Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 بسم الله الرحمن الرحيم 0:26 نَشْهَدُ أَنَّهُ بَلَّغَ الرِّسَالَةَ وَأَدَّى الْأَمَانَةَ وَنَصَحَ لِهَذِهِ الْأُمَّةَ صَلَّ اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحَابَتِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإِحْسَانٍ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ وَسَلِّمِ اللَّهُ مَا تَسْلِيمًا كَثِيرًا وَبَعْدًا 0:55 إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَأَبَيْنَا أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَا مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا 1:24 Yani bundan korktilar. Buna insan ozini zimmasigi aldi. Zira insan zalim wa cahil bir narsab oldi dili. Yani insanda ikti sifat bar zulum wa cehalat. Bu insandaki zulum wa cehalat qarib amma gunahlarini sababi manishi ikilasi bolad. Zulum wa cehalat. Biz Qalb-u Salim darsimiz aralqida bu hafta zulum qadar kub sohbat qildik. Zatan 1:57 bu zulum qalbdaki boladigan zulum, birinci olunda, chunki insanda basqarib tuladigan narsay bu qalbi bolad. Qalb agar islah bolsa, agzani hamacay islah bolad. Agar qalb buzuladigan bolsa, hamacay buzulad. Demek, zulum bu qalbda bolad. Va, ayti buddiki qalbdaki insana adashligi uchun asasi sabab boladigan narsay, ikdi narsay, bu birincisi shubuhatu shaytan, 2:27 shahawatun nafs shubuhatu shaytan yani shaytan tarafidan insange keladigan shubhalar bu ilim ge keladi yani insan qalbade fuad digan bir jayibar bu ilim manbasi insanda ilim hasil boladigan jayibar wa manashu ilim hasil boladigan jayige shaytanin asasan kemanini qata digan nishana ushi jayibar 2:57 Yani birinci urunda, shaytan, insan qalbida natuqri ilim shakillan isligini, natuqri ilim hasil bulisligini birinci urunda qoy etkin nisi? Wa bunu misali ularak etkin nidiki, adam aleyhissalamini jannatta, Allah ta'ala jannatta adam aleyhissalam bilan, mama havani jannatka qoyib, ey adam, mana bu jannatta bi malal hiylar isiylar, faqad bitta islarga taklid, 3:25 manay shu daraqka, yanay u daraqtan imalginayam ayitib, kursatib, muayyan qalib aittiki, manay shu daraqtan yemaylar. Jannatda hamayna sabar, hajat yox, manay shu daraqtan yemaylar. Wa taklif ham juda qob imas. Wa nomalum ham imas. Ma'lum bugan taklif, manay shu daraqtan dib turib, kursatib, isharabina etirinyan. Wa oqibati ham etirinyan. Fa takuna amina zhalimin dib, aks halda sidar agar shu daraqtan yigin musaylar, 3:55 uzlaringi, uzlaringi zulum togini bolasilar. Sunda, Adam a.s.nin shaytan yuldan azdarishlik uchul harakat kildi, va ushe miyvandan, daraqdan yiyishlikke, Adam a.s.da vasvas kildi, va shu vasvas kilişligin yuli ilim orqalik kildi. E, Adam bu miyvani yiyigindisa, shahvat bilan, yani shahvat orqalik bu miyvani yiyishlikke, hich hocat yugudi, Adam a.s.da. Likin, shaytan ilim orqalik kirib kildi. 4:27 Etki, Allah ki qasam ki bu darahti yi islikden silardi rabbilarin qaytari qoyganliginin sababi silar su jannatda mangu qabgiti uchibib qala silar. Agar suni yiseylar, hiskim silar jannatdan kin chikarolmayi. Va Allah namu bilan qasam isdi. Yani, su derecece, shaytan su derecede paskeslikke barib, hatta Allah namu bilan qasam isdi. Va sundan adam a.s. aldandilar, 4:58 qurtubi rahimahullah shu ayat-i tafsiri də ayat-i tafsiri də ayat-i tafsiri də ayat-i tafsiri də ayat-i tafsiri də ayat-i tafsiri də 5:27 Wa munafiq bose, mani shu derece gece aldash gece borad. Hic qesi bir aldash vasilas qomaydi ki illa, misal nasali istataydi, hatta ki iyn uluq qasam boygan Allahni namu bilan qasam ichib ham shunday aldareki. Muhim, Odam alaihissalamni ushirde shaiton ilim tarafiden kirib kildi de, qalblarigi shubha tomandan ilim olib kildi, mani shublan qaytarilingen narsani Odam alaihissalam qilib boydili. 5:55 Insana adashligi uchun asasi narsa shaytanina zarba veritgan, shaytan uzu uxunu atadigan nishanasi, nishan qalingan mey shindiimiz, uxunu qas qalingan narsa, bu ilim cayib olaydi. Mana bunu atana shubuhatu shaytan ilaydi. Wa insan qalbida uzu shahuvatun nafs digan zulum urunlari bar, bular haqda biz anca sohbatlarda qalbus salim darsimiz orqali keprigandik. 6:26 Agar kisi dinini yaxshi chunsay, Khuzaifat ibn al-Yaman radiyallahu anhuma etken larkabi, Abu Muslim il-Khawalani ge, agar dinini chunsay, fitnege chumaysan digelir. Biz Allah subhanahu wa ta'ala dan sorayimiz ki, dinimizde faqih bolishligimizdir. Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam etadlar, agar kimge ki, Allah ta'ala yaxsilikni xoqlasa, unu dinde faqih salib, chunarli qilib qoyar, chunumcan qilib qoyar digelir. Yani dinimizde chunishligimiz, biz uchuncuda hamkatta bir nimet, 6:57 Qalbke bu Qur'an biz takrar va takrar etiyatmiz ki, Qur'an bilinchi qalblarga churdu. Nazalabihi rruhul amin ala qalbik li takuna minal mandirin. Cibril bunu Qur'anini qalbga churdu, yani Rasulullahini qalblarga churdu. Rasulullah o qahlantirucchi peygambar bolisligi uchun bunu qalblarga churdu. Wa Rasulullahdanki sahabalarga, va hazırik bana bizgece, alhamdulillah Qur'an hitib geldi, 7:25 Birinci uzinda bu qalblarga kiradi. Agar qalbda uzini cayin topolsa, bu albatta xayotta uzini samarasini biradi. Agar qalbda uzini cayin topolmasa, bu Qur'anun manfaati bumaydi. Uqulunadi, uqulunadi, uqugan Qur'an tilda ilanadi, halkumdan paskishumastan uqsa ilanib ilanib cikbiti uradi. Yani, Qur'an u uchun nazil qilingen maksatni birmaydi. Sun uchun bu mauzumiz... 7:54 maqasidu shari'a haqqida sohbatlashqidi lazimdib dobtim. Bu mawzu, maqasidu shari'a, yani shari'atni, maksadlarini bilishlik, bu ham ammagi, ham khassagi manfaatli budan ilim isablanir. Yani, agar biz itibar verib bu darsdan, agar istifadakil etkin busek, dinimiz uchun, dünyamız uchun, juda ham katta verib. 8:22 inshaAllah, manfaatlik neslilar chikhadi. Yani, dinde faqihdi bolishlik, kisi uzine dinine cuna alishligi, rujida katta bir muhim neslilada. Katta nimetdi. Biz, shu darsimizde basilab ayitamizki, bu din, umuman insandimiz biliga ki, hayatini Allah subhanahu wa ta'ala fayda wa ziyanini tarafiga qarab rayagilib yarad kinigi. Buna agar bir istiqra yolu bilani, yani, 8:54 shariyatta uxub urgan edigin busik, Qur'an sunnani agar uxub urgan edigin busik, Allah subhanahu wa ta'alaani qigan islariga qaridigin busik, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamini hadislariga biz qaridigin busik, har bir hukumlar, shariyatta har bitta hukum, ya fayda kiltirish uchun, ya zararini kiltirish uchun, iska etkende fayda uchun kikinigin. Bunu, Ibn Taymiyyah rahimahullah, bir fatawasda, bir kancaq urunlarda zikir qilbut gelir. 9:23 Maqasidu sh-shari'a digan narsa bizga shunurga tahlib. Yani, qayda ziyanini ajirata bilishlik. Ibn Taymiyyah, rahimahullahi tadlar, faqih kishi digani, yakhsilik bilan yomanligdi ajirati waloyaligan kishi maz. Laysal faqihu man arafal khayro minashshar. Faqih kishi digani, yakhsilikdi yomanligdan ajiratgan adam digani maz. Balki faqih digani, ikde yakhshi narsa turgdi, qaysisi kuprak yakhsiroq. Ikte yoman narsa turgan bosa, 9:54 qaysisi qubroq, yomanroq. Shunar sani ajilata bilgen kisi faqih bulan. Bu uchun albatta har bir odam uzun ilmi bulan. Allah Ta'ala qancalik dereceda unga ilimden nasiba qigan bolsa, shu bulan faydalanib. Yaxsiliklar urtasini ajilata bilislik, yomanliklar urtasini solistira bilislik. Bunarse anca katta biz hayatimizin kub manfaatlik ilim bulanib. Yani maqsid-i shari'adi, yani maqsid uza arap dili de, 10:23 qasqina digan urun digani, yani bunu tarzima qibayti itkin busayq, shariyatni hukumlaridan ra'aya qilingan, kuzda tutulingan ma'nalar wa hikmatlar digani. Shariyatta hukumlar, ma misal uchun, talaqdaki hukumlar, nikaqdaki hukumlar, qisastaki hukumlar, diyadaki hukumlar dismi, namazdaki, ruzadaki, birar bir hukum yox ki illa ushe hukumda artida bir maksad var. Ushe maksad, 10:54 qaytganimizda fayda kirtirish va zararini kitkizisdikke quruligin. Agar biz shariyatini oqib orgini digan bosayik, albatta shariyatini maksadi baraygin. Agar bi maksad qilindi digan bosa, Allah ta'ala bundan uluq bugan zat, yani Allah ta'ala bikardan bikariga his insan yaratmigin. Osman o yerini biz batil qilib, batilga yaratmadik digan, bi hudaga uynab, lahubile yaratmadik. Ularini Allah subhanahu wa ta'ala bir maksad itun yaratgin. 11:24 Insani ham bir maksat uchun yaratgi. Wa insangiya buyurgan ahkamlarini, Allah Ta'ala maksat bilan bir maksatlar kuzlaq qiningi. Ushe maksatlarini agar biz uxub urganisik, shariyatini bu fayda kirtiri shakin. Wa zararini kitkizishlik. Mana shunarsa atrofide ilinan. Wa bunda biz ikte fayda ni etishligimiz munkun. Shariyatini maksatlarini uxub urganishligden birinci fayda, 11:54 shariyatini guzal ikanligini kishi cunib broga cuntira alad. Bizi shariyatimizde hic qaragangi kamchilik yog. Bizi shariyatimiz Rabbul Alaminni shariyati bu. Rabbul Alamin hic qachan hic narsani unutmay digan, adashmay digan zat. La yadillu rabbi wala yansa Musa aleyhi s-salam nitili de tahasul astetilin yan kabi. Yani Rabbim hic qachan adashmaydi va unutmaydi. 12:20 Wa Qur'an-ı Kerimda bir qancha urunlarda Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la'ni hakim dib sifati qiyin. Hakim zat qiladigan ishini albatta bir hikmat bilan qiladi. Bir qancha urunlarda Allah Subh'anaHu Wa Ta-A'la'ni rahim sifati qiyin. Rahim, yani rahmatlik zat digani, dur rahmat sifati cikadi suni. Rahmatlik zat bu gandan qiyin, albatta bandalarga qilgan sariyati u rahmatni qirtirish qirek, rahmat uz-uzudan maslahatni, yani faydani qirtirib cikari. 12:51 Agar da odumlarga kiltirilingen narsa, ularga azab bul etgen bosa, bunda rahmat digen narsa, kurunmik qalari. Shunu chun ham, shariyatta brar bir hukum yuk ki, usha hukum uchun Allah subhanahu wa ta'ala ge hamd etinladi. Allahumma lakal hamdu mil as-samawati wa mil al-ard wa mil ama baynahuma. Ey Allahum, singe osmanlar tula hamd busin, yir tula hamd busin, va osman va yir urtastaki narsalar tula. 13:21 wa bundan qiyin uzin qoqlagan narsalarin tulahamd busin, dib Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam dualari, agar shu duaga itibur bir qaridigan busik, Allah subhanahu wa ta'ala'ni kiltirgan, saryati qargan hukumu yaradgan narsalariga Allah hamd etilin. Sunulchun ham hukumlarida orqasta bu ahkamladan qiyin, jannat ahli jannatga qiribugandan qiyin, dozak ahli dozakga qiribugandan qiyin, oqirga etilinladigan kalima, 13:49 وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَلَمِينَ 14:21 cüdehəm hikmət bilan bunarsa, uz urnida muvafiq, layiq caza beril etgelik üçün. Cazaa an wifaqa digilgan ayatta bunarsalar. Yani bu, cüdehəm muvafiq caza bugar. Odamlarga beril ediggan caza, cannati busin, yoki duzaxi busin, Allah asrasin, bu, cazaa an wifaqa bulad. Allah ke hamd etinlar. Demek, şariyatni biz yaxsi çünsek eger, biz şariyatta mandigan, musulman mandigan kisiler, 14:50 hayran qala digan urnu shuki, musulman mandib dinini urganmay yurgan adamga hayran qalas. Musulman mandib shariyatini bilmese o. Mitci yildan beri islam desendi seyiz? Un il buldi, uniki il buldi iltizamga kirganligimga digidi. Likin shu uniki yildan beri shariyatta sen nima kitab oxidin? Rabbini qanchalik tanidin? Shariyatini, yaksiligini qanchalik darizida broga isbatla biralasan? 15:19 digan savaliga kim qanchali qevab bera? Biz, bradar eti bir yabdi, bir numada, Maskivada, taksis bu bishliy mendi idi. U shanday sunga bir ruz kishi minib qaganda, maqsharasi ki, min musulman man, sakali kisi bu gandigidan, sorab saval jawab qoganda, min musulman mandib. Niti yildan beri islamda sanisa, uniki yildan beri islamda mandibdi. Chi uniki yildan beri islam torsida nisida kitab oku cikdiyindib sorab taligi, ruz kishi. Ola qarasa, bittiyam okumagani qaligi ola. 15:51 Fakat undan-bundan unarsanik-unarsanik ishtib yurgin. Yani biz shariyatimizde urgan ishligimiz, dinde faqih yur ishligimiz, ushe darsimiz baside basligin, innahu kani zaluman jahula digin, cehalatli kitkiz ishligimiz, bizde vacibimiz bunarsin. Baside chuken Iqra surasi uqidib chuti. Iqra bismi rabbikelladi xalak. Uqigin, seni yaratgan rabbini ismi bilan uqigin. 16:20 Oqigin diganda hama narsani oqigur digandi, mas bu? Seni yaradgan rabbini ismi bilan oqigin. Demek insandaki cahalat. Insan anadan togulgan baytta hech narsani bilmey togulad. Wallahu akhrazakum min buduni ummahatikum la ta'lamuna shay'a. Allah ta'ala silarini analarini qarnadan cikardi, silar hech narsani bilmest lari. La ta'lamuna shay'a. Silarga Allah ta'ala ilim verdi. 16:50 Allah Ta'la in katta nimatini, risalatini, hukumini, mulkini nimat qilib etad. Am yahsuduna nasa ala ma ataahum allahu min fadli. Faqad atayna ala Ibrahim al-kitaba wal-hikma. Wa ataynahum min ladunna ajran azima. Odamlar Ibrahim a.s.ga berlingan nimatka hasad qiladlar mi? Yani Rasulullah s.a.v.ga berlingan nimatka hasad qiladlar mi? Biz undan aldin, 17:22 ibrahim aleyhissalamga hukum wa atayna ibrahimal kitaba wal hukma wal nubuwa biz hukum wa nubuwatdi birgan bizigan yani shuk kitabni yani ibrahim aleyhissalamda shariyatiden gore mukammal bugan bizdi qir'an bizdi shariyat rasullallahu asasirimgi nazir bugan manas shuna allah subhanahu wa ta'ala nimat tip'atigan qir'anda bir qancay joylad edigan sizlargiya rabbilarigna nur 17:51 va islarga katta rahmat keldi digi. Nima qum biz manasun dayi nur bugan, rahmat bugan shariyatini urganislikke, unu guzalliklarini biz bilislikke harikat qimimiz. Manasun arsa bu ilim bizgi maqasidus shariya ilmi, shariyatini, guzalligini bizgi urgatay digi fanbolab. Va bu bulan davat qigin bu hatizde, agar odamlarga islamini, hukumlarini, guzalligini kursati bir olsayiz, 18:19 dinge davat, qilişlik, yulu, ançalik osamlaşadi bunla. Va ikinciden, özelligi biz xalbimizdaki, uzimizdaki natoğru cüncalar, cümme yotken nesilar bir-biriga muvafiqlaşadi. Yani kut bugan xatalarga qarasayiz, biri agar zulumdan kilib çıxsa, yani aksari natoğru shariyatni, natoğru cünclikden kit çıxadi. Yani günahlar ya zulum bilan boladi, ya cahalat bilan boladi, 18:49 Madan shu cehalat bilan bolishligi fadzir etkenimiz, shariyatni yaxshi tushunmasig olab. Bazı adamlar da qurasiz zulum diganlar sanaz, unu qalbida ixlas bolishligi munkun. Shariyatni yaxshi quradi, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamgi irgashkisi kiladi, likin u adam shariyati toghur tushunmaydi. Shariyatni toghur tushunmaganligidan, unda hayatida cuda katta katta xatalarga yol qoynlar. U shani arkasidan kirey gosa, 19:17 musulmanlar iki tayfaga bolunib birbirbila urusib qamto qilisligi mudib. Ushe yolda uzini uzu fida qiladib, natugri yolda. Sababi, shariyatini uzini dinini yaksit shunmasigib olib. Demek biz dinini agar gozallik urunlarini bilirigin busayk, birinciden shariyatini, bu shariyatki odamlarini davat qilisligimiz, va uzimiz bunda kunglimiz qatirjan bolib turib, Allah ta'alagi ibadat qigin baytinizde cudi hamber rahat bilan, shunib qilislig. 19:48 Allah subhanahu wa ta'ala Qur'an-ı Kerimde maqsad bilan qiganligini, sariyatta fayda uchun bilanligini bir anchi ayatlarda harxil yullar bilan bunu bayan qilar. Meselen, Allah ta'ala ita'adi ki, yuridu allahu bikumu l-yusra wala yuridu bikumu l-usr. 20:16 Allah Ta'ala sizlarga yaxsidi hingilligidi xoqlaydi, sizlarga oğrligidi xoqlamaydi digan. Shuyurda yuridu kalimasi, Allahni maksadini fodaqilib diriyabdi. Yani Allahni maksadi dimi iken, Allahni maksadi odamlarga hingillik kiltirishlik iken. Bu shariyatini bizga birishlikden maksad, odamlarini qinashlik, kim ku qinalisa qani kureylikci, kim ku qinalanakan digan narsa shariyatli maksadimiz bu. 20:44 Abubakr, Khalid ibn Walid, Abdurrahman ibn Awf, Abubakr, Abuzar, Abubakr 21:17 hazir etkin sahabalarda ham astan abzal adami. Nima bilan Abubakir bu ummati in abzalligiga cigti? U kishi qalbida joylashgan bir narsabina. Demek, shundan bilamiz ki, shariyatti maksadi adamlarima qiyinashamaz. Shariyatti maksadi albette yingillik-girtirishlik. Wuxu uchun ham, masalan, shariyattaki qawaidul kuburadi iladi katta katta qaidalar, insha Allah, wuxu dersimiz davam edib, bu qaidalar haqidi sharifliyimiz. 21:46 u shilardan beri al-mashak qatu tajlibu taysir digan qayda bar. Yani qiyinchilik albatta uzni qiyinidan yingillik abgilan. Safarga chiksayiz, namazni qasrqibu qishlik, cemla bu qishlik jayizligi, rozadar bosa rozasini acik jayizligi. Muhaq qaza. Ruqsatlar, turub namaz u qilmayagan adam oturub namaz u qishligi jayizligi. Tahrat qilalmayagan adam tayyamin qilishligi. Su tapalmasaygi tayyamin qilishligimiz, tahrat u shlami bir uzur bu bosa. 22:16 uxanday halatda bitti taharat bilan, agar uxe taharatda sindir edigan narsa hasil, bosa ham sinmay didib shariyati hukum tiganligi. Bir namaz vaqtida xoqiliganca namazlarina uxur usligi munkun. Inshallah bunu bu cuz'i masalalarini fikslariga hali inshallah kirarmiz. Likin bizi masalimiz, undan kura kattaraa bugan bur usullarini biz uxun usligimiz. Yani shariyatka yukar raadan qirashligi. Bunar sami bu... 22:42 ilimde uxuganda, daim min bilmirsay isimgi kiradi, hoddi ki, insan bir qishlaqda yashab turgan bolsa, yangi bir qishlaqda, yangi bir saharga borganiyizda, shu uzini qayirda turganligini adam bilmirsay digi mumkum bazan. Ali gi, arintir alishdiy dik ur, rus shetgindi. Usha adam otirigan jayini qayidaligini bilishligi chun, agar shu jayda insan shu yukaraga shunay chiksa, bir kuch kisadan kin, bir virtuliyatnaya baska bilan, insanda shunaya tipagi kotarib chiksa da, 23:13 qaragan sin turgan cay, manay bu caydi. Qislaqda qattaligi manay shu urinda, manay biyagda da chigara bar tipay, biyagda tipalig barakan, biyagda bu barakan, bu barakan, dib qaragandan adamda tasawur payda bolaydi, yukaraga chigib qarasi. Biz hazir baslamaxsi bugan ilmimiz, dersimiz, manay shunga uqshaydi. Shariyatka yukaradan turib qarasi. Shariyatka qattaraq bir nazar bilan nazar salishlik. Juz'i narsalarga, maseben, qadi bir huk, 23:42 məsələn, namazda, namazı qasabuqşlik, yoki cəmlabuqşlik, bu bittə muayyən cüz'i məsələlərgə kirishməz. Məqsədəmiz, umumi, kattaraq bir tipəgə çıqıptırib, shariyatki qarisik, çu shariyatdan qilinyen məqsat, qisqayibkendə fayda kirtiri shəkil. Faydani kirtirislik və zararini kitkazislik. Xar bir hukumda orqazini kori, fayda və ziyoni qorilinyen. Umam Shatibi, rahimahullah, muafiqat kitabıda, çu mana haqda cüz'i kub qabiradiliq, 24:12 vaytadi ki, hix qachan sof fayda diganlarsa yox. Ya ki, kamcunayam, yoxsak. Ya ki, sof ziyan diganlarsa ham yox. Ya ki, yoxsak. Biraar bir manfaat yox ki illa onu ziyanayan bar. Biraar bir ziyan zarar yox ki illa onu faydasi bar. Masalan Araqda ani. Araq, Rasulullah keller, ummul khabais diganlar. Yani, gunahlarini, in yaman iflasigarsiliklerini, 24:42 anasi diliyan. Yani, qud tu anadan farzantlar tughulgani kahve, araq, araq, ciliqdan, araqdan, gunaxlar tughular. Mani, shunday bugan, araqda manfaat bar. Manfaat mas, manfaatlar bar. Qur'andan, Allah Ta'ala, Qur'an, nima da, siddan, ular qimar, wa araqda uqsta sura shahdi, aytingi, u iqalasti katta bir manfaatli kub, manfaatlar bar, wa gunax bar. Lekid, unu gunaxi manfaatadan kub digi. 25:12 Hushu uchun, shariyat unu haram qigan. Shariyat haram qigan, burar bir narsa yuk ki, illa ushani agar tiksir qaraseyiz, albette adamlarga katta bir ziyani bar, va faydasi ham bar, lekin u faydasi bu ziyani aldi da yukup gidad. Ani shundan ki, yin insan tasbim bolish girekki shariyatka, siz qunsayiz, ham qunmasayiz, ham shariyatda bir narsa aytilindi mi, bilin ki, ushani sizga wa siddan basqalarga, bu camiyatka, butun ummatka, shunu manfaati bar, shunu. 25:43 Bazan muayyan bir shakhske ziyan bogan hukum bolishligi munkun, u cemaatke katta faydasi bolar. Muayyan bir shakhske unu ziyani bolishligi munkun. Madibu salchun, jihad maydanada borsar ribadda turgan kisilar. Ribadda turganda xulash munkunmaz, yirda ghafratta qalishligi mahsiyat bolar. Usha vazifani uzini boyniga aldami, bu kechasi bolan turishgirek bo ziyan do. Sawog bolishligi munkun. 26:13 qaçqab qaliçligi mümkün, susab qaliçligi mümkün. Lekin shu vazifani qilib turiçligi qirek. Lekin bu ziyanni orqasida biyogda xaniche broderlari xatircam uxlaydi. Mani ularini xatircam uxlaçligi. Hatta Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam islariga qalasigim, mani shunarsilagini kuzetas. Har bir ishte. Biroar bir ish yoxki illa ushani zarari bor. Zararini orqasida katta bir manfaat bor. Lekin usha manfaati katta bugalligi uchun, u zarar 26:43 yuq u kitadigan darijada dolar. Shariyatta buyuriligan wajiblar wa qaytariligan islar hamaz shundan ibarat. Demek, biz Qur'an-i Karimda uqqariligan bosayk, Qur'anda Allah Ta'ala bir maksad uchun hukumlarina cariqiganliginin ochi qaytardi. Masalan, qazir uqigan ayatimizda, yuridu Allahu bikumul yusir. Ya ki, basqa bir ayatda, masalan, sadaqalar toghurista gapirigan paytta, bu fay ulcalar toghurista gapiriliganda, likayla yakuna duulatan baynal agniya iminkum, 27:13 Yani bu, Allah Ta'ala Rasuliga fay qilib, ulja qilib dirigan narsalar, Allah wa Rasulina hukumidatu radi u, unu adamlariga bulib irsa, muayyan bir adamlar da qolida davlat buqqaq titmasligi uchun. Boska adamlar unga muqtaj bulib, muayyan adamlar unu alib faydalanib, qoyan adamlariga hisch nasi qolmasligi uchun, bunu Rasulilaqta iqtiyariga qilib qoylingi. Rasulilaq uzu ummatti ihtiyaji ge qarab, qayrda qancha ihtiyaji bulisa, ushe ihtiyaji ge qarab biradilar unu. 27:44 Fabi dhulmin minal ladhina hadu harramna alihim tayyibatin uhillat lahum Biz yahudi boygan kislarini zulumlari sababdan ularga halal boygan tayyibatlarini ularga haram qalib qoydik. Uzu aldin ularga halal idi, kin unu haram qildik diyabdi. Nima uchun? Ularga uzlariga uzlari qilgan zulumlari sababdan. Demek bir da bir maksad boygan. Odamlarga 28:12 yurdan tarbiye bir islik ushe isten, shu qilingen isni uzlariga uzlari no tuğri narsalarda buyniga olingenden kiyn, shariyat ulariga oda bir qoy isligi uchun, ulariga mana shu shariyatta etilinmegen narsani uziga uzu adam zinmasiga oligigenden kiyn, dima no tuğri isni cuntur isligi uchun, Allah ta'ala manisiler gedib turib, ulariga haram qilib qoyigan, tayyibat bugan, halal bugan narsalarda. Oyebde, agar da maksatini ufada qil etgen, qana qangi arap lugatida agar, 28:43 bir vaciqi busa uşa bilan albette Qur'anda shuu vaciqlar bilan kiltirilgan. Li ajdi alla yakuna, li alla yakuna bu talibulumlar chunadigan. Numalar qisqasi Qur'an-ı Kerimda ayitilingan narsalar uşa hukumlar judda kub joylarda numur chun ikarligini maqsabda etgin. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamina hadislarda Rasulullahin qigan islariga agar itibar bir etgin busik, Rasulullah 29:11 u edken sunnattaki buyuruqlarini, nimi uchunligini bayanqigallar. Masadan, qurbanlik guishlari torrisi de. Rasulla eddilar ki, ilgari sahabalargi islamini basi de, qurbanlik suiginlenkiyin, unu guishini uchkinden ziyad saklab qalishligi munkum bom agen. Uchkinden ziyad qurbanlik guishini saklab qalishligi munkum bom agen. Rasulla eddilar ki, innamani heytukum, innamani heytukum, li ajli daffa digallar. 29:42 innama naheytukum an luhumil adahi li azli ddaffa. Qikkadan odamlar kiladi. Arabilar Madinanin tashqarisidan bayram qalisligi chun ular kiladi. Madina ahli qurbanlaydi suygan peytta. Hamasi uzun uyu ge guyslardi, yigib yigib ap quysa, atraftan qiygan odamlargi guysqa maydi? Odamlarda ihtiyac fayda buladi. Eyni uchgundan ziyad saklas munkummas deyilsa, 30:10 ularida maqladi guxlarini odamlariga lazuq tarqatadi, yibumagandan kiyn. Odamlariga tarqatadi, va bu blam camiyatta tinglik hamma bayramana guxiyib, hamma khursambola. Rasullaha itdilar ki, bana su cikkadan kiyn odamlarida uchun, min silarida qurbanlik guxina uchkundan ziyad saklab qalisiyngan qaytar ganidim, ani indi unu yiuriilar, sadaqa qiilar, va kelezeq uchun ham apqo yuriilar digil. Fakulu, wa tasaddaqu, wa ddakhiru digil. Yani bu. 30:41 Rasulla nima uchun ushannan qaytargan ikallikilarini bayan qal yapdi, innama nahaytukum an luhumil adahi li ajli daffa dipdurub, ushe chikkadan qiygan odamlar uchun dipdurub bayan qal yapdilar. Ya ki Rasulla sallallahu alayhi wa sallamdan Sa'd ibn Abi Waqqas suradlar ki Rasulla, meni malim kubba davlat kishiman, va agar men uladigan bosam bitta qizm qal yapdi arkamni, mirasimda alishlikki. 31:13 shu malimni yarmisini sadaqa qileyim midiganda yog didigar. Malimni hamasini sadaqa qileyim midib soriganda rasullahi yog didigarlar. Yarmini qileyim midiganda yog didigarlar. Uchdan birini vaqif qilib usimdanki sadaqa qib qiteyim mi? Yani vasiyat bu. Shu vasiyatini qileyim midiganda rasullahi iddilar ki, mayli uchdan biri busa qilgin, likin uchdan biri ham kub. Innaka antazara warafataka agniyaa, 31:40 xayrun laka min an tadharahum a'latan yatakaffafuun annas. Sin farzantlarini, uzingi qarab turgan qaramagindaki kisilarini boy halatda tashilab kitxiligin, ularini adamladan qulun chuzib sorab yoradigan muhtac halatda tashilab kitkani inayn qoray yaxsiroqdir digabdi. Yani bir da Rasulullah acigdan acig bayangal yaptilar ki, dima uchun, dima uchun malini, hamasini vasiyat qib kitxiligdan qitardilar, unu arkasida mirasorlarim uchun. 32:10 Demek orqasda mirasgur buletken busa uxan mirasguriga birib kitkenligi, agar cuda bu masa Allah uchun biramandisa, okhri uchdan biri gece birisdikki saryat ruxsat biridi. Mana bu nar saham? Nima uchun Rasulullah uxandan qaytargan ikanliklarini ociq eclig buli ebti? Yoki bu masa Rasulullah sallallahu alaihi wasallam Ramazan ki chasida cikib, macitde namazu qudilar cikib, uxanda macitde turgan adamlar Rasulullah ki irgashib, 32:40 namaz uqidilar, kin madinada gabboldiki Rasulullah bugun kishkuru namaz uqibirdilar bizgi. Rasulullah bilan birga ibadat qildi iki chasi. Diganda kuprak adam kiptiri masjidda kiftirgan Rasulullah yena cigdilar, yena cigdilar, yena namaz uqidilar, Rasulullah qe qushilib masjiddakilar namaz uqidi, maza qildi hamma. Uchunch günu, butun madinada gabboldiki Rasulullah masjidda kishkuru namaz uqibir yabdikirli. Diganda butun madina ahli yigilib kiptirdi masjidki. 33:11 Yani bu mubalaqa qivarmasay, kupciliq adam kipturgan masdi. Rasulla chigmadilar. Hatta adamlar uzlarini bildirib, bildirib, kiganlarini bildirib, ben koydilaram, Rasulla soysirib chigmadilar. Kin, bomdat vaqtida chigdilar dan kin, bomdat toqibugan dan kin, Rasulla itdilar ki, silarini kipturganliklari minge makhibugan imas bilibotirdim kiganlarini. Lekin, silariga fars bu qalishlikden qorkib, ben chigmadim dedilar. Yani adamlar shu amalini agar bardavam qalitkin bosa, 33:40 ularga Ramazanda farz buqqalib kin ummet harazga qincilikke qalisligi barligi uchun sunu uylab Rasulullah mani sun narsindan qurqaniglari uchun chigmadilar. Mani bunda ham Rasulullahna adil etkin geblari ki, sizlarga farz buqqalisligiden qurqanigim uchun chigmadim dedilar. Buna nimi uchunligini, maksadini bayonqil ebdilar. Muaz ibn Cabal 34:06 uksu Madinani chikkia cahidaki bir qishlaqta adamlarga namaz umam otib, namaz uqbirardidir. Rasulullah bilan birgiye xuton namazini okib, kin uzun qishlaqiga kitardi dida, barib ushi coyga borgandan kin, adamlar uksunu kutib otirardi, masjidda hama yigilib, ushida namaz okiganda muaz cuda uzun okurdi namaz. Uzun namaz okigandan bir kisi, sahabelerdan bitdasi, namazda turgan peytta cuda ham charchab gitgen, kunu minan islegan, yani adamlar cuda ham mihnat, 34:36 qiliq u shifaytda uzlarini mihnatini uzu qiladigan, yordamqisi yog bugan halatda bugan sahabalar, kunduzu bilan ishlegandankin ki chahsi namaz okuslik, yani qolipam cuda ham chuzib namaz okuganligidan, charchab kitkandankin namazdan imamdan tashqariga chigib uzu namazdani tizraq okuvaganda chigib kitkima chidi. Chigib kitkidkandankin odamlar etkanki bir kisi sunakikib chigib git dedigandan maaz u munafiq odudur. Namazdan sunakib chigib kitkin bosa, 35:05 Munafiq u digenden kim? Odemlerden xabar itibar diki, seni Muaz shuna qatib etdi. Digende bu qishi gecidi alem xibidgin. Tugru Rasulullah nal digi barib, barib ey Rasulullah, min manishu manishu istiqiludim, shuna qabuldi. Digendegi de Rasulullah Muazini chakir diddilar. Xunchali qazaflandilar ki, Rasulullahni yuzlarida qazaf alamatik kurindi. Rasulullah qazaflansilar, yuzlari qizar bitaridi. Afattanun anta ya Muaz? Ey Muaz, sin fitnaci mi san diddilar? Karin? 35:34 judeqattik lapsi blan, ey muassin fitnaci misan? Ularga siyan, wa sh-shamsi wa duhaha wa layli ida yaqshalarda uqsin bomaydi mididli? Agar da sizlardan kim imam bolib, bir cemaatke imam boletkin bose, namazdi yingil uqsin. Cunki, mani shujayini etmaksimiz biz. Cunki, adamlarini icide zaifi bar, kesali bar, yash kattasi bar, wa hajatlik kisiler bolan. Bir ishi zaril adam, futon namazi boldi, yashan boldi. 36:04 Kirib oqi ilikdib durib, cemaatgi kirisa imam oqiganca oqisani omazdi. Bir marta biz bani shuraqi cemaatgi kirib baginman. Sham oqislikgi kirdik, sham oqigan peytta imam Hud surasini oqiyabdiyki. Hud surasi tugadi, undanki yana boshladi, yana boshladi. Iki para yitti varaq zamsura qildi, bir raketki. Iki para yitti varaq zamsura qildi. 36:33 Birinci raketten, sajdege barudik, qutton yazaydi varidi. Anusunay qilib ikinci raketti hem yaxsileb oqib, nomazu tukatdik. Qutton nomazini 12 yarim geci oqilna. Yit bara geci Quran zamsura qilaydi. Manusun, bu qilinyan ishlar Rasulullahini sunnatige zid ishbu. Agar da uzi, yalgiz uzi oqisa, xuzira genci oqisin, Rasulullah s.a.v. oqidilar, sahabalar oqigallar, Usman r.a. 37:03 bir rakat ki, Qur'an-ı bir merta xatım qiganligilari giyin. Qur'an-ı bir xatım qiganligilari. Menim uqsin bir uzgul etgin busi. Lekin agar kim ki cemaat bilan namazu qigin busi, ularini yingillati uqsin, chunki ularini icida hacatlik kisilar guladi dip, chunki dip turib, nimi chun unun qaytar giganligilarini etdilar. Sahabalarini, icilarini da ayninan menefsi nesani koramiz. Hazir biz musallarimiz Qur'an-gan va sunnattan, musallar keltir yapimiz ki, shariyattaki ahkamlarini 37:33 har birini orqasta bir maqsad bar ikanligiye. Abubakir raziyallahu anhu, odamlarga ata bergan, yani sauqa bergan, bu digani baytil maldan kul acilatilingen odamlarga. Baytil maldan har bir kishini uzini ulusub ugan, obtura digan. Oylik sifatda, yordam sifatda da sahabalarga berilingen. Uysan arsani, sahabalarin hamasiga birxil berganlar. Vanim uchum birxil berganligini etkinlar ki, innama hadhid dunya mata' 38:02 Bu duniya mata bu. Amma ajirlar ahiratda buladi. Kim agar abzal bul etken bosa, u pulda abzal bumaydi. U qiyamatka borganda Allah ta'altta ajirin olu uradi diganda. Hamma adamga birxil birganlar, amma Umar ibn Qattab uksunu unlarga xalifa bugandan kiyin, qatqdan aldin islamga kirgan kislarga ataada kub birganlar. Badirda qatneskenlarga alaqda ata birarekanlar. Uksa eterekanlar ki, kayfa usawi, 38:34 Man qatala min qablil fathi, wa man qatala min ba'dil fath. Fatqtan, Makka fatq bolishligidan aldin, malini, canini fida qalib turib, islamga uzini bagisdagan kishi bilan, Makka fatqdan kin ki islamga kirgan adamlar da mintin qimay mandigallar. U shalarga, Allahda Allahda kuprak kuprak kulbiraragallar. Hatta ki uzini uqli ibn Umarga, Abdullahun Umarga az atabirgan. Wa Usamat ibn Zaydka kup atabirgan agan. 39:04 Ata digani, yani, biriladigan, ushe, Baytul Maldan biriladigan, ulush. Xunda oğli atasiga etkiniganki, dema ki, falanchiga, siz kub birasiz, mingi khan birasiz diganda, chunki unu atasi, sinu atayinen kura, Rasulullah ka sivimli buganida diganigani. Yani, unu atasi dipdurub, zaytda etse, sinu atayin dip uzun edigani. Rasulullah ka siniden kura, minden kura, u, unu atasi, yani, sinu atayinen kura, unu atasi, Rasulullah ka sivimli roq edi digan. 39:33 Bu nasani Umar ibn Khattab di ishlarida cidi kup kuramiz. Bir gün Umar ibn Khattab arasalar bir cayda bir tuyalar yurukdi, simiz-simiz tuyalar. Acaplandilar, bu tuyalar kimdiki? Zur tuyalara kendisa, siz oğluyizdiki digi. Ye? Biz, oğluyumda xunca tuyasi varmı diginda? Ha digi. Ha odamlar etkinda, Amirul Mu'minindi oğluyunu tuyasini bax, Amirul Mu'minindi tuyasiga su birdib durub, bizdi oğluydu tuyalari xuncalik buk edibdi. Oğluyunu cakirgan, oğluyum, 40:03 qiyamat günü min nacid tapşiniyimd xoqlaysam mi, dozax kitşinim xoqlaysam mi? Yoq, albette nacid tapşiniyiz xoqlayman diganda, bomazda man istiyalariyi sadaqd qorrasan diganda. Bu, tiyani haramdan tap gelamaz u kishi. Lekin, bu yirda basqa birgabbar. Umar ibn Xattabni qigan islariga qarases acib bir qariyatni maqsadlariga shuncalig bir rayi qiganliglarni qorras. Qur'anda muallafatu qulub digan bir 40:31 saqsta zakat birladigan urinda bittasi muallafat khulub diiladi. Yani, zakatlar birlingan baytta, zakatlar saqsta urindiga birladidib Qur'anda bayanglingan. Innama as-sadaqatu lil-fuqara'i wal-masakin wal-amilina alayha wal-muallafati khulubuhum wafil-riqab al-gharimin wafil-sabilillahi wabdil-sabil. Saqsta urind. Manashu saqsta urindan bittasi muallafati khulub. 40:57 yani islamga yangi kirgan, va islamga kirisligi umut qilinadigan adamlarina qizig-tirislig uchun pul birislig. Qizig-tirislig uchun pul birilinggan adamlarga. Zakat puludan u shalarga birilinggan ki, adamlar islamga qizigsin, islamlig guzalligini kursin, bizli islamimizda manisunagangi bir yordan birislig bar, hamma uzuca yulub yib qachbit urmaydi, apkib urtaga teshteydi, bu islamda manisunaga qinalgan adamlarga yordan birislig bar, lib kursatij uchun budarsa. 41:26 Abubakir raziyallahu anhu bunush ne bacirardilar? Rasullaha ne bacirgan busa? Umar ibn Khattab ki ganda, Umar ibn Khattab etgallar ki, bu muallafat tulqulubka birislikni sababi, islam zaifligi uchun bugan. Biz upayti adamlarga muqtacidik, indi adamlarga muqtacligimiz yox, islam quvatlandi. Kim xoklasa, kirsin islamga xoklamasa, man qilis digandir. Muallafat qulubka bermemiz digandir. 41:53 Qur'anda etilinyen muallafatu qulubke biriladi digan urinda, umaridna qattab muallafatu qulubke birilinmaydi digan sahabalardan bir ortaqsi qarşigib gapirmaygin. Nimi uchun? Chumki Qur'anda nimi uchun? Biriladi digan narsadi manasini ular judeyim yaxsi qibur sunub bilgallar. Masalan, ahli kitoblarini ayollariga uylanishlik bizdi shariyatimizde bor bugan narsi? Qur'andakigin hatta. Ahli kitoblarini ayollari silar uchun halaldib Qur'andakigin. 42:24 Umar ibn al-Qattabda dauriga ikiyanda ahli qitaplarda ayalda qatramaylar digan. Shunda Khuzaifat ibn al-Yaman, Khuzaifat ibn al-Yaman radiyallahu anhu, bu harammı, bu emiril mu'minin, tip itiraz bindirigan. Harammı bugunda? Yok bu, haramamaz. Lekin hamma ahli qitaplarga uylanshka qizqib, muslima ayallarda kim uylanad digan. Muslima ayallar birin corunda turishkira digan. Mani bu nersage sahabalardan hiç bir kisi qarşi cikmadi. Umar ibn al-Qattab, 42:56 majaqat yili də, yani aserçilik yili bugan peyt də, aserçilik yili də uqrını qolunu kesiligdə tarq qildilər. Uqrını qoli kesilməydi, dedilər. Nimi uçun digendə, bunu fukahalar ta'lilini, yani nimi uçun digendə etkendə etisadi ki, çünki əgər də uqrını qolunu kesiladigan bosa, uqolum kesilməsindib türüb, bosta yirge darıl hapki qaci qiçtigi mümkün, ya ki bomasa, 43:24 islam davlati unu qarnini tuyqiz almastan qacercilik davrida qaldimi unga hukum qilisligi muntumasigin. Awal qarnini tuyqasin, kin uqrliq qilitkin basa unu qolini kissin. Uqrliq qilisligdi shartladan biri hammat omani buqdurib uqrliqsi ana bu adam qol kesilislikke layiq, nankur adam boladi. Buqigan islarini sahabalardan hech kim inkarkimadi. Yoki adamlarinin bir tarawih namaziga cemlab koyganlikleri, 43:52 Rasulullah s.a.w. tarawih namazini yukarda etkenimiz kabi, uqumadlar. Nama chun uqumadlar? Odamlar bilan, xarz buq qalisligden, qurqaniglar uchun, Rasulullah duniyadan utkallardan qiyen bu qurqishketti, vahiytu qadi. Umar ibn Khattab bir kunu masjidki kirsalar, odamlar tarawih namazini uquyabdi, buraw iqrikat uquyabdi, buraw turrakat uquyabdi, hamma uzu uzu uquyabdi masjidi. Shunda uyladilar ki, odamlarinin hamasini bitte imamgiye cemle poysayk, bir kishi, 44:22 awazi yaksa bir qari imam votib namaz uqisa, qagallar or qalista turisa bu cudiyan gozal isbuladi. Va qalibisa Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam qigan isbu. Dip, adamlarinin hamasini bitti imamga Ubay ibn Ka'abka camla qoydilar, va adamlari hamasini manin shu qalibda namaz uqisti basladik. Hazir gece shu amal mutawarasi bulib, sahabalardan biz gece amal sunli masjidlarda tarawih namazlarini uqistik, bu sahabalardan bizge sunnat bulqaldi. Bu asli Rasulullahdan sunnat bulqagan nirsi. 44:53 Demek uşa ma'nanı, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam tarqilgen ma'nanı sahabalar yaxsit cunib yetishgen bu narsayin. Saryatde luqata digan bir narsa bar. Luqata digani yulda tapilgen narsani hukumi. Yani fiqh kitaplarda kitab-ul-luqatati digan kitab acratinin adi kitab-ul-luqata. Luqata digani yuqal-uqagan pul, yoki, boshka narsa. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam davurlarda hui haqida suralimdi. Ey Rasulullah, 45:24 Agar yuqalib qoygan, kuy yuqalib qosa, nimaqla ilik bir yuqalib qosa diga anad, kuy toposa bir kishi. Masalan, sahradan bir kitiyatu uzi, bir yalgiz bir kuy yurtdi. Bilas ki, kim didir kuy atash qoygan. Agar siz u shana o masayiz, unuki bor yib kitar. Anusunu Rasulullah s.s. qoygan unu, igan sikigan paytda birasan didilir. Qisqazi Rasulullahdan tuya haqqida suranindi, fadallatul ibil, yuqalib qoygan tuya chi didilir. Tuyaganima shing barsin didilir Rasulullah. 45:56 Demek ki olasan onu ma'aha siqa'uha, wahida'uha, onu aya'gu mahkem bolsa tuyani, yani aya'gu kumga batmay digan, va uzni urka'chi da su'u bar, yurib uzni rizqini tirib yiydi tuya. Ya ijansi kib turib aginca yuru urad didli. Demek ki tuyani eger tab bolsa alij munkum bomagan. Abubakir da davurda hamqot shunay boldi, Umar da davurda shunay boldi. 46:23 Uthman radhiyallahu anhunu dauriga qigan paytta, Uthman radhiyallahu anhu yuqalgan tuyani alip, satib pununu baytil maliga qoyqoyisti carigi gallar. Nima uchun? Chunki tuya yuqalisti qi kub bugan. Tuya yuqalisti qi kub bugan ki, adamlardayan bazibir yuqalgan tuyani siken suib yuvar etgan adamlaran buladonlay paytta. Harxil kisilar islamiga kirgandan kiyn, sahabalardan kiyn, tabiynlar dauribugandan kiyn, icidaman uslagan qi adamlaran chiq qoladi. 46:54 U shu uchun, u tuyani yuqol masligi uchun, olib turib yuqolgen tuyani kim ob tise, u kushi sotib pulunu bayt el molga qoyib qoyardilerden kiyn, kiyn igaz kiyn baytla, shu pulun qay tarbir gelib. Mani bu narsa maslahat uchun bugan, fayda uchun bugan bu. Agar shariyatini, boshqa bir hikmatlarini biz qaridigan busayk, ammasi mani shu atrofda ilini. Amma shariyatda bugan sahabalardishi qaridigan busayk, Ali radiyallahu anhu, xunarvantlarini, xunarvant kisilarini, 47:28 bir nersa yeseb sote digan adamlarini kefalatla esligdi buyniga qib qoygan, yani inima digani ustalar busa, mesen, siz ustaga bir nersa tiki bir islig uchun, kuylak tiki bir islig uchun, bir nersi, yoki bir uzu geseb irislig uchun, tilla avar virdis. Ushe, tillani ustani huzuriga tesliganizdan kiyn, u nersa ustada omanat goladi. Omanat digani, shariyatta biz omanat chunchasini tuğur chunmaydi qib cilig adami. 47:54 Amanat digani bu, agar u amanat yuqalib qasa, u adam tulamaydi digani. Amanat nan shima anadi bulay? Masalan, mey sizdi yuzga bir narsa bar qoydim, shu yuzda turktursun shu, disan bupti qoyib kitigin dedis, qoydim, kin, kic, kurun, ugru kirtti, un ugrilib kirtti masalan. Bu amanat idi, ugru ugrilib kirtti, siz tulamay sizningi. Chunki bu, amanat digan narsa, tulanilinmey digan narsa digani. Qaysi ki bir narsa bir kishinin huzurida amanat vuldi mi, 48:24 u amanat digani tulenilinmey diganlarsa illa agar bu adam itibarsizlik qittirib kucaga tashilat qoygan bosa, yoki uzu unu yivargan bosa, uzu unu zayi qitgizib, ayni arabcada buna taaddiy digiladi, sunga agar bir yaman munasabatta bugan, na tohru munasabatta bugan bosa, unarsan tulaydi, 100% tulabira. Ustalar qut düşündeyi, ular ustalar uzu tulenilin, ustalarga... 48:50 qoyib getilingen narsa omanat boladi, tulenim meydi. Hazirgim, kunda, masalan, masina ustalari, siz masinayiz, buzuq obardiyiz, siz ustaxanayga obarganizda, masinayizdi u shigitashib getishiz kirek. Kiyan itlaskini barsayiz, akimilatiri yox buse, kani dhisa, bilmiman, bu omanatidi dhisa usta etse, asli uzu shu, ustaga tulenisen sindi, iski aqiz yox. Likin, odamlarga, agar bunar sana et etkin bosek, kim broga ishanaladi? Ux, ustaga xuda biradi ku, ali, odamlar tili bina etkindi, 49:22 U zikir eqbisa u shani sotuvarib turub, bilmimim, omanat edib turur shidigi mümküm mü? Mani shu mana kup eygenligi uchum, Ali r.a. hun davrigi qigende, Ali r.a. hu ustalarga u shi omanat narsani kafalatlik qil qoygengli. Haysi ki ustani, hunarvantini, aldi da bura unu omanati yugbosa, u shani usta tulaydi digengli. La yena, usta uzini çikarigan narsasiga cavab verali. Bu narsani ozirki nima da, 49:52 qarantiya birisdi qarantiya birisdi qarantiya birisdi qarantiya birisdi qarantiya birisdi 50:23 uşa usta çünge cavab beradi digiller. Va etgenler ki, mashhur qawullarini la yuslihun nasa illa zalika digiller. Odamlarini mana cunarsa islaqiladi digiller. Mana bu, Ali raziyallahu anhu den, Osman raziyallahu anhu, Abu Bakr va Umar va boshqa sahubalarga qaray digen bosayk, ular saryatini, maksatlarını yaxsi çüngendir. Saryatda maksat nima? Bizge saryat bir hukumlarda etgen bosay uşa narsadan, nima maksatda bizge cunarsan talab qildi? 50:52 Shunu biz yaxshi chunishligimiz gerek. Ani ushanda shariyat bilan hile qilislik, uyin kulgi qilislik, hile-i shariyat digan narsalarini, shariyatdi maksadiga zid narsayi kalligini bilasiz. Hile-i shariyatima bizda daura digan narsalar bar. Bir adam agar wafatit etkin bosa, bir niche yil ruza tutmagan, bir niche yil namaz okumagan bosa, har namaziga, har ruzasiga fidya berislik, bu imam Muhammad rahimakullah fidya berila edib etkin coylari bar. 51:24 Va, etken larki biz, Allah shunu qabul qilis digini umut qilamaz diganlar. Yurca lahul qabul, imam Muhammad ibn Hasan Shaybaniyini istihadilar bu kishi, ini usha kishini fatuasini olib turib, kitabdaki fatuasini olib, adamlar dima qiladi, bir kishi olib ditken busa, bir nece ilki ruzasi, bir nece ilki namazı bul etken busa, kiladi bir, katta bir, dima qel, lagenge, buğday saladi. Va, manan shu buğday, mayyitni bir künkü namazini fidiasi. 51:54 Buna etadi ki, manushun meyyitdi bir günkü namazik fidiyasini, men sizgi verdim fakir kishi gedib, yonidakki adamgi biradi. O adam, qabulxildim sidandib olatdankin, yonidakki narigi kishi ge, men sizgi bunu verdim, meyyitdi bir günü gediydi, iki gün, unusun narigisi giyadiya qala, otisda adam eylantirqisda, meyyitdi otis günlük nimasi sop yapildi. Eylani uğuradi, eylani uğuradi, meyyitni chigil namazik kumagin busa, shunca eylantiradi. Buna atini davuradib qayad. 52:25 Yindibu shariyatdi maksadiga toqrik ili abdimish narsi. Shariyat nima maksadda unga fidya bordida agar etgen bosa shunu? Nima maksadda etlin yin? Baz jollarda bir hukizda abkiladi. Agar davra basan bir iligil namaz okumagen bosa, bir yelki namazı bilan, bir yelki ruzasini susabla pulga chakıq çıksa, bir yelkisi bitta hukiz boladi, mesele. Bitta faqrda abkiladdan kiyn, manishu bizdi mayetimizdi. 52:53 Biriyelki rozasi bilan, biriyelki namazini fidiyasi, bunu qabul qulindiydi, u qoladi. Min, bunusizgi hadiya qildimdi, bu qaytar biradi utkin. Qaytari birimasa, agar kishunme hukuzi italib kititkin, buzu toqtayindiyiladi, hukuzda olib, chqib ikkinci faqrda upkirladib. U shinda, bu hadiya qiladi, qaytari hukuzda oladib, yana biriyelki, anchi, tizraq batadi bundi, davranadi, qub aylan trime, yani, bayaqin mash-masha kamraq oladib. Aldi-berdi, aldi-berdi bolib, 53:23 illi qimadda aldi verdi bugan nakin, axir hu qizdi, yi talab cik gitsaya maylaydi ushe faqid. Qaxar, bir iligi bu zihim verdi derdigi da. Yana tashibki cikiray, qoydas sunay. Ushe mayiddi ahligi onu biribki cikiray. Shariyatdi maqsadi da nima cikirabdi verdi? Shu, shariyatdi maqsadi mi shu? Shariyatdi maqsadi shu mu? Yo ki, muhalil digan talaq qilinyan ayollar, ushte talaq bilan talaq qilinyan ayol bul etgen bolsa, 53:51 U shani shariyatni hukmi, agar bir kisi xatinini ushte talaqqisa, u xatin tamam bunge haram boladi, ta ki u basqa bir erkekke tigib, u bilan nikahlanib, u bilan tu shayda yatib, kin u talaqqisa, chigib, kin bunge tisa bolad. Haligi xatin, shariyatni hukmi bu. Yani bir kisi bir ayal bilan yesheb, unu turmishi uxshamestan, unu ushte talaqqilish kesheb, talaqqilib, kin unu jawabini birgenden kin, u basqa erkek bilan turmishi qurib, 54:21 yana bunga qayt qil ishligi bu irkaqni qancalik daracadi, masalan, qayrati, unu rashqiga tasiri bor bu narsani. Ushan arsani uylagan irkaq, ilaci barisi talaq qoymasi qarikat qiladi. Bu ushani aldini al ishligi uchun. Ani suni aldini al ishligi uchun. Indi bu narsani hikmatini talaq qilin gandan kiyn, bir kisi unu halal la bir ishligi de kilishib, min khotinimdi talaq qoydim suni halal la bir gendib, bir kisi bilan vaad alashib, unu nikahlab turib, halal la birib. 54:51 qatini halal bu namiga hamman irsa namiga bitkic digi, u kimdak maqlibdi o? Bunu muhallil, bunu Rasulla itkirlardi icariga alingen itki digal, taka digallar un. At-taysul musta'ar, yani icariga alingen taka digallar un. Mana shunday shariyati bu, misallar fakat. Shariyatimizdaki qilingen, caribuygan hukumlar, Allah Ta'ala tarafiden bizgikigyan buyuruklar, vaqay tariqlar, mana bulardi hammasini, uzgi yarishi hikmati, 55:22 uzgarisa tagida maqsadlari bar. Agar da shu maqsadlarini yaxsi chunod, aynir rawishta biz Rabbimizga ibadat qilaytgan bosek, ana ushanda shun arsadan kuzlanyan maqsadlar, shunan kin kuzda tutulgan faydalar ushandan kin chigali. Namaz ham, inna salatatan huwa anil fahshayi wal munkar. Namaz fahsh munkar ishqilardan qaytaradi. Yani, goya qibirda shariyat eti abdi ki, namazni sizlarga wajib bolishligidan maqsad, 55:50 sizlerde fahc, munkar istan qaytadigan bir taqwa hasil busin. Ruzadan maksat, la'allakum tattaqun. Ushe, ruza ayatlarini ohrada etquyat, sizler taqwa qisayilardib durub. Ruzadan maksat, odamlarda taqwa hasil bulisdigi. Namazdan maksat, odamlarda fahc, munkar istan qaytadigan taqwa hasil bulisdigi kirek. Shulçrab ibn Masud radiyallahu anhuma itadlar, kimdiki namazı, agar unu fahc va munkar istan qaytarmay digan bosa, 56:20 u Allahtan izaqlistlikni ziyada qiladi namaz u qigin sari. Buna hadisdi beytadi qobchilik hadismas ibn Mas'uddi qeblari. Yani kimdiki namazi agar fahs, munkar islardan xaytarmey digan bosa, u Allah Ta'ala'dan faqad izaqlikde ziyada qiladi ditli. Bu maqsad shu? Maqsad diganlarsa, maqsad namazda aling, ruzani aling, zakatta aling, zakattan maqsad niman? Zakattan maqsad, zakattan maqsad, 56:51 bay kishini, malini alib turib, kammagal adamlarga birib, camiyatta bir finlik, camiyatta bir muhtac adam qomasligi. Manabirda bir adam katta bir eligi kapitalistik davlad digi gu, ushina qangi kapitalist bolib. Katta banant imaratlar da salib, bir adam kuca da yeishke nani yuq, barishke cay yuq, alatda yeshe virusligi, shariyatdi maksadi bumaz bu. Bazı bir ustazlarimizda iskanimiz Bukhara da 57:21 orsilar bastir meqlib orta asiyaga kirib gelisligidan aldin ki halatda Bukharani kattabir imamladan birini qoplarda tillolari bugun ekin qoplarda tul e tillolari bular ekin ushe tillani zakatini berishkikigin peytta zakatini berishkikigin peytta shu zakatdi sobleb sobleb hamasini qirstan birini chikarigin peytta bir qanchi tillo bular ekin ushe tillani alib turib bir faqirga malo meni zakatimdi bersa 57:50 u ushe fettanarsa bu. Kiray busa on kila, yirma kila tilla bu kitadir. Birsa, shunu birgi skemastan, bir qab buqdayini olib turib, buqdayini ichiga haligi tillani tixib, buqdayi bilan kumib turib, bir faqrdi chakirib turib, faqrga itirikan ki, minim azraq zakatim baridi, shunu biristi rawa taptim, mani olindib biririkan. Indi faqr nima dib oladi onu? Ichida on kila tillasi bardi uylab oladi mi? Yok, onu buqdayi dib uylab oladi. Ogan nanki, 58:21 faqirga etereyken, shunu sotastimi, shu buğdaydi, benge deyken. Burqa buğday, mesele, illik sun busa, yuzillik sun beremen sotsayiz deyken. Nimege munchi qimmatnisa, yardamda sizga dey deyken. Sotaman dereyken, u yuzillik sun man edib tur berib, uzige bayaki buğdaydan, faqirdan buğdaydi sotu olareyken, uzini uza ahmaqib turib etiyabdi ki, men, berdim, la sotub olib paqindan. Zimmamdan kutuldum. 58:47 Shirde, shariyatli maksadi röpki chqeptim, unuma maksadda shariyatli unarsan zakot verisligde etken, bu shariyatni ahmak qilish, shariyatni maz uzun uza ahmak qilish buladi. Uzun uza ahmak qilishli buladi. Bazan, tillas, ushe vaqti kiitiggen payetde, tillasini ushe bir yil elanisligden ozra qogenda uglini shakiddir, uglum, bu tillalar hamasi sizgi hadi edib uglige berireken, boldim en bir fakir adam gelan qaldim direken, uzi, 59:16 Uğla etereken, min indi oğaldan biriyil eylaniş kerek unge. Yana biriyil eylaniş vaqt qigenden ki, uğlu qatini ge hadiyakilereken, qatini yana uzige hadiyakilereken, mana shunarsa, oylani ortasda ahmaq bolib turib eylani bir uğad. Qop qop tirlolar. Mana bu nasilir qayrgi kitli o tirlolar ki, Ollah ta'ala uxana qangi adamlardan uc aldi. Saryatni maksadi, zakotdan bol edgen maksadi, nomazdan bol edgen maksadi, ruzadan maksadi, hajdan dima maksadi. 59:47 Hacdan maqsad o qiimlardik ki barib, o cirde barib bir sefer qilib, yorub yorub, qaytib, hacib u qaytib gelishmi, haciga barisda maqsad lima. Bu narsani biz yaxsi tushunmay digan bosayk, Allah ta'ala qe tushungan halatda ibadat qilalmaymiz. Allah ta'ala hamamizda, dinimizda faqih kislerden qisin, dinimizda yaxsi tushunishdiyida Allah ta'ala nasi qisin. Subhanaka Allahumma bihamdik, nashharu an la ilaha illa an, nastaqfiru qana tobu ilayki.