Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 أعوذ بالله من الشيطان الرجيم بسم الله الرحمن الرحيم إِنَّ نَحَمْدَ لِلَّهِ نَحْمَدُهُ وَنَسْتَعِينُهُ وَنَسْتَغْفِرُهُ وَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شُرُورِ أَنفُسِنَا وَمِنْ سَيَّآتِ أَعْمَالِنَا مَنْ يَهْدِهِ اللَّهُ فَلَا مُضِلَّ لَهُ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَا هَارِيَ لَهُ وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَ� 0:30 As-salamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuhu. 1:02 Qur'an və hadistə kilgən gözəl xuluqlərgə dəlillərni eytəmiz digəni dik, ikgəndərsə vaqt gitməgənligi üxün şü cəyde toqtegəmiz. Və undan ki, bu adablərinin, islam adablərinin in awala birincisi Allah bilan bozgan adabga toqtelemiz digəmiz. Allah subh'anahu wa ta'ala Qur'an-ı Kerim'de 1:30 mü'minlərinin adablərini maqtadilər. Qovlərinin payğambəri bulmiş, qovlərinin başçısı, yetekçisi bulmuş Muhammed aleyhissalatu wassalamni, xuluqlərini maqtadir. Şunu üçün biz, mü'minlər bilişigimiz kerekti, biz, gözəl xuluqlərini, və gözəl adablərini, Yorupadan, örgənişigimiz keregemez. 2:03 bizdən isə ulər örgənə digən, əslidə ulər bizdən musulmanlərdən örgənişkən. Şunu üçün Allah Ta'ala Kur'an-ı Kerimdə, Peygamber ʿalayh salatu wa salamnı mahtagənlərdə, innaka la'alā khuluqin azim, siz, dedilər Peygamber ʿalayh salamnı, Allah Ta'ala, siz gözəl khuluq egeçsizdir, mahtadilər. Mahtasa, başqa ibadetləri bilən, sakavati bilən, 2:33 sabir-i bardashi bilan, zahid-ligi bilan, mahtasa arzugi dayi Muhammad aleyhissalam ibadat digan edi. Lekin Allah Ta'ala, in qiyamat kundan meyzanini hem tarazini agir basa digan amallardan biri, gozel huluq bolganligi uchun, Hayganbar aleyhissalatu wassalamini, siz gozel huluq egesisiz dedilar. Indi, bana bu hazırgi zamanimizda, 3:04 nusumallarini, və dini islamni, şəriyatini, üstüzən külü, ullarini təhalluf arkada qalganlar, din, isçalik, isçalik uqta məmmu min, diyaqganlar bilsin ki, ullar hərgiz hazırgi zamanəvi iləşib mədəni iləşməsin, bu Muhammad a.s. alıq gelgan mədəniyat, 3:34 wa xuluqqa harigiz yeh shalmaydi. Çünki Allah subhanehu ve ta'ala Muhammed aleyhis salamni gözel xuluqı bilen, mahteş bilen bir gelikte, wa raka'na laka zikrak, sizni zikringizni büyük kılık koydik, dediler. Sizni zikringizni büyük kıldik, dediler. Bügüngü künümüzdegi ekseriyet kişiler, özlerinin isimleri köçelerde, 4:06 bazarlarda və xalqni icida məshhur boləşini güda-güda arzu qılışat. Isimləri yüksək boləşini arzu qılat. Qulər çünçəlik arzu qılışməsin və köçələrgi özlərini, isimlərini qoyub xalqta tanitçilikiyə xaris boləşməsin, bulərinin isimləri özlərini, özləri icdən kitiçiligi bilən birgəliktə, 4:39 maqta u taqtalardin alqtashlana. Xalqnin arasida ularini birar qishi yaxshilik bilan ham islaq qoymaydi. Xalq bu yaqda tursun, uzni hanazanadagi farzandlari ham dadalari wakad etganidan keyin yaqdan cikarib ibarati. Lekim Muhammad alayhi salatu wa salamni zikrini Allah subhanahu wa ta'ala shunday biyukkildi ki, 5:09 hatta 5 vaxt namazda camii musulmanlar, maghribu, mashriqdagi, ve yeryuzdagi, kurrasizdagi berced musulmanlar, Allahumme solli ala Muhammet, wa ala ali Muhammet, ded zikir qilishadilar. Ular bir kundda 5 vaxt merta, hayganber aleyhis salamni yadga alishadi. Lekin, bir kishi özini zikirini uluq qilaman desa, dinden baska narsa bilan, u adashgan boladi, 5:38 Hatta ki, öznin xanadani dagi ahillari həm Peygamber aleyhissalatu wassalamni zikir qilgani daqa, 5 mertta zikir qilgani bolsa, ailat zikir qilmatliklari mundi. Biznin shahid qorib turgin xalatimiz, birar ötkir kenden keyin, atalar, analari ötkene den keyin, farizantlar uleni haytda bir zikir qilganlikli shahidi bol turqniz qalat. Mena bu, 6:07 Hayganber aleyhi salatu was salam gözel xuluq egesi bozgan digi için Allah ta'ala u kişinin zikirini büyük kıldı. Lammansu ila aysha an khuluqin nabii sallallahu aleyhi wa sallam. Aysha analarımızdan hayganber aleyhi salatu was salamnin xuluqları haqda soralgan vaqlarida u kişiler ekti ki kana xuluquhu el-Quran. Hayganber aleyhi salamnin xuluqları Quran edibler. 6:36 Demek, hayatinin belcesini Qur'an kör gezmesige binaan ve Qur'an yollanmesige binaan ötsizgenlige dalalat biladi. Kim eger hayasini Qur'ange munasiz hayat geçir edigen bolsa, mene bular hakiki xulk egeleri buladi. Kim eger Qur'an kör setgen kör gezmege binaan yekemez iken, ular behaim hayvanlerden farkı bom egen halatda yeşeydi. 7:06 An abidarda annan nabi sallallahu alaihi wa sallam qala ma min shayin asqala fi mizanil mu'min yawmal qiyama min husnil khuluq. Abidarda radiyallahu anhu rivaya qilgan hadislarda, paygamber sallallahu alaihi wa sallam aqdilar, qiyamas günüde mu'minlarnin mizanini, tarazisini in agir basadigan amallarnin beri, gozel khuluq bolishi dedilar. Gozel khuluq bolishi. 7:34 adab bolishi dedilad. Wa inna Allaha yubqidu al-fahisha al-babi, Allah subhanahu wa ta'ala fahisha getlarni gepredigyan, babi bihuda, uyat getlarni gepredigyan kishlarga ghazab qiladi dedilad. Xini uchun, bigin ikinda musulman man digan kishlar biz nimi uchun adab mesalasi ge ve Islam adablarini tenlegenligimiz nihan bir ba'ifi, 8:03 digun musulmallarimiz cahillerden farki bomay qal yakti. Agizlerden cikiliyatgan geclarda ve soqiliniyatgan soqizlarini qaray digan bolsanyiz, bu namaz oqilmikan yukmikandayki hak shubhage shubh qalax. Peygamber sallallahu alaihi wa sallamdan Ummahatil mu'minin analarimiz Ayshe radiyallahu anha rivayat qilgan hadiste Peygamber aleyhi salam etdilar ki, 8:31 innal mu'minla yudrikubi husni khuluqihi dharadiyatas sha'imal qa'im. Dimu üçün, khuluq wa adabni tanlayaxmiz. Mana bu hadisinin özü, hadirgi uqiyakkan, hadisini özü, insan khuluqini togurlashka kifayakladigan hadis. Hayganber aleyhis salama etdilar ki, mu'min kishi dedilar, gozel khuluqi bilan dedilar, roza, kunun bilan roza tutukkan, rozadarnin, ve, 9:01 keçesi ta tan aqiyençeyin, irtamengeçeyin ibadat qilib çitgan, müttehaccud okuq, namaz okuq çitgan kishinin sawabini aladi dedilar. Güzel qulq bilan, künum bilan rozot qenli ve tan geçeyin, namaz okuq can kishinin sawabide irishadi dedilar. Bu sawab, bu dunyadegi aliyebgen sawabi shunaqab oladigan bolsa, ahirettegi, 9:29 Menzilasini Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ayetdilar ki, Cabir radiyallahu anhudan varid bolgan hadiste Peygamber ayet salam ayetdilar ki, Inna min ahabbikum ilayya wa akrabikum minni majlisan yawmal qiyama ahasinakum akhlaqa. Sizlarni didilar qiyamat günüde, in minge syuklilerindlardir, min yaxshur adiganinlardir. Wa minge majliste oturiste in yakim bolganinlardir. 9:58 Peygamber aleyhis salamga yakim bolib otur adiganiglar, gozel akhlaqiglariglar dedilar. Kim qiyamatda Rasulullah yaxish goradi, min yaxish gorsin desi, wa Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamni yanlarida oturir, yuzlariga tikilib, bir behrament alaydiy digan bolsa, akhlaqini gozallashtirsin. Wa inna abghabakum illayya wa ab'alatum minni yawmal qiyamati, 10:29 As-sarsarun wal-mutashaddiqun wal-mutafayjiqun. Sizlarnin qiyamat kunu da min in yamankura diganin lardir. Wa mindan in uzakta bola diganin lardir. As-sarsarun kub jasjafradi takellufan wa khurujan anil haqq. Haqqin cikish itin tartishib, talashib, özini har orinda 11:00 Hayirga barsa broblan, hic qashanmen tartishganimda yingilmay mandib, tartishib, haqqa boy simmay tartishadiganinladi. Payrambar a.s.dan uzaqda buladi, huwa Payrambar a.s. yaman qorarganlardan biri. Ikincilari, mutashaddiqun dediladi. Mutashaddiq digani, al-mustahzi binnat, yal-yishid qahu bihim, aqzini, brolarini, gatirgan vaktida, aqzini, qik-qesi blan, man simastan, 11:30 mazhara qilib gebre diganilardir. Mena bular, Paygambar Aleyhis-Salamdan uzaqta bula diganlarnin ikincisi. Ikincileri, Al-Mutafayhiqun, Mutafayhiq diganlari, Humul ladhina yatafasya'una yatawasya'una fil kalam, wa yamla'una afwa'hum minal kibir. Ular, Mutafayhiq diganlari, gebregan vaqta, adamlarga murullarini kibir kusarib, uzini mutakabbir qilib kursatib, 12:00 kibir bilen getire diganiglardir. Demek, bular, üç sifatina ektik, üçalati, musulmanlarinin akhlaqlariga ve islam adablariga togrik elmay digan sifatlardir. Mene bu hadislardan kahib ve zahir bulishi, mumin ki, gozel adabı bilen cennet getiradi. Xini için biz evvelgi deriflikte etibiz ki, biz kib ibadet kilişliyimiz bilen, 12:30 Ya ki, kirk, rozet, kishimiz bilen cennetke kiralimizdir, qalmasigimizdir. Çünki, tayganber aleyhissalatu wassalam eytdiler ki, mümin kişi, özünün qilayasiyan amali bilen cennetke kiralimeydi, dediler. Amalimiz, cennetke alip kiralimeydi, dediler. Çünki, ya Rasulallah, hatta siz hem qilayasiyan amaliniz bilen cennetke kiralimeydiniz, digenlerde, çün deydiler. Illa enyese qalmabyenullahu birahmetihi. 13:01 Məgərəm, Allah Ta'ala əzini rəhməsi bilən xəmrab algən vaxtda dəginə cennət keçirəməndir. Xini üçün biliximiz kerək ki, köb namazı uçligimiz və köb rozet uçlig bilən biz bəzi ıslām azablərini nəzərgi ilməgin xalasda uçgitmək digimiz kerək. Biz əvvəldi dəriçtə ayal, rozedar ayalini və 13:29 Kürt rozeti, Kürt namaz okuyan ayal. Lekin, qoçni bilan bolgan, adabni bilmaydiyan ayalni qirsasini ketirganmiz. Xu ayal haqqada sorayganlarda, ya Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, ajdilar ki, u cehannandadir, dedilar. Xini usun, bu adabni, islam adablarini, karyatimizda, ve ahirette, mezanda, cüvekette qorunibar. Bil, bugingi toptamakci bolgan birinci adab, 13:59 Ina wala perverdiqarimiz, Rabbil alamin, Rabbis samawati wal ard, asmanu jirlaminin Rabbisi bulgen, Allah ta'ala bilen bulgen azabgi suqtalamiz. Keyen isa, Muhammed aleyh salatu was salam bilen bulgen azablargi suqtalamiz. Allah bilen bulgen azablarinin in awalgisi, Allah ta'ala bilen bulgen azablarinin in awalgisi, sarful ibadati dillah. 14:29 berce ibadetlerni, Allah subhanahu wa ta'alani, yalgız özge klişli. Birinci azab, Allah ta'ala üçün berce ibadetlerni, yalgız özge klişli. Wa la yajuzu sarfu ayyu naw'in min anwa'il ibadali qayrihi ta'ala. Ayyan kana. Sawa'an kana malikan, malikan muqarraban, aw nabiyyan mursalan, aw waliyyan salihan, aw hajaran, aw shajar, aw kawkaban, aw qayra dhalik. 14:58 Her kanday ibadetni, ibadet dilingen narsalarini Allahdan baska kanday narsa bolmasin ularga buruslik caiz demez. Ibadet digeni, ismun cami'un likullima yuhibbuhullahu vayirdahu digen. Ibadet digenin manasi, Allah taala yaxshi kore digen, 15:27 və undən razı bolə digən dərkə nəsənin ismi ibadət deyiləz. Demek, Allah yaxşı görə digən, razı bolə digən əməllərinin hər kanakası ibadət deyiləz. Bu namaz boləmi, dua boləmi, qurbanlık kılıç bolədi mi, sadaqa beriç bolədi mi, mənabılarınin dərkəsi ibadət deyiləz. Şularini Allahdan başqasız üçün vurub koyuşlu, 15:56 agar u tarishta bolsa ham, payganbar bolsayam, salih awliyalarga bolsin, tashga bolsin, darahga bolsin, ay yulduzlarga, qaysin arsaga insan ibadat qilib, talpinib, siginib koyabigan bolsa, bu, Allah bilan bolgan adatini buzgan bolar. Ve bu, mishriklerden bolar. Payganbar sallallahu aleyhi ve sellemnin zamanlarida, 16:26 Peygamber aleyhis salam, Risalat bilen yubariliyngan vaxtlarida, Mekke ahli Allahni koyib, Tashilariga ibadat xiladigan, Bir halakiye kevganidi. Mena bularinin ikizagi, Amir ibn-i cemuh digan kishinin qisasiga tohtalamiz. Amir ibn-i cemuh digilar, Mekke de turgan vaxtlarida, Uylarida buti baridi, Tashdan yasalgan buti baridi. 16:56 Va bu butni ismini Manas dek isim koygan edilar. Manas dek butki isim koygan. Bu butiga avqatlar alip gelip koyardi, su alip gelip koyardi, unga sajda qilardi. Qimcilik vaqtlarda basiga musibet kuxsa, dar roshu butini aldiga kilir sorardi. Bir jaga sefer qilabigan bolsa, butini aldiga kilir, zalab oturib, 17:26 buddan sorad keyin sasarga chikardi. Manashunga oxshagan ibadatlarini shubuti xiladi. Payganbar alayhi salatu was salam, Mekkega payganbar bolib yubarilinganlaridan keyin, Madinaga sahabilarini, imanga kilgan sahabilarini Madinaga talim berib turisik usun jonastilar. Birinci Madinaga kilgan sasir elchilari, Rasulullahnin elchilardan en birincisi, 17:55 Mus'ab ibn-i Umayr deygan sahabini zyonatganlar Qayamr a.s. Demek, Madinaga birinci marta din davatini alqilgan kishilarinin in awalgisi Mus'ab ibn-i Umayr idi. Mus'ab ibn-i Umayr Madinada davat kulganlarida Amr ibn-i Jamuhinin ushta ugullari ve ayali islamini kabulladi. Lekin dadalari ge bildirmagan halakta islamini kabullasdilar. 18:25 dədələrini ʿuldilərgi qildilər də, yā ʿabānā qad ittabaʿ, ittabaʿahum nāsu fa mā tarāqī ʿasbaʿihī, dədlər. Adamlar dədlər, yangi, dīnni dāvāt qilayat qiyan qiʃiga ɪrgaʿliyakti, sɪz u qiʃiga ɪrgaʿliyikka nima dəytsiz, dədlər. Xanaka sikriniz də dədələr qaydi. Bu aqqiyanlarday qi, las tu af'al hatta u shawir manā, fa anzur ma yaqul. Min dədlər, 18:55 manaq taqshin qilingan butun bilan maslahatlashmastan brar nasa qilmayman didi. Shunchalik darajada qorqishardi, shunchalik darajada hurumat, ihtiran qilishardi, ushebir taqshinay. Shundakin amir manaqna adilariga keldibayt ki, wakanu iza aradu an yukallimu asnamuhum ja'lu xalfat sanam ajuzay, tujibuhum bima yulhimuhum s-sanam fi za'mihim. Ular, shu, 19:26 butke gelib soragen vaxtlarida, birar nasani, mene shu isni qilayim mi, ya qilmayim midir soragenlarida, butni arkasiga bir qari kempirini koyb koyardilad. Ve o kempir eger butni arkasiga turib, qil desa, bu mana but, shunge ilhamlantirib, shugat naikdi derib. Qilma desa, bu but ilhamlantirib, shu kempirini getirtirdi da, qilma digan nasani naikdi derib. 19:55 Bugungi tunimizdagi adamlar huddi peygambar elay salamnin peygambar bub jonatilgan vaxti dagi mushiriflani xalafga uxshab gitab. Baz adamlar sual binladan juzo korkad. Baz adamlar kishilarin barday digan bolsa u adamlardan juzo hem korkad. U bir zarar yetkizadi digan mersabidan iftad qalishad. Allahdan baska zarar veruqi va hayda veruqi, 20:28 hiksim yuq ikenligi istan isqad. Shunda, Manaf, Amr ibn Jamuh, ayaqlari aqsaq qalgan bir qishi edilar. Sekin aqsaq keldilar da, shun Manafni aldilarga turdi. Atki, ya Manaf, la raiba annaka qad alimta biqabari hadal qadim, wa la yuridu ahadan bisu insiwaq, wa innama yanhana an ibadati. 20:59 Te'ashir alaya ya manat. Talam yarud dastanam shay'a. Ey manaf diri, sen qek shubhasiz bu bizge gelib davet qiliyatgan kishimi xabardin, bahabar qoliktir sendi. Va bu sendan baska birar adamga yamanlik istamayak diri. Davet qiligin adam butlarga ibadat qimenlar. Bular taqistan basda narsayimaz. Yagana Allahga ibadat qilinlardir digin. Sinak ki, amir aykerti ki, 21:29 Ey manaq, sendan bashkaga yamallik istamayaqdi o adamdi. U senge ibabet klişlikten bizni tosmaqci dedilər. Ve minge qaysi yolgi yurishimni isharakil, dedi. Manaqsin sorayaqdi. Qaysi yolgi yurishimni törs etgin, dedi. Manaq indamadi. Talaş yatirmaydi. Indamagani daliqi amra itki, fa'ad alayhi falam yujib. Kena itdilarki amir laka. 21:55 La'allaka qadibta wa inni sakitun anka ayyaman hatta yazu qadabu. Men seni qazabini qar qoydum shekilli dedila. Xafak qoydum shekilli. Bir nechakun qazabindan kishkin chay men seni aldin yekelme kuraman dedila. Aqil shu darajada insamna aqili bizga hazır acaid. Buna qisasi kanzay bir aqil bomayan mikan digan narsabilan qarayimiz. Lekin özimiz hazırgi turgan zamanimizga. 22:25 və xoşinlarimizgə, və tanışlarimiz, qarınbaşlarimizgə nazar sala digan bulsaydi, bundan bestar rağ bol turdi. Summa tarakahu wa xaraca falamma azzamallayil aqbala ibna'uhu ila manat, fa xamaluhu wa alqawhu fi xifra. Ki, il manat, amir özünü ilargekir kisti. Kis vayt bulgan vahdlarda, oğullari kildize dedalarinin buddan yasalgan, manat digan öse budini alishib, 22:54 bir iqtilas cayga alib barib qashiqsilar. Erteman bulginlarida dadalari manasini izlaydi. Manasini izlase, jawab dermaydi. Ahlidin soraydi, xayirda manasidi. Manas budmi korginlari midi izlabiyordi. Qudasini izlayardi. Shunda, xaradi yab'ad anhu, fa wajidahu munas qesan ala ra'asihi filhufra. Unu izlab barise, bir qishurlikta iqtilas bulgiyatgin cayga 23:25 bashi bilan kirgan halaqda turubdi. Shinda aydi ki, ema wallahi ya manaf, law alimtu mansa ala hadha la akhzaituhu. Ey manaf, dedi, meni kechirgin, dedila. Agar, dedi, men kim senge shinday qilganligini bilganimda, uni shhar mandasini qargan bolardin, dedi. Endi bu acayib. Allah gose, ilah gose, unge hacavus qilgan, uni alib barib tam, 23:55 bu bir ibtilans cayga bahashi bilan firizgin cayin turadigan ilax bu maydi? Bu insan manabuni shundan cayin ham ilaxdir, aqli shinkalik nima qult pagyan, o shange baqlanit pagyan. Shunda ikinci kuni boganlarda ham farizanlari qud di shunday qildilar. Dadalari yana izlab bardilar, va barib o shay caygan tapit geldi. Uchunchi kun ham shunday etdi. 24:24 və tüyrünçü künü bolgən vahlarda, dədələri keçbayt bolgən vahlarda, manaqnin aldiga keldilər. Manaq butna aldiga keldi bayt ki, vayhaka ya manar, innal anazala tamna'u ustaha, dedilər. Ey manaq, dedilər, bu, bir məs, iki məs, tüyr beş mertə takarallandi bu xalaq. Iqqilər həm, dedilər, üzünü, dedi, saxlaydi, dedi, baxca iqqilərdən, dedi. 24:54 Hic bomaganda sen özgini ximaya qilgindi. Ves hasta pishakni, manakni boyniga aslida, agar birar adami kiladigan bolsa, mana bu bilan seni öldirgindi. Vemen seni ertalab koremandi. Ertalab bolgan vahlarida faridandilari gana kesasri buhutni alib, bir olib itke koshib baglib, bir iplans cayi alib bari tashlad. Ertaman bolganlarida kildi, 25:23 kelib dədələrə Amr ibn-i cəmuh qarasələr bu, bu cagə yox. Yenə halegi Musir qolub, iplax qolub turgen bir cagə barib qarasə itbilən birgəlikdə ölyk itbilən yaqqidi. Xündə manasinin eytengətləri Tülkülər, itlilər onu başiga bəvil qilgen, peyşat qilgen xuda, 25:54 agar shimday bolabigan bolsa, u unday iplar ve tulkilar basiga peshaptqilabigan hudasib bar kishilar xabar ziyan qorxibidilar. Shimday nartalarga ibadatqil yashganlar ziyan qorxibidil. Agar u huda bolsayo unu kilib durub iplar peshaptqib gitsa, huda bolsayo tulkilar kilib suyerda hayvanlar peshaptqilab gita verabigan bolsa, iplax zaylarga alib bar kashlanabigan bolsa, 26:24 özünü ximaya qalaamay digan bolsa, bunday Qudaya ibadat qilay atganlar, ziyan korupti digilar. Mene shunayn keyin uqi, paygamberi reysalamini hizurlariga kilib, islamini qabili kildi. Bu, shu yerde tokdar mahsib ogan naslamiz, en avala, dindar, farzantlar, islamini qabillar, dadalari hamiz gecay islam qabillamay yirgan kishilar bolay digan bolsa, 26:55 dədələrgə gözəl mu'amələ də çirayli, xuxuluq bilən mu'amələ qılışqa şəryətlizmi buyuriga. Qelib dədəsigə bu xaram, bu qud, bu qudaqe shriq qiliyatdi, bunimin hazırsini qözlinizmi aldi də sindirib, perçelib, bunin teçleymən dimədilər. Hikmət bilən, gözəllik bilən, dədələrini rəncitməgen xalatda, cidahən yaxshi bil usluq bilən, 27:25 dinni qabirlasijiye farizantlari sabab olub. Biz hadir ikinda, agar bir hadis istibalsay, ulimizga barib, shu kini qiyamat tayinini osekli korsakamiz. Shu bu birinci alnadigan fayda. Ve ikinci toqtaladigan faydalari, Amir ibn-i Cammu'nin hayatini toqtaladigan faydalardan ikincisi, insan qalbida bir mertani cide hem uluqla varadigan bolsa, 27:53 və bir nəsəge ğulu ketib, çukur ketib qala digan bolsə, unin xudalik dərəcəsi kətar vabixin mürkib. Çün için ulamalar həm ulamalarını öz mənzilətidən tepege kətar ixtan qaytar ixtan. Hatta Peygamber aleyhissalatu wassalam eytə bilər ki, la taturruni kama asratin nasara ibni Maryam, taqulu abdallahi wa rasulahi. Meni nasaralar ibni Maryamni mahtagandaki 28:22 mahzal öz dərəcəmdən artıqda kətar varmənglər digənglər. Meni Allah'nin bəndəsi və Allah'nin quli, Allah'nin ilçisidir isimlənglər digənglər. Xini üçün, insan dırmərkən artıq Rab öz dərəcəsizdən kətar gəndan qeyin, onu özü xudalik dərəcəsi kətar qoygəndigini sezmək halad. Avliyalariga barayatgan qilər, ularini qabirlarini ziyarat qilayatgan qilər, ularini 28:52 özlərigə xas mənzilətdən artıq dərəcəgə kəsərgəndiq üçün, xu dərəcəgə qelgən. Xu qalabda, xu qalgən. Ulər həm, ölgən edən keyin birogə, faidə həm, zərər həm bir almay digən, biz və sizlərgə uxşegən Allah'nin bir bəndələri edi, ulər ölgən edən keyin, biz ulərini xudalik dərəcəsigə kəsərib, fərcdən qörməyat genlər, ulərnin qabrlərigə varib, fərcdən soray digən. 29:21 bir xalat geceldi. Bashiga muskilat uxganlar muskilasini yetis uchun su qabirlar tefasiga baradigan bir xalat boldi. Kasal boyganlar yugurib barib, birinci bolib turib qabirlarga baradigan bir xalat boldi xaldi. Amir ibn-i Jamuh, paygamber sallallahu alaihi wasallamga iman keltirganlardan ki, bedir cain bolgan vahlarda cange çixigay uxsat soradilar. Ximda paygamber a.s. Quran-i Karimda, 29:51 a'rac degeni, shu ayağı axsaf bulgen kishilarga, cenge cikmese ularga uzur bar degen ayetini daril qilib, u kishini cengden toqtasdilar. Badir cengige qatnesh almagendiklari ben, Badirde qatneshgenleni Allah Ta'ala uladan razi buldim. I'malu maseykun laqad qasartu lakum. Sizler, Badirde qatneshgeninlari ki, nimen asa qilsenilar qilinlarni insizlenli günahinlenini maqfirat qildim. 30:20 digan gentlarni ishkendan kin turalmay xalq. Badirdagilarga shunaka fazilat beribdir. Uxud, Badirdan kingi ikinci qazab, uxud qazabı buldu, bir yildanki. Mena bu qazabda Amir ibn-i Cammuq farzandlariga yaliniq sorabdi ki, meni qoyinlar, meni tisa man shuzid, qazab gediglar. Farzandlari sizga ruxsar, siz uzurliksiz diganlarida Rasulullahin aldiga yiglab bardilar. Ya Rasulullah, dedilar. Men, cannasini mene shu, 30:49 axsak ayaqlarin bilan basib yurgum kelyasi dedila. Cennetini axsak ayaqlarin bilan basib yurgum kelyasi dedila. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamga, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam Amr ibn Jamuh, qeyruqsat derganlarda, ıhud qazatiga qatnaşib, can feslim qalib shahidlardan oldu. Wabada sitta wa ardeyina sana fi ahdi mu'awiyya radiyallahu anhu, 31:18 nazala bi maqbalati shuhadaa Uhud saylun shabib, ghastaa arda al-qubur, qataraa al-Muslimuna ila naqli lufati shuhadaa, falamma xafaroo an qabra Amr ibn Jamuh, fa idha huwa ka annahu na'im. Amr ibn Jamuhni Uhud hajiqa bargan qishlar bilishadlar uyerdaa shuhadayi Uhudlar, Uhuddaa jan taslim birgan lalningi maqbala sidar. Mana shi maqbala qirda funqilni? 31:47 46 illerden keyin, dehrin qilin genden 46 illerden keyin, Mu'awiyya radiyallahu anhu'nin zamanlarida, shu maqbaraga, qattig bir sel kilişligi bilan, u yerdar bazı qabrlar acilip qaldi. 16 kishinin qabri acilip qaldi. 70 shahidinin 16-sini qabri acilip qalganlarda, sahabilar, tabiindar, 32:18 shu qabirlarini kumishke və acilib qalgan qabirdagi cesetlarni tiparatcaya alib, dəshin qilişlik ikin barışdilar. Xündə ikçadiki oğullari, dədəmizni biz 46 ildan kin gördik, yöya indi uxulac yaxgan adam simgari cesetlari qolumuzu tegizgan vaxtımızda yumşak olub turgan ikan dedilab. Bu, ölgan adamini həmməmiz shahid boyanmiz, 32:47 özgən vaqtida kollari qatib, kozlari axilib qalisa axiq qalisi qatib qalad. Suni cun kozlarini yumib, caglarini yapib nimaq qoyishliye, bagilib qoyishliye buyurilad. Amma Amir ibn Jamuhni, 46 yildankin qabirlarini axilgan vaqtida sahabilar qorganikan ki, goya uqlat turgan kishi tabi edi, hastayin ki, caraq atlangan caglaridan kanlar hanz gecay aqit turgan digin shahid qodik diganda. 33:15 Peygamber sallallahu alaihi wa sallam, Peygamber bolib gelgenlari da, biz Allah bilen boligan azabnin birintisi, ibadetini yalgiz Allah yakilish, barisi da gertini davam ettiriyemiz. Peygamber alaihi salatu was salam, Peygamber bolib gelgen vahlarda, Mekke müşrikleri, Peygamber alaihi salamni peygamberligidin evvel, darsimiz bilimiz, amin, ishanisli, rasvi bir isimleserdi. 33:46 agar ularini, mahke mushriklarini, mahkedegi adamlarini araste xilaq boladigan bolsa, darra Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamini cakirib gelib, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamini hukumlariga razi bolisad. Hatta ki, hajar al-aswafni, mahkedegi qaraqasni, mahkeni, mahkeliklar, qir kilib buzulgandan keyin, Ibrahim a.s. salgan, Kaaba buzulganidan keyin, ular, 34:15 məhkəni qaysadan kəbəni quruşliqini ixtiyar quruşgan. Xinda, kəbəni quruşliq üçün olar eçtik ki, biz bu kəbəge, Allahni ilige dedilər, xaram mallarimizini ərləştirməyimizdir. Faqat, yina, xalal mallarimizden yigib quramiz diganlar. Xalal mallarini yigib kəbəni quruşdi. Xinda, higir digan caybar, öşi cayga mablağı yetməganligi üçün təslip gitgan. Kəbəge bargan kişilər, şu kəbəni yanda azgina, 34:46 burlingan caibar öshetni koryshadi shuyarga mahka ahlinin mablaqi, xalal mablaqi itmagalmigdan tashabdi edishgan. Shunda kabani koryshgandan keyin hajaril asratni, qaratasni, koyishlik, orniga koyishlik bu sharas, qabilalar, kaktasanlari talash qaldi. Unusumyan koyamandirsa, unusumyan koyamandir. Shunda eksiki, biz dedi, shu eshtan kim kira digan bolsa, shu adamni hukmigar azib olamizdi. 35:17 Shundi, shu eshtan, payganda, sallallahu alayhi wa sallam, kirk gerdilar. Eski, biz, dedi, ozi, sizni hukmingizgi avvalan azaldan razi bulgenmiz, hadir ham, biz, sizni hukmingizgi razimizdir. Mene, shu tashini koyishti, iqtalaqtasiyatimiz diganlarda, Rasulullah, sallallahu alayhi wa sallam, kimlarini yesib, tashini, kimlarini usliye koyistirib, berca kabilinin basliklariga, har chikasidan ushleslitini duyirdilar. Ve birgelesik, shu tashini koyistirib. Mene, bunaka, 35:47 adalat yukun bilan, orad, ortadad, sadir bolgan nizani, Peygamber sallallahu alaihi wa sallam yeqib beradi. Amma risalat, peygamberlik, yuvarilgan dankeyin, vahiy nazil bolgan dankeyin, oysa siz bugun rahvisiz dektirgan, kishilar bugun siz kezzab, yalganqisiz dekhti. Sehirgerz dekhti, falbin dekhti, erkek ayallarini, ateferzendlarni, 36:17 arasini azirati gubaratgan, sehirini urgangan digan kalimalarini agisti. Yaxshiyan ki, Allah subhanahu wa ta'alanin hikmati bulganidi ki, payganbar sallallahu alaihi wa sallam, ami yazish va okishini bilmay digan bir kisi payganbar bulgirganidi. Suni için, Allah ta'ala iqra, oqin digan ahlarda, payganbar sallallahu alaihi wa sallam, min okish va yazishini bilmayman, dig jawab gergani. 36:45 Bir kunde Allah Ta'ala'nin wahiy, nazil bolgen vaktida o kishni örgengen Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, shunday bolsa ham mishriklar bunu bilar edi, lekin bu sihir ilmini yahchi bilar deyisti. Mene shunday tuhmesler buldi. Shunday Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, min huzuriga, mishriklar hix bir yol tapalmadilar ki, adamlarını onu davetiden tosishaya yol tapalmagandan keyin, bir kishni Peygamber aleyhi salam, min huzuriga, 37:15 bir məsləhətləşiş üçün bəzi bir fikirlərgə razı bulsa, şunik biz Peygambergə etib görəyilib, dir? Hüseyn ibn-i'l-Munzir al-Khuzā'i degən kişini cönəttilər. Peygamber alayhi salamna aldilərgə Hüseyn ibn-i'l-Munzir al-Khuzā'i, Khuzā'i degən kişilər keldi də, ajdi ki, ya Muḥammad, qarraqta jama'atana wa shattatta shamlana wa fa'ilta wa fa'ilta wa in kunta turidu ma'lan jama'na laka hatta 37:44 təkun əksər anəmələ. Ey Muhamməd, dedilər, sərdir, gelib bizni cemaatimizni bölüb dəşədiniz, dedilər, və biznin birligimizni tarqasdiniz, və bunda yiqildiniz, unda yiqildiniz, deb bəz məsələmini sənədirlər də, kenək ki, biz sizge bəz məsələmini kəndələn qılamız. Əgər şu risalatını alıb gelib, üçündə yiqilişsən, maksadiniz, mal cəmləşlik bolabiyyan bulsa, dedilər, 38:13 Biz sizge in kub mallarini cemlab bereylik dedilar. Ve in bizni icimizda bay qishi qilib qoyalik dedilar. Ve agar dedilar, Xu davatimizden maksad, Ayal mahkada nam siqarib, Gozel ayallargi irishlik maksadi bolalgan bolsa, Biz siz iqtigar qilgan ayalini, Sizin huzurini getirtir giremiz dedilar. Agar dedilar, Pas shakhligini, mahkanin pas shakhligini kol getirtmaksib olseniz dedilar, Biz sizge dedi, 38:42 özümüzin tepemizde başlık qilib saylab olayizdi. Künçelik dərəzəde təkliflər koyildi. Künçelik dərəzəde təkliflər koyildi. Haqiqatdan həm yegana Allahga dəvət qilib, haqiqi ilimli dəvət qilib qeygənlərinin tepətigə köb sınavlar gelədi. Xalq tərəfidən və şeytanlarnin tərəfidən şunlay sınavlar gelədi. Iğra, eldəş, dinden unu eldət şarşi için. 39:12 Şunde Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ektiler ki, Falemma intaha min kalamihi qal lahu rasulullah afaraqtaya aba amran. Ey aba amran, dediler. Siz getiminiz mi, tigextiniz mi, dediler. Ha, min getimini tigextim, degenlerde, indi min sizden baz meselemni soraymen siz cevab derin, dediler. Siz ektiniz min eçtim, dediler. Indi min sizden soraym, siz minge cevab derin, dediler. Hala soraymin cevab deremem, degenlerde, ekti ya aba amran, kem ilahem tabid. 39:43 Ey Aba Imran, neçte hudage, neçte ilahge ibadat qelesiz, dedilər. Degənləri dəyik ki, a'budu saba, yette ilahge, yetti hudage, dedi, ibadat qilemendi. Ularinin bittesi azmanda, azbitesi yerdə, dedilər. Bundan acablanmasak buladi, biz ibadat qileyatiyen hudalarinin sanagı yettimes, yetmişi yettik hadiri günümüzde. Yettimes, 40:13 77-di. Unin bittasi Asmanda 69-di stasi gerda boddur. Dihqanlar, dihqanchiliq qilishi uchun, dihqan babage depdurub, ataf durub, bir huda yigilad. Shamal bolsa, shamal babage depdurub, ischiqarib. Temircilar temircigad, durezgarlar durezgargib. Her bir sahani, özini khas hudalari payda bodu bu zamanimizda. Ve, ularye, 40:43 ibadat qilib, shularga qilmasek ishim yurishmaydi, arta yekib qalabi ishimdib, qorkib, shuni qilabi dek, ve min yagana bitta Allah asman deyken digi ishana mandayib. Ha, özü bu yeyde yetmish kesini huda qilib, ishla valdi yerde, bittesini asmange zafasga koykoydimi? Mene bu, bugungi kinde, u Huseyn ilmi munverinin xalatidan hem bettarrak bir xalatda turukmiz. Biz Allah bilen bolgen adatga, cilahem xalatda, 41:13 xılaq ilşil yarmiz. Çündə eski təzəmbər a.s. etlər ki, fə izə hələkəl məlu mən təzəud dedilər. Əgər mal dünyayngiz halaq bol ediyan bolsa, qaysini sige dua qilasiz dedilər. Qaysini siden soraysi, mal dünyan halaq qogendir digenlərde, ed'u əlladit isseme, asman degistden soraymendi. Yamğır tishme qalsa dedilər, qaysini siden soraysiz digenlerdde, asman degistden soraymendi. Xanadaninizde, ağaç qalgin vaxtinizde, qaysini sige dua qilasiz digenlerdde, 41:45 asmandagisi ge dua qilaman dedi. Unday bolsa dedilar, u yalgiz ozi qabul qiladi mi, yaqi billalashib qabul qilami dedilar. Yalgiz ozi qabul qilib, sizge berishke qadir mi u asmandagisi, yaqi yerdagilar bilan maslahatlashib, ushandankeyi sizge berami dedilar. Yok, u ozi yalgiz, asmandagini ozi yalgiz qabul qilishke qadir diganlar da, undasiz yerdagilani nimi usha birisik dedilar. 42:13 Yerdagisini dimi usun ushe birisiz? Alpmandagi yargiz Allah özlisizgini kesal bolseniz qifa birisge, maliniz halak bolse mal birisge, serzenliniz musibetlensin musibetini kesal isge qadir eken yerdagilar dimi usundir? Shub bizini hadirgi kunimizde hem kizlarimizni yakshi atishimiz gerak, bu qisani eytisilikden sebeblarini hem ortada zikir putgirtik. Kimlardir? 42:42 Az yina bir musibat bolaligan bolsa, faal binlarga yugurur. Ularni ayitganlarini taxt xilaydi. Kimlardir awliyalarga yuguradi. Mana bu isa, Allah subhanahu wa ta'ala bilan bolgan adatini buzgan kisilerden biridir. Bu, ibadat qilayaskan kisilerinin ose vaqtdagi Mekke mishriklari, ve ularnin qilgan ibadatlari, cide hem, ularni botlari bilan bolgan ibadatlari cide hem qizik bolgan. Ebu Raja al-Ata, 43:12 Ridi, radiyallahu anhu, lamma qala, kunna fil jahiliya na'budu al-asnamu al-ahjaru al-ashyari. Bu qişiyaya istilarki, biz cahiliyat dövrdadidilar, butlarga, daraflarga, ve taşlarga ibadat qilar edibdidi. Cahiliyat dövrdad, İslam gelişiden evvel, Peygamber aleyhis salam risalat alif gelişden evvel, butlarga, taşlarga ibadat qilardik. Bizin hazır qişinda, risalatdan kiyingi dövrdahem, dazilir. 43:42 daraxlar tabarriklenmaktad. Vabazi bir tashlar, kubbelar koylid, ular cide hem keste bir khattaki tavaz kiliş derecesini yetkinmaktad. Bu kişi shimde dedilad, biz shimde tashlarini uluqladirdik, dedi. Bizden bazlarimiz tash alib yurardik, ibadat qilib yurardik, bir musibet gelise shi tash yakarat, iltica qilib, 44:09 minge mutlay musibet geldi, shun musibetimin yeqib belgin, nima geysandir, maslahat qilardikdir. Agar yolda keqiyatib, undan qirayliylaq, tash qorib qalseg, halegi tashina ativarib, ikinci tashini kuda qilib alib keqiyadiramizdir. Bu külguli, bugun günümüzde bizni qilayatgan ishimiz ham, bu, bir evliyanin qabriga barib, farizan sorab qoramiz. Farizan qormayatganlar. Agar u evliyadan keyin ham, bir yil iqidaya ki, farizan qormay digan bolse, 44:39 u awliyadil tashlak turib, basda ikinti kattaragli goyib goyib. Quddibular tashni alib tashlak vargenge ovshet, bizan awliyalarini, bugun bunisini quda qilib usheyimiz, ertage ikintisini, ikintisini qoyi verin ki, sayramda bar sansiz bab, Turkistanda tuman babdi, mene shunkalik darazi getirtirgenmiz. Adadi yox qudalar digen narsab olid bu. Bu narsalardan ihtiyat bolish gerek. 45:09 Shunda, hatta dedilar, biz seferde yurgan vaklarimizde hudalarimizni özimiz bilan billa alib yurar edik, dedi. Ve avqat qilişlik üçün seferde, sahrada, kumnin üstüde taş tapilişi cide qiyin bulturgan cayda, bez bir taş lanini tapot gelib, avqat qilişlik üçün tagige taş koyardik, dedi. Shunda iki taş tapib, üçüncüsüge tapmay qaltayib, hudalarimizni koyib durardik, dedi. 45:40 Tashni kuda qilib ushleb, shuni qazanini tagige koyub, qazanini, avqatini pishirvalisiye koyub tiraqib. Mene shun chalik deregede ularinin akillari, shun dey bolay digan bolsa, bizdiki hem xadirgikinde unnin bestarrak bol turibdi. Veyani eytay digan bolsa, u damillalar nimani bildi? Mene bundaki karamatlar bolyak xadir barganlarga dir, bir shaytanlarinin korsetganlasani karamat dir yurganlar yudekib. 46:08 Ömer ibn Khattab r.a. bəz də yığlərdilər və bəz də külər yedilər. Şimdə külədiyən nərsələrini soragan vahlarda, nima nərsə üçün küləsiz diyanlarda, biz cahiliyyat dəvrdə dedilər, xurmalardan dedilər, xuda qılıb alar edik, dedil. Xurmalarını xuda qılıb alar edik, dedil. Yolda ketiyatgan vahlarimizda qarmınız aşqaqsa, dedilər, onu yip koyar edik, dedil. 46:40 Mənə şünkəlik dərəzədə bolgənligimizgə min indi islamni qabulləz, min bu nəsələnin külgüli ikənligi dən indi külgətlən digənlə. Şirik demək Allahdan başqaga ibadəsini burishlik, bu Allahga bolgən azabnin yoxligi və yaman axlaqladan biri və in kastda günahlardan, Allah qeçirmək digan günahlardan, şiriktir asalat digan günahlardan biri şirik. 47:11 kişilerden birinin qissasini zikir qilib eytedi ki, bir kisi, tevhid, yagana Allahke ibadet kiliş togru size kitab yazdı, dediler. Ve şu kitab özü yazgan kitabdan deris bira başladi, madresada ve masjidlarda shagirdlerge şu kitabdan deris verdi. Küllerden bir kini, boleler özü özünün shagirdlere ekti, ey şeyh dedi, siz fakat yine tevhid, 47:43 Allahnin yaganaligi haqqida dars ötasiz, lekin, basda darslari han köfkudir. Peygamber a.s.nin siratlari, tarixlari, və Quran, onun tafsili, hadis, onun sharqlari, və fiqh məsələlari, mənabulluh egen mavzudegi kitaqlar cide gör, shundan dars ötseniz yakshi bolerdi, dedir. Shagirdlarnin bergen teklifi shubur. Shundan sheikh eytiki, ustaza eytiki, 48:13 Mayli, min insha Allah bu fikirini bir oylaq görəyiriz. Larda öylerge getirdi. Ertesi günü dersge ghamdin bulib, yüze həm bir xafa körüngen hala fikir gelib. Şagirdleri sorabiki, şeyh, ustaz, sizge nima buldu degenlardayib ki, anna rajlan fi qariyatin mucavira, sakana baytan jadidan, wa xata min ta'arrudil jinnahu, fadabaha diyken inda atabati babil bayti. Bizni dedi, 48:42 qoshni qishlaqimizda bir kishi kochib geldi shu yergedi. Ve u yulge kirgen vaxtlarida, yengi algan yulge kochib gigenlarda, u yerdda jinlar yashaydigan bir yulge kilibdi. Orinashdi. Hic u yerdda turusli imkani bolmay, unge jinlar aziyat yefkizginligiden, baz kishilar jinlarga afer, bir tavuk soyin digenakan, shu tavukni 49:11 qurban qildi, shukshi, dedilar. Shagirtlari, haa, qinaqa boldi mi, dip qoydi. Ve ertesige yana darsan qeyin ketib ertesi xayt geldilar da, yana qamgin bolib kechagindan ham bestarra xalasta kirib geldi. Kelgenlarda shagirtlari yana soradi. Sizgen ima boldi degenlarda, aki ki, kechagi koshnim dedilar. Kechagi koshnim dedilar, 49:42 Öşe keçey etgen işten keyin, həm hic bomagenden keyin, bəzbir kişilernin aldige barib, qanday qılıf şu üyde tinsilik, xalavatlik bilan yeşesem boladi degende, u adamlar unge anengiz bilan zina qılsengiz, mene şu vaqtde siz şu üyde xatircem yeşey alexiz degene ken, anesini zina qıldı dediler. Mene bunu getni iştenden keyin, shagirdler bercasi, 50:13 Fuhazib, bizde etgenimizdey, astaghfirullah, bu kandey dimenliy, bir chokun suram başlami sinifde. Ximde ustadze etdiki, sizler hali, yunahlarinin farkini aciret edigan dereceyik gelmefislerdi. Yunahlarinin farkini aciret edigan dereceyik gelmefislerdi. Allah subhanahu wa ta'ala, har kandey yunahni kechiremen zinab bolse, arag isken bolse, 50:44 başqa bulsa har kanda yunahni kechiremen, lekin, Allah diye shirit keltirilingen, shirit qiliningen yunahni min hargiz kechimeymen dedi. Min kecha dedi, Allah uchun emez, dinlar uchun atalib, tavuk soydi etdi diganda, soydi digan vahlarda sillar indamadiglar dedi. Agar bir kishi tavuk emez, bir pashshani Allahdan bashkasi uchun qurban kilar digan bulsa cehannam yechiyadi. 51:15 Buna Allah hala kechirmaydi. Amma bugun anasi bilan zinakildi digan vaktinda, sizlar shawkhun siran filiyafsiladi. Sizlar digi, gunaklarini, qaytini Allah kechiradi, wa qaytini kechirmaydi digan ikanligini acirat digan darega ikimafsiladi. Sizlar tawhiq kitabini acinla, kundan dersti baslayin digan ikanligini. Demek, biz Allahni yaganaylay digan ve shirik 51:44 Allahde shiri kiltiradiyan amallarini, kundalikda darsilib istekimatinda, fakat namazdan baska narsa qalmaydi, diganlar. Aqamar a.s.n.in ummatida, namazdan baska narsa qalmaydi, diganlar. Hakikatdan, hazırgi kunimizga bir nazar salaylim. Allah ta'ala Qur'anda ayallarini xicab kishlikke buyurdi. Nisi illar davamida, Islam shariyatini oriyani atgan kishilarini illariga baradigan bolsey, 52:16 ayallar atx yurdi. Allah subhanahu wa ta'ala ribana haram kildi. Nesiller davamida, shariyatta yurgen, namaza qib yurgen, kishilani eshtedigan bolsak, ular shu riba bilan shugurlan yekkenli. Mene suni usun, haziri yukinda biznida nezar salsak, bizni namazdan baska qiladigan bir ibadatimiz xalmayan. Peygamber aleyhi salatu was salam etgenlardi. Allah subhanahu wa ta'ala ni uluqlasli, 52:49 bir neçə işlər bilən royaqge çıqadi. Əgər kim Allah subh'ana ta'ala nə uluqlaydi, deyib, sawal bera digan bulsək, bu yerdə çay şübhəsiz, bərçək kişilər, şu yerdə otu diganlar, biz bərçəmiz Allah subh'ana ta'ala nə uluqlaymiz, deyib eytəmiz. Amma, endi biz bir nazar sal oylik. Haqiqatdan bərçəmiz Allah subh'ana ta'ala nə uluqlayatmiz mi, yox mu, şunartaya qaraymiz. 53:16 Allah subhanehu wa ta'alanin uluqlashinin birinci türü, Allah ta'alanin kalanini, Qur'anini uluqlashli. Qur'anini uluqlashli, unu kötarib taqqege, yaxshi bir akbalalarga, yavumasi bir saqqilarga, kimmasbaha saqqilarga orad, hissiminin kolu geçmigdigan cagab koyub-koyusli, Qur'anini uluqlashmaz, Qur'anini xarlash olad. 53:45 Haysi kishi üyde Qur'anini shimdey ora alib koygan bolsa, u azam qiyamatka Allah nazida cevab dira. Shunu shun baz alimlar üyde eger ikide Qur'an jemlenib qarabigan bolsa, eger kundalikda shu iki Qur'anini ik gelesini qarab okub turmay digan bolsa, birini okub ikinsini okumayakgan bolsa, ikinsini alib barda had yakil vararigan. 54:08 Allahnin ka'lami okulmay, ujumda turgen bolsa qiyamatda, men qanda jawab beremendir, ikintisini okuy biladyan adamlar yalqab dirarika. Mena bu, endi unu okushlik bilan izazlanadi Quran. Endi xaraylik, biz, shuyerdakilarinin, yarki, musulmanmiz dertin kishilar, bidinmikinda hakikatdan Allah ta'lami izazlar, uluqlar, unu ka'lamini okuy, okuy aliyafimizmi? Allah ta'la, 54:37 Qur'an-nin bir harifige on sawabdan deftur idi. Alif, lan, mim, bu bir harif demeyi mən dedilər. Alif, bu bir harif, lan bir harif, mim bir harif. Mənə buni hər birige on tajam bölgəndə, otlu sawab dedilər. Demek, musulman kişi, özünün dasturu bölmüş, kündəlikdəgi, unu toğrilikdə başlat durab digən Allah-nin talamını okuyubiliştigi kerek. Mənə şu vaxtta Allah-nin unu da gembolim. Və ikincisi, unu tazabbur qilir. 55:06 və üçüncüsü unu manalarini okiganda manalariga toqtab, törüncüsü Allah Ta'ala nimege buyur yebti, və nime nartadan qaytar yebtidir, shu nartalarga nazar bilan qaraq okigan kislar boladi. Allah Ta'ala ayitadi ki, wa qala rasulu ya rabbi inna qovmi ittikadu hadal qur'ana mahcura. Furqan surasida Allah Ta'ala shu ayatini kirtirdi. Paygamber alayhi salam ayitidi ki, ey rafayi vardigara, mene bu qovmin dediler, bu qur'ani, 55:35 undan yus ögyrgan xalasda yuxlashdiladir. Qur'anini tashilat qoygan xalasda yuxlashdidir. Qandayib, Qur'anini acib, okub, amal qilmaynizda, uni, urad, yaxshilat, uzaq, banan ticalarga qoyb qoyadigan bol qoyganbiz. Hatta iki, ulamalar ve sahabilamin davrida, Qur'anini uch gundan kamada uqishmagan. Uch gun otganida, Qur'anini hatim qilib turganida. 56:05 Biz özümüzni xayaximizgi eger bir nazar sada digan bolsak, Quranni xayaxingiz mabaynida neqtima erta xatim qilib tugas qisqansiz digan sawalga, her kisi özgi, öz nesli bilan jawab digilsin. Umir mabaynida Quranni neqtima erta tugas gansin digan sawalga, öz jawab digil. Insannin, Allah subhanahu wa ta'ala, tayganbar aleyhi salam ayetdilar ki, qiyamatda insannin qazami ornidan cilmaydi, 56:36 taa Türk nersi haqqida soralmagin chaydiydi. Malini qayirdan algan, wa qayirga tariflaganligi, ve, umirini nime nersi da uytuzganligi haqqida soralatdiyblar. Biz, umir diganligimiz ikun, mana bu umirini, agar Quran uqshini urgetmagan halatda otadigan bolsay, elbette Allah sa'alani aldi da, unga ham sawal jawabi boladi. Biz, adablarini, Allah bilan bolayan adablarini, 57:06 ikincisi dəmiz, Allah'nin uluqləşni, ikinci, Allah'nin uluqləşlik, Allah'nin ta'atiga, və, yaxşilik, emellariga, aqşikçilik bilan dolad. Allah'nin emri gelgan vaqtada, yanak ki, nima bilan tüket varamizda, Allah'nin emri gelgan vaqtada, ya ki, yaxşilikga indeydigan bir emel gelgan vaqtada, dar o insan öşe nasege, öşe emelge, aqşikçilik bilan, 57:38 Boladi, haqiqatdan ham Allahni mahabbati qalbida toluq bolgan kisilar sinasani qilali. Bungi misal, biz evvelgi darsilarda istiki, Abdullah ibn Masuddan varig bolgan hadiste, Allah subhanahu wa ta'alani, wa man yuqridu Allahi qardani hasana, kim Allah subhanahu wa ta'ala ge, gozel qariz bir turadi digan ayat nazil bolganda, Allah ta'ala gozel qarizdir aittila. Sinda ayat nazil bolgan vahlarida aittiki, 58:07 Talha radiyallahu anhu anhu ekti, ya Rasulallah, Allah subhanahu wa ta'ala bizdan qariz soru ektimi, dediler. Ayet nazir bolishi bilen, sahabiler amal, kiliş başlami ekti. Bizdan Allah qariz soru ektimi, dediler. Ha, digenlerde tayyamiray salam, min sizni guvaq qilamen ki, min madinedeki en gozel bagim, ve unda alti yuz türk kurma darahti bilen bolgen bagini, Allah ki qariz berdim, Allah ki sadara qildim, dediler. 58:39 Ana indi bu yerdagilar, yaxshirak biladi, 600-300 ilgen yer, hancalik masafadagi yer eken digini fisapla balishin. Mana bilar, ayet nazil bolishib bilanla emalkla agen ular. Yaxshirik emallarga chasigan. Nimege, Allahni kalamini uluqlar, Allahni uluqlay algan. Hakikatdan hem halblari Allah bilan tolgen kishilari. Va Allahni uluqlasini uchinki turi, 59:08 Allah sa'a laq qaytargan narsalardan insan qaytisligi. Allah haram qilqdi dib ishqan waqtada unga fatwa izlar, ruhsat izlar, alimlarini unusiga barib, bunusiga barib yurmastan, darra'u toqtashligi. Biz, madami ki, waqt, ma'id etilgan waqt tugeganligi sebabli, Allah bilan bolgan qadablarini ikincisiga toqtasiyatimiz, 59:37 Ükünci və törünci adablani qisqaca zikir qilamiz. Allahdan qorqish adabi, Allahdan uyalish adabi, və Allahga tawakkul qilish adabi, Allah subhanahu wa ta'ala ga iftikar qilib özini xarq qishlik adablari, Allahnin qariyatida hukum qilish adablari, Allahni zikir qilish adablarini biz hali toqtamadik. Allah nasib qilab yan bulsa, qelasi darsizigimizda, şu bazibir adablarga toqtash bilan birgalikta, 60:07 taygambar aleyh salatu was salam ilan borgan, adablarga ham toqtaliq etemiz. Allah subhanahu wa ta'alanin, gozel isimleri ve büyük ispatlarını ortaya koyup sorayniz ki, Allah subhanahu wa ta'ala, shu yerdde aytilingan masalalarga, hammamizni amal qilishni nasib qilgan bulsun, ve Allah subhanahu wa ta'ala, bu majlisimizni, rahmat ve bereketler, yaqilgan majlislerden bulsun, Allahumma, la tada' lana baynana, shakiyyan wala muhammadina, 60:36 Altyazı M.K. 61:03 Jannat wa gunga irish minasid qulish inshulim. Subhanaka Allahumma wa bihamdina astaghfirullah wa atubu ilayh.