نص مُفرَّغ آليًا وقد يحتوي على أخطاء، فارجع إلى التسجيل للتحقق من الألفاظ.
0:02 بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله الكريم الجواد اللطيف بالعباد الذي من اعتز به ساد الملك الذي تفرد بالخلق والإيجاد وتوحد في تدبير أمور العباد أحمده على نعمه وأشكره وقد وعد بالمزيد للشاكر أشهد أن لا إله إلا هو وأشهد أن محمد عبده ورسوله 0:31 Sallallahu alayhi wa ala alihi wa ashabihi wa sallama tasliman kathira. Amma ba'd. Assalamu alaykum wa rahmatullahi wa barakatuh. Aziz rozadar braderlar, mana mubarak Ramazan ayinin qarib üçten iki qismi utib, üçten bir qismi qaldir sab. Allah ta'ala bu ayda tutgan rozalarimizni, ta'atu ibadatlarimizni qabul aylab. Qiligan kamchiligu hatalarimizni kechirib. 1:01 barcalarimizni jannatning rayyan ichiklardan chakralin maqqa, wabizlargi jannatdagi hawzi kavzarsudan ichishimizni nasib roza ilasin. Allah ta'ala Qur'an-i Kerimda, Bismillahirrahmanirrahim, Wama atakumur rasulu fakhuduhu wama nahakum anhu fantahu, Hayganbar uzisizlargi atayetkan narsan alinglar, uzad sizlarini qaytargan narsadan qaytinglar didi. 1:32 Demek, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam, nimega bizlerini undar yekallar, biz unga shashmaqligimiz kerek. Nimeden qaytarar yekallar, undan derhar qaytmaqligimiz lazim. Çünki bu, Allah ta'alanin bizlerge bolgan amridir, buyruğidir. Veyana Allah ta'ala bizlerini suyushi, muhabbat qilishi, və günahlarimizge keffarat qilishligi üçün həm, Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin, 2:01 sunnatlariga irgash maghliginmiz darkardir. Bu haqda Allah ta'ala Qur'an-ı Kerimda Suyukli Peygamberi Muhammad sallallahu alayhi wa sallamga qarata aytadi ki, Bismillahirrahmanirrahim, Qul in kuntum tuhibbuna Allahe fattabi'uni yuhbibkumullah, wa yaghfir lakum dhunubakum. Aytin, yani ey Muhammad alayhis salam, aytin, agar sizlar Allahini sevseniz, minge irgashinlar. 2:31 shunda gina Allah sizlarni sevadi, gunahlarinizni maghfirat qiladi. Demek, bizlar Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin sunnatlargi ergeshar ikenmiz, uksinin bargan yollardan yurar ikenmiz, ana shunda gina Allah ta'ala bizlarini suyub, bizlarga muhabbat qilib, bizlarini gunahlarimizni maghfirat itar ikenmiz. Bazilar, en muhumi, seni Allah ta'ala yaxshi korusidir, ama sen onu suysan gu, 3:03 U Allah Ta'ala isa sene suymese, bundan fayda yok digan ekallar. Elbette Allah Ta'ala bendalarini husullariga, ya ki kilishkan qaddi qamatlariga karamaydi. Belki ulanin salih amallariga, ve kalblardagi niyatlariga karaydi. Eger amallari, Allahni razi qiladigan amallar bolib, bu amallardan niyatlari hem fakat Allah Ta'alanin raziligi boladigan bolisa, ular qaysi millatga mansub, 3:33 wa qaysi mansabda bulishlarini, wa irkaq mi, ayal mi, asla itibari yukdur. Wa ana shu zatlar Allahnin suyukli bandalaridan boladilar, wa gunahlari maghfirat qilingallardan boladilar. Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin Ramazan ayidagi sunnatlaridan biri, wa in ulkani ahirgi on kunuda, Ramazan ayinin ahirgi on kunuda, Laylatul Qadr kecasini. 4:03 yani qadr kecasini qadr maqlikdir. Awalgi darslarimizda ham ayitib utkanimizdik, sahih hadislarda bayam qilini shiche, agar Ramazan ayinin aqirgi onkini kirse, Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam astay dil ibadatke bilbaqlab, kecalari uxlamastan qiyamin layl, Quran tilawati wa zikri dualar bilan mashgul bolub, manashu mubarak kecanin barakatlargi yetish uchun, kob qayratlar qilar edilar. 4:34 Və u zət, ummətlərini həm şu yaxşilikten nasibadar buluşları üçün xariz bulub, ularini həm qadr gecesini axtarishka çarlar idilər. Imam Muslim sahih toplamları da, Abi Sa'id al-Khudri radiyallahu anhu den ruwayat qırışlarıca eytidilər ki, Rasulullah sallallahu aleyhi və sallam Ramazan ayinin awalgi on künüde itikafka kirtdilər. Sunq ortadagi on künüde, 5:02 Türki qubba, yani Turk diyarlardan kiltirilgan Turkce chadirda itikafka kirdilar. Xu itikafka kirgallari da, astanasi da bir boyira bar idi. Unu mubarak kollari bilan chadirinin bir chetigi alib, baslarini chadirdan cikardilar da, son adamlarga gapirdilar. Sunda adamlar uzadga yakin rah kilisdi. Yani Rasulullah sallallahu alaihi wasallamni, sozlariga icabat qilib, kulaq salib, yakillasib kildilar. 5:34 Rasulullah s.a.v. ulargi qarata, min u keçeni, yani Laylatul Qadr, Qadr keçesini qidirib, awalgi on künüde, Ramazanning awalgi on künüde, son orta on künüde itikafke kirdim, va nihayat minge u keçe ahirgi on künüde ikalligini xabar qilindi. Kimde kim itikafke kirmakçı bolsa, itikafke kirsin, didilar. Laylatul Qadr 6:03 Yani qadr kecasi haqda Allah ta'ala Qur'an-ı Kerimde kamil bir sura nazil qiligalligi hammege malumdir. U qadr surasi dib namlanadi. Qadr surasi Mekkada nazil qilinyan bulud 5 ayattan ibaratdir. Bismillahirrahmanirrahim. Inna anzallahu fi laylatil qadr wa ma adurake ma laylatul qadr. Laylatul qadri xayrum min alfi shahr. 6:30 Tanazzalul malaikatu war ruhu fiha bi idni rabbihim min kulli amr, salamun hiya hatta matla'il fajr. Allah Ta'ala ayitadi ki bu surada, albatta biz, u, yani Qur'anini qadir keceste nazil qildik. Qadir kecesi nimi ikanini siz qayirdan hambilar yediniz, deb paygamber sallallahu alaihi wasallamgi xitab qildi. Son uzu bu qadir kecesini, qadirini, balandligini islatib. 7:01 qadir kecasi min aydan yakhshiraqdur deb, u kecanin na qadar uluq ikanini bayan qaldib. Ulamalar shunga kura itadilar ki, shu kecada qilingan ibadat 82 ya ki 83 yillik ibadattan afzal dedilar. Bir umirlik ibadatini bir kecada qolgi kirtish qanday hamkatta nimet. Allah ta'ala ge bi adat hamdisanalar bulsun. Amma bu haqda kilgan hadislargi kilsak, 7:34 qadr kecasi haqida, unun fazilati haqida kelgan hadislarga kelsek, u kecanin fazilatini bayan qilgi uchi hadislar juda kob bolib, u kecanin anig bir kecaga belgila bermagan. Shu hadislinin bazilari bilan tanishib chikishimizdan awal, bu qadr kecasinin manasiga bir astok talib otishini munasib deb bildik. Sababi, qadrnin baz manalarini bilish bilan, 8:03 bu haqda kilgan hadislarinin ixtilafidan bolgan hikmat, yarqillasa acap imas digan niyatdamiz. Ulamalardan birlar aytadilar ki, qadrnin manası uluqlaşdir. Qadr, qimat, uluqlaş, yani qadr keçesi uluqlanadigan keçadir, ya ki u keçeni ibadat bilan triltiradigan kişi, qadrli kishiga aylanad, xurmat qilanadigan kishiga aylanad, digan ekallar. Bosqa birlar aytadilar ki, 8:32 Qadrnin manasi taing wa tarlikdir. Arab dilida qadr manasi tarlik wa taing. Chunki u kechani taing qilish mumkun bolmay, u kecha adamlar aqlidan yiroq bolad. Yani adamlar qaysi kundi ekalligini bilishmaydi. Ya ki o she kecha yirda, yirda rahmat olub chuchu farishtarar kopligidan, yir tarayib ketadi digan ekanlar. Yana birlar ayitgan ekan qadr. 9:04 ulçash demaktir. Çünki oşe keçe, bir yillik ahkamlar, yani bütün ciller və bəşəriyat alaməde keçədigan hayat takdiri və həmme duniya hadisa vaqiyalarını fəriştələrgə xabarı biriladi. Şünin üçün takdirlanadi deyişgenikən. Bu qadr kelimesini şarkıda aytilgan manabu sözlər, bir-birige qarama qarşı kurnsada, manada heç kanday mazmunlu buzu uçu, ortada ziddiyatlik yuk desa boladi. 9:35 Chunki bu manalarinin hammasi kuzda tutulgan bulub, u kalimanin astada bulardan ham koprak, biz bilmagan manalar yadkan bulushi ham Allah Ta'alanin uzga gina ayandir. Iman Bukhari wa iman Muslim Aisha anammiz wa ibn Umar radiyallahu anhu lardan ruwayat qilgan hadista Rasulullah sallallahu alaihi wasallam ayitadlar ki, Tahrru leylat alqadri fil ashril awakhiri min ramadan. 10:05 qadir kecəsini Ramazaninin aqirgi on künü də axtarinlar. Bu lafiz Ayşe radiyallahu anhodan ekel, yanı Ayşe anemizden kelgen rivayatta Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallam etedilər ki, Qadir kecəsini aqirgi on künnin taq kecələrə də qidrinlar, digan ekel. Bu hadisni isa imam Bukhari sahih toplamlarə də, 10:36 ruwayat qilgan ekallar. Awalgi hadista qadir kecasi Ramazanning axirgi on kecasi da ekalligi qayt qilingan bolisa, ikkinci hadiste isa qadir kecasi shu axirgi on kullikini taq kecalardi ekalligi aytildi. Usulfiq ilmiga ait xaydalarda mucmal hadislar, batafsil hadislar bilan sharqlanishligi kirak deyishadi, shunga ki ora qadir kecasi axirgi on kullini taq 11:06 Tunlari di ikalligi aniq boladi. Iman Bukhari wa iman Muslim ibn Umar raziyallahu anhu den ruwayat qilişleri çe, ibn Umar raziyallahu anhu ayitadilar ki, Inna ricalan min ashabin nabiyi sallallahu aleyhi wa sallam, vuru leylata alqadri fil manami, fis sabi'il awakhiri. Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamnin ashablari den bir qancha kişilar, tuşlari da qadr kecasini ahir yittinci kecasda korushadi. 11:36 Yani axirgi un kullikini yiddincisi da. Wa u yigirma yiddinci kece boladi. Shunda Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam unarga itdilar ki, Ara ru'iyakum qad tavaqat fis sab'il awakhiri, Faman kana mutaharriha fal yataharraha fis sab'il awakhiri. Muttafaqun alay. Tushlaringiz, axirgi yiddinciga ittifak kilibdi. Bas kimdakin qadir kecesini axtarsa, unu axir yiddincida. 12:06 Yani ayati qotkanimizdik, yigirma yittinchi kecada axtarsin didilar. Iman muslim riwayat qiligan hadista Rasulullah sallallahu alaihi wa sallam shunday marhamat qiladlar. Iltamisuha fil-ashqil awakhir. Fa imda'ufa ahadukum aw ajaz, fa la yuglabanna alas sab'il bawaqi. Unu, yani laylatil qadrni, aqirgi un kunda axtarinlar. Agar bravingiz zaiflashib acizli qilsa ham, 12:36 Lekin qalgan yiddinchi kechada asla bosh kelmasin. Yani u kechani koldan boy bermasin, dedilar. Bu hadiste avvalgi hadislarga qaraganda yanada u kechaga aniglik kiratildi. Lekin hadislarda manabunda ixtilaflar bolgalligi uchun ulamalar urtasdahan, uning vaqtini bilgilashda, tayin qilishlikta ixtilaflar bar. Abu Sa'id al-Khudridan ruwayat qilingan hadiste Rasulullah s.a.v. aytadilar ki, 13:08 Waqadra'aytu hadihil laylatah fa'umsituha. Waqadra'aytuni asjudu fi ma'in wa'tim. Men bu keçana bildim, soy menga u keçana unuttirildi. Albatta Allah ta'ala uksini yadlaradan uzu xahlayan bazibir hikmatlar uchun unuttirgan. Hadisini davamda aytadilar ki, dar haqiqat su wa layga sajda qiliyatganimni kordim. 13:40 Imam Muslimnin riwayatlarade isa, Wa inni urituha laylata vitrin, Wa anni asjudu sabihataha fi main vatinin. Mingi u keçani taq tundaligi ma'lum buldu, Wa min şu keçani irtangi tangida, Su wa lay üstuda sajda qiliyatgani ikanman didilar. Abu Sayyid aytadilar ki, şu hadisni riwayat qiliyat qiliyatki sahabi, 14:09 Yigirma birinci keçada yağmur yağib, masjidda Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamnin namaz uqidigan urullarga su aqib kildi. Kin, min Rasulullah sallallahu aleyhi wa sallamga bamdat namazdan qaytiyatkan faytlara da qaradim, shunda yuzlaro lay və su bilan nam bolgan ikan. Imam Muslim Abdullah ibn-i Unaistan ruwayat qilgan hadisda ham, xuddu shunday mazmunga ishara qilingan. Yani, hazır aydi uytikan hadisimizni xuddu uzu dik. 14:40 Lekin bu ikkinchi hadiste yigirma birinchini urniga yigirma uchunchi kechasi yamgir yogdi digan. Baz ulamalar yigirma yittinchi kechadaligi hakikatka ancha yakini raq didilar. Chunki iman muslim ruwayat qilgan hadiste Ubayyub ni Kaab insha Allahni ham sozlargi koshmay dadil qasam ichib u kecha yigirma yittinchi kechada der edilar. 15:12 Unga aittim ki, ey Aba Munzir, nima asaska suyanib, bunday aityabsiz desam, u alamatiga, yaki Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam xabarkilgan bilgisiga asaslanib, va u bilgisi usha vaqt, qiyash nuri kozun almaydiyan bolib chikadi, dedib aittadilar. Yani irtasda qiyash nuriga qarasengiz, unun nuri kozunu, nurunu almas iken. Qullas, Laylatul Qadr kechasi. 15:41 27-di ikalligiga dalalat qil uchi hadislar juda qob gilyan. Lekin, shu kunga baglanib qalmaslik akilli musulmallarinin adatlaridandir. Chunki baz ulamalardan u kechana bur kunga khaslamay, belki u taq kechalarda kochub yuradi didigallara ham bar. Imam Nawawi rahimahullahi dedilar ki, mana shu kochub yuradi digan soz haqiqatka yaqan raq. 16:11 chunki bu barada kelgan hadislarini birini qollab, birini amaldan xali qilish, korib turgan inizdik, juda agir. Chunki bu hadislarinin kupi sahih, shunin uchun birige amal qilib, kupini tashlab yubarishdan korab, hammasini toplab, hammasige amal qilish, afzaldir, didi muhaddis ulamalarimiz. Vabundan tashqari Allah ta'ala bu ibadatni Rasulullah sallallahu alaihi wa sallamnin yadlaridan kotarib qoyishi bejiz imastir. 16:41 Belki yonin kob hikmatlari bar bolib, o hikmatlaridan biri, adamlar o ishe bir kechega suyanib qalmay, boski kechelarda ham ibadat qilib Ramazan ayini ibadatlar bilan otkezadilar. Bu ham Allah Ta'alanin mu'min musulmallarga qilgan rahmati. Musulman kishi waqtini bos qilmay, bos qaldirmay, belki bu kechelarda waqtini ta'atu ibadatlar wa zikru dualarga tolduradi. Imam Ahmad 17:11 imam Tirmizi wa ibn Majja ruwayat qilishgan hadista, Aisha radiyallahu anhu ayitadilar ki, Qultu ya Rasulallah, ara ayta in wafaktu laylatal qadri maa aquni, qala quli Allahumma innaka afuun karimun, tuhibbul afa fa'afu anni. Min, ya Rasulallah sallallahu alayhi wa sallam, bardiyu min qadir kechasiya muafuq bulut qalsam, nima dua qilishmga biyurasiz didim. U zat ayitilar ki, 17:42 Ey ilahim, sen kechir uchi sahi zatsan, kechirishni suyasan, mene afu etkil digin. Mene bu mubarak zatnin korsatmalarini unutmay, Ramazan kechalarini, Allahde dualar qilib, yalbarishlar bilan utgazishni, Allahda alabarchalarimizga nasib itsin. Wa qadir kechesige maafak qilsin. Wa akhiru da'wana anilhamrillahi rabbil alamin.