Transkrip otomatis. Mungkin ada kesalahan, jadi periksa rekamannya untuk kata-kata yang tepat.
0:00 Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdulillahi Rabbil Alamin. Wassalatu wassalamu ala khayri khalqihi Muhammadin. Wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'd. Assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh. Hurmatli mu'min bradarlar. Bu, Shamaili Muhammadiyadan 19. darsimiz bulub. Bu darsda, bitta babda kilgan hadislarini uqub. Uurganamiz insha'allah. 0:32 Babu ma ja'a fi sifati kalami Rasulillahi sallallahu alaihi wa sallam fi shi'ri wa fihi ahada ashara hadithan. Taygambar sallallahu alaihi wa sallamnin shir'aicilari haqidagi bab. Bu babda unbitte hadis riwayat qilinada. Awalan bar shuni islatib ucikirak ki, Taygambar sallallahu alaihi wa sallam Arab qabilalarinin icida shir'iyat babda en mahur shairlar qabilasiga mansub bulishlariga qaramay. 1:02 şeir yazışını asla bilməsdilər. Çünki Allah Ta'ala, u zatnin haqqılarda, şun dey marhamat qiladi. وَمَا عَلَّمْنَاهُ شِعْرَ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُّبِينٌ Muhammadka, şeir oryatmadik, wa shayirlik, ünin üçün dürüst iməsdir. Zatan Muhammad sallallahu alayhi wa sallam, madami ki Allah tamaniden, yubariliyan haqq peygambar ikenler, 1:32 Demek, faqad-faqad rast sozlamaqlari lazim. Shiryat isa, uz kotaringiligi, mubalagalari, yani uz tabiyati bilan tole manadagi rast goylikni kotara almaydi. Bil aks, shayirlarinin itiraflari qehan, shirinin en shirini, en gozali, en kop yalgan islatilganidir. Bina barin, uz ummatlariga bir umur amal qilib otishadigan, 2:01 din arkanlarini orgatadigan, va, ghayb alami, ahirat diyara haqda xabar biradigan fayganbar, shayir bolishi, durs emasdir. Amma bu sozlardan, shir yazish durs emasligi kilib chikhmaydi. Balki, islam ravunaki, va, xalblarini yumshatish uchun aytilgan shirlar, ghayat bebahadir. Va, acir mukafatsiz ham qalmaz. Qala haddasana aliyyibni hujrin, qala haddasana sharikun, 2:30 An il-miqdar ibn shurayxin an abiyhi an Aisha, radhiyallahu anha, qalat. Qilalaha, hal kanan nabiyu yatamathalu bishayin min ash-shi'ri? Qalat, kanayatamathalu bish-shi'ri ibn rawaha. Wayatamathalu wayakul, waya'tiika bil-akhbari man lam tuzawidi. Aisha, radhiyallahu an hadan, ruwayatqil nada, uzadka, haygamar, salallahu alayhi wa sallam, shir'aytar madladil. 2:59 Shunda Aisha ananmiz, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam, Ibn Rawahinin shiirlarini yadga alib, aytardilar ki, Senge xabar kilturur ul-adami ki, sen unge bir megan edin bunda yardamin. Demek uzad, boska shayirlar toqigan shiirlarini aytar ekerlar. Gerci ozlari shiir toqishke qadir bolmesalar da, madami ki, bu shiirlarda islam uchun nusrat bolar eken. 3:27 Qala hadathana Muhammad ibn Bashyar, qala hadathana Abdurrahman ibn Mahdi, qala hadathana Sufyanu al-Thawri, an Abd al-Maliki ibn Umayrin, qala hadathana Abu Salamata an Abi Hurayra, radhiyallahu anhu qal, qala Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, inna asdaqa kalimatin qalaha ash-sha'iru, kalimatu labidin, ala kullu shay'in ma khala Allah batilun, wakada umayyatu ibn Abi Salt an yuslim. 3:56 Abu Hurayra radiyallahu anhudan ruwayat qilinadi, u zat ayitadilar ki, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam ayittilar, shayirlar ayitkan sozlarinin en gozali shayir Labidnin shayridir. U shunday digan idi, ey agah bolin, Allahdan bojqa ham manarsa batildir, wa shayir Umayyad ibn Abis Saldhan islamga kirishiga andakina qalgan idi. Mullali qara ayitadilar ki, Labid, 4:26 Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamnin huzurlariga, uzinin qawmi tarafidan ilchi bulib gelgan idi. Sun, Kufa shahriga barub, ushe volikada, hayatinin ahirigecha istiqamat qaldi. Shair, cahiliye davridaham, islamini qabul qilgandan sunhan, hurmat itibarli, shir yazishta mahir shair sifatida sanalgan. Lekin, Quranini eshtigandan kin, shir yazishtan tiyilid, minge Quran kifayadir diganikan. 4:55 Qala hadathana Muhammad ibn al-Muthanna, qala anba'ana Muhammad ibn al-Jafar, qala hadathana shu'batu anil-Aswadi ibn al-Qaisin, anjumdubi ibn al-Sufyan al-Bajali, qala asaba hajarun isba'a Rasulillahi sallallahu alayhi wa sallam fadamiyat, faqal hal anti illa isba'un damiti, wa fi sabilillahi ma laqiti. Jumdubi ibn al-Sufyan al-Bajali ay tad larki, haygambar sallallahu alayhi wa sallamning. 5:25 Bir barmaqlariga tash degib ketib, qan aqdi. Shunda u zat, ey qanagan barmaq, singi kelgan bu bana Allah yolu dadir, ded, bir shayirning shirini uqigan i kallar. Bu jarahatlangan barmaqları, ayaq barmaqları edi, dedi, baz ulamalar. Qala haddatana ibn-u adi Umar, qala haddatana Sufyan ibn-u Uyayinata, anil Aswadi ibn-i Qaysin, anjundub ibn-i Abdillahi l-Bajali, nmahwa. 5:52 Imam Tirmiziiga Jundub ibn Al-Bajali dan ibn Abi Umarhan, shu hadisni ruwayat qilgani kallar. Bundanki ingi hadis, qala haddasana Muhammad ibn Bashar, qala haddasana Yahya ibn Sa'id, qala haddasana Sufyanu al-Thawri, qala haddasana Abu Ishaqa an il-Bara'i ibn Azib, qala, qala lahu rajulun, afarartum an Rasulillah, ya Aba Umarata, faqala la wallah, ma wallah Rasulullah, 6:21 walakin walla sur'anun nasi talaqqathum hawazinu bin nabli warasulullahi sallallahu alayhi wa sallam ala baglatih wa abu sufyan ibn al-harith ibn al-abdi al-muttalib aakhidun bilijamihah warasulullahi sallallahu alayhi wa sallam yaqul ana nabiyu la kathib ana ibn abdi al-muttalib buhadis al-barai ibn azib radiyallahu anhu dhan ruwayat qilana da'i tadlar 6:50 Bu zatka aytkan ekan, ey Aba Umara, sizlar hunayn qazawatu kunu Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamni tashlab qachib getkan midinlar? Xunda u zat aytdilar ki, yuk, Allah ka qasam, unday qilmagan mis? Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam ham qachmadilar. Lekin adamlarinin gingil takilari gina maydanini tashlab qachib getdilar. Hawazin qabilasi ularini uqqa tutgan idi. 7:20 Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam yese, khachir ishaklarini mingen halde idilar. Sufyan ibn al-Harith ibn Abdul Muttalib, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin ishaklarini yuganiden ushleb algan idi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam yese, min haq paygamberdir men, yalganci imes men, Abdul Muttalibnin oğludir men, dit durardilar. Paygamber sallallahu alaihi wa sallam, shundayda uyurak idilar ki, 7:49 jang maydanada yalgiz uzlar qal salarhan, ardka qachmagan edilar. Bu yese uzatning chinakan paygamber ekaliklariga, yanabir bar dalildir. Sahabalardan rivayat qilini shichay edilar ki, agar jang avjiga chqib, urush qizgin bolib, xaw khatar kuchaysa, bizlar paygamber salallahu alaihi wasallamning ardlariga chikinib, urush qilar edik. Uzat yese urush maydaniga, shakhtam kirib barar edilar. 8:18 Qala hadathana Ishaq ibn Mansur, qala hadathana Abd al-Razzaq, qala hadathana Ja'far ibn Sulaymana qal, anba'ana thabitun an anasin. Anna nabiyya sallallahu alayhi wa sallam dakhala Makkata fi umrati al-qadha. Wa ibn Rawahata yamshi bayna yadayhi wa huwa yakul, khallu bani al-kuffari an sabili, al-yawma nadribukum ala tanzili, darban yuzilu al-hama an maqili. 8:46 Wa yudhihilu al-khalina an khalili. Fa qala lahu Umar, yabna rawaha, bayna yadayi rasulillahi sallallahu alayhi wa sallam, wa fi harami allah, taqulu shi'ir. Fa qala al-nabi, qalli anhu ya Umar, falahiya asra'u fi'him min nadh'in nabili. Anasibnu ma'aliktan ruwayatqinan adayitad larki, faygamar sallallahu alayhi wa sallam, Makkaga umranin qazasini utashvichun kirga larada. 9:15 Ibn Rawaha, u zatnin aldilariga tushub, shunday der yedi, ey kafirlar avladlari, peygambar sallallahu aleyhi wasallamnin yollarini tosmengiz, asla, agar tosqillik qilsalaringiz, sizlarga shunday urush qilemiz ki, bashlarini tanengizden cida qilemiz, dosni dostan ajgatemiz. Shunday Umar raziyallahu anhu aittilar ki, ey Ibn Rawaha, 9:43 Peygamber sallallahu alayhi wa sallamnin aldilarida wa Allah min haram yerida shir ayitasanm? Shunda Peygamber sallallahu alayhi wa sallam ayitilar ki, qoy ey Umar, chunki shir ularga kamallar nin uqdan ham qat raqbatad. Qala haddasana Ali ibn Hujrin, qala anba ana sharikun an Simak ibn Harbin, an Jabil ibn Samurata qal. Jalastu Rasulallahi sallallahu alayhi wa sallam aksara min miati marra. 10:12 Wa kan ashabuhu yatanashaduna shi'ar, wa yatadakaruna asya'a min amril jahiliya, wa huwa sakitun, wa rubbama tabassama ma'ahum. Jabir ibn Samuradan da ruwayat qilinada itadilar, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam bilan biriga yuz martadan artiq ultirganman. Ashab kiramlar u zatnin huzurlarida shi'irler aitishib, jahiliya davrida bulubudkan qizq hadisa wa wakiyalarini zikir qilisharida. 10:42 Peygamber sallallahu alayhi wa sallam yese ulabning sozlariga qulaq tutub, gaha tabassum ham qilib qoyaridilar. Daslab ayitib otkanimizdik shariatimiz musulmalarini faqad ciddilikke buyurib, ularni ozara hazil mutayibalar qilishtan qaytarmaydi. Balki, waqti waqti bilan kungil ashti sohbatlar quruslariga ruhsat beradi. Wa bulib otkan wakiyalarini eslab gablashishlaridan ham man qilmaydi. Shunki bu narsalardan insan asla bihajat gola almaydi. 11:12 Sahabalar, uylari tar, kupinche bir xanadan ibarat bolardi. Agar mihman kilguday bolsa, kochi ishkilari aldadagi subbada ultirishardi. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, ularini manabunday ultirishlardan qaytargan waktlarida, ular, ya Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, sohbetlashish uchun manashunday macjiz qurmaktan uzga caramiz yok diishti. Yani sahabalar, 11:39 Rasulullah s.a.v.nin qaytarulardan bolgan maqsadni tuğrut tushunub yetkalliklari sababli, u zatdan bu barada boshqa yol yorux korsatishlarini iltija qilgandik boldilar. Shunda Peygamber s.a.v. ularga sohbat madlisinin adaplarini orgetib koydilar. Ulemalar bu majlis dini sohbat uchun bolmagan edi. Belki shunchaki o zara bolib otkan wakiyalarini eslab, 12:07 maraqli qisalarga qulaq tutush uchun bolgan edi. Ayganbar sallallahu alaihi wasallam han bunu juda yaxshi bilar edilar. Qilasa shuki bu sohbattan mutlaq qaytar masliklari manashunday majlislar qurush caizligiga yakqal dalildir. Dinimizda gulu, chukur ketish ya ota yengil taklik qilish yok albatda. Belki Islam dini insaniyatna hamma manfaatlarini kozlab, u manfaatlarini 12:36 Nazaradan asla chitta qaldir maydi gandindir. Qala haddathana Ali ibn Hujrin qala anba'ana shariqun an Abdilmalik ibn Umayrin. An Abi Salamata an Abi Hurayra. An innabiyi sallallahu alayhi wa sallam qal. Ash'aru kalimatin takallamat biha al-arabu kalimatul abid. Ala kullu shay'in ma khalallaha batilu. Abu Hurayra radiyallahu an hudan ruwayat qilin adaytad larki. Faigambar sallallahu alayhi wa sallam. 13:06 Arablarnin en qirayli shire shayir labid ayitkan shirdir. U ey agah bolin, Allahdan boshqa ham manarsa batil. Gha digan edi dedilar. Qala haddasana Ahmad ibn Maniq, qala haddasana Marwan ibn Muawiyah, an Abdillahi ibn Abdurrahman ibt Taifi, an Amri ibn Sharidi an Abihi qal. Quntu ridfa Rasulillah sallallahu alayhi wa sallam. 13:34 Fa anshattuhu mi'a taqafiya, min qawli umayyat ibn Abis-Salt, al-thaqafi. Kullama anshattuhu baytan, qala li'n nabiyu hih, hatta anshattuhu mi'atan, ya'ani baytan. Fa qala nabiy, in kaada la yuslim. Amru ibn Sharit, atalar dan ruwayat qala dilar, atalar ayta dilar ki, hayganbar sallallahu alayhi wa sallam, bilanbriya, markabka mingashib olgan idm. 14:03 U zatke Umayyatubna Abis Saltning shiyarlaradan uqub berdim. Xachani ki bir shiyarini aitsan, yana kiltir der edilar. Hatta shu tarzda, yuzdan artiq bayt uqudim. U zat aittilar ki, unu Islamga kirijiga azgena qalgan iken. Ulamalar aittishlari che, Umayyatubna Abis Salt, jahiliya davrada yasha botken, boyuk shayir wa aqilli haq parwan insan bolgan edib. 14:33 Shuniq uchun uning shiirlarada adalat parvarlik, insaniylik qayalara aks algan. Lekin, Allah Ta'alanin azali iradasa da unu musulman bolushe bitilmagan ikan. Bosqa ruwayatlarda kilishca, Peygamber sallallahu alayhi wa sallam, u haqta, shiiri musulman bolub, uzi islam ahladan bolmadi digan ikanlar. Qala haddathana Ismailu ibn Musa al-Fazari wa Ali ibn Hujrin wal ma'na wahid. 15:00 Qala anba'ana Abdu'l-Rahman ibn Abi'l-Zinad. An Hisham ibn Urwata an Abi'hi an Aishata radiyallahu anha. Qalat, qana Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam yada'u li Hassan ibn Thabit minbaran fil masjidi. Yakumu alayhi qa'iman yufakhiru an Rasulillah. Aw qala yunafi'hu an Rasulillah. Wayakulu Rasulullah, inna Allaha ta'ala yu'ayyidu Hassana biruhi al-Qudus. 15:29 ma yunafih, aw yufakhir an Rasulillah, sallallahu alayhi wa sallam. Ayishan amizdan ruwayat qilin adaytadilar ki, Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam, Hassan ibn Sabit ka masjidda minbar qoyib birardilar. Hassan minbarga qiqib, paygambar sallallahu alayhi wa sallamnin qadrlarini qotaruqi, madhiyya shirilarni uqib, u zatni kafirlani tanalaridan himayiqlar edilar. 15:58 Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam yasa, Allah ta'ala Hassan-ni Jabrayil alayhi salam ila madad labduradi, madami ki Hassan, Allahning rasuluni himayay taraykan dibdurardilar. Qala haddathana Ismailu ibn Musa wa Ali ibn Hujrin, qala haddathana ibn Abiz Zinadi an Abihi an Urwata, an Aishata radiyallahu anha, anin Nabiyyi sallallahu alayhi wa sallama mitla. Bu hadis ham awalgi hadisning aynan uzidir. 16:27 Shunin uchun shu yerda darsimizga yakun yasab, Allah ta'aladan, Peygamber sallallahu aleyhi wa sallamnin qadir qimmatlarinin tushunishini istamagan, na insaf, jafa, kash, insarlarinin aziyatlaridan asrashini surab, bizlarini ham u zatnin izzat sharaflarinin himaya qilish yulida, fidailardan qilishini tilab qalamiz. Wa akhiru da'wana anilhamdulillahi rabbil alamin. Assalamu alaikum wa rahmatullahi wa barakatuh.