Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 Allahirrahmanirrahim. Alhamdulillah, wa s-salatu wa s-salamu ala Rasulillah, amma ba'ad. Bu dersimiz insan için en muhim bugan bir nokta akide mesalesi ge barışlanadı. Etikat, akide, hemme zamanlarda, hemme mekanlarda, bir inci gelde, qilga alınadigan, insanla baska ibadatlarına qabul, yaqin qabul bu mesalegi sabab boladigan en muhim mesala. 0:36 paygambarlarin hammalarini brinchi davatlari shu etxadgi aqidiga bugan. Hazir kundayan biziyan bi ahamiyat biyashimiz kira bugan asasi brinchi galdagi nokta shu aqida vasarasi bulmogudar korq. Chunkin, paygambarimiz sallallahu alayhi wa sallam hadisimlarida muslimallar 73 tayfad bolu ketishlari haqda birgan khabarlari hammamizgi mağlum. 1:06 Biz taifa ahli jannatilarini, yollarini tapish-tapish, shu yoldan adashmasini yurishbilin, birinchi sharisi, shu itqad aqidilini tovara anilab bilis, shu itqadini yurishbilin bulad. Nisan ibadati, bashqa amalari yaxshi bolsa, yu aqidasi yaxshi bolmasa, demak oda, adashq balishi, mebaqigan amallara qabul dim, bu masligi anag. Biz man shu itqad masalasini uganishta, 1:36 Ahlusunna wal jama'a aqidasina urgan ista, buna hammaqa ma'lumuqa mashqurlugan Aqidayi Tahawiyya kitabini tanladik. Aqidayi Tahawiyya kitabini sharkhi asasida insha'Allah bu dersimizini alib baramiz. Asaslana digan kitabimiz shu sharkhi aqidat tahawiyya. Vab bunu insha'Allah basqa manbaladana ma'azan faydanishka torqa qalishmukin. Lakin asas... 2:07 Anashun kitab buradi. Shuu sharki asasdangan halda inshallah bugun barin shaya darsimizini baxlayatmiz. Bugshi, yani imam Sadrubdin Abdu'l-Uz al-Hanafi sharkilani baxlap ayterdilar ki, usuluddin ilmi ilimlardin en sharaflisidir. Usuluddin diganimiz bu dinnin ildizlara, asillara. Asil, ildiz, usul, shuu asilnin cem, al-kufligan dinnin. 2:42 asaslari desakan buladi. Asasi, unu usluge kurladigani fay divari sablangan ilim, su soliddin ilmi, ilimlarin en sharaflisidir. Chunki, ilimni sharafli bolishi, hurmatli bolishi, unu qadru qimmati, ushe ilim arkali qolgi kretladigan narsani qadru qimmatiga baliq. U ilimni okugandan ki, nama qe erisiladi, ushe erisadigan narsani 3:11 qadr qimmati bahasi qanchalik yuxsak bosa, ushi ilimmiyam qadr qimmati dimi yuxsak boliblar. U ilim alqali qolgi kirtladigan narsani bahasi naxipas bosa, u ilimman unchalik qadrli bomi. Masalan, dunyawi inisitutladayan, inisitutlaran naxil hamaz birxilmaz, harxil pas baland. Chunku ushi inisitutlarina bitirib chikannan ki ingi qolgi kirtladigan narsa harxil bolgan uchun ushi inisitutladayan bazda suriyazigan narsasa. 3:41 Harqilad, harqilad. Bu, akide ilmi, etqad ilmi, ilmlerin en sharaflisidir. Çünki bu ilm arkali, insan özinin Rabbisinin pırvardigarini tanidi, və Rabbisi pırvardigarini raziligi, qanday yollar bilan, qanday işlar bilan hasil bolasini, ilm arkali organadi. Bu ilm, insanlar qalbini triltadigan, qalbinin tritligi, hayatı, 4:11 və asayiçtəligi, xatircemligi ilim alqayib olaydi. Çünki insan qalbi, ozini rabbisini, yarat ucisini, perverdiqarini, yoxdan barkilgan zatini tanimagun ki, xatircem bu midi? Unu toğri tanib, sifatlari bilan, isimlari bilan, seyirlari bilan, toğri. Uşa, Allah ozi korsatgan digi, Peygamber korsatgan digi tanisa, u qalb aram aladigan, qalb xatircem boladigan. 4:41 va yolini tohru beglidigan qalb bolad. Kozlar bilan anilad bomidigan jihadlar bar bu xayat yolida. Insani bu acig, maddi kozi, hissi kozi bilan tapib bomidigan tohru yolini, insani qalb bilan anilashi tapishi mumkin, Allah ozi qalbiga hidayat bersa. 5:05 U uxuni isa rabbi sini farvardigarini isimlari, sifatlari, fiillari ulan tohri tani bilish kirak. Agar rabbi sini farvardigarini tohri tanimagan bosa, u qalb, u hal kanchi ilmni bosa ya, u adam adashib getish munkin. U biyaqda ilmi kuchili, tajibasiz, zor bolish munkin, kozi utkir bolish munkin, duniyabi yolini adashtirmastan yolish munkindir. Amma qalbi qara bosa, qalbi kozi xaralash qagan bosa. 5:34 u cannat yoluna, haqiqat yoluna tapal nidi? Bu cannat va haqiqat yolu demak qalbini faqizaligiga bağlip, qalbini faqizaligigan ilim isa manoshu tawhid ilmi, aqida ilmi. Shurinda taqin bu ilimga taallukli bogam bazibir noktalarina, bazibir malumatlarin ham eskabot shumiziga togrik ilerken, o ham buza bu ilimni tarix davamida ulemalarini namilagan lari. Bazilar bu ilimni aqida ilmi deyishkan. 6:04 iman ilmdi ishkan, sunnat ilmdi ishkan, tawhid ilmdi ishkan, etqad ilmdi ishkan, usulit din ilmdi ishkan, bilan hammasahan bir nalisa atrafu da aylanas. Hammasadan ham kodlangan maksad shu etqad ilmi. Uzgayarasha, bilanun lugawi manasibar, aqida, bu aqid tugun digan lugatdan alingan, demak u insanun hamma amallarana. 6:35 Fagan yaxish ishlarini bir jagi tukib cemlib basini bit takh qoyish. Goyaki romalga, yaki bir dasrxanga yaxishlab tukib qoygandik. Tukilmasa, yaxishi nasilat sacayib kitadi. Iman ilmi. Insan birinci nabatda vazifasi iman kitirish. Allahda, ayaqanbarga, farishtalarga, aqratkunu bu nasilagi iman kitirish ilmi digan mazmunda ham talqin qilingan. Yaki bamazan sunnat ilmi. 7:07 Dib etilgan sunnat ilma diganda hanshu qadimda aqida ilmana sunnat ilma dib yurisilgan ikan. Vaa kob gün ulemalar ozlarin kitablarini kitabu sunnah dib yazganlar. Kitablariga sunnat kitabu edib namloganlar. Lakin bu sunnat kitabu digana hadis kitabu boganmaz. Lakin etxad ilmlarini, etxad haqdagi malumatlarini cemligan silarin bayan kuluci kitablar sunnat kitabu edib namlogan. 7:36 Tawhid ilmidi acilagini ham ecdikansilar. Tawhid digani demak yalgizdi belish, etqad qilish ve shungi yalashi amal qilish. Allahini yakalash, isimlari, sifatlari, feyallarida ve hayattahim şu Allahini yakalagini ozinin ibalasida, yusturisida isbadilab otish. Mana şu haqdagi ilimdar demak bu Tawhid ilmidi digani. Insan oz aqli bilan, didilar bu shariq, atirilar ki insan oz aqli bilan. 8:09 Biqorda edligan narsalarini, Allahnin isimlari, sifatlarini, feyirlarini tohri angilasini oz aqli bilan hich qachan uddalay almaz idi. Insan aqli hich qachan Allahni isim, sifatu, feyirlarini bilmal midi. Allahni barligini bilish munkin, lakin isim, sifatlarini hican bila midi. Allahni barligini bilish ukin aqli kifaya qiladi. 8:35 lagin isim, sifatlari, fiyarilarini bilish igayisi, aqil hech qachon yetmigidi. Un uchun maqsus talimat kerek. Allahini barligini bilish uchun maqsus talimat sharit imas. Insanda saqlam tabiat busa, u Rabbini Allahini barligini aniligidi bulaydi. Baturak muhid uzu shungi hujjat dalil. Lagin Allahini barligini bilish yarat uchini, barligini bilish bilan insan najat tapmigdi. Agar Allahini barligini bilish bilan insan najat tapa digan busa, unda... 9:05 həmə najat tapşikərə qidi. Yahudlar, nasaralar, najat tapşikərə qidi. Unda hatta Fir'aun həm najat tapşikərə qidi, çünki Fir'aun həm Allah'ın barligini berberdi bilərdi. Allah'ın barligini biliş dimək, aqil kifayə qiladi, lakin bu insanlı najat tapşikə kifayə qilmidi. Unda isim sifatları, feyalları bilan organiz taniş qirək. 9:30 bilgenden suni, Allahni barligini bilgenden suni. Buna isa, insan aqli uddeley almas idi. Batasil, bunu idrakla almas idi. Suni gushun ham, hammaga mihrban, rahimdil bugan zat, Allah ta'ala, ozi rahmat tufayliden, insalarga mihrbanli qilib, payganbarlar yuvardı. Bu payganbarlar, Allahni insalarga, maqloqatlarga tanistirdiler. 9:59 Unin yoliga chakrdilar, kim ki su chakrikka jawab bergan bosa, unga janmaddir, vada qimdilar. Kim ki bu chakrikka yuz ogirgan bosa, unga dozak bardib, qorkdilar. Boz davatlarinin kalitini, basini, su rabdini tanish ikanligini bayan qamdilar. Bu yukarda itkarimizdik, Allah ta'alani tanish bu insan qalbiga hayat baxsh itabi. 10:37 Allah Ta'ala Mu'inin suratinin 15. ayatida A'udhu illa min ash-shaytani r-rajim yulqir ruha min amrihi ala man yasha'u min ibadihi dhib marhamat qiyam. Uz ishidan Allah Ta'ala ruhina xaqlagan bandalarga, bandalargan xaqlagan kishiga Allah masbi ithabi dhidi. Birdi Allah Ta'ala hidayatina ruh dhib itti. Yani haq yol 11:08 Iman, etqad, hidayatini Allah roh dedi. Ruh bu loqabi manasi can digana. Nisan badani can bomese ulik halatga eylani bu hayattan kechike mahkum tupraqastiga kumilada. Ulik badan. Unda harekat bomidi. Ulik badandan hechqandi fayda yok. Ruh bu can. Tariq badanga roh. Sharq. 11:38 Terekilik uqun roh shak. Insan xalbenin roha xu iman, hidayat bugan uqun ham Allah Ta'ala bunna roh dib qeytti. Yana Allah Ta'ala Qur'an-ı Kerimni ham roh dib namlagan. Bu, demak, Allahna ozini ishi ikenligi, vamanashu roh tupayliyi, xu hidayat tupaylidan, Allah bandalarini haq yulga, hidayatka, cennet yulga başlasini. 12:08 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam iddilar. Wa kim ki shu yolga ergesse, anay shu yolga qattig ergesse digan adamlar, bu Allah ta'alan oca ismi sifatlar bilan yaxshi tani digan adamlardir. Allahni kim ki kupraq bilsa, yaqirraqdan tanisa, yaxshiraq bilsa, idraq etsa, bu adam Allahni yolga qattaraq, amarka digan buladir. 12:35 ularga biyadladigan marhamatlarin, ham kufraq biladigan adam, su qattaraq amad qiladigan adam buladim. Endi, su yukarda etdigan narsalarini, akida, ilmi, vabunga saalukli bugan masalarini biliish, farz ikanligi, insan imani, etqadi, chun su narsalarini anilax, shart ikanligini biz eskab uttik, lakin, qaydarajida biliish kerek, qayn chasini bilimak kerek, ikanligi haqda toqtalamiz. Chunki, dunyada, 13:06 Tawqa kullizi ilmin alim. Qur'an-ı Kerim'de Allaha yitadi ki, harqanda ilimliyden ham ilimliy raqbar. Sinucun, insaan hech qaçan ilmine tiyyatibu yed miyidi? Harqanda ilmine ham aqribiyyatibu miyidi? Shunqa ux shaq, edqat ilmine ham tiyyatibu bilan hech kim organib qezal miyidi? Allaha n'a tanitadigan ilm didi ki, lakin Allaha n'a hech kim yuz faiz bütün mahiyyati bilan tanib uddasdan chikamiydi. Munkun emas. 13:34 Çünki Allahni uzi çaliq heçkim tanimiydi. Payqambar çaliq heçkim tanimiydi. Heç qaçan heçkimin ilmi Allahni ilmiga vana payqambarinin ilmiga barabar kimiydi. Insanlar har qanchi olgansilar ham, har qanchi kup ilmli bolsilar ham, bilganlari dan kora bilmagallari kup qoli boradi. Çünü çün, endi bun arsana kup qigarasi qayrdi. Qigarasi insani uci yuq iken yuagana qigarasi, kupini qigarasi yuq. 14:04 fayqambar chalik bilal miyid hech qachan? Chini cinam chigarasi yog diyamiz. Insan biladiganini chigarasi fayqambar. Fayqambarini ilimi, insalardagi iliminin en yukarisi noktasi, en kopi fayqambarda bolad. Lakin, fayqambar yukarasini chigarasi bolsa, shatli davishta. Ungay ham hechki yeta amidi, fayqambar bolmayan. Adan hech qachan, Allahni fayqambar tani yan chalik, tani yan midi. Amma birisi qayrda, harbir insani qun gerag boladigani, lazim boladigani. 14:35 qay dərəcədə burəş kərək? Həmmə, tayğambərdik, təniş, Allah nə biliş, şartmı, çünki xarakat qıçkiriq, nə, diləriyan bursa, demək, shay'atdan sunatisa ma'lim bugan ki, tayğambər, sallallahu alaihi wa sallam, xalaiqqa alibkigan narsalarını, ilimlərini, ma'lumatlarını, həmməsini, umumi tarzda bildim, qabul qıldım, iman ketirdim, diyiş, xar bir mumunga, shartmı buladi farbi. 15:05 ayin bororan. Ummumi tarzda, shunam ulamadar tawandina chikargan su iman kalimalarini qaydasda. Amantubillahi wa malaikatihi wa kutubihi dipkigan, u mafastar iman. Amantubillahi. Bu nartar su iman mujmal dipkoygan. Ijimali tarzda iman kitarzi. Mujmal digana, tu shunarsiz digana, ma qozbeshida, mujmal gaprdi dita. 15:37 Tushnasiz gebrdindigan manabiyay itilar, lakin aslida, u arapche soz bolib, mujmal digana, jamlat, kisqa qilib, kisqa muqtasar qilib, eti yus digana, umumi qilib eti qo yus digana. U sha icmali iman ham shunaqa, umumi tarzi iman ketirsi. Bo u sha tartebu shunaqa boladiyin ki, Allah na ham ismi usfatlariga, paygambar qande okigan bosilar, hechbir kama etirmastan, kupa etirmastan. 16:07 Rasulullah, sallallahu alaihi wa sallam, alib gergenleri dey, iman kitirdim, deyish. Rasulullah qan dey, tushungen bosalar, ushan dey. Rasulullahini tushunkeleri degi, malumatlar, ilimlergi, man hamasi ki iman kitirdim, deyish. Halbuki, sunaqan dibatikamadan, hamasini bilmidi. Lakin, bilmeseyam, sunaqan deyishi sharti boladi. Bu imani mucimal, bu farzi ayin boladi. Yana, uli davamda, 16:36 Malaika lara, kitab lara, fayqambar lara didada iman mufassal. Bo tarza ham iman keterlada, bo ham farz ayin bolada, lakin mufassal iman keterish, mufassal bilish gabberda. Iman keterish ujum ijmali tarza, mufassal tarza bolada, lakin bilim haqda kitato digad. Iman keterganda unusiyan bar, ijmali iman ham bar, mufassal iman ham bar. Una qadish ham farz. 17:05 Malaika larga, Allah nuziga, Malaika larga, Kitab larga, Peygamber larga, Elchi larga, Akhrat kuniga, Olga nankin, Qaysi dardishka, Taqdirga. Bu deb tasili iman ki prishan farz. Nakem bilim masalati ki esak, bilish bu umimi tarzda bilish farz ayin, faq mufassal tarzda shunaham asni ifidan ik nasi qeche chukur uqub organish bu farze iman qifaya ikan. Bu nasta chunki... 17:33 har qanday adamni qolidan, keli vurmaz ikan, hamasini bilish. Bu, xafni ishiddan yetishib chqiptira diyan ulamalani vazifasi ikan. Alimlar, har sahani, u zini alimlari mogakab, qaid ilmini ham alimlari yetishib chqiptirish karagi. Baxxalagi qaragandi kuprabla diyan, shu ilmini xafni ishidda saklan qalishini tamirli digan, ta qiyamat qechi davam etib turishi ikun. 17:59 ular ozlani yerkalari kotarib, kolmukol qolib, auladdan auladga uzatib, otkazib, ta aqratka cha, qiyamatka cha, adamlar haq yonu tapisda faydalansinlar uchun yetkazib bira digan alimlar bunu bilislari shard. Agar haqni icidan sunaq ilimini bilay digan alimlar yetishbi chikmasa, bunda hamalar gunahkar bolib qalarlar. Demek, Quran-i Karimini insan taqati yeti digan tarzda, Allah buyurgan tarzda mufassal bilish, 18:28 edxad, aqidi ilimlarni shu asasida, Qur'anu sunnat asasida mufassal tarzizda bilish, unu uqv urgatish, unu davam ettirish, bo farzi kifaya. Xuddi, chunga uqshayib, Allahni yuli qe chakrish, amur ma'rufu nahi munkar, bo ham farzi kifaya. Dini islamda bu kanchi farzi kifaya bogan masalar bar, shular qatargi kiradi, va shu ilimna ham mufassal tarzizda bilish. 18:55 Amma indi kimlarga bu farzi ayn boladi, kimlarga shaxsiga aynan farzi boladi deyilsa, bu insallarini, taqatlari, qabiliyatlari, talantlari, istizadlari qarab boladi. Wa ularini igallat durgan vazifalari, camiyattagi orunlari qarab boladi. Wa yana ularini ihtiyaclari qarab boladi. Uzlarini muhtajliglari, ihtiyacliglari namanita qazafilatdi. 19:24 Taqaza qvatgan bosa dima kushin alishkiraq. Qarun aq adamga apqad yish shard. Qanday dada ish qe muqtaq bobturgan bosa, ish qana harakasan qilish, unga shard. Lakim kim qadar shard imaz, undan, u adam bihaqat, unga karag imaz. Unga majbur qilin midi. Shunga qashab, kim qima shunday nasalarga muqtaq bolib qalisa, hayatta u adam shun nasalini bilish. Shard bolad, sarday ayin bolad. Qayisadar bor adamni vazifasi, shunga taqaza qilad. 19:53 kimdir suna qangi bar maqifda, suna qindi bar orinda turptiki, suna narsalani bilishi shad. Aya suna zarsalani bilmasa, ozogiyam zarar kitaradi, bashqa narsalani bilishi zarar kitaradi qalishi minkini. Masalan dili, bar adam bashlogdor, gol bashqidir, bar bishqanti adam niga rambardir, bashqadir. Usha adam niga bu narsalani bilishi farzahayin boli qoladi. Advi adamga farzahayin maz minu mufasal bilishi, lakin usha lagi yorkur tata digan. 20:25 ularga hakikatdan dars bira digan, ularga etqaddan dars bira digan, islamda adam bana bunda burish kerey, dip yol korsata digan, yolbahchila, imamla, bashoqla, rahbarla, tarbiyachila, ularga manashi narsalarini, demak biliş, tarz boyadi, minyariga qarab, ularga uzni alib barayatkin ishiga qarab, alib barayatkin ishikastaro bosa, mundan bilişi, ulusi, 20:55 bundan aladigan nasibasi yan kattara boladi. Adi boradigan ishi kishiraa bosa, uniyan bundan alishi kerey bogan, farz bogan qisman kishiraq boloshi munkin. Bayana insana ozini qabiliyatiga, istiyadadiga ham qarab boladi. Qaysizir bir adam, uniyin qabiliyati ushinaqa yaxshi, tasabur dairasi kin aqzi yaxshi ishliydi. 21:20 Qob nasda qe yeta dhi shkiri, dairasi qeyin qob nasdan anilidi idrat qilabiladi, zihniyam yaxshi, xatirasi yam yaxshi. Wa ona, ali taqaza qiturgan vaziyatiyam, shunga tori qiladi, bo adamdi, qaytiz bur adamdi isa, shunasda qe imqaniyati yuk, vaqti yuk, qandayda bur jishbilan awara, tashbishbilan awara. 21:46 Yaqibu masam, u adamni qabiliyati shunga torqi midi, saaliga shun narsani kotar midi, lakibu masam, shunu xaqqan shi organisa xam aqli, shikri, kopti, qabli qilivri midi, umchi tushna midi, bu adamga bu narsani farzi ayin dimi midi. U umumi tarzi bilsin da, namazı, ruzası, ibadati, kundalik, musulmançilik turmuşu, ger zarur kere digan narsani bilse boldi. Addi bir musulman kişi stati da, 22:14 qilishi shad bogan, farzi ayin bogan ibadatlari barko. Ushi ibadatlarini ilminiz bilsin, unga farzi ayin. Amma undan artighi quchi etmisa, qurbi etmisa, u katta nasi qe dava xam qilmasin. U kob nasini qilishi qe dava qilmasin da, azi ragi bilan kifayananiz, ushi bilan davam etsin, unga kob nasi farz bonin.