Transcription automatique : elle peut contenir des erreurs, vérifiez l'enregistrement pour la formulation exacte.
0:00 As-salamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuhu. 0:29 Allah subhanahu wa ta'alani qazli wa tawfiq iblan. Bidun shamba kuni islam adablari darsligi gecemdeni boturtmiz. Bidungi darsligimiz, nisha Allah, biz ikindi Allah bilan bolgan adablari vayganbalarik salatu wa salam bilan bolgan adablarini getirdik. Bidungi tohtan machib olgan darsligimiz. 0:59 Qur'an bilan bulgan adablar yapak bilaniz. Cunki, Allah bilan bulgan adab, wa Peygamber bilan bulgan adablar toluq muqammal bulmaydi, agar biz Qur'anini yaxshi bir adab bilan qabul kulalmaydi yamulsi. Biz madami ki, Qur'anini israliq adab bilan harbir özmini adablarini orniga koymasik, Allah bilan bulgan adabimizde 1:29 wa qayranbarga bolgan adabimizin naqislik khasil bolad. Shunu için biz Qur'an bilan bolgan adablarga toqtalamiz inshaAllah. Qur'annin, awwala Qur'annin fadli mandilati, unin qususiyyatlari, haqdagi keligan bazibir ayat, ya ki bazibir hadislarini zikir qilamiz, wa undan keyin adablarini ham bazilarga toqtalamiz. 2:00 Qur'an bilan boygan adablarini belsesige toqtaliqlikke vaqtimiz kifaya qilmayin. In awala, Qur'anini mandilati wa Qur'anini tadilati haqda kilgan qabdan in awala bu Qur'an Allah subhanahu wa ta'alanin kalami ikanligi wa bu Qur'anini Allah subhanahu wa ta'ala Jibril alaihi salatu wa salam ala qadir 2:30 Muḥammad ʿalayhi ṣ-ṣalātu wa s-salāmgan nāzil qilmgan muqaddāf qablari yekənligini yekənligi iman kirtirishdiqimiz. Demek, Qur'an-nin tazlige kifaya qiladi ki, u Allah-nin sözi bolgenligini özü kifaya qiladi. Allah-nin sözi bolgenligini özü Qur'an-nin tazlige kifaya qiladi. Allah subhānahu wa ta'ala Qur'an-ni özünün kalami yekənligini bayan qilib, 3:01 Manabu ayatayt ki, wa in ahadun minal mushriqin astajaraka faajiruhu hatta yasmaya kalamallah. Allah'nin kalamini iskincay digan yapi. Demek bundan malum boladi ki, Qur'an bu Allah'nin kalamini ikanliki. Wa in kaplarinin kalamini aqzali bu Allah'nin yapi. Wa ikincisi, bu Qur'an basariyat ucun hidayat wa nur qilid yubarildi. 3:33 Demek Kur'an'nin fezliden ikintisi bu insanlar için nur ve hidayet bolyenligi mene bu Kur'an'nin fezlige dalalat qeladi. Ve Kur'an'nin mendilatige dalalat qeladi. Allah ta'ala etki, inna hadil Kur'an yahdi lillafihi ya'qwami. Bu Kur'an dedi, en gozel yollarga başlaguchi hidayet eti ucini hasadir, dedi. Hidayet, demek Kur'an, hidayet, deyib Allah ta'ala isimladi. 4:02 və unu nur, deyidi Allah Ta'ala. Üçüncü, Qur'an-ni fəzlige dalalat qiladigyan hadislardakigyan üçüncü, Qaygambar sallallahu alaihi və sallamnin mubarak yüzleri, xayru kummen ta'allamal Qur'ana wa allama, sizlərinin yaxşilarinlar, deyidi, yenə başqa rivayatlarda atizarinlar, deyigyanlar, Qur'an-ni ta'lim aligyan, Qur'an urigyanigyan, və Qur'an-ni ta'lim biligyan qishi, 4:31 en yexshilar ingizdir, deyiblar. Demek, Qur'an-nin fazli shundayki, agar biz başqa hönerlarni, məsələn, terslarni qla digan bolsayk, unu təlim alib, uyhan təlim berladi. Dunya uynasilaram, o başqa ilimlaram təlim alishlik bilan, o təlim berlishlik bilan boladi. Lekin, ular haqda birar bir maxtal sözü kemeyan. Amma Qur'an-ni təlim alishligi, 4:59 və onu təlim vergən kişilərni Peygamber sallallahu alaihi sallam maqtadilar. Törüncü, Qur'an'nin manzilati və təzilatiga gelgən hadislardan törüncüsü, Qur'an-ı Kerim dedi, qiyamat günüde özünün sahibige şafa'at bulad, dedi. Qiyamat günü boyan vaxtıda insan özlige şafa'at edici kişilərini axtarad. Mənə şu vaxtda Qur'an şafa'at bulad, dediler. Peygamber eyyi salam etdi ki, iqra'u l-Qur'an, fainnahu yati yawmal qiyamati shafi'an li ashabihi. 5:30 Sizler Qur'an'nı okuynlar. Qur'an qiyamat günüde özünün egesige şafaat eti ucu bulub gelabi dedilar. Beşinci menzilati, Qur'an'nin fazlidin beşincisi, qiyamat günüde Qur'an okushlik bilen insanin menzilati qiyamatdagi faganelari koteriladi. Insan qiyamatda derecesi koterilişliginin sebeblardan biri, Qur'an'nin okushlik bilen koteriladi. 6:00 Qaygamber sallallahu alayhi wa sallam etlarki yuqalu li sahibi il-Qur'an iqra wa rtaqi wa rattil kama kuntas rattili fiddunya fainna mandilataka inda akhiri ayatin taqra'u biha. Qur'an oqid yankishiga qariga etlarkanki qiyamat günüde oqin direken. Wa shu oqib fagana ma fagana derece ma derece kuterlin direken. 6:27 Ve dünyada tanda siz Kur'anini tertil bilen oqiyan boysayniz, shunday oqiyin, sinni manzilatiniz en aqirigi toqtagan ayetde hana shu yerdde derecayniz toqtalat digan. Kim aqiratda özinin derecasini, manzilatini uluq qilaman digan bosa, bu adam Kur'an oqishlikke ve onu kub yad qilishlikke, oqishni vizik faya qimaydi, kub raq yad qilishlikke hareket qilishlikke. 7:00 Biz, min, shu nisalni, lakot tekrarladim, yana shu yerde tekrarladim, utmaksime, biz, dunyadegi manziletimiz, adamlarinin manziletiden bir pagani arkada qalb ketsilgiden korkamiz. Shuni uchun, dunyade adamlerden arkada yashenmestan, ulardan ya tibbeti, ya ulardan arkaraq yasheshke hareket qilamiz. Shuni uchun, bunu shahidi shuki, 7:32 fərzəntlərimizni dərcəmiz mənə uqtəmiz, uqmaq, yazmaq, çizmaq, xisab, mənə bula esələmdir, örgətəmiz fərzəntləriyə. Çünki başqalardan ertək güni hayatta qiməlib yaşaməsligi üçün və özünün mənzilətini, hayattaki mənzilətini bilib, öz ornuqa koygan halatda yaşaşı üçün, çünki biz can cəhtimizdi birəmiz. Bir, nimenib örgəniş gün, xisabın örgənişligi üçün. 8:02 Ya ki, çizmah, yazmahni öryan üçünçelik, ümrlərimi sərfləyimiz. On yillab, məktəblərdə uqtəmiz. Və undankiyin, yenəyən xayatda qilinəlməsindib, alti yillab, sekiz yillab, dünya sənlərdəgi uqqishlərgə alıbbarıb dərəmiz. Və bunnin özüldə, qancan mablarlari sərfləgan halatda uqtəmiz. Lekin, bu dünyadagi mənzilətini taqqishləgi üçün, 8:31 ahiretdegi menzileti uchun o shefer zentni, ahiretde hamadan arkada qab kitlayam, unge biz bir nazar ham salmayniz. Özümüzün hem ahiretde menziletimiz qaysi ayetlenini bilemayn, va qaysi ayetlenini oqigan aqtinda, shu yer gecayin toqtal qalamayn, ahiretde birar bir menziletini koter edigan sura, ya ki ayat yaqlayatman mimendir, özümüz uchun ram tashvishan qımayniz. Mena bunu si bir ajeblanarlayiz. Indi, 9:02 Mənə şu hadirgi vaxtda dərislər belirliyatiyan məhcitlər bar, ballarini uqtiyatiyan məhcitlər bar. Xu məhcitlərgə, misal üçün, bizə etdik ki, başda duniya uqtislərgə pullar, mablak tariflər uqtamiz, deyik ki, xu yergə tekindan-tekin uqtib biremiz digan adamlarga albarı farizanlarimizdi berishgayan, közümüz tıymaydiyan dərəcə buldar. Dix, halkınci, Qur'anmin təzli halkida gelgən hadislarinin halkıncisi, 9:36 Inna alladhi haqidil Qur'an yahfadhullahu minannar. Qur'an yazligan kishini dedilar, Allah subhanahu wa ta'ala cehannamdan saklayib dedilar. Qayramdar sallallahu alayhi wa sallamda mana bu hadislarini kirli. Law jumi'al Qur'anu fi ihabin ma ahrafahullahu binnari. Agar Qur'an dedilar, bir terige cemlengende, teride cemlengende dedilar. Haq u Qur'an terinin isbib olsun. Haq u Qur'an terige yazilib. 10:04 shu tiride yazilgen halakda bulsun, mene shu tiride eger Kur'an cemlengende dediler, Allah subhanehu wa ta'ala shu tirini kuydirmegen bolardi. Ot bilen kuydirmegen bolardi. Otke te shesahem, shu tiri kuydirmegen bolardi didi. Demek Allah ta'ala tirini Kur'an yazilgenligi uchun, ya ki shu tirige Kur'an oralgenligi uchun kuydirmey digen bulse, indi iznin tirisinin ikidegi 10:33 qalbiga mucassam qilgan Qur'anini yadlag, onu mucassam qilgan kishini, Allah Ta'ala elbette onu kuydurmaydi deyganlar. Cehennem azabda kuydurmaydi dedilar. Demek, Qur'an yadlagan kishi, hakikatdan ham özinin ikiye, qalbiga mucassam qilib Qur'anini caylagandig uçun, Allah Ta'ala unge mukafatan cehennem azabdan saklaydi dedilar. Yeddinki fadilatlari, 11:00 Aygammal sallallahu alayhi wa sallam yasidlar ki, man qara'a harfan min kitabillahi falahu bihi hasana wal hasanatu bi asri amsaliha la akulu alif lam mim harf walakin alif harf wal lam harf wa mim harf. Kim dedilar Allah'nin kitabidan bir harfni uqidigan Musa, unca bir sawaq boladi dedilar. Wa u bir sawaqnin darajasi on barabarga kopetirilad dedilar. Yani on sawaq yazladir unca, bir sawaq non niga, on sawaq yazladir. 11:30 Nen dedilar, alif, lam, mim digan Qur'an dagigigan, mana xu hurufil muqatta'a dedi, mana bu hariflarini, alif, lam, mim diganini bir harifde qusatlamayman dedilar. Bu, alif, alahda bir harif, bunge on sawab. Mim, alahda bir harif, bunge on sawab. Lam, alahda bir harif, bunge on sawab, dir. Qarambay sallallahu alayhi wa sallam etdilar. Demek, Qur'an oqidigan kishi, hada bir harifige on sadin sawab. 12:00 Qur'an okuyankige, har bir harifige on tadini sabab yazilad. Qur'an ahlilari saktizinki fazilati, Qur'annin fazilatini saktizinkisi manzilati, Qur'an ahli dedilar, bular xalqnin in bayi kishilari Qur'an ahli dedilar. Qayramdar sallallahu alaihi wa sallamden Harif ibn Nu'man radiyallahu anhu ayet edilar, Hasan radiyallahu anhu'nin Abu Zardan Manabu hadisini ishtiyanlarini min ishtim dedilar. 12:29 Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam bir kimi ashablariga qarab ayitlar ki, sahabalariga qarab, insanlarnin in bayi kimdir dedilar. Mazlista otirigandi, qayhamar alaihi salam sawal kildi sahabilariga, insanlarnin bayi kimdir diganlarida, sahabilar bazlari Abusfyan bayi deyisti, bazlari Abdurrahman ibn Alf bayi deyisti, bazlari Uthman ibn Affan bayi deyisti. Hamlar ozlarinin nazizda 13:00 Bayilikini şunlayıq saqlayıq. Şunaya qılıb bayi deyişkiyamaksalarda qayramay sallallahu aleyhi wa sallam etillaa. Walakin agnan nasi hamalatu l-Qur'an man ja'alahu allahu fi jawfihi. Yok dedila. In bayi kishi dedila. Qur'anini hifiz qılıb unu kotergen kishilar bular bayidir dedila. Wa unu qarunlariga dedila. Mucassam qılıb cahilashtirgen kishilar, mana bular in bayi kishilar, badaulat kishilar dedila. Şunun için bu Allah'nin nazidi de, 13:30 Wa Tayyarambar alayhi salatu was salamin nazida bayilik bil bilgan maddi talatidan saflanmaydi. Bu ahiratni abad qilishlik, ahiratnin amalini kub qilishlik bilan, kub qilayan kishi manabu bayi saflanaydi. Ahirat amallardan biri Qur'anini yapilagan kishi manabu bayidir, Tayyarambar sallallahu alayhi salam etdila. Bu Qur'anini manzilati dagi ve unini tazilati hakirikigan bazibir... 14:00 Qur'an daki biz bilan, biz Qur'an okigan vaqtimizda, ya ki Qur'anini istigan vaqtimizda, uchiray digan azaplar boladi. Ya ki dazi xatalar boladi. Xata, azaplar tashkari chqitgendenki ushe xata sadir boladi. Shularga toqtalamiz. 14:29 Adablarinin eyn birintisi, Qur'an oqi digan kishihem, Qur'an uryana digan kishihem, ya ki oqta digan kishi, bular da ixlas bolusluğu kerek. Ixlas. Birinti taqula digan adab, ixlas bolusluğu kerek. Ixlas digani, an yaqsu dabi dali qe ridallah. Qur'an uryan ishi bilan, ya ki Qur'an dan ta'lim beri atgan kishi, 15:00 də Allahnin raziliqini maqsad qiliqliq kirek. Uzini xalqatan qiliqliq, yabu, məsələn, drar bir ma'aş tələb qiliqliq, mənəşnaqa maqsadlar nimət qoyulmaydi, həzarda tutulmasini kirek. Faqab, baxilajdi, nimədən burad, Allahnin raziliqi ümit qilinyan halatda buluqliqliq kirek. Abul Qasim il-Qushayriyi eytadilar, ixlas digani dedilar, 15:31 huwa tasfiyyatul fiil an mulayhadatin makhluqin. Ikhlas bunadir degende, ikhlas fakat Qur'an okusda ginilmaz. Belki ibadatlarda ikhlas qolus gerik. Ikhlas degende dedilar, insani uzini qilayatgan amallarini, dedi, makhluqlarinin nazaridan pakilat deshlesdik, dedi. Yani kusunayli qibayta degan bu usayt, makhluqlarinin nazardan, insanlarinin nazaridan qilayatgan amalinizini pakileshiniz. Ademlar, 16:00 sus qilayatgan amalinizni kuryatdi mi, kormayatdi mi, onu sizga qizigi bolmasi kerekdi. Bel kishlar bar, amal qilayatgan vasqda da adamlar kormayatgan bolsa, amalini qizisi kemaydi. Hiccan qizisi kemaydi, ushe yaxshirikdi. Lekin adamlar koryib, keyin bir camaatlarda, mana falanchi, mana bu amalini qil dedi maktasi, bir unge bir aram firib, yara bir esh amalini qizisi kel faladi. Bu demek, 16:29 adamlarnin maxtawu uchun qilayatgan bir amal bolup balayatdi. Ixlaq digani shu adamlarnin nadaridin pak bogan amallar, ixlaq bilan qilingan amal qisaplanadi. Baz ulamalar ayetishganakan ki, ixlaqnin alamatlari, ixlaqnin bilgilari ushtadir digan. Ixlaqnin bilgilari bolabdi. Shu bir ibadat qisanizgan, ya ki bu masaya bir yaxshil amal, xayr yaqsanizgan, qanaka amal qigan bolsaniz, siz shumni 16:58 Aqiqatdan ixlas bilan qil lingizm yoxmi, texshirik qorishiniz uqun oxe uxta alamatini qaraq golesi. Uxta alamatizda taqili aqim yoxmi. Birinisi, istiwa'ul madhi wa dhammi minal amma. Ademlar bunga maqtasayan qigan ishimiyye. Yamanlaseyan unu sizga farki bulmas liyikerek. Yaxsi, maqtasayan, yamanlaseyan unu sizga farki bulmas gerek. Oxende gogan vaqtda siz xalif ibadat digan adam bolas. Misal daalik ishilar bar, bir, 17:30 Amal qiladi, yaxshi xayriyya amal qilabda, yaxshi qurgan bol shumukun. Ya ki bu, meseb, bir cayilani bollani tuzaxdilirgan bol shumukun. Ya bir cayilargi köprükler muxtaj qoyan bolsa adamlargi köprük saboyirgan. Kin, alginadan kin, bir iki adamlar, shunu üstügin gafirgalligini esitse, ayatadi ki, shunu birkaq qultman deydi. Xunca yaxshilik qilsaman deydi, bu, xalq qabar, yaxmasi keman. Xu amalini, xu maqsidini samayanim deydi, bularga deydi boya. 18:02 Ya u shu yolunu suzadi birmagarimdaydi, deydi. Adamlar yamanin egenligi u chun sabir qimastan dimaqil yasti, qigan amallarini habata qilib, chuni bekar qitmandi. U demek tapas adamlar maqtashligi u chun qigan adam boladi. Biz chuni bilishimiz gerekki, yaxshi amallarini qiligan kishilar, albeste ularga yaman yaginlarini aytadigan kishilar qit boladi. Shuvatda sabir qila bilishlik gerek. Mana bu birinci alamat. Ikinci alamatdi, ixilasini ikinci alamatdi, 18:32 nisyanun ru'yatul amal fil a'mal, qilayatiyan amalinizda, siz öziniz qiyan amalinizni unutvara bilish diginiz diga. Qiyan yaxshi diginizini unutvara bilish digiz diga. Bir adamgiye misal, bir on yil aldin bir yaxshili qiyan bosayniz, qeyn on yildan qeyn qorq qalsayniz, siz eslaysinini qalan jayda, siz qiynaniq qirgan hastinizda, men sizgiye mene shibbir yus tange derganizdi. 19:02 shun ixsan qiganizmiziz giyadib qoyamiz. Bu, bizni isimizdik turadib degi ushe. Bil, zamanlarida qilingen yaxshiliklami saklab isimizde yaqbimizdi qalgoyramiz. Bu, ixlas fikir meydi. Ixlas shunday bolish gerekki, insal qigan yaxshiligini istin chqarvarish gerekki. Qigan yaxshiligini istin chqarvara bilabyan derezada bolish gerekki. Lekin yamanlik dilar nesa, iside yaqba saklabiyosh gerekki. Men broge, mnaka yamanlik qildiyim, Allah mandaqanda icawab goremim. 19:33 Munaka yamallik qildim, Allahin halda qande cevab viremen digin, yamalliklarimizin ismizde apqalib, yakhishliklarimizin istimqar varisimiz gedig. Ungi Allah ta'ala zamin, kefil ki, bizni yakhishliklarimizin zayi qilmaydi Allah ta'ala. Unu biz saplag, saklag yorib, Allahin halda gebar gandim, min manav yakhishliklarimi digin, min digishki muqtad gemesimiz. Uchuncisi, ixlasga dalalaklari yan alamatlarini uchuncisi, iqtiba u tevabil amal fil aqira. 20:02 qilgan yaxshiliknin sawabini aqirakta umit qilish. Dunyada, naq dunyadi nima buqqayan badil deyidi araklar. Al-mashshilik. Bir yaxshilik qilgan bolsak, shuni evaliga undan ham yaxshilik kutupduramiz. Men palan yaxshilik qigamman, bu, shu yaxshilikke bir nasir yaxshilik qaytarish garekdi deyir, kutupduramiz. Bizde al-mashshilik bolyak. Bir de sawab bulmayak. Demek, ixlasinin alamasi bir sawabini 20:33 qilganimizdanki u adamdan umuman yahsilikni kutishimiz hacat yok. Biz ahirette kutishimiz gerek. Mera bu üç danyasa tapilsa, demik ihlas bilan qilangan amalik saqlana. Shunaliz o sekireyi. Demek biz Qur'anin adabinin birincisi ihlas diyatimiz. Biz Qur'anini uryaniyatgan vaxtimizda Qur'an uryanistan maksadimiz dunyam. 21:04 məqsətlərdən dünyanın biran nərsəsigə iriçlikni nimaqılməsimiz kerek, nəzərdə tutməsimiz kerek. Kur'anmı örgən yekbi maxti dünyadan biran nərsəgi nimaqılicnikni. Bu nərsələr əgər Kur'an örgənib malzunyaya yiqamən, Kur'an örgənib bircaylarga imamçilikke, bir qolunlu başqarib yiradigan imam bovalamən, Kur'an örgənib apirol safar ekansan, nukul barsa tepede otur ishar ekan Kur'an örgengen. 21:35 Qur'an-ı örgəlsem, adamlar mahtar eken, çıra aylık uykulu yese, mahtiş ekti həmmə. Ya ki bu mahtar, adamlarının həmməsini özümde kurvalaman, qarası olaman. Həmməni özümde kurvalaman. Deygen mahtasatlar buğulmaz diki kerek. Qur'an-ı örgən eken adamda, şu mahtasatlar buğulmaz kerek. Bazıdır kişiler, bu inşallah, yüzden bir ya ki iki üçüne sekerek, 22:06 Lekin xindiye meyqibaymisti baz kishilar Qur'anini bi de tekin örgene başlaydi. Hic kimi ge bildirmegen halatda örgen isbi haragat qilatda. Hiyaytadi ki, peniseyege chitna vaxta deydi, darro damla bogalaman deydi. Hadir ish yuruk turqdi, yini Qur'anini örgene damla bogalimni elansam, sal uyatli bol yasdi deydi. Tekin deydi, evde ishtan kez peniseyege otuk kez shim bilen deydi, bu rizqiman torduq 22:36 mahalla deyam abro etibar, masjid deyam birin sastaman, shunu-shun deyidi, azadın Kur'an olgan qoyushun kerekdir. Qadilar shun deyidi, olgan ishniyat qalqiganlar bardi. Shunu-shun bu ilim fayda vermaydi. Allah shulhanahu wa ta'ala shun deyik shilal haqqadayibdi ki, man kana yuridu harta al-akhira nazid lahu fi harfi, wa man kana yuridu harta al-dunya nu'tihi minha wa ma lahu fil-akhirat min nasib. Kim aqirat? 23:07 mewəsini, ekinini ümüt qıla digan bolsa, digi, uni ikinida ziyada qılamiz, digi, uni mewələrini ziyada qılamiz. Kim digi, dunya ikinini ümüt digan bolsa, dunyada mana xungi yetaman, ona yetaman digan nəsələrlə chiklangan bolsa, digi, nudi hi minhag, u, ümüt digan nəsələrlə digi, arzu digan nəsəsini digi, legin ahiretta unu nəsibesi yoxdur, digi. Demek, damla bolaman adamlarini 23:38 iqida yapirib, həm məni özümge qara saman digan bolsa, xaqiqatdan shun maksatgi yerishadi, damla bolib, shunday narsiki yerishadi. Lekil, ahiratta unge biriladiyan acizh tawabdi mahrum bolab. Allah Ta'ala yana başqa ayatdaydi ki, mən kənə yuridul a'cila ad cennanahum fihə mənə sha'u liman nuri. Kim naqnarsani ümit qılsa, dedi, ahirat nasiyyat. Naqnarsa, 24:06 qolimizgi shundi topshirlingan dunya bolsa, ya abro bolsa, ya adamlar maxtagani naq. Dekin aqiretdagi maxtav Allahini maxtaviyy, aqiretdagi azirlar naqsiya boktukdi da. Shunuqun kim uni orniga naqina alaman desa, dedi, biz, dedi, unga xaxlagan kishimizga xaxlagan narsalarini naqilib beremiz, dedi. Yani bu ayatin yasqishini shumis gerakki, 24:35 U xaxilagan masasini biz beramiz demeyak. U dunyada mal tapaman, Kur'an olgani, abrol tapaman digan bolsa derd, shuniz toluq beraman demedi Allah salatu wassalam, biz xaxilaganimizga xaxilagan che beramiz derd. Shunikin insan darbiran mukammal qil qolgay dunyada kirqanmasaykan, ondun kore dunyani unutkumasin, ahiretta sawafni alaman digan arzuni kipratnimaqil isin dekerim. 25:02 Təgəmbər sallallahu alayhi wa sallam eddilər ki, mən ta'allama ilmən yabitaghi bihi wajhallah, la yata'allamuhu illa li yusiba bihi qaradan min id-dunya, lam yajid arafal jannati yawmal qiyami. Kim dedilər? Allah'nin yüzü ümit qilnadiyen ilimni dedilər. Allah üçün örgenlediyen ilim. Dünya ilimleri örgenle öredi. Dünya ge yetişkün, dünya ilimleri elbette dünya maaşını tapışkün örgenledi. Bunda ixtilak yok. Bir de Allah'nin ilimin. 25:32 Allah üçün örgənləri yəndi. Sawab, əcr, ümidi də örgənləri yəndi. Bu din ilmi. Din ilmi, Qur'an ilmini Allah üçün örgənməsdən, dünyadan biran mahsatlarga yerişemendir. Örgəngen bolsa dillər, qiyamat günü də cennet hideni tatmaydi dillər. Qiyamat günü də cennetini hideni tatmaydi dillər. Çün üçün cüze ihtiyat bolşilik gerek. Bu, az yine ilim alıb durub, dənrav, adamların içi də özünü körsətişi hareket qılıb, tartışib, talaşib, merajnaya qılıb. 26:03 qilartin kixilar cuz ehtiyat qolix qerek. Bazilar curat qilab ayetaydi ki, min deydi, bir gec bilayni deydi, palan damlayni deydi, geci firmay qolix ki, kicim gecaydi deydi. Bu, demek, özlini yaqqal cahil ekenligini öxe geci bilayni qorist bir yekti. Ilimi yox, cahil ekenligini öxe geci bilayni qorist yekti. Imam Shafi'i rahimahullah ayetganlar, min deygan, bran merta deygan, ahli ilim bilan talashgan bolsan, tartishgan bolsan, 26:33 albette unu yenjenmen digan. Lekin, qacan, cahil bilan tarqistan digan, albette undan yenjenmen digan. Yani, cahilni birgabini eshtigan vasdada imam Shafi'i Raymanullah unga jawab qaytarmasdan basilan neyik qoyagalar ikindi. Bu cahil, yak qal cahil, bu bilan, bu ishlasi qummaydi bu. Digan maksadda unga ayitsini khacat yob. Xuncin haliginday, min bu damlalar qanardan shqar yabdi buni asani, min unga unday hujjetim bar, unday hujjetim bar, birgab bilan min uni 27:04 dimaqlaman, shunu da edi ediyanlar qolabiyan bolsa, bunu bilish gerekti bu cahil adam. Bana bunlar ilimini fakat öxe bir onu tartishkün, bir olamini yapirtirmaya koyuxkün, shunu üçün örganyan kishilar qolabiblar. Shunu üçün olaminin bel kishilarinin sawallari hem biz evvelgi birinci dersimizde etkinimizde faydasi yox, lekin 27:31 unge cavab berishke adam shak qiladigan, shubha qiladigan, sawallarini berishe. Shunday sawallini berirdiz, buda aya bir rahatlanad, ali qa adam cavab biramayafsi. Biz u shendir, biz zikirtigan vaktimizde, shaytanin ayali kimdir, sawal berishken. Indi bayar, shunday sawal veriladi, adamlar da teyn o shaydanli, shungay cavab biramaysa, u adam bir laziflanad. Mana bunday adamlar demek bilishimiz gerekti, ula dünni, bu ilimni, fakat brollarini 28:03 bir majlislereze getirtirmaya qoyusluq uçun urgen gencili. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam eddilar ki, man talabal ilma liyumari bihi sufaha, au yuqafira bihi ulama, au yafsu rifa wujuhan nas ilayhi qal yatabuwa maqadahu minanna. Kim dedilar ilimni ahmaklar bilan talashish uchun urgen genm olsa, dedi. Ahmak kişiler bilan otruvalib ilimni talashlik. Xumqun ulamalar edisadiki ilim munaqasha qalishlik shariyatimizda bar. 28:32 bir adam ge dinini naqovrib olsa küntülüş bar. Lekin u adam özinin ahmak fikritin ic özgerges kemeydi. Sizini, yapimizini xaq diyatini alges kemeydi. Xünde ulamalar etadi ki, şu adam bilen talashliknin özü günah isaplanat digan. Alim kishinin en cahil vaxti digan, en cahalattagi vaxti, tartishiyatgan vaxttagi isaplanat. Alim cahil boladimi digani, boladim. Qashan digani, bir adam bilen 29:01 Sizin xaqni qabul qilisi kemigan adamiran talaqish qirgan vaxti alaminin jaxu vaxti saplanib. Çünki o sizin xaqni qabullamayib. İkimçiden bunun zarari, imam A.C. Rahimahullah itiyandar, agar digan bir adam sizin xaqni qabullamaydiyan bolsa, siz kumbilan taqqishsaniz digan, siz gunaklar bolas digan. Çünki digan, siz Rasulullah sallallahu alaihi wasallamdan kilgan sahih hadisini aitsanigiz, o, min bunday hadisini qabullamayimandir inkartı varishlige. 29:30 siz sebeb oluyas diygan. Yani hadisini tabullamaydi. Bunlay nazami biz atababamizin kormayganmiz diydi. Bunlay nazami min diydi, durs hadis dikiganm olsayan, min aqimatoğur kime yasdi diydi. Xunge biz o shayni macburlak koyyat diydi, xunlay diyishki. Xunu için, o cahil adamlar eger öznin qatqaygan, fikridin qaytqisi qeymaygan adamlar bilan, karyatimiz talashiliknin qaytaryan. Xunca etki, kim ilimni akmaklar bilan talashilik için örganyanlarsa. Ya ki, 30:00 Yüka ki, bi gil ulema, ulemalarini ikidi özneyen ulemalar sastirin qilishlik uchun. Ha, alimlar ko peypad mene devremizde, dizem shulani dirimizdise, shunaraqilizmde özundirish gerayda. Mene shunaraqilish uchun orgengan bolsa, ya ki, ademlanin yuzini ozyga qarato alish uchun, ademlanini davet qilgaymakti, amma guni davetini ishtikini xaklaydi da, shunu uchun orgengan bolsa, dedilar, cayini cehennamdan tayyarlak qoysin, dedilar. 30:33 Caini cehennenden sayabasin. Demek bugun örgengen ilmini zardarca faydas yoydu. Bizini, Allah u kshinin hepsi himayesinde saklasin. Muhammed Muhtar Ash-Shankirti deygan, Madinanin inkette hadirgi gundagi alimlerden biri, şu kshinin dadalari tafsir, Kur'aniye tafsir yaydiyan, Abua'ul Dayan deygan tafsir yaydiyan kişilerden biri. Şu kshi dedilar, dadan dedilar, 31:01 Masjidil haramga, Peygamber a.s. masjidlarga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, darslisga qiganda, dars 31:30 Cinda dadan, men oqiyyirdim dadan shaklar dideydi, halyi alin qishaydi. Bir qishi ginay o sarardi madlisimizdadeydi, ijqim yogiddi. Cinda men dadan diya itdim ki, dada, bu ijqim kemaya itdi, biz darsimizga. Xu darsini toqsatib, men mida oqiyyibiray, siz shakla orin, dideydi. Yani fayda yox, yeryekili, dars qilishni faydasi yox. Diganlar da itdi ki, yox, bu yerday didi, dardan diya itdi ki, sen ada shimaygin, dideydi. 32:00 mələklər dəydi, fəriştələr dəydi, xadir qol turbtu dəydi. Və bizni əməllərimizgə, a'malimizgə dillər, əcir sabaplar dikiliyat dəydi. Əgər şu bir kişi ki, məsəlgəm dəydi, mey şu ustalda oturup dəydi, dertini ba'a mese verəmədi dəydi. Dertini baxshagənlər də şun dəyib oya. U qishi, ademlərini özüye qaraştik üçün dert ötməyə gəlmədi. Ularinin niyetləri, Allah uqshan, hansani yaz yabdi, şun dəyib sabaplar yaz y 32:32 shu kishlarnin majlisiga adamlar sigmay kitiyakda azi. Bashir ushinda, bashlagan kishlarni majlislarga hazırikinda adamlar sigmay digan daracayda adamlar tanitinlaydi, daracaydan faydanlashaydi. Shafibiyy Rahimankulla haytadilar ki, a'firul ashya'i nuzulan min qulubis salixin hiddus sultati waqtashabdur. Bu, Qur'an ulgana digan, ya Qur'an darisi goyriyatgan, ya ki, uzilarga 33:00 damlalik digan txalluslarini qalbis qeblikin kisilarga qarata itdilar ki, shafidi rahim Allah itdilar ki, bu salihlarinin qalbidan txedigan narsanin en yaman narsalarini, en aqirgisi degli. Misalan, insan birinci qibirini daxesh gerek, tawazu olig bolish gerek, yaxshiliklarga manajna. Degin, en aqirgisi digan, mada bu insanin qalbidan txedigan narsanin en aqirgisi degli, bu humbi sulta, özini 33:30 adamlarini ustuzun yehbiri, bashkari yurislinini yashi qorisli gibi. Vedi edi, tasad durdi edi, hamdani aldida ozini pishvas, pishqatan qalib gorsat isdiyib. Xuncim bizarlindaydi ki, ulamalarini adablaridan imaz, agar ulamalar, agar bir cagiye cemlani shakigyan bolsalar, bular bizdi, hadir zibindagi xayafimizde oxshi ganyan masaydi ulan xayab. Biz adib bir cagiye cemlani yigyan bolsayd, birimiz bir hadisini en basini baslasayd, ikincimiz, 34:01 shu hadisini akhirda deydik munaqa waqiya boygandik qoyab. Yani adamlarga özünü bildirish kerek, shu hadisini menem bilamayan, bu bahini başladim, min arhantigat qoydim deyib. Man shumdi daraj edanim aqilad. Lekin alimlar ona qimaygan, bu tasabdur. Yani özünü adamlarga munaqalishlik aldiga cikarib korsakib derishlik qoyab. Xun için ulamalarini xayaflarida, ular ayitardiki biri bir hadis ayitardi deyidi, men u hadisini 34:30 u falam yil evvel, ya ki u ta'lim alish edin evvel bu hadisini yaqlib qoygan idim, deyin. Lekin, u hadisini aytgan vaqtda, min goya birin kimak eytirib kin, deyin, shundaym ikan, dert turub haliginge qulaq tutardim, deyin. Mena bu tawazuliq və öziniq mänmənlik qilib korsatmertlikni bir turib. Bizde bosa hazir aytadiki, və yaqib aytganimizde, tibraq baya hadisilani aytib veri varsayik, bunu eytirgen mən, bunu okigan mən, bunu qorigan mən, dert turub, beraq özimizni 35:01 adamlarga braz-braz özümüz görsicke hareket qalamiz. Qala Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, raculun ta'allamal ilma wa allama wa qara'al Qur'an, demayk bu Qur'an-ni bizal ikhlas haqida, birinci adab-i ikhlas, Allah üçün okumagen kişinin qiyamattagi azabini tayramda sallallahu alaihi wa sallam etdili. Qiyamattagi azab-i üç kişilerde edi, en birinci cehennemdi yüzlerden sutiralip alip gelip tashlan edigin kişilerini zikir edigendi, 35:31 Bularinin birincisi dedilab, ilimini talim algan, onu talim bergan, Qur'an oqigan kishi dedilab. Fa'utiya bihi, onu alq gelinadi. Fa'arrafa ni'mahu fa'arrafahi. Allah bergan nematlarini tanitadi. Mani sunnata, sengi zihin berdi, yafladin, urganin, nematlarina itad, kuz berdin, kuzin bilan kurdin, behri niziki kuna. Fa'arrafahi, u adam tan alad, usha nematlan. 36:00 Femaa faalta fihaa, sen shuu Qur'anini örganib nima qildin, deyla. Diygan vahdi daya tadiki, ta'allamtun ilm, wa'allamtuhu, waqarahtuhu fikel Qur'an. Min ilimni ta'lim aldim, wa'uni ta'lim verdim, wa seni yolinda, dedila, dedi, min Qur'an okudim, dey. Diygan vahdi daya tadiki, Allah ta'ala qadabdi, qalqan ayteb san, dey. Walakinna ke ta'allamtalin, li qala alim, ilimni ta'lim alimishininin maksadin alimikan, deyishkin ta'lim aligan san, dey. 36:30 Qur'an okxindan maksadin jüdayan kuxlik hafizi Qur'an eken deyixdi biçin, sin Qur'an ok urgen gansan, deyiz. Fakat qiyla bu, dunyada eytildi. Dunyada o şey, sin ümit qigan, maksat qiganlarsan, birildi sange, deyiz. Alim eken deyixdi xalq, ve hafizi Qur'an eken deyixdi. Bu, dunyada xalq getidi. Bu, taqalluslar, bu isimlar, bu ataqlar, dunyada xalq getidi gansan. Marafi narsan, o sange birildi, deyiz. 36:57 thumma umira bihiyy fathumib a'la wajhiyy hatta uliqiyy finnab. Ken Allah ta'la buyurarakan ki, cüzü blan sudrab alp gelib cehannamga tashlanabdiyib. Demek, birinci sanaka cehannamga tashlanabdiygan kishilarinin biri, Qur'an urugangan, ilim uruganganlar lekin ikhlas bomayan, Allah uchum bomayan. Ikinci azabli, Qur'an blan boladigan azablarinin ikintisi, Qur'ange amal qilishlik. Qur'ange amal qilish. Bizge, 37:30 Qur'an yi qanday amal qilarkandi? 38:08 qoyun ki, özünü damlalik dərəcəsi geyəm kətərət. Ilaçıq olsa, əhli ilimlərdən dik xisaplaş ki, hərəkət qilar, özünü. Şunla kişilərgen yen saval gördüm. Əməl, qılıç degəndi, gücünə eytiyabniz. Saval gördüm, cennətiyə alıb fikrə digən əməllərini dirin. Güçtə, yalçıq, dörttəsini eytiindir, və şuni dəliliblən eytiindir. Həmmi eyti verədi, yaxşil qılsen cennət fikrərəkansan, namaz uxsan cennət fikrərəkansan, 38:40 Dali ziblan ayitindiyin. Digalimnay ki, bittat niyamayt bir amayt. Cenneti qalqiradiyan amallan bittat niyamayt amayt. Dimak biz bu agar Qur'anca amal qilib, sunnatka amal qilib yashayganimizde, unu darxal, mana bu amal cenneti qirqizadib, unu dana ilib Qur'anda manashundaydiyan Allah Ta'ala. Wa hadiste manashundaydiyan Allah Ta'ala dib ayitkan murad. Ali ibn Abi Talib r.a. ayitadlar ki, ya hamalatil Qur'an, i'malubihi fa innama al-alim man amila bima alim. 39:15 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39:45 Qur'an qotaryan kishlar dedilar, hafiz Qur'anlar dedilar, ahli ilimlar dedilar, sizlar bu Qur'ange, bu ilimge amal qilinlar dedilar. Hu faqas get buqqanmasnih kere. Qur'anini urganiz, hadisini urganiz, uni getirib getirib kitibirmesnih kere. Unge amal qilinishnih kere. Qunayti ki, shunge dedi amal qilinlar. Alim degani dedi, bilgen, mersesige amal qilgan kishi alim qisablanir. Bu, 40:16 Biz əvvərgi dərsdeyəm etgenmiz ki, sahabilər eytişerdiki biz bir ayetden ikinci ayetki ötmestik, hatta şunge emel qymestan turib deyidi. Demik, hər bir ayetke emel qilib, unnayn keyin ikinci ayetki ötüxgen. Mənə bunu ney eytedi ki, bunu alim deyidi. Bizge Kur'anini başinin ahiri geçeyin bulbul zeyyatla qalib turib, unu ne manasini bilmestin? Ne Allah qeyirdin nimeden qaytardi, nimeger buyurgenini bilmestin? 40:45 Shirkabi uni tillarimizde qaytarishlik bu manfaati gidi engin qesatlanir. Suncunaytiki ungi emal qigan adam alim digi. Eger bir ayetgi emal qilsaynigdan alim qesatlanir. Ilmi emaliga muafiq gogan kisilar alimdir, digidlar. Shunday qovmilar, ummasindan shunday qovmilar cikadilar, ular ilimni qotarishadi, digidlar. Ilimni yevcalariga alishadi, yuklashadi. Lekin bularinin aldiyan ilimleri 41:13 özlənin halkumudan yukariga kutabilmaydi. Özni ikidin tepega cikmaydi, halkumiga kiladi qaytadi, uni ilimi. Yuxalifu amaluhum ilmahum, ulalinin amallari ilimlariga xilaf boladdi. Özü okuyan-bosayan qiliyatigan amali unga xilaf yushqiladdi. Va'itki iki ete, tashiga xilaf boladdi. Insani iki bilen tashi iki xil bokbaladdi ediladi. Yedlisi xilakan ulal, 41:42 mənə shunday, məclislərgə kelib oturishadi, ilimini örgəngen kishilər, məclislərgə kelib oturatdi, bəzləri, bəzləridin fakhirlanish üçün yiqilishatdi. Məcliske barabgan dosi, tayyarlanib, bügün məcliske palan chekelar ikan desi, qu məcliskin xtey əmmin, undunan uçluq qilib aytib dersen, ge, əmmin, lal qalsi, der, aytib nimaqla. Bir kishini, bircayda özüm esitganim, 42:13 Qur'an oku qanadan qeyin, sekin Qur'an oku bolub dua qozumayandan qeyin, sekin minge bu bir 12 il ya 15 il awvelgi boyan wakaya, sekin minge karakteru etki adamdan numadid iskerdi deyakdi. Qur'an oku qogayandan qeyin, sorayarkani nasan nifani. Adamdan numadid iskerdi deyakdi. Yubahi, bagdugun ba'la, bazlar bazlardin fakhirlamish kun alinyan ta'lim mene xunday qolay. 42:44 uqub bogeninizden keyin, keytkeninizde keyin nima deyisdi, deyib, aqqadan sorab koyad. Mena bu aniz, endi özünüzdü kime kaniyizdiklisiniz minkin. Hatta enne rujul, hatka shunday zamanlar geladi, deyidi, bir kishi, deyidi, özinin özürüde, halakasida oturgan bir adam, baska kishinin halakasiga barib talim alayatkanigini bilsa, ghazabi chika digan buq qalad. Yugun meyerda oturgan olsaniz, ertegen menmida qarasan 43:15 Meni darisimge misal uchun alaylik, Abdurrahimi daris tohri kitp kaldi. Ney degi, adamlarini yarim Abdurrahimiye kitp kalsa, meni qalbimge digen bir aciniş kitp kala digen bolsa, xuni bilin ki, bu ilim Allah uchun qilinmegen ilim dolar. Xunarlik oldini? Unge barib alganini mi, basda ge barib aldini mi, Allahini ilimi uchun bari etgen bolsa, unu farki yok. Lekin, hadirgi kuminizde ben, elabeler, shagirdlerini yapishib, falancani darisige barimi, 43:48 tügünçəni dərisiyə barmə, aynaq qetəsən, buzulub qetəsən, dəməzib olub qetəsən, diyarkənlər bilsin ki, ahirətini, xarabasini çıxariganlərinin bittasqilər. Mənə bu, Ali ibn Abi Talibni, radiyallahu anhu, onun yerblərigə mutlaq qoruk emaydiygan amalini qilib, ular onu ikide saklaq, uyaqda tursin, tillarigaya həm çıxar varayarkan kişilərinin bittasqilər volab. Xönünçün aittiki, agab, 44:14 mazlista oturgan kishinin ibrantasi, baska kishini mazlisiye barib daris alayatgani korsay, shungar qazab qilsay, demek, ular dedilar, o shanaqa Allah usum amagan kishilarini dittasay. Ulay ki, shunday kishilarinin indi amallarini namag olay. Ularinin amallari dedilar, manashu oturgan mazlislardan yukariga kotarilmaydi. Yani qabul bomaydi amalli. Dars otgan borsayan, dars birgan borsayan, dars agan borsayan, maksad shunday boyan borsay, 44:44 Ulan hi amallara qabur gormaydi. Wa qad sahha an il-imami shafi'i annahu qala wa dittu anna al-xalqa ta'allamu hadhal ilma wa an la yunsab ilayya harkum minhu. Imam Shafi'i rahimahullaha itkanakan ki, min, mana bu xalqnin hammasi mindin tahlim alisnayini imit qilaman digan. Harzu qilardim, yax shkurardim, amma mindan tahlim alsan. Lekin, dram bir harif mingan misbat garilmasnayini qalabim digan. Sin do qiyan qilisat, Shafi'i do qiyanman digan nasani, 45:17 ayitmasa deyiz. Amma biz endi, biz tezgertimiz. Biz, falanchi, ya ahliyidim eken desi, xabariniz barmi, onu men oqitgenmendiyimiz. Dar o, özümüz bildirgimiz gari, xini talim bergenmigimizdi. Falanchi, ziyan yaxshi, qari eken desi, bizni qolunuzdan chitkan budayiz. Izra xalqı özümüzdü tunturib koyu, bildirib koyuski haragat pılamiz. Shafii Rahimallah itki, bütün xalq menden talim alsayim, lekin bir harisi, 45:51 Minge nistakkaril masayid digan? Shafiqin a'l-dumdur itishmayit masayid diganda? Abdullahi ibn Mas'ud qawla yambaghi li hamili al-Qur'an an yu'rafa bilayrihi idhan nasu na'imun wa binaharihi idhan nasu muftirun wa bihuznihi idhan nasu yafrakun wa bihukayhi idhan nasu yadhaqun. Abdullahi ibn Mas'ud Qur'an wakibigayn qishillahi ibn haqqadaytqi ula amal qilish qizad Qur'an ma'azabikim isi amal qilish qaybiyakmiz. Qishillahi ibn haqqadaytqi Qur'an yaqbaygan haqqiz Qur'anlar digadi. 46:22 ular keçeleri adamlar uklayakgan vaxtda keçeleri də tarib uçluyi kerekdiyi. Hemme uklaygan vaxtda Kur'an yaqlagan adam keçekdiyi turub ibadat kiliş kerekdi. Adamlarga uksak hemme uklasabiyan uklay gara digan bomaz kerekdi. Ve kunduzgullari dili adamlar hemmesi ağıza acik bolub giyib yursa, bu kishi roza tutub, Allahga kipurak ibadat qib yurgan bol uçluyi kerekdiyi. Ani emel kilişliyi giy kerekdiyi maqcik. Ve adamlar hemmesi kulub, kursem bolub yursa, bu kishi xaqa bolub, özünü ramziyin. 46:54 Körsəti yürüş kərəkdi. Biz ağzat Qur'an'da qamgin yürüşlik və yürgen qiçiga qapıda tukatalaqiz. Və adamlar bərcəsi kül yushgan vaqtda bu qiqi yığlayan, yığlayan əsərləri yüzlərdə körnük turuz kərəkdi. Evdaman çizgan vaqtda adamlar adatda ukurlayab, nimaqiladi, bir, adamın çarçak anaqalari ketib yüzlərdən bir qaqaq alyan, xarduk alyan anaqa əsərlər körnük. 47:25 Lekin bu kishi uykudlimadan kecersi cikgan vaqdida yuzlarida shundayi asallar bolish gerekki taliqgan, furan okub, vay yuzlarida yiglayan bir asallar doryngan bolishlari gerekki. Biz zamanimizda shundayilay papilarim iken Kur'an'a fayaqganlandi icida. Demek ki, Kur'an'in adablari shunda qarab. Qala Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam qayamara ifram etki, Sayakhruju min ummati yaqwamin, yashraboona al-Qur'anana kashur bihimin ma shundayi 47:53 zaman tez gündə, şun dəy, meni ümmetimdən bir qavmlər çıqşadi, dedilər, meni ümmetimdən bir qavmlər çıqadi, ulər Qur'anini göya su içkən dəy içivarib, dedilər. Haqqat nama eytemiz, palanca Qur'anini su dəy içivarib, dedilir. Görüsünüz? Su dəy içivarib, dedilir. Lekin biz eytimimiz ki, palanca Qur'angi şunata əməl qalar eytin ki, muna qasini qörmədim, biz eytimimiz. Su dəy içivarib, dedilir eytimiz. Peygamber a.s. 48:23 agahlantirgan ta'ifanin bittasi, Qur'an-ni su içgan da içi varadi. Lakin amal, hich qarqa amal yok. Wa min ahami ma yumar bihi an yahzara kullil hadari min ittihadil Qur'an ma'ishatan yakhtasibu biha. Qur'an-ni amal qilishlik uchun Allah Ta'ala nazil qildi. Unu qit qilib alib Qur'an-ni. Xum bilan balacaqa bakish uchun Allah Ta'ala nazil qilmez Qur'an-ni. Qur'an-ni qasib qilib alib. 48:56 Un bilen, Allah Ta'ala, fərzendlərin də daxi şübhünün azaltılmaygan ban. Mənə bu, demik, əməl, Qur'an'da yikirilgan əməllərinin, adablərinin ikincisi, əməl qilişlik. Üçüncü adabı bizdə uçuramaydiygan və bazı adamlar şübhələ sak qoyaz. Bu üçüncü adabı Qur'an uqigan vaxtda yiqlişlik. Yiqligan halakda buluş giregin insan, Qur'an uqiganda. Mənə bu, adablərinin üçüncisi. 49:26 Bazlar bizda etedi ki, bir kisi soal verdi, yiglasa taharat getedi mi, bir soal verirdi. Ozlarini yiglamasdan mahkem turisadi. Asli yiglayamaydi. Yana inge bir shaytani sanimalar apki vasus etgib yiglasa taharat getemidi bu qayab. Yox, yiglasa taharat getmaydi. Biz azir Qur'an okib yiglaganlar haqida etemizdi. Awala, Abdullah ibn Masud radiyallahu anhu etdilar ki, qaygamber sallallahu alaihi wasallam bir kini menge etdilar. 49:57 Ey Abdallah, Qur'an okuyun, dedilər. Amiraya salam, Abdilllah ibn Masrufi dedilər ki, Qur'an okuyun, dedilər. Xun deyib ki, Alaysunuz ilaylaqa ya Rasulallah, Qur'an sizga nazil qilinmagim ya Rasulallah, dedilər. Degenlərde, ha, min başka adam okuyuligini yakish goremendi. Haqqatindan Qur'anini oziniz okuyagenden gore, baska kishidin Qur'anini isitdiniz, bedenliniz cimrilab, unu tahtiri kusulik raqdolad. Xun için Peygamber sallallahu alaihi wasallam dedilər ki, min baska kishiden isitisini haqlayman digenlerdde, bu kishi, 50:27 Manabu ayatini qidilad. Fakaifa ida ji'na min kulli ummatin bi shahid. Wa ji'na bika ala ha'ulayi shahida. Biz hamma ummatlarga guvahlarimizini alib gelsektik. Nuq, Aq, Samud, Manabu qawmilaminin barchasiga, qayganbarilaminik shirganmish, filaminik guvah qilib alib gelsek. Varsiz nisa, Manabu ummatlarga guvah qilib qiyamasini alib gelsek. Biz bilmasiniz, istimasiniz, ya Rabbana, diga waqtada, Manabu qayganbasi silagi yetkizmadi mi? 50:56 Deygan, deyishlik üçünsizni gu aqlib alqilise qanday bolarekan, deygan caigay keganlar da deyirlar, Abdullah ibn Masud ka, has buka, has buka, bol di min buyaqa yehchir ayaqma yapman, bol toqtatin, deyirlar da, qarasan dedilar, közlerden aqgan yashlari sakallarini hollab tashaygan ikan, deyil. Peygamber sallallahu aleyhi wa sallam Quran okuyanda yiglaganlar, hatta sakallari hollay nunca yiglagan. Yani közleri nemlendi deygan yapmaz bu. 51:25 Umar ibn Khattab mədinənin köçələrini, keçələri tekşirib aylanib yurərdi xalifə boyan dəvrlərdi. Xündə musulmanlərinin xawlasıdan birinin eşi giden öt pavla. Və u qişi keçensi turib namaz oqiyat yanidi, avazlarını çıqrib namaz oqiyat yanidi. Xündə mənə bu ayatni oqiyat yanidilər. 51:54 إِنَّا عَذَابَ رُبِّكَ لَوَاقِعَ 52:23 Mənə bu al-al-numəni ayatnin kattir və onu təhsir edin, bir ayetinin kəsəlləngəndi. Umar ibn-i ḥattatnə eçədi ki, kənə fi ḥattani əsvedani fil minel buka, yüzləridə deydi, mənə şu köp yığləgənliklərdən ikdə qabqara in çıqqa gəndi, közlərin təqidə ikdə qabqara iz çıqqa gəndi deydi. Köp yığləgənlikdən, tayin Allahdan qorqib yığləgənlikdən közləridin nümətdə, 52:53 iktakha, iz fayda go gandibdi. 53:24 ve qasamlarini wafadar qoyan deydi. Hayatu mavayinda qilmagan ijanlar. Allahdan qorkub, yigilab, otgan ijan. Shundan qeyin, olganlardan qeyin deyidilar, olgan kini definlarga qatnashib, unu yumuslikka qarisi qatnashigan vaktimizda deyidilar, falamma tufiyalam yadal yad haqqaqta wuyri yattirab, u qishi olushi bilan yuzlarida, shunday kulqu qehrilar tabassumi yuzlarida qorindi deydi. Hatta turqahni yuzlariga qoygunimiz qeyin, 53:54 külük türgenligini biz bu akı buldik digindi. Peygamber sallallahu alaihi wasallam, Asmangi mirajiye çıqdiyan vaklarida, xinda bir melekinin, eriştinin, ghamgin oturgenligini, hic cilmey, cilmey meygenligini kirdi. Bu Mikail alaihi salam idi. Xinda Peygamber aleyhi salam Cibrilini sorablar ki, Mali ara Mikail la yabhaq digdilar. 54:22 Mika'il deydilər, nimege külmeydi, hic külgenini körmədim deydilər. Degənlərde Cibril a.s.m. etdilər ki, ma zahike Mika'il mundi khuli qatinna, cehennem yaral gendin buyağige Mika'il külmey koygen, deydilər. Cehennem yaral gendin buyağige Mika'il külmey koygen, deydilər. Her işleni külme koygen. Ayçerisi alimler, ular huddi, cehennem ular üçün yaratilin yendey, ve biz geysa Allah ta'la gufran maqfretni, 54:53 kefalat qoyganba yashaymiz, deyibdi. Ular kumkani xayatlardi qorqub yashashadi, biz bosa xayatlarimizda cannakka, bizge bir basharat dirilganbata yashaymiz. Ötbetul ulamnin tarjimayi xalada keltiradi ki, innahu bakar fi majlisi Abdu'l Wahid ibn Zayt, fis asinin. Bu kishi Abdu'l Wahid ibn Zayt digan kishinin majlislardi tukuz iz yigla ganakandan. Kindi dariq baxshilanganidan baxshilab Ötbetul ulam yigla ardilardaydi. 55:26 Nə Abdu'l-Wahidke başqa shalifləri kerd ayetdiki, siz ayetik qoysaniz, darsida yiglamasa, çünki sini bəziyatlarinizdi bil ishtalmayaqa qal yasniz diganlada ayetdiki, bu, Allahdan qortub yiglasa, men unu qaytarayimmi, dedila. Allahdan qortub yiglasa, men unu qaytarayimmi. Biqsa idan wa'idul qovmi ana, unday bolsa, ben qovmini qandayan yaman davatcisi xsatlanaman, digi. Allahdan qortub yiglagan adamni yiglama deyishlik, 55:54 Bu, en yaman narsalardamdir, dedilar. Utwetu ulan, Allah ta'ladan uxta narsa soragan ikan. Allahtan soragan narsasi uxta. Birimsi soragan narsalari, An yarzuqahu dam'an qazira, Allahtan cide kub yighini, kuz yax soragan ikan. Chunki, Allah ta'lan, Peygamber a.s. etabi ki, Aynani larta masuhunlar, iki kozun cehannam otu kuydirmayt digan. Chub kozlardan biri, Allahtan kub korqub yiglagan kuz, mana bunu kuydirmayt digan. 56:24 Shunuqun bu kishi soradi ki, yuze qob yiglaxdikni soragan. Bu kishi deydilar, kozlari bra merta qurganini bilmaynizdi. Dayim koz yajgari bilan namlari furganidi. Ve Quran okuyanda qiralik gozal avaz bilan okusini soraganlardaydi. Quran oksalar yiglardi ve adamlarini yiglatar eddi. Ve uchunci soraganlarsalari, ozu umut qilmagan, oylamagan tarabdan rizq berilixtigini umut qilganidi. Bu kishinin hayatinin akirlarida 56:53 Biz əvvəlde zikir qilinjanimizdey falajdeydi shal bol qaldi. Qol ayaklari shal bol qoyganlarda, Allah subhanahu wa ta'ala ge dua qilganda, namazdi vaxti boygan vaxtida taharat qilishkin ve namaz okbalishlik uchungina qolini ve ayaklarini sahatli qit qoydiganlarda, Allah ta'ala namaz vaxti qilishi bilan shaliligi kitib sabba sab adan bol qolaydi. 57:23 Darro saharatini qilib, namaz okib, bol islige yena shawd ol qilar. Mene shuncelik dua qilise, dualari icabit boli digan kisi, Allah suhanahu wa ta'ladin, mengi hemi bedenimi sak qildi soran. Kinki o qisi, Allah ta'la shunce ibadat qigan adamge bu dertini bekardan bekar bermedi. Bir himet bilan berganligeye iman kirtirgan idi ve sabir qildi. Fakat yine ibadatimizge halak bermesligi uchun yine nima qildi. 57:51 shu ibadat vaqtada meni qol ayaklarimi nisaqa itadib dua qeyenib. Qur'aninin törtüncü adablari Qur'anini törtüncü adablari Qur'an okuyan vaqta tadabbur qilib, unu tefahkur bilan okuxlik, fahim, farasat bilan, tushunib unga ayatlarini tadabbur qilib okuxlik. Allah Qur'an daytadi ki, afalaya tadabbaruna al-Qur'an, Qur'anini tadabbur qilishmaydilar mi? digan ayatni kirtirdi. 58:24 oylab okub tadabbur kulmaydimi kitabur anzalmahu ilayki liyadabbaru ayatihi biz sizlarga shunlayi Qur'anini nazil kildik, kitabini nazil kildik ki, uni ayatlarini tadabbur klişinler ucum nazil kildik, diliyil Allah ta'ala. Shunsin, Abuzardan kilgen hadiste Peygamber a.s. Qur'an okuydigan bolsa ayatlarini takirallab, takirallab qaytarib okuyridi. Ayatlarini takirallab, takirallab qaytarib okuyridi. 58:54 Abū ḥanīfa rahimahullāh bir küllarī namazmı başladı. Qitannın keyim qiyamun layilgə sürüb, kiçesi okuladiyan namazmı başladı. Şimdə namazmı zem suratigə, ifa zilzidatil ardu zilzalaha wa aqracatil ardu afqalaha wa qalal insānu mālaha yawma idin tuḥaddifu aqbāraha dib, mənə bu ayatmı başladı. 59:22 Şunu oku kirləzə fəməy yaməl nifqale zarratın xayra yara. Kim zərrecə nifqal yaxşilik qiqen bose unu körədi, zərrecə nifqal yamanlik qiqen bose unu körədi digən ayatki qiqenlərdə, zərrecə nifqal egəl yamanlik qitsek, uni Allahin aldi tapadigan bosek, həniqli cavab verəmiz iken dig, yigləb ta azan geçeyin, mən shu ayatini tekralligan halatda yigləb ta yattirin. Fəməy yaməl nifqale zarratın xayra yara. 59:51 yamanlıqni zərde çakiyan Musayyam Allah'ın halda tapad izdiygan ayatini təkrarlar, tan artıncayın çün təkrarlar. Demek, tədäbbur qılıç qiyan bulaq. Bulaq, Qur'anini bizde oxuyak, shiir ribazinede oxup gitməgin, Qur'anini əməl qılıç qiyan, tədäbbur qılıç qiyan. Dengi, 5-ci adabları biz qısta-qısta toqtalyaxmiz. Çünki, əvvəldi dersi oxuyak, tibetamaya qalmayaxmiz gün. 60:18 An la yansal Qur'ana ba'dan hafidahu. Beşinci adabı Qur'an yadlagenden keyin onu isten çıxar qoymasnik. Qur'an yadlag, onu isten çıxar qoymasnik. Qur'an yadlag isten çıxan kişilerini Peygamber sallallahu alaihi wa sallam ekti ki, ma min ahadin ta'allaman Qur'an summa nasiya illa bidan min yuhtifuhu. Bir adem dillər, Qur'an yadlag keyin isten çıxargan bulsa dillər, bu, onun qizgan günahı sebebli bol etdi. Demek Qur'an yadlag isten çıxgitgan adam, ha, takirallama gelemlen ki, çıxgitdi. 60:48 Qur'anini dib özge asan bahana izin demesin. U gunah qiyaniliyi uchun Qur'anini Allah Ta'ala unnin katar kivaradi. Wama asabetim Allah Ta'ala itki, wama asabetim musibatim fa dhimayka sabat aydiykum. Sizlagi kanday musibat qushadigan bolsa, sizlarimi ozinlar qilgan isinlar sababli boladididla. Qulinlar bilan qilgan isinlar sababli, shu musibat qushadid. Wa in katta musibatlanini biri, Qur'anini yadan cikarish diddila. In katta musibatlanini biri, 61:18 Qur'anniyatdan qiqaçdi. Bir uzun hadiste Peygamber sallallahu alaihi wasallamdan vaart boygan, Peygamber aleyhis salatu wasallam uykudan turganladan kiyn irtaman sahabilar bilan oturganladda, bazı günladda, turgan tushlar haqda Peygamber sallallahu alaihi wasallam soraydi. Bidun kim kanday tush gördü diyeti. Ve şu tushlarini tabir qilib geflash ardila. Cinde bir gün Peygamber sallallahu alaihi wasallam eski, man ra'a min kum min, mi ahadun min kum min ro'ya, silerden bratignay tush gördimi dedila. 61:47 Sahabilar inda məgənzərdə payamda san etdi, mən bir küç böldüm, dedilər. Keçəti, dedil, ətani laylata atiyam. İki kişi məngə kedidi keçəsi. Və məni alıb, dedilər, keçdi, dedilər. Məni alıb keçdi. Və ulər asmangi alıb barışdi. Və u yerdə, dedilər, bir carga bardiq, dedil. Qinda intalib, wa inni intalib tu ma'uhumə, wa inna atayna ala rogini muttariq. Ketirdiyan vaxtımızda yolda bir kişini 62:17 qalqana qalqana qalqana qalqana qalqana qalqana qalqana qalqana 62:48 Şimda ayamda sallallahu alayhi wa sallamgi alibi ikişil ayeti ki, biz sizgi bu kişinin xabarini bera ilikdiydi. Bu kişi kime kendigini ayet eylikdiydi la. Ayetlilar ki, Amma raculilladi ateyti alayhi yuslav rasuhu bilhazir fainnahu racul yaqudu bilqur'an fayarquduhu fayanamu an solatil maktubi. Amma dedi, bahşi tersanen yetkin kisi dedila, bu kişi Qur'an yaqligan dedila, Qur'an yaqligan, Qur'an yaqligan, ki, u Qur'anni 63:18 amal qilmastan, qecalari okumastan, gunduzlari o Quraniga amal qilmastan tashlak koygan kishiyidi. Quraniga amal qilmayi tashlak koygan kishiyidi. Wa bu kishini Allah Subhanahu wa ta'ala irtalib bamtaz namazlarida, yaqib omasa, fariz namazlaridan uqlaq qalardidi. Demek Quranini yadlar qoyusini ozikifaya qimayasayken, Quranini yadlar uniga amal qimayan, wa namazlardan uqlaygan kishinin qiyamattagi boladigan azali manashidi. Uni ing aziz qilip koygan Allah Ta'ala basini dedi, 63:48 Mənə xiyamatda perçelək, taş bilən, mənə şunla azab biriktirlər, dedilər. Bu, 5-ci azabi. Şunun için Kur'an yadlayatlayan kişilər, ya ki Kur'an yadlaygan adamlar, Kur'anini istin çıxarışlıktan korku çirgi gerek. 6-ci azabi, Kur'anini istiram kılıçlık. Kur'anini istiram kılıç, hürmet kılıç, izzazlaşlık Kur'anini. Bəzi kü musikeler bol türgen cayda Kur'an koymaslık gerek. 64:20 Ademlar oyna kuli shaqigan cahilada Qur'an qoymasli qerek. Ademlar suqbatlashib, suqbatlari, birbirlari bilan suqbatlashibigan cahili Qur'an qoymasli qerek. Bazarlarda Qur'an qoylummasli qerek. Qur'anmi hulmat qilisliknin izazlasinin bir tullari shu. Indi fa'lan Allah subh'ana tala istiki wa iza quri'al Qur'an fastami'u lahu wa insitu la'allakum turhamim. Agar Qur'an okulsa, dedi, sizlar 64:47 qulaq sanaynlar, wa'ansitu wa'jjim bonaynlardir. Qura'an uqilgan waxtada, azamla naqlashlas qerek, unga qulaq salashlas qerek, wa'jjim turishlas qerek. Qura'an loya bir musiqa singari waxt uchiqchun qoy qoylayngan bolayn. 65:19 Ya bu mese bir adam, bir ishqil yapgan bolsa, ishbilan mashbul bolsa, shu ishte yeri qipqanmasiligi uchun Qur'anini qoqbi. Bu hem Qur'anini adaplarga tovrkemeyin. Qur'an qoylignan vaqtta özü adaplarini ulamalar, biz a'zim ge toqdalmayniz. Oturib, ilaci bolsa qiblege qara, taharat bilan, ora unge pulak salik turulishligi kerekdiyi. Bu ishqili bilgan vaqtta, vaqtni özkiz uchun Qur'an qoylishligi bu mutlak adaplarga tovrkemeyin. 65:50 Qur'an iqazlashliknin yena bir turi, Qur'an uqiyatkin vaqtta aqizlarini qushboylashdirishlik. Siwa muswaqsila aqizlardaki hitlani kit-kitishlik. Yazid ibn Abi Malik ayitadlar ki, inna afuwaqaykum turukum min turuqillah. Sizlani aqizlari ilar 66:20 Allahnin yollardan bir yolidir. Kur'an okuske, birilinyen yol. Fa nazlifu hamastatatun uni, qolunladan qiygani qeqaqilaynlar, diganlar. Fa ma aqa shunna qaytabi ki, Yazidi ibn-i Abimali qaytabi ki, mana bu hadisini ishqanimdan buyagige, diganlar, min bram marta, diglar, nima baxal, digli, piyaz yigani yox, diganikanda. Qunki daim Kur'an oku genlijilari uchun, bram marta piyazni yimadin, ishqan, Allahnin imasi talami, 66:50 bir sastigan cayladan, ve sastig hibik etdurgan cayladan Allah'in iqalamin sunasimdi. Cunki insam her güni 5-6 namaz okushiga mamurniz, ve bu namaz okuyerken vakti elbetda namazimiz Kur'anlenin bari. Kur'an okushilike muqtayq olamiz. Sunukin u kishigar mene bu nasiladin ozini sakila gereken. Amma indi piyazlanan, bettarganak boyan, sigarayetlari blan, namaz okuyerkenlarki, 67:19 Qur'an'nin yirtinci adabi, Qur'an'nin yirtinci adabi, Qur'an'nin hajir qilmerti, hajir deyan Qur'an'nin taxtak qoymerti. Biz əvvəldi dəristə birekti ki, üvünüzde Qur'an turgan bolsa, ikide yaqil üçde qir Qur'an turgan bolsa, hər bit təsidən bir-birzin qoyurunuzu deyiyem, bəzi alimdar şuniyem, yaxshi amallardan deyiyem. 67:52 Qur'anini uqub bittesini qayganlani hammasini tugu alqoyuslu durs bomaydi. Bu, hadir qilislikdiyla. Paygamber sallallahu alayhi wa sallamini Allah ta'ala bana bu qitaplarini bayan qildilar. Wa qalar rasulu ya rabbi inna qovmi ittaqadu hadal Qur'ani mahzura. Paygamber eslami etti, yaqar verdi qara. Meni qovmim degi bu Qur'anini yuz yudurgan halatda, bunu tashlef koygan halatda yuflashdi Qur'an degi. Hakikatin, bizini, hadirgi hayatimiz Qur'anini hudusunda yuflayganiz. Qur'anini 68:23 cüz ögürgen halakta, tashlak koygan halakta uclayganiz Qur'an'i. Birincidin, Qur'an'in harifini tarimayniz. Qur'an'in harifini tarimayniz. Ikincidin, uyunizda Qur'an bolsa, uni ora bir tahshige, ya ki bir belan cagay koygoyganiz, çayin basit, nesiyidin beri qirayqiz Qur'an'i. Ikincidin, Qur'an'i gelgan amir, Allah mana bunu qil digan la sanayyan cunmayniz, qilma digan la sanayyan cunmaynizda, tisgarifiye qilib getayoraniz. 68:54 Mənə bu yerdə Ibn Qayyim məhiməllə Qur'an nın yüz öbürüşlük, Qur'an nın tərəf qılıb qoyuşlük, təşrəf qoyuşlük, beş gül golədi degəndə. Qur'an nın təşrəf qoyuşlük, mənə Peygamber yasam etdi ki, qovmun meni Qur'an nın yüz öbürgen hala qoyuşləşdi, dedin. Mənə bu beş qıl degdilər. Birinci qılı, Qur'an nge qulah tutuşlük, və u nini eşitgenle cim oturuşlük, və u nge iman keltirişlikni tərəf qalışdi, dedin. 69:27 angin evvel Kur'anini adir ikinde koyk koyib, bir ukla yapseyik koyk koyamiz. Unca alaqida waqt acirati otur ishqe waqtimiz yetmaydi. Xunusunca mesin edik yetekkenimizde, ya bulmasa bir toylar da koyk koyib, shu angini ishtirizgen boliz. Demek biz ishtirizgin hem, alaqida waqt acirati oturib, bir sahat mene şu Kur'anini ibadat için, Allah için oturib, mesini ishtirizgen deyizsin, biz başlatıyan ishqilerden böyle yapiz. 69:57 Bu biri. İkincisi, ikincisi turi, Kur'an'nin cüz'e görüc'in ikincisi turi, əmən qızrçlı iktin cüz'e görüc'ek. Kur'angi əmən qızrçlı. Wa uni halal wa haramini, halal wa haramini aciratib, əmən qızrçlı iktin cüz'e görüc'ek. Mənə bu ikincisi. Allah qala Kur'an'da, mənə bu haram, mənə bu halal deyib gembirse, biz, nəhsimizge tuğrik etse, şunu alami, nəhsimizge tuğrik emirse, amin, teşeccid verib, Kur'an deyib gembirse. Bu ikincisi. Üçüncisi, Kur'an'ni, 70:28 tahqim, Qur'an-ni hukum qildirishlik-tim yuzo gurduk. Qur'an-ni hukum bilan yuzo gurduk dili aciyat. Yuzo gurduk-tim, üçüncü turi. Törtüncü turi, Qur'an-ni hizadur qilib, onu tukunuc-tim yuzo gurduk. Hakikat-tindan, yure qem adem Qur'an-ni cunaydi. Bu, mese Qur'an-nin madil ayet-i yefkin bu usayan cunmaydi. Otura veraydi. Qur'an, izge, fikirlerge amal qilishlik-tim curildi. Qur'an fikirlerge, 71:00 Amal qilish qin qirilir. Qur'an uliklar uqin qirilinmagan Qur'an. Biz Qur'an-ni uliklar uqin ginan bilamis Qur'an-ni. Uligan vakti barib Qur'an uqishlik, qabristaniga barib Qur'an uqishlik, manay shu Qur'an uqilakigan cayladir bilamis. Yine uvelgin imadaya ikdim ki, Qur'an-ni belzidir, manalarini fustaldim. Manalarini uqub nazar qalabiyan bu zayniz, 71:30 Biz ukuyatkin adamlani, öliklani tepesbe ukuyatkin Kur'ange, agar shuni, hanadani, shun manasini bilabigandi osir, shu yerden bizini qub chikarigandi olabib. Nama, misal usur, namaz okumayrigan adamnin mayitni hanadaniye baramizda dizeytemizki Kur'an ukuyibiz. Fawayhuz lil musallinallalina hum ansoladihim sahul. Namazlarini kechki ukuyigan adamlarga vayl qolsun. Namaz okumayriganlar unun derttahar. Dib shu, 72:01 Kur'an'ni manas shu, shuni uqyat. Agar shuni manasini shu qanadaninin, mayyitinin ahli bilgani di, eytarti ki, bizini mayyitinizga vayl gulsin deyarsan midir, bizini ayyit qiqarqan qoray qiqarqan. Alladhina yefnizuna zahibu walikid qitaqo la yuqiquna hafi sabiilillah fa dashibun bi azabin alihim. Zakatlarini bernasinin bahay bolib, zakatkin naxabarsiz, ötib gitgen, dunya yigit, hashib gitgen adamlagi, indi cehannaninin alamni azabini bir qoyin. 72:31 Allah yolda zekatlarini infaqqime genladiye. Digan ayetlani okuyam aqtinizda, bayi qanadanlar suna yu etgen bolsa, uladir mutlisi qarigan dolar. Sunucum bizge Qur'an bu uliklal uchun barb uqla digan nasir imad. Tiliklal uchun amal qilish uni tatabduru ve cunish uchun nazil bolingan nasir Qur'an. Xu besintisi, hajir qilishin torintisi, biz uni manasini cummatlik manalarini yuzi okuduk. Besintisi, 73:01 Qur'an-dın shifa axtarishlik. Qur'an-dın shifa axtarishlik. Albat-ta Allah Ta'ala Qur'an-ni dediler, biz shifa wa rahmat qilib nazil qildikdi. Bazibir kislar wa bazibir kakallar Qur'an okulnishligi bilan, ya uzlariga Qur'an okub, yuzlariga wa zatatlariga surishligi bilan shifa qatarika. Indi biz bu nazani tashladikta Qur'an-dın shifalanisli, qayrdadir, qigandir, tabiblarimi, tabiblarimi, 73:31 hüclarinin huzurlariga barabigyan bir adablar cikaldi. Bu, Quranin huzurlugishni nimasi, Quran adablarinin yettinkisi bu. Biz sekizin kisi bilan tibetlamiz, chunki vah, minhalisi yetkandig uchun, sekizinci adablari Quranini xatim qilgandan keyin, biz bir nasan usunayim, Quran xatim desi, inay shuyeda bir darislikta xatim xatidayan gehtirdiyiz. Xatimi Quran baraykan dek turub, oliglariga xatimi Quran qib yurmaynay. 74:02 Bu xatim degene, Qur'anini baxidin, alif, lan, mil, alhamdu lillahi rabbil alamin, wa alif, lan, mildir, baxilar, ahiri qulawi dhuraq bin nasi len, Qur'anini kamil manayishu Qur'an bagar yandose, manayishini kamil filatishini xatim degi. Ajeblenarlisi shundeki, bizdegi adamlardin nechi marta manayishu Qur'anini xatim qilpishkansi degese, xayati mabaynida bilmese xatim qigenmende baytam edi. Bu, evvelli alimleri ve seleksitalerler, 74:34 uch gundan kehmede khatim qime genekin. Uch gundan, her uch gunda Kur'anini tugu etgen. Her uch gunda Kur'anini tugu etgen. Basin naqiri isi odur. Her uch gunda. Biz, bizgi hayatini cu'da uyal, uyal edigen hayat, Kur'anini cu'da yuzudurgen halatda yasay etgen bir cemiyeti de tuttumiz biz. Shuni, Kur'anini tugu etgen vasilar da, bular mene şu Kur'anini tugu etib bolishi bilen dua bolishi arti. Mene şu duaya 75:03 başqa kislarinin ham qatnashliklari mustahat digan ikanlar. Indi bunge dalillar, Rawa ad-Darimi wa ibn Abi Dawud isnadihima an ibn Abbas, ibn Abbas radiyallahu anhu, daizli bir kislariga itarikan ki, palancha digarikan, Qur'an basladi, shu qashan tughetarikan qarab yurin digarikan, atasda teqshiri yurarikan, Qur'an qashan tughetarikini, tughetgan waxqida bugun mela tughetadi digasilar, yugurken ibn Abbaskar xabar digarikan, bu kishi Qur'anini bugun tughetadi, 75:33 Dib xabar belerdilər, İbn-i Abbas o shizayiga barir, haligid Qur'anini tügatkan vasitda billalashib dua qilaynakanlar. Dualariga qatmishay. Qatada etadisi, iza qatamal Qur'an cemal ahlahu wada'a. Qatada etadilər, agar Qur'anini tügatdalar, okub tügatkan vasitda, uyda ahlani, balacaqalarini hamlasin catirib gel turub oturinlar, bigun Qur'anini qatim qildikdir, bir Allahga dua qilaylidir, dua qilishaydi deyanlar. Indi, 76:03 Mucahida itadigi, kanu yejtami'una indi khatmi il-Qur'an yaquluna fitan zilul rahma. Ula Qur'an tugatib, okub, bu gana danki'in kilib, shu jayi Allahin rahmati nazil boladi, shu rahmattan bizan sazawar buq qalalik, rahmati ilishiq qalaliktib, shu jayi kila edi, dediladi. Wabari darimi, öz min isnatlarida, Humaydi il-A'rajdan huwaqiyan hadisdaytadi ki, man qara'il-Qur'an thumma da'a, ammana alad wa'ayhi arba ta'alat malabdi ganda. 76:34 kim Qur'an okup tugetib kiyn shu dua usalar diganlar, dualariga tur min melek amin dip turad diganlar. Tur min peris de, shuni dualariga amin dip turad diganlar. Shuni ucun Abdilllah ibn-i Mubarik Qur'anini tugetganlarida uzige ve ahlige ve cemi musulmanlarinin haqlariga dua qalaridilar. Bu, Qur'anini mukemmel basirin ahirigeci tugetgan kishilariga, 77:04 Biz yana qaytari qaytarmiz ki, Qur'anida okup dua qilsa, shimda cemlanishgan ekan dek turub, bir uge derro kutbish damlan cemlav alib, alhamdu bilan Qulqallasi ikimayta qaytari, manay shu ish baraygan, evvelgi alimlarida digan getmik shumqam ayib. Ular Qur'anini basidin aqiri gecay, uizleri alaxida uylarida okushardira. Cemlanib bircayda okumak ki, bizdi hadirgini qasimiz yoksha. 77:32 üylerde okup tüget geyini ben keyim, fakat geyine shuni hanadani ge barib, siz salih, yakski emelini bugun nihayetki yetkizdiniz. Sizini Allah sa'la yaks görgen bendelerini bilirsiz. Xu duayinizge ninyen poshuk koyun dert turub, lalanib, shuni dualar geyini yitirisye. Shunaydir oldun? Shuni shun, biz azir ikinde bir elhamdini okup koyup turub, 5-6 adam bilen, mene indi dua qolsek, mene dua tegadi deygen naysa bilen, bu, evvelgilerinin qigen ishini farkiba. 78:02 Asm-ın bilen gerce xarkı var. Şunlay qilib dua qiliş edilir. Bu neyə içimizin sefer? Dabidir kişilər tarawih namazlarida xatim qilinadir və xatim, Qur'an baş edibim aqrigeçegi tugetiladir və tugetilgendenkeyn dua qilinadir. Ökhe dualarini qilis, caizini, caizlenmesini digin ixtilas qilishgan, şuni üçün ulamali mene şu dalillamni qedirishgan ki, Qur'anini tugetigendenkeyn, 78:29 yaxixki dualar bilan dua qilsa boladi, basidan aqiri gisi oqiqsa, chunki harbir harfigi on tadin sawab auturgan bosa, Allah ki, o adam ozini takarruf hasil kildi, yakinlik hasil kildi, va malaxim bilan dua qilsa boladi deyishgan. Mana bugungi darsimizni inshaAllah biz Quranin, Quranin badi adaplarga toqtaldik, bo adaplargin tatkik darsiga toqtaldik, lekin bizak iki darsini basida 78:55 Allah Subh'anaHu Wa Ta'ala-ni 79:26 Ortaya doygan halakda soraymiz ki, chunki Allah ta'ala eddi ki, ayamara islami eddilar ki, kim Allahni qum'ana shu gezel isimleri va bu isfetlani ortaya koyu sorasa, elbetta unin dualari icabat gola dedilar, biz manashuyum dey, Allahni isim va isfetlari ban soraymiz ki, managun majlisimizni, Allahnin quzi razi gola digan majlislardan qilishligini, va bu majlisden awvala uzimni manfaat alishimini, va qala versi sidani Allah ta'ala manfaattan qilishligini. 79:54 Wa qiyamat günüdə, mənə bu məclisdə şahid qoygan qatnashqan bərca biradərlərni, Allah Ta'ala günahlərini maqfirat etxini. Wa cennetdə, mənə bu yerdə cemlən gəlimizdi, cennetdə birilə cemlən ixtigimizdi. Wa xazir həm, mənə şu məclisdən turqishimizdirən, Allah Ta'ala etkinlərdə, fariqqalar eytarikan ki, qumu, faqad hufud qafatulakum, sizdən məclislatdan turinlər, sizdən günahinlər maqfirat etibdi, dedigən. 80:21 günahizatdan, nakirat itilinyanaqa qisilar qorub, qisiliyin Allahdan soraymiz. Ve gelasiz darislarimizda, ve darislarimizi davami qorushiygini, Allah subhanahu wa ta'ala adın, uzmini qazlidan, ve karramidan, ve marhamat-i rahmatidan sorak kuramiz. Subhanaka Allahumma umrimi astaghfirullah.