Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 Alhamdulillahi Rabbil Alameen. Wassalatu wassalamu ala rasulillahi sallallahu alayhi wa sallam wa ba'ala. Watukufa islam. Ibi sasa tumulani ya muda muwafaka. Juyaku li endesha sumuletu hii li lafiqihi. Mabado ikiwa tumetamalaki. Kwenye kitabu asuyami imababu asuyama. 0:30 Nalohi insha Allah tutondokea kwenye mlangu babu kala isaumi wa kafaratihi wa fidyatihi. Mlangu alewa tukufa islam utahusiana na juya maswali mazima ya kulipa kwa saumu kama kuna wakati mtu inambidi alipe saumu wa kafaratihi na kafara yake imafidya yake pale ambapo itakuwa imelazimu. 1:02 Kama vila mabia tutaweleseni insha Allah. Tunachukua mbandugu msiklizaji. Kama kine ushirikiani nasisi. Yali yali machache tutakawelesa. Tupate faida kwa pamoja. Watukufa islam. Hukumu al-kazai. Hukumu yakulipa sawmu. Iyajibu bittifaki al-fukahai al-kazau. Ala man aftara yewman. Au akthara min ramadhana. 1:34 Inalazim kwa itifaki ya wanafikihi wote juya yule mtu ambaye kala mchana dani ya muezi wa ramadhani sawa ni kwa siku moja au ni kwa zaidi ya siku moja kulipa somu ile iliompita. Tunasema kwa mba ya jibu inalazim kulipa somu kwa itifaki ya wanazuoni wote. 2:03 Juya yule mtu ambaye, ndani ya muwezi wa ramadhani, kala mchana sawa ikawa ni siku moja, au ikawa ni zaidi ya siku moja. Na sawa kafanya hivu, biya uzurin kwa zarura, pengine ya likuwa na marathi, au pengine ya likuwa na misafiri, au alikuwa na haithi, imanifasi. Sawa, akawa mepata zarura ya kishiria, kama hizo tulizo zitaja. 2:33 Au akawa huyo mtu hakupeta dharura ya kishiria. Tengine kaiyacha niya mkwa maksudi. Au swamu kaiyachilia kwa maksudi. Sikuwa sababu ya niya. Asubuhi kaamuka kiwa na niya yake. Lakini badaya kaona hee alimchana tu. Kwa mzibio tebile vitakabikuwa. Katika hali hizo tulizoritaja. Huyo mtu shiria inamuajibisha. 3:03 Kwa mba saumu hiyo ailipe. Na kulipa huko biti fakir fukahai. Kwa wote wanafikihi wana kubadiana. Kwa mba mtu yote ambaye imempita ramadhani. Iliokuwa ni ya wajibu. Yani ya mwezi mtukufa ramadhani. Au hile ambayo kaiwekea nazari. Basi ni lazima saumu hiyo ailipe. Na haya tunasema kwa mba. Kwa mwajibu wa aya. Iliokuwa kwenye sura tulbakara. 3:35 Mungu aliposema kwa mba, fa mankana minkum maridhan au ala safarin, fa iddatum min ayamin ukharra. Na yule ambaye amekua kateenonini ni msafiri, au amekua ni mgonjwa, dani ya mwezi wa ramadhani, ikambidi, shiria, kama ilibwa mruhusu, alimchana, basi atimilize hii idadi ya ni ajialipe. 4:01 Kwa siku nyingine baada ya kualokewa na rurazaki baada tu ya kumalizika kwa mezi mtukufu wa ramadhana. Na pia tunaona kwamba kuna dalili. Mama Aisha radiallahu anha nasema kwamba. Kuna nahilu ala ahadi rasulillah. Sisi wanawake tulikuwa tunapata haithi. Wakati wa mtume salallahu alaihi wa salam yukuhai. 4:29 Falukmaru bikalwa isaumi na tulikuwa tunamlishwa saumu kuilipa. Kwa hiwa tukufa islam tutaona kwamba wanamuke yote ambaye kapata haizi. Ndani ya muwezi mtukufa ramadhani. Au kapata nifasi. Au hata kama ni wanamme kapata mwajawapu ya darura zile tuzuzitaja. Ambazo ni darura za kimsingi. Ya kiwemo marazi. Ima safari ambaye mikamilia meli ya 48. 4:58 Akapata dharura ya kulamchana basi huyu ajalipe somu yaki ya ramadhani. Na tutaileza ni wakati gani huyu mtu itamlazim ato ya kafara ya nifidia. Na dalili hiyo inaonesha kwamba wanawaki wakati ya mtume sallallahu alayhi wa sallam. Walikuwa wana haithika na wanaamlishwa na mtume sallallahu alayhi wa sallam. Somu walipe kinyume jaswala kama iliwe thibiti baadhi ya hadithi. 5:25 Na ifahamiki ya kwamba kwamba yaathimu al-muftiru bila audhirin. Yule mtu wamba yatathubutu kulamchana ndani ya mwezi wa ramadhani. Bila ziaruda yoyote basi anakua amepata mazambi. Tena ni mazambi makugamnu. Kwa sababu mtume s.a.w. amesema kwamba man aftara yoma mir ramadhana. Mtu yoyote yatakai kulamchana ndani ya mwezi wa ramadhani. 5:54 Min ghairi rukhsatin bila rukhuse ya kishiria. Wala maradin. Wala hakupata maradhi yoyote. Lam yakulihi. Saumu dahari. Hawezi yeye kuilipa kwa saumu ya milele. Yani hata kama atafunga milele. Maisha yaki ya kawahu mtu analipa kuifunga siku ili ambayo. Hameyondosha saumu yake. Ndani ya mwezi wa ramadhani pasi natharura. 6:23 Hata kama atafunga milele, hawezi kulifi yafidia siku ile moja tu, bali ya siku nyingi. Man aftara yoma min Ramadana min ghayri lukhsatin, wala maradhin lam yakulihi soumu dhahri kullihi wa insuamahu. Mtu atakeiku lamchana, dani amwezi mtukufu wa Ramadani, bila ruhusia kishiria, wala namarazi. 6:52 Basi hata kama atafunga milele, haywezi kuyifidia siku ile moja ambayo kala mchana kwa maksudi. Lakini alakuli hali, wajibu wa kulipa, utakuwa upo, hata kama mtu amekula mchana kwa maksudi. Na tufahamu wa tukufa islamu, kile kinacholipwa katika swaumu ni ile swaumu ya mwezi mtukufa wa ramadhani, au swaumu ile ambaye itakuwa amejiwekea nadhiri. 7:23 Kwa mbae akifanekiwa jambo fulani, yani akiondokewa na shuda fulani, basi anajilazimisha kufunga siku katha. Basi saumu hiyo itakuwa ni wajibu, aifunge, na kama ulemuda lio uwekea kuifunga saumu hile umempita, basi itamlazimu saumu hiyo kuja kuilipa. Watu kufu wa islamu. Ifamiki kwa mba mada ambayo tunazungumsa kwa leo hii. 7:51 Ni juya kalao sawmi wa kafaratuhu wa fidiatuhu Ni kulipa sawmu ya ramadhani au sawmu ya naziri ambayo mtu kajinaziria Kazana ili kafara yake namna ilivu pale itakapobidi kutolewa kafara ima fidia Ama wakatu kalao ramadhani ama wakati muafaka kwa kulipa sawmu ya ramadhani 8:20 Mabada ntihaihi ila majii Ramadhana almukibini. Tunasema kwamba wakati muafaka wakuiilipa sawmu ya Ramadhani. Ni pale bada ya kumalizika tu mwezi mtukufu wa Ramadhani. Na kabla ya kufikiwa na Ramadhani nyingine ya mbele. Muda unautakika na mtu ailipe sawmu yaki ya Ramadhani. 8:48 Nitokapale ulipomaliza mwezi mtukufu wa ramadhani hadi kufikia ramadhani nyingine hapa katina kati anatakikana ailipe saumu hiyo. Ispokuwa kwenye siku zile ambazo ni haramu kufunga ambazo tunazijua kishiria kama ni siku yaidi na ayamu atashiriki. Hizo ni mashuhuri kwa mbazi najulikana hata kama unalipa saumu ya ramadhani basi siku hizi kuna jizuia. 9:16 Kwa mba ni haramu kuzifunga. Sasa bada ya kuona watukufa islamu, kwa mba wakati muafaka, juya kulipa saumu ya mwezi mtukufa ramadhani, ni bada ya kumalizika kwa ramadhani, hadi kufika kwa ramadhani ya mele, hapo katikati ni wakati muafaka, basi wanazuhoni wanasema kwa mba, wayundabu tajilu kathai ibraa li thimmati. 9:45 Inapendezeswa sasa kwa mana inasuniwa mtu kufanya haraka kulipo saumu yake ya ramadhani kwa sababu ya kuhu itakasa iliroho yake na kukimbilia kuwandosha ule wajibu. Na itakua inamlazim gile vile azimiri mtu kuilipa kila ibada ambayo inalipwa wakati atakua haku itikeleza ibada ile kwenye wakati wake. Ispukua mazehidi ya shafi. 10:15 Wawanasema kwamba ujubu almubadaratu bilkazai fawran. Ni wajibu hasa mtu inapumpita somu ya ramadhani kuhilipa harakasana. Iza kana alfitru fi ramadhana bighairi uzuri sharai. Itakapukua ile kulakwake enda ni amwezi ramadhani wakati wamchana. Emefanyika pasina zarura ya kishiria. Watukufa islama. Tunacho kisema ni hiki. 10:44 Kwa mzehebi ya washafla yuwa wanasema kwa mbaa. Ikiwa mtu amekula mchana ndani ya mwezi wa ramadhani. Pasina sababu ule ya kishiria. Basi huya natakikana haraka haraka ailipe swaumu ule. Bada kumadhizika mwezi mtukufu wa ramadhani. Sambamba na pale ambapo itampita swale ya faradhi. Pasina sababu ya kishiria. Basi haraka haraka anatakikana ule mtu. 11:14 Ailipe swala hiyo kama iliva madhehebi ya ya shafi. Amba wanasema kwamba swala inalipwa. Ama kwa upande wakulipwa swaumu ya ramadhani, teari tumeona kwamba itifaki ya watu wa fikihi. Wanasema kwamba swaumu ya wajibu. Iki mpita mtu basi ni lazima ailipe. Kinyumecha swala ya faradhi. Swala ya faradhi siyo itifaki ya mafaka ya mafukaha uote. 11:43 Kwa mba wanasema kwa mba ikikupita sole afaradhi uilipe. Lakini madahibi ya shafi ya nasema sole afaradhi ikikupita kwa mba unailipa. Watu kufa islama. Vile vile ifahamiki kwa mba nikaraha kwa mtu ambaye anadeni la soomu ya ramadhani. Anya tatawa abi soomin kuingia kwenye soomu ya suna. Kwa mba ikiwa wewe unadeni. 12:09 La mwezi mtukufu wa ramadhani basi haipendezeshu kabisa wewe kuingia kwenye ibada zile za somu ya suna wakati huku hujalipa farabu. Na hapa naeza mtu kujiuliza sasa kama ni mwezi mtukufu wa ramadhani kuna funga sita. Hapa ikumbukwe kwa mba tumesema ikiwa wewe unadaiwa somu ya ramadhani ikiwa nesiku moja au zaidi ya moja. 12:39 Bada kumalizika mwezi mtukufu wa ramadhani, kama utafunga hizi siku ambazo unadaiwa, kwamba nideni kwako, itakuwa umeipata somu ya 631. Hainahaja, wala siyo utaratibu kwamba labda ufunge zile siku unazodaiwa, alafu tena uje ufunge zile 631. Ikiwa unadaiwa siku sita, 13:07 Basi ukifunga tila siku sita bada mwezi mtukufu wa ramadhani kama ni mfungumosi, basi unaisabiwa tayari pia, umeshafunga sitatu asha wali. Hapo ni napenda mtukufu wa islamu kama tuniveleza mwazoni kwa dasa etu, kwa famike mzuri. Kwa mba sitatu asha wali, hazi kusudii kwa mba kuna siku malumu dozi naitua sitatu asha wali. Bali bada kumalizika mwezi mtukufu wa ramadhani, kama wewe unadeni laso umulipa, 13:37 Nikifikilia siku sita, unahisabiwa na wewe umefunga sitatu ashawal. Na kama halijafikilia siku sita, basi ungezea na hizozi lizo bakia kukamilishia siku sita, utakuwa pia umepata sitatu ashawal. Watukufa islama. Kala aljumhuru wamesema kundi kubwa la wana zuhoni kwamba yajibu alehi baada suyami ramadhana atdakili alkazaa wal kafara. 14:08 Inalazim juu yake bada ya kufunga mwezi wa ramadhani. Ile ilioingia kulipa na kutuwa kafara. Kwamba yule ambaye inamlazimikia ye alipe. Au pengine kulipa na kutuwa kafara. Inamlazim lamazo kabisa. Afunge ramadhani ilioingia. Tujale hui mtu anadeni la saumu za nyuma huko. Na ramadhani nyingine imeshafika. 14:36 Basi afunge ramadhani hii ilio ingia. Alafu wakisha tena ndo aingie kwenye kulipa. Na kama itabidi ya tuwe kafara imafidia. Basi ndo afanyo hivo. Lakini ikumbukwe kwamba haijuzu tu. Kulipa kwenye siku zile ambazo zimekatazwa. Kuzifunga. Yani siku ambazo ni haramu kuzifunga. Kama siku yule yaidi. Kama tulivoyeleza hapo nyuma. Watukufo isinama. 15:07 Ikiwa tunendelea kido kido. Tunasema kwamba itafaka aktharul fukahai. Wanafikiana wanafukihi wengi ala anahu yustahabu mwalatu al-kazai au tatabu uhumu. Kwamba inasuniwa kufuatanisha ile kulipa kwake. Kwamba kutakua kuna taratibu mbili. 15:42 Anaweza mtu kulipa deni ya soumu ya ramadhana kwa kufululiza, yani siku anazodaiwa kafunga mfululizo mpaka zikamaliza, au pia inajuzu kufunga baadhi ya siku na baadhi ya siku kulamchana hadi kukamilisha zile siku zake. Lakini uzuri zaidi ambavi wamewafikiana wanazuoni ote kwamba ni vizuri kuzifunga zile siku anazodaiwa mtu. 16:09 kwenye mweze mtu kufu wa ramadhani mfululizo lakin la yushtara tu ata tabungu lakini ifahamike tu haishurutizwi kufu watanisha kama vile ambave ilipokuwa tujaliwewe unadaiwa milioni moja haitozingatiwa kwa mbawewe ili uwe umeilipa milioni moja uilipe yote kwa pamoja bali inajuzu kwa siku ya mazo utowa alakitatu 16:39 Na ukakaa ukajaukatoa pengine lakini, ukajaukakaa ukatoa elfu hamsini, ukajaukakaa ukatoa elfu sabini, ikitakacho zingati wapale ni hesabu tu. Kwa hiyo, kazalika wanazuhoni wamesema kwa mba uzuri zaidi unapolipa, saumu zilizo kupita ni kuzilipa kwa mfululisi, kama itaweze kana hivu. Pengine hali ya afya haikuruhusi. Bado unamarazi, marazi kidogo lakini unahisi alhamdu la afweni. 17:08 Basi utalipa siku mili tatu, halafu utacha, utakuja kufunga na siku zambele, mili tatu, hivo mpaka utakamilisha idadi ya siku zilizo kupita. Na ifahamiki kwa mba siyo sharti kufululiza ima kufuatanisha na kuharakia sana kulipa ikiwa tuzi la siku zimikupita kwa zarura kishiria. Lakini alakulihali kama pali ambapo. 17:37 Ramadhani umekula mchana bila zarura kishiria kama tulivahona kwa madhahibi ya syafi, wanasema kwamba nisuna uharakie haraka sana bila kuchilewesha kuzilipa saumu zile. Lakini kama imekupita kwa zarura kishiria, basi haishartizwi kufanya haraka juya kulipa hizo saumu za ramadhani, lakini alakulikhali vizuri zaidi. 18:04 Ni mtu pale ambapo anadaiwa kuliripa denilake kuliko kusubiri kuja kulipiwa bada ya kufariti. Watukufa islamu. Na dalili inayotuonyesha kwamba siyo wajibu kufuatanisha ni kufululiza zile siku ambazo zime kupita wewe. Ni pale mungu anaposema auzi billahi mne shetani rojim. Faiddatum min ayamin ukhar. Basi ya kamilishi dadi yaki kwa siku nyingine. 18:34 Fainahu ya kazi ijaban adadi fakata. Ye ya talipa kwa wajibu wa zile siku tu. Bas. La ijaba tatabu si wajibu wa kufululisa. Hapa nilipu ambako mafakih, ma ma mafukahao. Wa me pata dalili kwa mba kulipa saumu za ramazani. Hakuna wajibu wa kufululisa. Kufululisa yani kufuatanisha. Bali. 19:04 Wewe unaeza ukalipa siku mbili, ima tatu, ima nne, halafu ukaacha kidogo, ukafuta pumzi, ukafanya hivu hadi kumalizika kwa siku za kuambazo ni denye kwako. Watukufo islama. Tukiwa tunaendelea kidogo kidogo. Njui ya nana ya kulipa somu ya muezi mtukufo ramadhani au somu ya wajibu, pamoja na kafarazake ima fidia yake, pale itakapukua ime wajibu. 19:35 Sasa tunaingia kwenye kipimyelecha saumu alwaliji anilmaiti kada ala. Funga ya waliji ya kumfungia maiti ambayo itakuwa ni kulipa. Kama tunawejua kwamba kuna wakati mtu anakuwa amekufa lakini bado anadaiwa. Ya zikana deni hilo ikawanipesa, deni hilo ikawanifijia, au deni hilo ikawanimezi mtu kufu. Wa ramadhani kwamba kuna siku hakuzilipa. Sasa tunasema hivi. 20:05 Mamata. Na hapa tunapenda mtu wasikiliza bizuri sana. Kama ulikuwa unakula basi. Niafadhali kuharakisha. Au kujizulia kama itawezekana. Kufanya hivyo. Sasa. Wanazuali wanasema hivi. Mamata. Mtu atakai kufa. Wa alayhi suyamu shayim mirramadana. Najuyake. 20:32 Inamlazim kitu katika saumu ya mwezi mtukufu wa ramadhani falahu halani mtu huyo anazo halimbili. Mtu atakai kufa. Naikawa inamlazim mtu huyo saumu ya mwezi mtukufu wa ramadhani anazo halimbili hizi zifuwa taso. Moja katia hali hizo anyamuta kabla imkani siyana. 21:01 Ni huyo mtu kuwakafa kabla haijiawezekana huifunga ilifunga ili yumpita. Ima kwa sababu ya ziki ya wakati au kwa sababu ya marathi mazito. Ima kwa sababu ya safari. Ima kwa sababu ya uzito fulano tu. Wanasema nazuoni falashai aalaihi enda akthari na ulamai ni adami taksirihi. Mtu kama huyu. 21:28 Hakuna chachote kitakachukua ni wajibu kwa kieye akifanyi mbele ya wanazioni wengi kwa sababu huyu mtu kama kwamba hii somu ya ramadhani haiku wajibu juu yake. Na hana thambi huyu. Kwa sababu ni faradhi yambayo hakujweza mpaka akafikwa na kifu. Kwa hiyo sakata hukumu hu hukumi yake itakuwa imiundoka. Ispukuwa hija. Mtu imemlaze mhija. 21:56 Lakini hija hakuenda, akawa nauma, nauma, hadi kufabasihi hija, afanyiwe hii. Imesibiti kuhadisi, wala hakuna eftilafu ya hilo. Lakini, mtu ambaye, imemfikilia Ramazani, yeye akiwa ni mgonjwa. Ayememfikilia Ramazani, yeye akiwa ni msafiri. 22:23 Na ikaendelea ile Ramadhani katika hali yake ya marazi ima katika hali yake ya safari mpaka akafa. Alikuwa mtu ni mgonjwa. Inaingia Ramadhani ni mgonjwa. Au imaingia Ramadhani akapata siku mbili tatu. Akapata marazi. Yakaendelea marazi yake hadikufa. Au mtu alikuwa ni msafiri. Yakaendelea na safari yake ile na huko Ramadhani. 22:51 Inaindelea la ini misafiri alafu wakafa. Lam ya nzamuhu malkadau. Hai walazim watu wa ilihawa kulipa. Mafuhumu kawufuti tunasema hili. Kwamba kuna wakati mtu bada ya kufa. Anatakikana ile somu yake alipiwe. Lakini tunasema juya hili kuna hali mbili. Pali ambapo mtu. 23:18 Yatakua ya mempata marathi na ya kaindelea marathi yale mpaka kufa. Ndani ya mwezi mtukufu wa ramadhana. Au pale ambapo mtu ndani ya mwezi wa ramadhana alikuwa ni msafiri. Kwa mba kapata rohusi ya kulamchana. Ya ikaindelea safari yake mpaka ika mfika kifo. Yumondani ya safari. Kwa mba hajapata muda wa utulivu wa kueza kulipa. Basi lamia nzamuhu malkabau wa ilihawa aywalazimu. 23:47 sawumu ya mwezi mtukufa ramadhani kuhili kulipiwa na hapa watu wengi ufahamu unakuwa ni mdogo lakini tunarejea kwa kusema tena kwamba ikiwa mtu ememfika ramadhani hali ya kuwa ee ni mgojwa sawa kapata siku mbili tatu au hakupata hata moja ya kaendelea marazi yake hali kufa basi huyu haimlazim kulipiwa 24:19 haimlazim fidi ya yoyote. Sawasawa na mtu ambaye ni msafiri. Ramadhani imemkutia akiwa ni msafiri. Ikaendelea safari yake akiwa ni msafiri. Akafa hali yakuwa ni msafiri au hakupata muda, wakueza kuilipa ramadhani hile bado akiwa ni msafiri na mauti ya kamfika. Basi huyu mtu, juya kaulia wanazuhuni wengi, wanasema kwamba watuwa wilihawa. 24:47 Haiwalazim kulipiwa saumu yao. Hapo nadhani itakuwa kwa mefahamika. Hiyo ni hali ya maasu. Kwa mba tunacho kisema. Ni juu ya mtu ambaye amekufa. Wa alaihi suyamu shai'im mir Ramadhana. Na juu yake inamlazim funga katika muezi wa Ramadhani. Kuna kitu kinamlazim. Pengine hakufunga yote ili Ramadhani. Au kuna. 25:13 Kuna si, au, au kuna si kuzimemipita. Ima yote kabisa hakuidiriki kwa mbalikuwa na marazi, au yote hakuidiriki kwa mbalikuwa ni msafiri. Sasa mtu, akajia kafa, huyu haimlazimie kulipiwa, wala kutolewa fidi ya yote. Kwa sababu inaesabiwa, kama kwa mba ramadhani wakati ule, haikuwa ni eni kumlazimi. Iyo ni hali ya maso. 25:44 Ama hali ya pili, anyamuta baada imkani kadae. Huyumtu ni kufa baada ya kuwa ee imeweze kana kuilipa ile mwezi wa ramadhani ili umpita. Sawa ni mazimzima unibazi ya siku. Falam ya sumu na ikawa huyumtu hakufunga. Basi, falam ya sumu anhu waliyuhu waliwake hamufungi huyu. 26:12 Kwa maana alamiajibu saumuhu wainda akthari nfukahai mele ya wanazuni wengi wa fani ya fikihi wanasema pia mtu huyu halipiwi yani hafungiwi pia mtu huyu hafungiwi funga ya mwezi mtu kufu wa ramadhani kwa zile siku zile zompita. Tunasema hivi. Hali ya pili. Nipale mtu ambapo amekufa. Lakini baada ya kuezekana kulipa. 26:41 Ndani ya mwezi wa ramadhani alipata marazi. Ikambidi ruhusa ipo alemchana siku mbili tatu. Au mwezi mzima hapuweza kufunga. Lakini aliwahi kupuwa huyumtu. Hakapata muda ambao anaweza kufunga siku mbili tatu au kufunga siku zote zile zilizom pita. Halafu wakapuzili ambali kidogo hakafikwa na mauti. 27:09 Sasa wanazuoni wanasema mtu kama huyu. Fala yasumu anhu wali yuhu. Wali wake hamfungi. Kwa mana siyo lazima kumfungia. Mbele ya wanazuoni wengi. Bali atatolewa fidia. Kama ni kafara kwa luha nyingine. Na washafi yuwanasema kwamba. Walam yasuhu sawu muhu. Haisuhu kabisa mtu huyu. Ufungiwa kwake. Walam yasuhu. 27:40 Saumuhu anhu inda shafaiya fil jadidia. Kwenye kawli jadidia imam shafai, wanasema huyu mtu hafungiwi. Bali atatolewa fidia. Na wanasema kwa sababu huyo ni ibada ya kiviliwili liyosafi. Wachabati bi asli sharai, falam tadofulu hanniaba. Fil hayati wa baada almauti. Hii ni ibada ambayo, imekuwa wajibu kwaki kwasili ya shiria. Hai kubali kufanyiwa unaibu kama hijia pengine. 28:11 Hakuhidia tafanyiwa ilahidia na waraha. Soma haiku hivu kwa kawli ya ya wa shafi. Wa wanasema kwamba. Wa nayo hadithi kwamba mtume s.a.w. amesema kwamba. La yusalli ahadun ala ahadin. Wala yasumu ahadun an ahadin. Walakin yutaamu anhu makana kuli yaumin mudun min hintatin. 28:41 Wanasema kwamba wachafu ni dalili yao ya kuwa huyu mtu amepatwa na marazi. Ndani ya muwezi wa ramadhana. Halafu lipomalizika ramadhana ya kapatamuda ya kapowa. Ikawa na uwezi wakulipa hata kama leo anafunga jesu anafungua. Lakini hakufunga. Halafu huyu mtu wakajakafa. Wawanasema kwamba moja kwa moja huyu mtu atatolewa fidya. 29:13 Yakibaba chachakula wala hafungiri. Hii ni kama kawli walio itegimea sana wa shafi. Kama ni hadithi gharibu, pia imepokewa hadithi hiyo, ikiwa ni hadithi mawkufu. Inahisabiwa kama ni kawli mutamadi kwa madhahibi ya wa shafi. Tasalamtumi sula Allahu alayhi wa sula mawisema hivyo kwa mbala wiswali ahadun ala ahadin. Haswali yote kumuswali ya mungine. Wala yasumu ahadun ala ahadin. 29:45 wala hafungi yote kumfungia mtu mgini, walakin yutaamu anhu lakini huya maiti, hatatolewa chakulatu, makana kuli yaumin, nafasi ya kila siku mudu min hintatin kibaba kimoja changana. Na kwa mazehebi ya imamu Ahmad ibn Hanbal, wawanasema kwa mba yustahabu lilwali, anyasuma anilmaiti, inasuniwa kwa yule wali kumfungia maiti waki. 30:15 Liandahu ahwatu li baraa ati mayiti wa sababu hiyo inakua ni kuondosha shaka zaidi kwa kuitakatha yule shingo ya mayiti kutokana na denilile la saumu. Wallahu alamu. Sasa tukufa islamu. Nadhani hapa takuwa tunepata mulekeo. Juhu ya kawle mbili hizo. Kwa yule mtu ambaya mekufa na juhu yake. Ikawa inamlazimu saumu ya ramadhani. Sawa nekosku moja au yote. Au. 30:44 Nipengine nusu ya hile ramadhani, tumeona kwamba kutakuwa kuna hali mbili. Kuna yule mtu ambaye, hamekufa, na toka alipo mpata marazi, haya kumuachia, mpaka akafa, huyu ndo tumeona kwamba kwa wanafuki hiwengi wanasema hakuna kutolewa fidia wala kufungiwa huyu. Sambamba na yule ambaye ya mikua ni musafiri, ya kashikamana na safari yake yule na alikuwa na kulamchana, alafu akafa. 31:16 wala hakupata muda wakuweza kulipa, techote katika somu yake, huyu moja kwa moja hafungiwi, wala hatolewi fidia yoyote. Hama isabiwa kama kwamba imekutia hii ramadhani hakuwa ni mwenye kuwajibishwa na shiria. Ama yule ambaye hamepata marathi, ndani ya mwezi mtukufa ramadhani, sawa kafunga, siku mili tatu, au hakuwahi, au ndani ya mwezi wa ramadhani alikuwa ni musafiri. 31:45 Sasa hakawakaweza kupata muda wakulipa. Sambamba na yule ambaye, dani ya mezi wa ramadhani, alikuwa ni mgonjwa. Lakini imeomalizika ramadhani, hakawakaweza kupata muda wakulipa. Hakulipa. Basi huyu, kwa mazehebi ya Imam Shafi anasema, kinaikilicho wajibu kwa kieye, kwa wale warathi, ni kumtolea fidia, ya kibaba kimoja cha chakula. 32:16 Na siyo kumfungia. Kwa mba funga haingi kwenye ibada inafanyiwa niyaba. Ama kwa mzehebi ya imamu Ahmad bin Hanbal. Tayari tumeona kwa mba huyu mtu. Atafungiwa. Na kinyumecha kutolewa. Fidia. Hizo ni kawalimbili. Na dhani yote utakawipita itakuwa. Lina sura fulana. Sababu ndo yostilafa. Lakini alakuli hali. Nkufahamu bizuri. Mtu. 32:45 Ya mefikiwa na mwezi mtukufu wa ramadhala. Ya kaya menchukua marathi. Kawahi kufunga siku kidogo. Au hakuwahi kufunga hata kidogo. Lakini hakaja kapata nafasi ya kulipa. Ingawa kwa wiki siku monja. Au wiki mbili siku monja. Lakini hakulipa. Haka fika kufa hakulipa. Kwa mtu wakifatu. Basi hukumu yake ni kutolewa fidia. 33:14 Ya kibaba kimoja cha chakula. Ikiwa ile swamu haiku mzungu kia miaka mingi. Na ikiwa ile swamu imechukua muda mwingi. Hajalipa pungine mwaka mmoja miwili mitatu minne. Basi kwa mazahibi ya shafi. Ile fidia itakuwa inazidi zidi hivi. Yani inaungeseka ungeseka kwa mungi buwa wa miaka. Kama ni miaka miwili imepita basi. Aki ata. 33:43 Atatulewa nini vile vibaba vivivi. Sasa watukufa islamu madhani hapo itakuwa tumepata muangaza wote. Ndiya ufahamu halisi. Ndiya mtu walekufa. Na ikawa imemlazi mdiyake somu ya mwezi mtukufa ramadhani. Na siyo vile wanaguthani ya watu kwamba hata kama pengine uyu mtu hamefunga mwezi mtukufa ramadhani. 34:12 Siku siku kidogo au hakuwahi tena marathi ya memchukua halafu huku ikawatu wana ufungia ima anamtolea fidia. Nothani huo utaratibu unautakikana mtu ima atolea fidia ima afungiwe umesha fahamika. Na uniupi huo ni ule ambapo mtu imempita ramadhani akiwa na marathi au akiwa ni misafiri na ikaendelea zaiburayake ile mpaka. 34:41 Akafa hakupata na fasi ya kulipa. Huyu ni ambaye kuna hali mbili. Ima atatoliwa fidia. Ima atafungiwa. Watukufa islamu. Tukiwa tunaindilewa kidoki dogu. Na mshomishoni kwa lili ambalo leo tunaksudia kulizongumza. Wezetu wa madhahidi ya Hanafi na Wamaliki. Wanasema kwamba inauswa bilitaa. 35:13 Huyu majiti huyu ambaya likuwa anadeni la somu, ikiwa atausia kwamba nikifa nituleni filia kwa chakula, utaima anhu, ataama anhu waliyuhu, ata mtolea chakula e waliwake. El au swabil itaama. Wahanafina wa malikiwa nasema, ikiwa huyu majiti, tausia kutolewa chakula, ataama anhu waliyuhu. 35:41 Atamtolea chakula ye waliwaki likuli yaumin miskina. Kwa kila siku atamupa kila chakula masikini moja. Nisusai kwa wanasema ni nusufishi hivi. Wanasema atatolewa nusufishi. Tena wanasema mintamril au shairi. Ya tende aungano li anahu ajazaanil adai. Kwa sabu ndo mishindwa kutekileza kwa imidamu. 36:10 Kausia basi takuwa ni wajibu wa siyawaki wa kheri kupitishu. Lakini wakala shafi ya tufil jadidi. Wa shafi wa mesema katika kawli jadidi. Kwa moja na wahanabi lahawa ala rajihiju ya kawli rajih. Ya wahambali na kawli jadidi ya wa shafi. Wa nasema kwamba alwajibu ayutu ama anhu likuli yaumin mudunu. Kwamba huyu mtu aliekufa. Akawa anadeni lasomu. 36:39 Ambaye kapata nafasi ya kulipa hakulipa halafu wakafa. Wanasema wajibu juya mtu huyu. Kausia asiusie ni kutolewa chakula kwa kila ilisiku ambayo. Ime mpita kibaba kimoja chachakula likuli miskinin. Na kibaba hicho kumpa kula miskinin moja. Na hadithi waleo tigimea ni hadithi ya liopokea mama Aisha. Kumba mama Aisha mesema kumba. 37:10 Yutaamu anhu fi kalai ramadhani wala uswamu anhu utolewa chakula yule maiti anaedaiwa somu yule katika funga ya mwezi mtukufu wa ramadhani yule ambaye mempita fili yake utolewa chakula wala uswamu anhu wala hafungi yui. Lakini hadithi hii tunawisoma imamu asyawkani katika kitabu nailu al-autari hamesema hii hadithi ni zaifu mno. 37:41 Inamana hapa, wa shafi wanakuja kuangusu wa sasa. Pamoja na wa hamba lili. Kwa sababu imamu wa shaukani, anasema kuamba hadithi hii ya li pukia mama Aisha. Ndiwa mtu amba ya nadeni la mwezi mtukufu wa ramadhani na ikambidi hii ya tolefidia, yani halipiwe. Yutaamu anhu fi kathai ramadhana. Kutolewa chakula katika ile kulipiwa. 38:09 Kwa sawmu ya mwezi mtukufu wa ramadhani. Wala usawamu anhu wala hafungiwi. Kwa mba hadithi hii ni hadithi zaifu umno. Na pia kuna hadithi alipokia ilumar. Kwa mba kama nihoja ya washafi. Kwa moja na wahambali wa nasema. Kwa mba mamata wa alihi. Siyamu mtu alikufa na kawa na nazimikiwa na ilifunga. Ya mwezi mtukufu wa ramadhani. Falyutaimu anhu makana kuli yaumin miskina. 38:38 Amtule chakula waliwake, au yule aliusiwa pengine, jepo ni mdathitu yoyote, mahali pakila iles kumoja, kibaba kimoja, chachakula, kumupa, masikini. Hiyo ni hadithi yambayo kapokea, ibnu maja. Watu kufa islama. Ikiwa tunamalizia, tunamalizia hivi, mifuatabi. Ama watu wa hadithi. 39:06 Na kundi kubwa la watu wa hadithi wa upandwa madhahibi ya imam shafi. Akiwe mwabu uthauri. Walawza'i na imamu wawza'i. Na mwingineyo wanasema kwamba anahu yasumu lwaliyu. Aninmajiti idha mata. Kwamba yule wali atakapokuwa mekufa. Basi atamfungia yule majiti. Kwa funga yile iliokuwa ni ya mwezi mtukufa ramadhani. 39:34 Awufunga anadhiri. Wali atakuande ya muhusika zaidi ala al-arjahid ya kawli ya nyehuzito zaidi. Kwamba apija tunaona. Kuna watu wa hadithi. Ambao mingoni maho ni katika wafuwasi wa mazahibi ya Imam Shafi. Na bazia wanazuhuoni wengi mkine. Wanasema kwamba mtu kama huyu. Wali wake atafungia. Zilefunga, zilezompita. 40:08 Iwapetu ilifunga ni ya mezi mtukufa ramadhana au ilikuwa nifunga ya naziri. Na huu wali ya takuwa ni ya mahusika zaidi na kama ayupo wali basi japa ule alie karibu minenasabi alie karibu kinasabu. Na dalili walio itegimea pia ni hadithi yamba ukaipotia mamu Aisha kama ni hadithi mutafakun alaihi kwamba anna Rasulullahi s.a.w. 40:35 Kumbaa kika mtume sallallahu alaihi wa sallama kala kasema hivi. Nannata mtu atakaikufa wa alaihi suyamu na juu yake analazimika kufunga. Kumbaa nadeni la mwezi mtukufa ramadhani imanaziri. Suama anhu waliyuhu atamfungia suamuhiyo waliyu wake. Ni hadithi mbao kaipokea. Hata ukiangalia kwenye kitabu na ilo la utari. 41:04 Kwenye mjaledi wa mne. Basi utayona. Na imamu wa shaukani. Taipa uzito kiasi fulana. Lakini pia kuna kama huu sohaba. Ibni Abasi. Na hawa na huu wanazooni. Alayithu. Na kama wanazooni hawa. Abu Ubaida. Abu Thauri. Wanesema kwamba hii kufungiwa. Inahusiana na swamu ya nadhiri. Ama ile swamu ya mezi mtukufu wa ramadhani. 41:32 Ni vile vile tulwesema kwa mba huyo mtu atatolewa fidya na hii kulipiwa kwa kufungiwa inahusiana na swaumu ya naziri. Kwa hiyo atukufa islamu na dhani kwa ufukisho huo tuliweleza. Juyo hayo yote tuliweleza juyo maswali ya kulipa kwa funga mwezi mtukufa ramadhani kwa moja na kafara yake inafidia yake. Na dhani itakuwa tumifaidika. Na leo isha Allah tuwekeni kuhapo na na washukuru vote wale. 42:03 Ambawa likuwa pamoja na mimi bega kwa bega. Kusikiliza dasahii. Waakulu kawli haza. Waistaghfirullaha alazima liwala kum. Wassalamu alaikum wa rahmatullah.