdi, nafsda isilatdi. Çünçün bunda adabni misali eşekdenen yaman diydilar. Çünki eşekde akil yok. Bunda akil bar. Eşekde kitab yok. Bunda kitab bar. Eşek heç nerti yemez. Bu eşekdenen battar digan hukum meşhiddan çıxqolar iken. Allah ta'la utkan qavmlargan çündey ularga marhamat qigan bu seyyub. Amma 16:12 Unun qadrga yetmaganlarini misali, ustoga kitab yukilangan eshekilar didi. Wallahu la yahdil qawmal zalimin. Allah ta'la zalim qawmlarini hidayat qamiydi. Doğru yölde başlamiydi. Yani, oz caniga ozu zulum qigan, nafsiga zulum qigan adamlar, akili bole turub, oziga ozu zulum qiganlarini, inni xuda kelib qolunan uşaq, sudrab ap çıxsınmı biyokka? Hayvanini şunaya qirladi. Adam demez. 16:41 çünki hayvannin akli qoli da boladi ya boyli da boladi. Hayvan nartobiyali qirib qitkan bursa, boyli daki akildan tartib apchiqas. Akil digani, bogish digani, tugin digani. Unin tugini boyli da, çünki unu tartib apchiqiladi. Amma adamnin akli, qolbiyan uxab tartilmigdi. Akil ozdan oz istirigan bir nimat. Ulog bir nimat ki, bunu xudadan baska adam unga hechkim... 17:08 nima ikanligi mawhiyatgi yetunidi akilini. Shundi qimmatini nimatini Allah insani birdi. Usha akil bilan u toru yuli kirsak kirdi, bu masam, bu masam u hayvan yemes ku sudrib, malayikalar kilib orqasiga aldiga, urib-urib, kaltagilab-kaltagilab, un toru yulgi sudrib abdirsaha. U mal bosa, u eshek bosa, un urib-urib kaltagilab, toru yulgi abdistirilada. Shun-shun. Wallahu, 17:38 La yahdil qawmal-zalimin, Allah zalimlarine başlamiydi indi, hidayatgiye, toruyolga. Unga akil birdi, kitab birdi, Qur'an birdi, sunnat birdi, undan aldingilarga ha muqaddasi kitab birdi, shungi yulmase voldi. Yulmagan bosa Allah ta'ala ular oz caniga zulum qiyanlarine Allah başlamiydi toruyolga. Bu faqat yahudilarga gina ta'aluhli bolu gina ciklani qamiydi. 18:07 ularin uzgiga nabuhisa allah bun bizga naga yana tilawat qildir yabdi silargi yam ta'luhli bolib qoladi agar silar ham shundi ular niyollardan davam etsilar digan mana var shuu manada imam ahmad rahmatullahi aleyhitan bugan bir hadisni kitiradilar rasullahi sallallahu aleyhi wasallam ay sildar ki man takallamma yawmal jumuati wal imamu yakhtubu fahuwa ka masalil ximari 18:38 kimki juma'a kunida imam xutbaq turgan paytada yani xutba digana mau'iza digana, amru maruf digana, vaaz nasihat digana, xutbadan maksad shu odu? kimki imam xutba qalib, yani vaaz turgan paytada gafrsa, onim misali usdiga kitab yukilangan ishakka u shaydi. 19:08 diydilar. Va yanada turgan adam, hey cin bugan disa, cin bugan digan adam qiyam, cin'a yuq, diydilar. Yani uzu, isni buzdi, yanada qiyam adam bech varayam, onu tuzatamandib, uyan buzildi. Dima qolansa, fakat yahudlar qeygin imas, nam qeygin musulman bolib, na ilim bar, na fahmi farasat bar, na khulqi adab bar, na akhlaq digandi, hamasdan, 19:39 mahrum bol qogan adamlarga yambo ta'aluxli boli uradi. Masjidi ki isa ibadat qil sayo, aga indiyana, qi ibadatlar unga tasr qimiyat ki yambo isa, undabur tartib, undabur fahm, farasat, akhlaq boqosa, dimak bo hadiski qaraganda ularan, usluge kitab yukilangan, ye shakki uxshab qolarikan. Chunki masjidda Allahnin kitabdan, tayganbar sozu dan, soz ayitiladi, chunki qlaqso bagan adam, xuddi yusi yahudlarga uxshab. 20:09 üstdigi yukilangan, kitab yukilangan, bolib bi farasat adamgi aylani qalarigan. Allah asrasan. Shundankigin Allah ta'ala paygamlarimizgi aytadi ki, lorga siz aytin qiqani, Qul ya ayyuhal ladina hadu, in za'antum annakum awliya'u lillahi min dunin nasi, fa temannawul mawta in kuntum sadiqin. Ey yahudlar, 20:40 yakin hadu-nu tafsir-tabarida tabu-dib mana birtdilar. Yani, bolda tabba qildik-dib, toru yolgi otdik-dib daba qiladkanlar. Ozlar toru yoldamiz-dib daba qiladlar, ular. Lakin Rasulullahka imka qiladlar. Qabul qimi idilar bu din-ni, haq din-ni. Wa ular eddilar ki, ozlarini biz Allahin en yakin dostlarimiz, Allahin en yakish görgen millati bizimiz, didilar. 21:09 başqa millatlar hamas bizgi qul bolishi kirak, biz aqshiyak, biz ali irqimiz, deydilar. Allah bizni yakhish qoradi, shun-shun qiyamat diyan bizni cezala midi, Allah bizni doyzaqka sal midi, başqa haqlar hamasi doyzaqka tushadi. Biz cenneti kiramiz, cennet biz uchun yaraligam, deydilar. Ularga etin ki, deyidi Allah Ta'ala, agar sizlar fakikatan ham, ushe uzlariniz guman qilgallarizca, Allahnin en yakin dostlari boradigan bu seylaru, başqa adamlar yaqda qalib. 21:38 silar Allah ki yaqin, Allah nin dostlar bolegan bo seylar, unda qob arzu qilinlar qi olimni. Çünki olim bilan Allah ki yetiladi. Olmazdan tulub cennet ki kirmidi insan. Olub, vafat etadi, kegin acrim bolub cennet ki barad. Agar silar haqiqatanan gaflar izras boysa, olimni arzu qilinlar, ozilar qi olim tilinlar qi, dua qilinlar qi Allahdan, bizni oldirgin tezraq, bizni cennet ki kirgizgin dib korinlar qi. 22:06 shunakadib ayzin, agar rast koy bolsalariniz, wala yatamannownahu abadan, udar abadil abad, hecham bunu arzu qilmaydilar, bima qaddamat aydihim, uzlari qullari bulan, qilip koygan qilmishlarib sayli, shunki nima isqigallani bilis hadi yaxshi, shunshun hecham bu sozn ayitmaydilar, olimni hecham arzu qilmaydilar, vallahu alimun bil zalimin, allahu zalimlarini jida yaxshi bil gochi zat, 22:37 Allah biladir bu ishni ilar hicam qilmidilar. Bu barinchi qalda bundan bu ayatlardan çıxadigan tafsirlarda ayatilgan ma'na. Undan ta çıxarda, yani mana şu tabariyini verigan ma'nalar yikan, ibn-i kasirini tafsirlarda isa, ayatitlar ki, bundan yanisinde bir ma'nalar xan çıxadi ki, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga xilaf, 23:09 olub u kuxiga dushman buganlar, ular yaxs bilardilar bu yollini meykeldigini, haq yol, haq dinikenlini bilardilar. Aldindani xabar berilgandi ularin kitablari da, hatta arablarin oziyini bilardi. Muxrik bugan kafirlari ahmi seyidib turardi. Muhammad aleyhis salam bi korga peygambarlik apkema dilar, bu kuxi bi korgan bi korga mashagqat, qincilik chekib islamini, imani, davat, qilishari, vecizi manis digini seyidib turushardi. Zalkin, 23:40 tulli xil bahanalarini qilib ulaxmasti, shaytanlari yol qoymasti, nafslarga qilbib qalishgan idi, shaytanlari ularini boynigan minib agan idi. Agar xob shunday boli digan bose, kililer, bomasan, bir doa qili şeylik, ki, Allah ta'ala ushe kim zalalatdi bolse, kim naturu yolda kititgan bose, xuda unga bala yubarsin, olum yubarsin unga dib, doa qili şeyin. 24:09 Shunar sani Allah ta'la ularga buyurgan ikan. Ya ular asla bunga yurmeyidilar, bu yolga yurmeyidilar. Chungi ular qorkadilar. Yahudlarga ham, Nasaralarga ham shundi soz bugan ikan. Ular Muhammad Yalaganchi. Bu uzu chun kliyabdi. Yani ateistlarni, kafir, dinisizlarni sozga oxsiyan gaflarni ularam aytishgan. Muhammad uzu pasha bovamaxsi, uzu mal dunya toplamaxsi, uzu tokup chikargan bunar sani. 24:41 yalqan ayiti atibdib, mushriklar, arab mushriklara, nasaralar, yahudilar, rasullaha ki kob aziyat itkazdilar. Shundan Allah Ta'ala dan korsatma keldi ki bu mesam, un gayam ayitin, belar gayam ayitin, anum mushrik arablarga ham ayitin bayli, hamalari keristin. Allah da Allah da korbi yigilip keristin da, kegin ulayan qorna açsin, sizam qorizda açin. Allah Ta'ala qib birgaylaşib doa qoynlar. Doa qoynlar ki, ey Khuda, 25:11 ortamizin ozin bir acig aydin qirib bergin, qayisi birimiz yalganci qorsak, u shange xudaya bala yubargin, olum yubargin, afat yubargin, deb, doa qininler, deb, Allah qorsatma verdi, lakin birilarinin bir rantisi, yurem yutib, qelalgan yok, chinki birilarinin ozi yaxsi bilardi, ozini yoli natorina, haq, shaytan, nafsi yoli ekalligini yaxsi bil shardi, fakat yalgan ilardaydi, yalgandan Rasulullah, 25:40 sallallahu aleyhi wa sallam, ushunca suzlarini itardilar. Demek, masala aydin, ular, hiz qachan bu yulga yura almidilar. Imam Ahmad rivayat qilgan hadislarda kentiriladi ki, Abu Cahal, la'anahu Allah, muslimallarini in yaman, yaman dushmanlarida, nasrullah ki, qoop yamanli qigan, bir baddaq kafir. Ayitkan iken ki, agar man, indi shu Muhammadni, 26:09 ka'biga barib ibadat qayatkan korsam, yana bir marta qorsam, barib shun deyib boyniga ayaqimi trab, boynini basit yenchib tashi iman su ayaqimi bilan, dib etkan iken. Bu Rasulullah sallallahu alaihi wasallam etdilar ki, agar u shun daqiladigan busa, qani qilisin qi, la u fa'la la akadad hul malaiketu aya'nan. Agar ular, 26:37 agar u shunday qiladigan bosa, shunday habarin kuzda malaikalar kilib unu halak qilishada. Kubba kunduzu shunday, Allah Ta'ala unga shunday kursatada, shunday qilsin, qoldan kiyesa qana, shunday qilsin ci, Allahnin farishtalar unu qalishada. U shuanda, unu halak qilishada didilar. Walawanna l-Yahud, tamannawul mawta lamatu wara'awu maqa'idahum minan nar. Yanayitlar ki, agar Yahudlarham, 27:07 ulimni bir soraganlardaydi. Anashu Rasullalani itkladayga qarab durub. Ular ulyam bulardilar, ushe zahat. Allah ularini uldirardi. Wa dozakdagi joylarini Allah ulargi korsatardi. Walaw xarajal lazina yubahiluna Rasulallahi sallallahu alaihi wa sallam la raja'u la yajiduna ahlan wala malan. Agar ushe Rasullalani sudulargi kirib, birgalashib, kirishib, kullarini doaga ochkandaydi, 27:38 yaani bala chakalarimizga olum yubargin dib doa qolib, mal dunya o bala chakalarimiz yok qolib yubargin, kim agar na haq bossa digan sozun ayitkanlardaydi, barganlarday, na bala chaka qolardi, na mal dunya qolardi, dib Rasulullah ayitdilar. Yaani, ushan digi, haq yol ikanligini, momun adam, musulman adam ozi biladi, ishanadi. Amma kafirlaran, uçriklaran, ozlarini, yollarini, na haq ikanligini sezi bilib duradilar. 28:07 Amma ulardagi nafs shaytanin zorligi, ularini shuna haq narsiga kopirtiradi, zoraytiradi, va dunyani shunday masligiga berilib, mayishatiga, puliga, dunyosiga mas bolib, kedi uradilar, ulimga karab, halakatga karab, kedi uradilar. Allah ta'la bu ayatlardan keyin, yana ayatdaki etkoyin ularga, ular olimdan qorkadilar, ular qachidigan olim, 28:37 albatta yetadi, ularini bir gün tutadi, olumga ular bir gün robora boladilar, ki nisa, xaybu ashkaran arsalarini, makfi ashkaran arsalarini bilu qi, Allah ta'la huzurga qaytariladilar, qilgan qilmishlarini, Allah xabarini, natijasini ularga korsetadi, cezasini biradi. Ki nisa, momul musulmanlariga nida, bolaya tutki, ey iman kitirgan kishilar, agar, 29:07 Cuma konuda namazga azan aytilsa, namazga chakralinsa, sizlar Allah Ta'alanin zikiriga shashilib, derhal başqa hamma islarinizini koyub, aldi-satti, bayi islarizini, ticaratlarizini ornidi toqdatib, Allah Ta'alanin ibadatini qilishka harakat qilinlar, Allahin ibadatiki qarab kilinlar, yurinlar. Mala shu is, sizlar agar bilisalariniz, shu is yakshira aksilarga, dunyavi islarinizden. 29:36 Ya ayyuha alladhina amanu iza nudiya lissalati min yawmi ljumu'ati fas'a'u ila dhikri Allahi wadharu lbay'u dhalikum khayrul lakum in kuntum ta'lamoon fa'iza qudyati lsalatu fantashiru fil ardi 30:07 Wabtagu min fadlillahi, wadhkurullaha kasiran la'allakum tuslihun. Demek, cum'a azana ayitilgenden kin, Allah'nin ibadatiga shashilinlar. Namaz okup bolingenden kin isa, yeryüzüde tarqalinlar. Wa Allah'nin fazlu karamedan marhamatlaradan talab kulinlar. Allah'nin fazlu marhamatlaradan izlinlar. Rizqu nasibalarin izni. Wa Allah ta'ala nukub. 30:39 yad qilindar, zikir qilindar, shayad ki, najat tafsalariniz. Chubulan, cum'a namazı musulmalarga farz boldi. Cum'a digani bu, cemaatdan alin ganikan, cam bolishib, kobcilik muamil musulmalar, islam ahli yigilib, ibadat qiladlar. Har haftada bir mersi yigilib, katta cami masjidlarda. Allah ta'ala manashi cum'a konida, xalayqni, insallarini, 31:13 yaratkan ekan. Alamni altı kunda yaratkan bolsa, ahirda altıncı kunda adan zat yaraldi. Yani atamız Hazreti Adan dünyaya kildiler şu cuma kunda. Cuma kunda cennetki kirtildiler. Cuma kunda cennetten çıkarıldiler. Qiyamat han şu cuma kunda sadr boladikan. Cuma kunda bir saat var. Şu saatta insanın duası doğru gelip qalsa. 31:42 Allah Ta'la uşa sore ganiyni biradi, digan hadislar sabit buldi. Bu Cuma musulmanlar uchun xursanlik ayyami, ular man shukunda kup zikir, ibadat bulan mashkul bolib, Allah Ta'la qa yakinlik fasil qislari kirik. Hadislar da eyti dadi ki, aldin qotkan ummatlar, ham an uchunday bir kunni, ozlarachi bayram qilishardi, lakun ular, 32:11 Ushe Allah Ta'ala xahlagandik kunni tapmadilar. Yahudlar shanbani xiyar qildilar. Nasaralar isa yek shanbani. Allah Ta'ala musulmanlarga uzu talab cum'ana nasib etdi. Bu cum'a altinchi kun, haftani altinchi kuni. Alam shu yaralib mukammal bugan kun. In mukammallik, mukammal din bu musulmanlarga nasib boldi. Aldingi otkan, 32:44 kub kafir musriklarini Allah ozu basqi yollariga kirib geti vurislariga, Allah ozusundi qildi, ularini zalimiglari tukaydi. Amma musulmanlarini Allah ta'ala bu kunda ibadat qilislariga nasib yeddi. Biz dediler peygambar sallallahu alaihi wa sallam, xalqlarinin in aqrda dunyaga kildik, amma qiyamat kundi Allah ta'ala hukum acrimini birinci burut musulmanlar ortisida qiladi. 33:13 Undan kin cannatka balinchi bolibkira diganlar, musulmanlar boladlar. Ey iman kitirga odanlar, cumaga, namazga, azan ayitilsa, shashlinlar digani ahamiyat berinlar bu ibadatka. Bu addi bir yurish imas, fes'audan murad, balkin bütün vücudiler bilan, qalblariniz bilan, muhabbat bilan, khursan bolib, mana cumay ibadatı kildi. 33:43 Allah Ta'ala qa sığna digan qatta bir cema'at bulan luğ bir nimat biz qadi qursan bolib kininlar cum'aga. Bu cum'a azani diganda asasan imam khutbaga çipib oturgan nankin ayitla digan azan irada qilniyat kanikan. Biz hadir cum'a ibadatlarda ikitadan azan ayitamiz. Taygambarimiz sallallahu alaihi wa sallam payitlarda faqat kina 34:12 bir mertadan azan edilgan iken. Şu khutba baxlanisdan aldin, ma'ruza, yani khutba digani hal etdik, ma'ruza vaaz nasihat. Uchandan aldin azan etdilardi, ki yin Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam ordilardan turub, ikita khutba okurdilar, ikita khutbada vaaz nasihatlar hammasi bulardi. Ki yin Hadrati Usman radiyallahu anhu zamanlarga kelib, yana bir azan qoshildi. 34:41 Hadrat Abubakr Siddiq dawrlarida, Hadrat Umar zamanlarida ham, çub bir azam bilan namaz uqilgan idi. Hadrat Osman, radiyallahu anhu, xalifa buganlardan ki, musulmanlar nisanlari kupaydi, islam alami kingaydi, adamlar kupayib kitkandan ki, tertib bosin uchun aldiradan ilan bosin uchun, madinadagi en bir balant imaratni tipasiga çixit. 35:10 aldırrağdan azan etdirisine Hazreti Uthman cari qaldilar. Shundan ki, bu, butun musulmalarga hamaga qavl, bu ham icmaq boldi. Yani musulman ulamaları hamalara bunga kir istilar. Hichkin bunarsan inkar qigan yok. Buyan Rasulullah sallallahu alaihi wasallam zamanlarda bulmasa da, lakin menin sunnatimga amal qilinlar, mandan ki, qigan xalifaların yan sunnatini mahkam ushanlar diganlar. 35:40 Shunqun shu tuğur xalifa ularan Khulafayur Rashidin dib tarif laladi, haq yulda bugan tuğur yulga hidayet qilingan xalifalar ularan qilgan ista raham sunnat boladi. Shundan bugada azan, bana shu iki ta azan bolib qigin. Shu azan itilgan vaxtida dimak namazga shashilinlar digandan muraq shashilib xalqib gelismaz. Aldindan shundar isa qi tarigarlik qilib insal uzun ungun abdurishib qireg. 36:13 Ikan, namaz vakti yakillashi qagan payitdi shashilib, ayağını qolga agan deyib, xavli qub gelish, bu demak namazgi bi parvanik alamatlardan biri ikan. Namaz uxu mahcubi qagan adam aldindan harekatini qilsin, shashif qamasin, yuburgulamasin, namaz uxu yetgan adamlarga, tashvish ularga xalaks vermasin uchun, ozini basib, yetgan caydan istiraq qilsin. Abada yetami qagan bulsa namazini rakatlarini keyin. 36:42 yedgazib qoysin, bazibir adam ozi kech qoladi, nime bilandir mashgul, qandaydibdur pirli sanay bilatgan, ya tijarati bilan, ya ki avqati bilan mashgul boladdi, egin namaz baslin qogamda hawliqib yubiradi. Egin, hamad namaz uqitgan adamlarini xayalini buzib, gupur-gupur qolib, pallarini taqilatib, kiladida namazini hawliqib basliyidi. Bu narsani Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam qaytar gerdilar. 37:09 Yetmadizmi, edin shashilmayn, otikani otibketi vurdi. Ocizdan korin, yalgi ociz razi bolin, yetimaganini kin, yetkazib koyovrasiz. Asti, astali blan kilin namazga. Vas'aw, edin shashilin, degenden murad, unakani shashkala bolib, hawliqib, hamme onu topolan qalib kilin. Asti, asti yurib kilin. Lakin, beti, vas'aw ila zikri illahi, Allahnin zikiriga, budun vucudiz, qalbiz blan, berlib, khursan bolib, shun arsaniqda, 37:39 nasib itkaniqa shkuranalar itib aldiradan tergerligizni korib kelin diganlari ikan. Imam Bukhari va Muslim rivayetlarida, cum'a kese, kimga cum'a nasib bose, ghusu qilsin, yuginib kesin diganlari ikan Peyamber Aleyhis-Salam. Harbi musulmani zimbasi da haqq, haftada bir maratba chomiliş, yuginiş, basini yu, cesedlarni yuviş, didilar Imam Muslim rivayetlada. Imam Ahmad rivayetlarida isa, 38:10 kim ki jum'a kundi ghusul qilsa, irti kundi kilsa, kelib masjidda aldura otursa, yana keliyatkan payzida, ozga xushboy narsilardan surub, agar ozda bolmasa, ailastan qaz alib busayan, ozunu xushboy qilib kilsa, en yaxshi chirali kimlarini keyib, masjidi kilsa, mbravga azar bermasa, unu urub, bunu turutub, unga bakarib sokub, undagmas. Astansi, ahustan evlan kilsa, 38:38 qayrda bozhcay bozhsa, ushiqta otursa, ilaji bozhsa aldiraq birinqsi safga alib yakirraq mihrabga, imamga yakirraq cayga oturuq ibadatin asayisda mamayli khatur sabir bardaj bilan, Allahka shukur analar bilan adaqilsa bu adam bu cuma bilan, u cuma ortasidagi gunahlari kechiriladi, digana gelilar. 39:05 ibadatki kigan adanlarini xalatlari, korunislari, salghalat raq buganligliya ishara qilib, etkin ikanlar ki, aslar, shu jum'a uchun, ibadat uchun, bir ikita qim satub asiyilar bomiyidimi? Agar imkaniyatiyle borsa, beymilal borsa, qimlarizni çirayli qilib, yaxsi jum'a uchun, alahu da bir kiyazigan qim qilib qoysalariniz, bomiyidimi digan ikanlar? Demak bu cemaat qatda yigin boladigan cayda, musulman adam kigan vaxta da uyaqbu ayaq qarab. 39:34 tazze, pakize bolib, kimlarini yakhchileb, tadalab, yengime, agar yengimez iski boladigan basi unaham, tazze, pakizelab gelishi, bu Rasulullah, sallallahu alaihi wasallam, sunnatlari Islam, azadalik, pakizelik dini. Bashqa adamlar, musulmanlarini korub, havas qilishi geri boladib. Bu bazı adamlar, hatta riyahan diyserken astaghfirullah, riyayemaz. Bazılar, diyelik, mashinesini yakhchi azade qilib yursa, kimlarini tazze qilib yursa, bunu riyabib qoladib. 40:04 dirkanlar, iyilarin tazilab qilayli qilib qoysa, azada qilib, uya buyaqni qilib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib qolib 40:31 qozu bur pakize, qirali, yaxshi, azada narsaga insana kodutsisa, bahri dili aciladi, insanda bura yaxshi qayfiyat yuqanadi. Iflas, xunuk, buzulgan narsalarga aga insana kodutsisa digan bosa, insana tabiyati bundi, xunuk narsalarini, iflas narsalarini insana tabiyati qotar midi? Allah insana shinde bur pakize qolub, pakize narsaya yidigan, tazda coyda yashidigan qolub, Allah yaratigan, o hayvanla qoda yaratigan, ahlatlar iciza yashidigan, uxana uzgaca. 41:00 Baxt, saadat, dibble diyan maxluqlar niyan xuda yaratkan. Insannin, musulmanin, Allah shundibir faqizat tabiatli qib yaratkan nankiyin, shu faqizat tabiatin saklaq qirak. Uyuni, xavli coylarini, kochilarini, uyabiyalarini qaraydi. Musulman adam, tabiati tazdiyasi, xaqlam adam bu isni qiladi. Usaq adamdi dimak, mingan maqinesiyan tazdi boladi, uyiyan tazdi boladi, kinahan tazdi boladi, uziyan tazdi faqizat boladi. Uyabiyal qi qaraygan, bu isi u riyabun idi. 41:29 Bu riyab oladi dedikan, bu shaytan boladi. Vasqasa qipturib, musulmani rasula qil maqsi shaytan. Unu yoldan ur maqsi boladi. Adam otora digan, maqsindani sal, riyab yalani tuzal ciskereg, qara ciskereg, isyilar yaxsi yafilmiy digan bolasi, yaxsi da yaxsi ciskereg. Qulaqan digi, tarsa qiçirgani, tor marti, bix marti, qars, qars, usizam, yafilmiydi bazibir isyilar. Ab bunu torlap, qoyish, bu riyab olidi. Bu yam azadalik tertibgi qiradi. Musulmani adami, addi isyam, baski isyam, isyam. 41:58 Tartiblik bolish kirek. Uyu ham, basqo caylari ham, shivalar asuli biyatgan bolsa, tokoli biyatgan bolsa, basqo bolsa, unu tuzadif koyish bu riyab olmeydi. O dunyaga berilib getish bolmeydi. Bu tazzalik, bu tartib, musulman adamni ishida, kichkina ishiyan tartibli bolsa, kin bilasiz bunu katta ishiyan huda xalasa, tartiblik bolada. Adbi, kichkina ishini ki, uddastan cixmadima tartib azadalika, adbi ishtari ayaqlamadima, e, undan umidesin uzu vurim. 42:27 qadda ishiyyan rasvasini çikarib qoy, shumukin. Aldin qiçkina addi ishlarini qirayli qilib yorin, qadda ishiyyan qirayli boladi cumradan. Demek, cum'a uluq ibadat bogandaykin, cum'aga qiganda, bu narsalarinin raayasini qirayli qeregaykin. Fa ida quziyatis salatu fan tashiru fil ardi wa butawu min fadlillah. Namaz uqub bolingandaykin, yirde tarqalinlar. Wa Allah ta'la nislarga ata qilgan hazilatlardan bahraman bolinglar. 42:55 Fanta shiro tarqaliynlar diganlarsa ruqsat iken. Bazilar esadilar bu buyruq deyishlaryan mumkin iken. Yani cumadan chikandaygi albati ishlas qerek, ishi davam ettirish qerek. Ya bu buyruq imaz, bu ruqsat izni iken. Yani bazilar sunu bahana qilib cuma kundi fakat ishlas qerek. Olaqa dam, ya ki basqanlar sana xayalga ketirmaylar. Digandilar sana shoddanam alib etib, basqa qalib talqan qilishar iken. Ruqsat. Cuma qeche esad. 43:23 Azam ayetilginye qadar dunyav ish aldi satti, xayr, azam ayetilgandayki aldi satti qilish haram bolarkin. Haram isni qilip, kin tapilgan pulan haram boladi. Usha rizik ham insanga batmidi, yukmidi. Allahin ibadat giygan vaxti ibadatini qilish qerek. Bu ayatlar, qidagi nababattig ayatlar, nazur bolatgan vaxti da, Madinada Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam jum'a uxuturganlarida, jum'ada uxutba itisturgan payitlarida, bir mahal Madinaga... 43:53 qoçni shahrdan, mamdakatladan bir karvan kelib qaldi, sauda karvanı keldi. Dihya digan bir adam hali musulman buğmagan ikan, u karvan bilan azuq avqat yaq alib keldi. Usha vaqtta, biraz qimmatçilik, biraz azuq avqat mahsunatları qimmatlab durgan payti ikan, unu don birası nağarası barakan, su karvan bilan nağarasan chalib gelarkan, don biranın avazını iskandan ki, hamma, 44:21 karavan kilidib, yugurgilib, barisharikin. Cuma'ga kiligan adamlardanam kog kiligilari, ozu vaqtda karavanin ovozini istib, shu otib kitib qamasin, bashkalar ap kitib, bizgi qami, yana qinalib qami inodib, orinladan sikin-sikin, bildir masinan soğrilib-soğrilib chigib, yuyaq qarab kitib qalidilar. Shunda Allah ta'ala, quyidag ayatlarini, shu Cuma surasinin aqridag ayatini nazi ittiki, a'lu billahi nash-shaytani r-rajim. 44:48 Wa ida ra'u tijaratan aw lahwanin faddu ilayha wa tarakuka qa'ima. Ular bir tijaratni korup qalista, yaqib bir lahvuni qalista, ali qidum barani awadini istib qalista, ushani qayru raziqin, Allah rizq beri uchilarini en yakhshiraqidir, dedi. Yani namaz, ibadat, oz baxda da bosin. Tijarat ham, tirekçilik ham boladi Qudakhanasana. Allah beradi. Allah beradi, yani yakhshi boladi. Bandasini ki, 45:17 Унча, яхши, бомида. Аллах уази, хамамызны хидаяты, хақир, ябашлай, уази, ки дынияу аградыги насиб etsin. Сусаник Аллаху мима, bihamdik. An shuhadu an la ilahi illa anta astaghfiruk wa atubu ilayk. Allahumma salli ala Muhammad wa alihi wa ashabihi ajmaqin.